Hồ Chí Minh là bậc “đại trí, đại nhân, đại dũng” là điển hình của con người Việt Nam toàn diện về thể lực, đạo đức, trí tuệ, tài năng, là hình mẫu sinh động con người của hiện tại và tương lai. Vì vậy, việc nghiên cứu và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục con người toàn diện không chỉ cần thiết về lí luận mà còn nhằm làm cho mọi người hiểu và tiếp thu tư tưởng quan trọng này của Người, trên cơ sở đó noi gương Người, phấn đấu vươn lên, hoàn thiện bản thân mình, tạo tiền đề cho sự phát triển xã hội.
Trang 11 Tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của giáo dục và giáo dục
con người toàn diện
5
2 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục con người toàn diện 9
II THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU GIÁO DỤC
THẾ HỆ TRẺ HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
28
1 Thực trạng công tác giáo dục thế hệ trẻ hiện nay 28
2 Giải pháp chủ yếu công tác giáo dục thế hệ trẻ hiện nay theo tư
Trang 2Chủ tịch Hồ Chí Minh - người anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóakiệt xuất, là người đã đặt nền móng và xây dựng nền giáo dục dân chủ mới ở nước
ta Tư tưởng của Người về giáo dục - đào tạo, là một kho tàng những giá trị nhân
văn cao cả, tư tưởng đó không chỉ có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc đối với sự
nghiệp cách mạng Việt Nam mà còn có ý nghĩa thiết thực trong sự nghiệp đào tạonguồn nhân lực cho công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, phục vụcho quá trình đổi mới và hội nhập hiện nay Trong đó, tư tưởng Hồ Chí Minh vềgiáo dục con người toàn diện – là một tư tưởng nhân văn đặc sắc Đây là sự tiếpnối và nâng cao những giá trị tinh tuý nhất tư tưởng nhân văn của truyền thốngViệt Nam và thế giới Tư tưởng giáo dục con người toàn diện của Hồ Chí Minh đãgóp phần to lớn vào việc đào tạo cho dân tộc Việt Nam những người con ưu tú, đủđức đủ tài đưa đất nước vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách để giành nhữngthắng lợi to lớn, làm thay đổi địa vị dân tộc trên trường quốc tế Mà đối tượng cầngiáo dục trước tiên là thế hệ trẻ, là đoàn viên thanh niên - những người quyết địnhvận mệnh, tương lai của dân tộc
Hồ Chí Minh là bậc “đại trí, đại nhân, đại dũng” là điển hình của con ngườiViệt Nam toàn diện về thể lực, đạo đức, trí tuệ, tài năng, là hình mẫu sinh động conngười của hiện tại và tương lai Vì vậy, việc nghiên cứu và vận dụng tư tưởng HồChí Minh về giáo dục con người toàn diện không chỉ cần thiết về lí luận mà cònnhằm làm cho mọi người hiểu và tiếp thu tư tưởng quan trọng này của Người, trên
cơ sở đó noi gương Người, phấn đấu vươn lên, hoàn thiện bản thân mình, tạo tiền
đề cho sự phát triển xã hội
Từ những lý do trên đây, tác giả chọn: “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh
về giáo dục con người toàn diện vào giáo dục thế hệ trẻ trong giai đoạn hiện nay”, làm nội dung cho bài tiểu luận.
NỘI DUNG
Trang 3I TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC CON NGƯỜI TOÀNDIỆN: ĐỨC, TRÍ, THỂ, MỸ
1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của giáo dục và giáo dục con người toàn diện
1.1 Về vị trí, vai trò của giáo dục
Giáo dục là một khoa học Đó là khoa học về thiết kế, xây dựng con ngườiphục vụ chế độ xã hội; khoa học về cách thức, phương pháp giáo dục con ngườivới chất lượng tốt nhất; khoa học về xây dựng một nền giáo dục với quy mô, cơcấu phù hợp với xu thế phát triển của thời đại; khoa học về một nền giáo dục phảigiải quyết được những yêu cầu thực tiễn cách mạng Việt Nam đặt ra Giáo dục làmột khoa học nên cần có những nhà khoa học, những cán bộ quản lý không ngừngtrau dồi kinh nghiệm để đưa khoa học giáo dục phát triển Đồng thời, cần đề ranhững chính sách giáo dục đúng đắn phù hợp với điều kiện thực tế nước ta Đểđáp ứng những yêu cầu đó thì cần phải có một hệ thống lí luận về khoa học giáodục thật tiến bộ, phù hợp với Việt Nam Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục là mộtkhoa học không chỉ được đề cập ở phạm vi hẹp là giáo dục tri thức, học vấn giớihạn trong nhà trường, giới hạn giữa thầy và trò, mà nội dung giáo dục hết sức sâurộng Có thể nói, tư tưởng Hồ Chí Minh hết sức sâu rộng cả về mục đích, nội dung,phương pháp
Hồ Chí Minh rất đề cao vai trò của giáo dục Người thấy được vai trò củagiáo dục trong việc cải tạo, phát triển con người, làm biến đổi con người cũ, xâydựng con người mới Người viết: “Thiện, ác đâu phải là tính sẵn Phần nhiều dogiáo dục mà nên”1.Với ý nghĩa đó, ta thấy được giáo dục quyết định đến sự biếnđổi tư tưởng, tâm lý và nâng cao trình độ nhận thức của con người Giáo dục trởthành điều kiện, tiền đề cho việc hình thành và phát triển bản chất của con người
Nó là “vũ khí sắc bén để giúp ta cải tạo con người” Như vậy, Hồ Chí Minh coi sựthay đổi bản chất con người là do giáo dục Đó chính là sự kế thừa truyền thống
1 Hồ Chí Minh: toàn tập, Nxb CTQG, HN, 2011, t.3, tr.383.
5
Trang 4dân tộc về triết lí sống; về tác dụng, ảnh hưởng của giáo dục đối với nhân cách conngười “gần mực thì đen, gần đèn thì rạng” Và đặc biệt, theo chủ tịch Hồ ChíMinh để giáo dục đạt kết quả cao thì cần phải giáo dục tinh thần tự giáo dục suốtđời ở mỗi con người.
Giáo dục không chỉ có tác động mạnh mẽ tới con người mà còn có tác động
và có vai trò to lớn đối với các lĩnh vực kinh tế, văn hoá, xã hội Thông qua hoạtđộng thực tiễn của con người, giáo dục có vai trò quan trọng tác động vào các hoạtđộng kinh tế, văn hoá và quan hệ xã hội Hồ Chí Minh chỉ rõ: vô luận việc gì, đều
do người làm ra, và từ nhỏ đến to, từ gần đến xa, đều thế cả Vì vậy, chiến lượcphát triển giáo dục phải gắn với hoạch định chính sách phát triển kinh tế, văn hoá,
xã hội Trong đó, vai trò của giáo dục là cung cấp nguồn nhân lực cho sự nghiệpphát triển kinh tế và tiến bộ xã hội Khi điều kiện vật chất được nâng cao sẽ tạo cơ
sở cho nền giáo dục phát triển Vì vậy, kinh tế không phát triển thì giáo dục cũngkhông phát triển Giáo dục không phát triển thì không đủ cán bộ cho kinh tế pháttriển Hai việc đó liên quan mật thiết với nhau Trên thực tế cũng cho ta thấy nêukhông phát triển, mở mang giáo dục thì rất khó phát triển đất nước Để đạt mụctiêu kinh tế - xã hội thì cần đào tạo ra những con người có đủ năng lực, phẩm chấtlàm chủ xã hội chủ nghĩa
Giáo dục còn được coi là một mặt trận quan trọng trong sự nghiệp cáchmạng Việt Nam Giáo dục có vai trò nâng cao trình độ nhận thức về đường lốichính trị của Đảng và Chính phủ; giáo dục nhất thiết phải gắn với sản xuất và đờisống nhân dân, phát triển giáo dục phục vụ yêu cầu phát triển cách mạng, vì theo
Hồ Chí Minh “một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”2
Ngoài ra, giáo dục còn có vai trò quan trọng trong việc xoá bỏ những tàn dưcủa lối sống, cách suy nghĩ cổ hủ, lạc hậu của nền giáo dục thực dân phong kiến và
có ý nghĩa sâu sắc trong việc xây dựng nền giáo dục mới đào tạo những con ngườitoàn diện phục vụ cách mạng Nền giáo dục mà Người quan tâm xây dựng là nền
2 Hồ Chí Minh: toàn tập, Nxb CTQG, HN, 2011, t.4, tr.8
Trang 5giáo dục nhằm xoá bỏ những quan niệm khinh lao động chân tay, trọng bằng cấp,ham vinh hoa, phú quý đó là nền giáo dục mới vì nhân dân, vì đất nước.
Mục đích xuyên suốt trong tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh là cao cả luôngắn với thực tiễn cách mạng Việt Nam Đó là nền giáo dục mới vì con người, chocon người, vì hạnh phúc ấm no, tự do của nhân dân, Vì cuộc sống biết “thưởngthức” và được làm chủ bản thân và làm chủ xã hội Cả cuộc đời Người đã hi sinhphấn đấu để thực hiện những mục đích cao đẹp đó, nó chi phối mọi hoạt động củaNgười Mong muốn giải phóng con người và nâng cao giá trị con người về mặt vănhoá, nhận thức Mục tiêu cuối cùng, cao nhất của cách mạng Việt Nam là giảiphóng con người một cách toàn diện và để đạt mục tiêu đó trước hết ta phải thựchiện mục tiêu giáo dục là giáo dục, đào tạo ra những con người có năng lực, có trítuệ
1.2 Về vị trí, vai trò của giáo dục con người toàn diện.
Tư tưởng giáo dục con người toàn diện của Hồ Chí Minh là tư tưởng có nộidung sâu sắc, thể hiện ở tầm cao chủ nghĩa nhân văn Hồ Chí Minh Bằng thiên tàitrí tuệ và lòng yêu thương, kính trọng con người, tin vào khả năng và sức mạnhsáng tạo vô tận của con người trong sự nghiệp phục hưng nền độc lập dân tộc vàsáng tạo ra xã hội mới - xã hội chủ nghĩa trên đất nước Việt Nam, Hồ Chí Minhluôn khẳng định vai trò quyết định của nhân dân, của con người đối với sự pháttriển lịch sử Theo Người, đó phải là những con người được trang bị thế giới quankhoa học, có lý tưởng cách mạng vững vàng, có tri thức toàn diện, đạo đức trongsáng, sức khỏe dồi dào, năng lực sáng tạo cao và khả năng thích ứng tốt Nhữngcon người đó không xuất hiện ngẫu nhiên, tự phát mà là kết quả tác động hợp quyluật của xã hội Hồ Chí Minh cho rằng xã hội càng phát triển, càng hiện đại thì tính
tự giác, chủ động trong việc đào tạo, phát triển con người ngày càng cao, nguồnlực mà xã hội dành cho vấn đề này càng phải lớn, nội dung giáo dục, đào tạo vàphát triển con người ngày càng sâu sắc và toàn diện Vì vậy, con người phát triểncao về mọi mặt là mục tiêu xuyên suốt của chiến lược cách mạng Việt Nam trong
7
Trang 6bất cứ giai đoạn cách mạng nào Vị trí, vai trò của giáo dục toàn diện trong tưtưởng Hồ Chí Minh cũng giữ một vai trò quan trọng như vị trí, vai trò của giáodục:
- Vai trò to lớn trong việc cải tạo, phát triển con người, làm biến đổi conngười cũ, xây dựng con người mới
- Giáo dục toàn diện không chỉ có tác động mạnh mẽ tới con người mà còn
có tác động và vai trò to lớn đối với các lĩnh vực kinh tế, văn hoá, xã hội
- Giáo dục toàn diện còn được coi là một mặt trận quan trọng trong sựnghiệp cách mạng Việt Nam Giáo dục có vai trò nâng cao trình độ nhận thức vềđường lối chính trị của Đảng và Chính phủ
- Giáo dục toàn diện còn có vai trò quan trọng trong việc xoá bỏ những tàn
dư của lối sống, cách suy nghĩ cổ hủ, lạc hậu của nền giáo dục thực dân phong kiến
và có ý nghĩa sâu sắc trong việc xây dựng nền giáo dục mới đào tạo những conngười toàn diện phục vụ cách mạng
Ngoài ra, giáo dục toàn diện còn có vị trí, vai trò riêng, rất ý nghĩa và quantrọng đối với cách mạng Việt Nam, đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc,quyết định chiều hướng đi lên của lịch sử dân tộc Con đường cách mạng củachúng ta do Chủ tịch Hồ Chí Minh lựa chọn rất đúng đắn, nhưng còn lâu dài vàgian khổ, đó là con đường giải phóng dân tộc đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội Cảcuộc đời mình Người đã hi sinh, đấu tranh để thực hiện mục tiêu đó nhằm đem lại
ấm no, tự do, hạnh phúc cho nhân dân Hồ Chí Minh đã viết: “không có một chế độnào tôn trọng con người, chú ý xem xét những lợi ích cá nhân đúng đắn và đảmbảo cho nó được thoản mãn bằng chế độ xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa”3.Nhưng muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có những con người xã hộichủ nghĩa Đó là những con người toàn diện cả đức và tài, có thế giới quan khoahọc, có lý tưởng cách mạng vững vàng, có tri thức toàn diện, đạo đức trong sáng,sức khoẻ dồi dào, năng lực sáng tạo cao và khả năng thích ứng tốt Đó thực sự trở
Trang 7thành động lực quyết định sự phát triển lịch sử Muốn có con người xã hội chủnghĩa, theo Hồ Chí Minh, không có con đường nào khác ngoài con đường giáo dụccủa nền giáo dục xã hội chủ nghĩa Vì vậy, mà cần xây dựng một nền giáo dục toàndiện, với nội dung tích cực đúng đắn cả về trí tuệ, sức khoẻ, đạo đức lẫn năng lựcthẩm mỹ, với nhưng phương pháp tiên tiến, hiện đại, đáp ứng yêu cầu lịch sử đặt
ra Đặc biệt, cần chú trọng việc giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ, đoàn viên thanhniên, vì theo Người, thanh niên là lực lượng có ý nghĩa chiến lược, quyết định sựphát triển hiện tại và tương lai của đất nước, trong quá trình lãnh đạo cách mạng,Người luôn coi trọng và quan tâm đến thanh niên Năm 1925, trong bài viết gửi
“Thanh niên An Nam” Người nói “Hỡi Đông Dương đáng thương hại, Người sẽ
chết mất nếu đám thanh niên già cỗi của Người không sớm hồi sinh” Bởi khi đó
thanh niên Việt Nam hầu hết bị ru ngủ bởi chính sách ngu dân của thực dânPháp… Người đã nhận thức rất rõ tương lai của dân tộc phụ thuộc rất nhiều vàolực lượng thanh niên
Qua đây, ta có thể thấy được giáo dục toàn diện trong tư tưởng Hồ Chí Minh
có vị trí, vai trò rất quan trọng và có ý nghĩa to lớn Nó có vai trò quan trọng trongviệc giáo dục, đào tạo ra những con người toàn diện vừa hồng vừa chuyên, là chủthể quyết định chiều hướng phát triển của lịch sử, quyết định sự thành bại của sựnghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta Từ đó, đòi hỏi chúng ta cần có nhữngchủ trương, chính sách thật đúng đắn, phù hợp nhằm hoàn thiện, phát triển một nềngiáo dục toàn diện
2 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục con người toàn diện
Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục con người toàn diện là sự kế thừa truyềnthống giáo dục tốt đẹp của dân tộc và quan điểm về con người toàn diện của chủnghĩa Mác – Lênin Trên cơ sở đó Người đã đưa ra nội dung giáo dục con ngườitoàn diện Việt Nam trong thời đại mới là gồm có: thể dục, trí dục, mỹ dục và đứcdục Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã chỉ rõ, con người Việt Nam được sự dìudắt, giáo dục, đào tạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và Hồ Chí Minh đã trở thành
9
Trang 8yếu tố quyết định, là động lực thực sự cho sự phát triển của cách mạng suốt mấychục năm qua Hơn thế nữa, đối với Hồ Chí Minh, con người không chỉ là độnglực mà còn là mục tiêu cao nhất, là cái đích hướng tới của cách mạng Việt Nam.Chúng ta làm cách mạng là để giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóng vàphát triển con người lên một tầm cao mới, xứng đáng là chủ thể của mọi quá trìnhphát triển trong xã hội mới xã hội chủ nghĩa Vì vậy, giáo dục con người về mọimặt để không ngừng nâng cao trình độ, phẩm chất, năng lực của người chiến sĩcách mạng, của công dân, nông dân, trí thức, thanh niên và các tầng lớp nhân dân
là tư tưởng rất quan trọng, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc của Hồ Chí Minh
2.1 Giáo dục về đạo đức
Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt niềm tin lớn lao vào thế hệ trẻ Việt Nam
- những người chủ tương lai của đất nước Người khẳng định vai trò to lớn của tuổitrẻ trong sự phát triển và trường tồn của dân tộc: Nước nhà thịnh hay suy yếu haymạnh một phần lớn là do các thanh niên Trong quá trình lãnh đạo đất nước, HồChủ tịch thường xuyên động viên tuổi trẻ phải ra sức rèn luyện tinh thần, tu dưỡngđạo đức, không ngừng học tập vươn lên để xứng đáng là người chủ tương lai củanước nhà, đồng thời nhắc nhở Đảng và Chính phủ phải đặc biệt quan tâm tới việcđào tạo bồi dưỡng thế hệ trẻ Trong “Di chúc”, Người căn dặn: “Đoàn viên vàthanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khókhăn, có chí tiến thủ Đảng cần chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ thànhnhững người kế thừa xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng” vừa “chuyên” Bồidưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết.Đạo đức là một trong những quan hệ chủ yếu của đời sống xã hội, nó ra đời và tồntại khách quan trong cuộc sống, nhằm điều chỉnh ý thức và hành vi của con người.Hiểu rõ tính chất phức tạp và tế nhị của quan hệ đạo đức ở nước ta, Hồ Chí Minhđặc biệt quan tâm đến giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên, nhằm giúp đỡ
họ trở thành những người công dân tốt, người lao động tốt, người chiến sỹ tốt,người chủ xứng đáng của đất nước và người cách mạng chân chính
Trang 9Khi đề cập tới đạo đức cách mạng, Hồ Chí Minh thường sử dụng các thuậtngữ như: đạo đức mới, đạo đức cách mạng, đạo đức cộng sản, đạo đức tập thể, đạođức vô sản Theo Hồ Chí Minh, gọi là “đạo đức mới” vì nó khác xa với đạo đức cũ,
nó lật ngược các nguyên tắc của đạo đức cũ Theo Hồ Chí Minh để giáo dục hiểubiết cho con người toàn diện về đạo đức cách mạng, trước hết cần nâng cao hiểubiết vai trò cực kì quan trọng của đạo đức cách mạng trong nhân cách cũng nhưtrong hoạt động thực tiễn của người cách mạng Xuất phát từ điều kiện, hoàn cảnhViệt Nam, Hồ Chí Minh luôn khẳng định đạo đức là “gốc”, là “nền tảng” ngườicách mạng Hồ Chí Minh cho rằng, việc nhận thức đúng đắn và đầy đủ vai trò tolớn của đạo đức trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách cũng như ýnghĩa sâu sắc của nó trong việc định hướng giá trị cho hoạt động của con ngườiViệt Nam tự giác học tập, rèn luyện, tu dưỡng và không ngừng nâng cao đạo đứccách mạng ngày càng cống hiến nhiều hơn sức lực, trí tuệ cho sự phát triển của đấtnước và thắng lợi của cách mạng nước ta
Với quan điểm “đạo đức là gốc của người cách mạng”, Bác Hồ quan tâmgiáo dục thanh niên không chỉ có tinh thần làm chủ nước nhà mà phải thườngxuyên rèn luyện, trau dồi đạo đức cách mạng: cần, kiệm, liêm, chính; chí công, vô
tư Bác khuyên thanh niên “hăng hái, xung phong”, có chí tiến thủ, không ngại khókhăn, không nề nguy hiểm trong công tác, học tập, chiến đấu Song, trong cuộcsống, Bác căn dặn thanh niên biết yêu thương gia đình, kính trọng ông bà, cha mẹ,người cao tuổi, nâng đỡ, dìu dắt thiếu nhi, quý trọng và hiếu thảo với nhân dân.Trung với nước, hiếu với dân là nội dung đạo đức mới Bác khuyên nhủ thanh niêncần thực hiện Người cho rằng, đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống
Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hằng ngày mà phát triển và củng cố Do đó,thanh niên phải ra sức rèn luyện đạo đức cách mạng, bởi vì “cũng như sông cónguồn thì mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không cógốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tàigiỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”4
Giáo dục, bồi dưỡng tri thức đạo
4 Hồ Chí Minh: toàn tập, Nxb CTQG, HN, 2011, t.5, tr 252-253
11
Trang 10đức cách mạng cho con người là biện pháp vô cùng quan trọng mà Hồ Chí Minhrất quan tâm để phát triển con người về đạo đức Nội dung giáo đạo đức cách mạngtheo quan điểm của Hồ Chí Minh có nhiều vấn đề với tri thức rất phong phú Đểkhông ngừng nâng cao sự hiểu biết và nhận thức của con người Việt Nam về đạođức cách mạng, Hồ Chí Minh tập trung bồi dưỡng những kiến thức về thiện – ác,trung hiếu, cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, về đấu tranh chống chủ nghĩa cánhân
Cùng với giáo dục tri thức về thiện, ác, Hồ Chí Minh cũng rất chú trọng bồidưỡng, nâng cao sự hiểu biết cho con người Việt Nam về Cần, Kiệm, Liêm, Chính,Chí công vô tư “Cần, kiệm, liêm, chính” là cụm khái niệm chỉ những đức tính cầnthiết của những người có trách nhiệm ở các thời kì lịch sử Ban đầu chúng thuộcphạm trù luân lý, đạo đức của Nho giáo Qua chiều dài lịch sử nó đã có chỗ đứngnhất định trong tư tưởng và tâm lý của nhân dân Việt Nam Đến Hồ Chí Minh,Người đã đổi mới, bổ sung thêm nội dung và mở rộng thêm đối tượng thực hiện,dùng vào việc dạy cán bộ và nhân dân ta
“Trung”, “hiếu” là phẩm chất đạo đức quan trọng nhất, bao trùm nhất nội
dung quan trọng của đạo đức mới mà Hồ Chí Minh thường xuyên quan tâm giáodục để phát triển đạo đức của mỗi con người Việt Nam toàn diện “Trung vớinước” theo Hồ Chí Minh là: Trong quan hệ giữa cá nhân với cộng đồng và xã hội,phải biết đặt lợi ích của Đảng, của Tổ quốc, của cách mạng lên trên hết; quyết tâmphấn đấu thực hiện mục tiêu cách mạng; thực hiện tốt mọi chủ trương, chính sáchcủa Đảng và nhà nước “Hiếu với dân” theo Hồ Chí Minh là: Khẳng định vai trò,sức mạnh thực sự của nhân dân Tin dân, học dân, lắng nghe ý kiến của dân; gắn
bó mật thiết với dân, tổ chức vận động nhân dân thực hiện tốt đường lối, chủtrương, chính sách của đảng và Nhà nước; chăm lo đời sống vật chất và tinh thầncủa nhân dân Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, trung với nước với Đảng và hiếu vớidân là hai mặt thống nhất trong một vấn đề, gắn bó chặt chẽ, hữu cơ với nhau
Trang 11Ngoài việc giáo dục các chuẩn mực đạo đức: trung, hiếu; cần, kiệm, liêm,chính, chí công vô tư; thiện, ác… thì đối với con người toàn diện trong thời đạimới còn phải giáo dục lòng yêu thương con người: thể hiện trong quan hệ hàngngày với bạn bè đồng chí, là thái độ tôn trọng mọi người, có lòng vị tha trướcnhững thiếu sót, khuyết điểm của người khác và tinh thần quốc tế trong sáng: đó làtinh thần đoàn kết giữa nhân dân Việt Nam với bạn bè quốc tế, vì hòa bình, công lý
và tiến bộ xã hội, chống chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi, phân biệt chủng tộc hay chủnghĩa bành trướng bá quyền
Theo Hồ Chí Minh, “chủ nghĩa cá nhân trái ngược với đạo đức cách mạng”5;
“cái gì trái với đạo đức cách mạng đều là chủ nghĩa cá nhân”6 Người còn cho rằng
chủ nghĩa cá nhân là một thứ “bệnh mẹ” đẻ ra nhiều thứ “bệnh con” rất nguy hiểmnhư: tham ô, lãng phí, ích kỷ, lười biếng, kiêu ngạo, hiếu danh, óc hẹp hòi, óc địaphương, óc lãnh tụ, nạn quan liêu… Có thể nói chủ nghĩa cá nhân là một kẻ địchhung ác của chủ nghĩa xã hội, nó là thứ giặc nội xâm nguy hiểm hơn cả giặc ngoạixâm, là bạn đồng minh với giặc ngoại xâm và thói quen, truyền thống lạc hậu HồChí Minh đã chỉ ra nguyên nhân đó là chịu ảnh hưởng xấu của những tư tưởng,thói quen, lối sống lạc hậu…trong xã hội thuộc địa, nửa phong kiến Ngoài ra, còntồn tại nhiều thói tự tư tự lợi, kiêu ngạo, xa hoa, thiếu tinh thần tự giác rèn luyện,
tu dưỡng, cố gắng vươn lên …Hậu quả là dần dần tinh thần đấu tranh, tính tíchcực, chí khí và phẩm chất cách mạng bị giảm, dần dần mất cả tư cách và đạo đứccách mạng, sa vào tham ô, hủ bại trở thành người có hại tới Tổ quốc, tới nhân dân,huỷ hoại sự nghiệp cách mạng
Việc giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên là một trong những địnhhướng giáo dục XHCN cơ bản và quan trọng Để có lý tưởng cách mạng phảithông qua sự phân tích, chứng minh có căn cứ lý luận và thực tiễn sâu sắc Từ khichủ nghĩa Mác – Lênin truyền bá vào Việt Nam, vấn đề giáo dục chủ nghĩa Mác –Lênnin, giáo dục tư tưởng cách mạng cho thanh niên đã được đặt ra và giữ một vị
5 Hồ Chí Minh: toàn tập, Nxb CTQG, HN, 2011, t.9, tr 283
6 Hồ Chí Minh: toàn tập, Nxb CTQG, HN, 2011, t.9, tr 448
13
Trang 12trí quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân Trong lịch sử dân tộc cuối thế kỷXIX đến đầu thế kỷ XX, đất nước ta trong cảnh lầm than cơ cực, thanh niên không
có tương lai Có người muốn rửa vết nhơ nô lệ nhưng không được, không phải vì
họ thiếu tinh thần và ý chí kiên cường, dũng cảm, mà chính là thiếu phương hướngđường lối đúng đắn
Trong việc giáo dục, rèn luyện cán bộ, đảng viên và thanh niên, Người luônnhắc nhở “người cộng sản chúng ta không một phút nào được quên lý tưởng cao cảcủa mình là phấn đấu cho Tổ quốc hoàn toàn độc lập, cho CNXH hoàn toàn thắnglợi trên đất nước và trên thế giới” Lý tưởng cao đẹp mà Hồ Chí Minh nói tới vàcũng là để giáo dục cho thanh niên đó là: Độc lập dân tộc, tự do và CNXH Lýtưởng này trở thành niềm tin, lẽ sống của nhiều thế hệ kế tục nhau Do vậy, Hồ ChíMinh luôn nhắc nhở chúng ta phải giáo dục cho thanh niên nhận thức đúng và hiểusâu sắc rằng: Vì lý tưởng cao đẹp mà biết bao chiến sỹ cộng sản, biết bao ngườicon yêu quý của giai cấp công nhân và của dân tộc đã hy sinh, biết bao lớp tuổithanh niên đã lên đường chiến đấu Con đường đi đến lý tưởng cao đẹp là conđường đã đổ biết bao mồ hôi xương máu, nhưng cũng đầy vinh quang và tính anhhùng Có giáo dục lý tưởng cách mạng, thanh niên mới đảm đương được sứ mệnhgóp phần đưa lá cờ bách chiến bách thắng của Đảng và của dân tộc đến thắng lợicuối cùng Vì vậy, phải quan tâm giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên, thế
hệ trẻ, cũng như tất cả mọi người
2.2 Giáo dục về trí tuệ
Trí tuệ và hoạt động trí tuệ là phẩm chất riêng có của con người Đây là mặtcăn bản chi phối mọi nhận thức và hành động của con người Trí tuệ con người cóđược chính là nhờ sự nỗ lực của xã hội và cá nhân trong việc giao tiếp, tiếp nhận lýluận, tri thức, kinh nghiệm…của các thế hệ đi trước để lại và sự nghiên cứu, tổngkết thực tiễn công cuộc cải tạo tự nhiên, xã hội đang diễn ra Xã hội càng phát triểnthì khối lượng kiến thức mà con người cần đến rất lớn nên mỗi người phải khôngngừng đổi mới tư duy, nâng cao trình độ để tiếp nhận kiến thức khoa học tự nhiên,
Trang 13kĩ thuật, khoa học xã hội…để đáp ứng yêu cầu thời đại và lịch sử đặt ra Do đó,giáo dục trí tuệ là một trong những yếu tố quan trọng trong việc giáo dục, xâydựng con người toàn diện Con người phải có tri thức, trí tuệ đó sẽ là công cụ đểcon người nhận thức và cải tạo thế giới, để xây dựng xã hội tốt đẹp hơn, phát triểnhơn Và để có kiến thức toàn diện về mọi mặt như văn hóa, xã hội, kinh tế, chínhtrị… thì mỗi người, đặc biệt là thế hệ trẻ phải không ngừng ôn lại những điều đãhọc và học thêm những tri thức mới.
* Ôn lại những điều đã học
Những điều đã học chính là những kiến thức mà mỗi người được học trongnhà trường, ngoài xã hội bao gồm các kiến thức về chính trị, kinh tế, văn hóa, lịch
sử, xã hội, khoa học kĩ thuật….Đây chính là cơ sở, nền tảng vững chắc của mỗingười được tích lũy qua một quá trình lâu dài thông qua hoạt động học tập và rènluyện Đó cũng chính là cơ sở, nền tảng để mỗi người có thể tiếp thu những tri thứcmới, những điều đã học có thể coi những điều là cái “gốc” để mỗi người có thểchăm lo, vun trồng những tri thức mới là cái “ngọn”, có gốc vững chắc thì mới cóngọn Vì vậy, ôn lại những điều đã học rất cần thiết và quan trọng đối với giáo dụctrí tuệ
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, thanh niên phải vừa có đức, vừa có tài Bởi vì,người có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó; người có tài mà không cóđức sẽ trở nên vô dụng Hơn nữa, chính sự dốt nát là một trong những nguyên nhân
cơ bản kìm hãm sự phát triển: “Dốt thì dại, dại thì hèn” Vì vậy, để trở thành người
có trí tuệ, có tri thức, tức là có tài, bên cạnh việc trau dồi đạo đức cách mạng, thanhniên còn phải hăng hái học tập Vì vậy mà phải giáo dục trí tuệ cho thanh niên
Nổi bật trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục trí tuệ cho con người toàndiện là chăm lo đào tạo, dạy nghề, nâng cao trình độ văn hóa, khoa học, kỹ thuậtcho thanh niên Ngay sau khi cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, Chủtịch Hồ Chí Minh chủ trì phiên họp đầu tiên của Chính phủ đã đề nghị một trongnhững công việc khẩn cấp lúc bấy giờ là diệt giặc dốt, xóa nạn mù chữ Trong
15
Trang 14ngày khai giảng năm học đầu tiên của nước Việt Nam độc lập, Bác Hồ viết thư chohọc sinh khẳng định: “Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộcViệt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châuđược hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em”7 Vì vậy,muốn xứng đáng là người chủ tương lai của đất nước, là người đưa sự nghiệp cáchmạng Việt Nam tới thắng lợi thì thanh niên, thế hệ trẻ phải không ngừng học tập,tích luỹ tri thức, rèn luyện bản thân.
Theo Bác, có đạo đức cách mạng, mục tiêu, lý tưởng phấn đấu là tốt nhưngnhư thế là chưa đủ để thanh niên trở thành chủ nhân thật sự của một đất nước tự
do, độc lập Vì thế, họ cần được giáo dục, bồi dưỡng kỹ càng về mọi mặt để nângcao trình độ chính trị, học vấn, khoa học, kỹ thuật, công nghệ, quân sự, ngoạingữ… cũng như cách đối nhân, xử thế của người cách mạng Đó không chỉ là điềukiện để biến khả năng hoạt động của họ thành hiện thực trong đời sống mà còn làhành trang cần thiết để họ vững tin bước vào đời, lập thân lập nghiệp
Chính vì vậy, mỗi người, trước hết là thanh niên, thế hệ trẻ phải khôngngừng chăm lo học tập, tích lũy những kiến thức phong phú toàn diện về tự nhiên
và xã hội, ôn lại những tri thức cũ, để tiếp thu nhưng tri thức mới Để làm giàu vốnkiến thức của bản thân, trở thành một người có năng lực, có trí tuệ… xứng đáng làngười chủ tương lai của nước nhà, đưa đất nước phát triển
* Học thêm những tri thức mới
Tri thức nhân loại là vô tận, nó biến đổi từng ngày, đòi hỏi mỗi người phảiluôn luôn phấn đấu trong học tập, rèn luyện bản thân để có thể tiếp thu những trithức bổ ích, để trở thành một người có ích cho đất nước và sự phát triển của nhânloại Một con người toàn diện phải là một con người có kiến thức sâu rộng về tựnhiên và xã hội, luôn luôn ham học hỏi, cầu tiến bộ, tích cực trong học tập Chính vì vậy, mà Chủ tịch Hồ Chí Minh không ngừng kêu gọi thanh niên khôngngừng học tập và Người còn đưa ra những nội dung giáo dục tri thức mới cho
Trang 15thanh niên một cách toàn diện và sâu sắc với những tri thức về: lý luận và văn hóa,
khoa học - kỹ thuật
Giáo dục, nâng cao trình độ lý luận có ý nghĩa hết sức sâu sắc, từ đó sẽ đượcgiác ngộ cách mạng, nhận thức được quyền lợi, nghĩa vụ của mình Đồng thời,phải đẩy mạnh việc nghiên cứu, học tập lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin là nhằmtrang bị và nâng cao trình độ lý luận cách mạng - ngọn đèn soi sáng cho hoạt độngthực tiễn Nâng cao trình độ lý luận là yếu tố tinh thần quan trọng của mỗi conngười xã hội chủ nghĩa trong sự nghiệp giải phóng dân tộc; nó còn giúp mọi ngườixác định đúng đắn lý tưởng sống, hoài bão lập thân, lập nghiệp, phục vụ Tổ quốc,phục vụ nhân dân
Cùng với việc học tập lý luận cách mạng, các thế hệ trẻ còn phải tích cựchọc tập văn hóa, khoa học - kỹ thuật ; sử dụng những tri thức đó để xây dựng xãhội mới Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, nhiệm vụ này quan trọng hơn bao giờhết, bởi chúng ta đi lên chủ nghĩa xã hội từ một nước nông nghiệp lạc hậu Cụ thểhóa mục tiêu, nội dung giáo dục phù hợp với từng cấp học, được thể hiện rõ nhấttrong thư Hồ Chí Minh gửi các thầy, cô giáo, học sinh, cán bộ thanh niên, nhi đồng
ngày 31/10/1955, Người viết: “Đại học thì cần kết hợp lý luận khoa học với thực
hành, ra sức học tập lý luận và khoa học tiên tiến của các nước bạn, kết hợp vớithực tiễn của nước ta, để thiết thực giúp ích cho công cuộc xây dựng nước nhà
Trung học thì cần đảm bảo cho học trò những tri thức phổ thông chắc chắn, thiết
thực, thích hợp với nhu cầu và tiền đồ xây dựng nước nhà, bỏ những phần nào
không cần thiết cho đời sống thực tế Tiểu học thì cần giáo dục các cháu thiếu nhi:
yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu lao động, yêu khoa học, trọng của công Cách dạynhẹ nhàng và vui vẻ, chớ gò ép thiếu nhi vào khuôn khổ của người lớn Phải đặcbiệt chú trọng giữ gìn sức khỏe cho các cháu”8
Trang 16văn hoá phải có tính giáo dục”, giáo dục là giáo dục văn hoá, vì văn hoá có vai tròrất quan trọng trong mỗi đời sống con người và trong sự phát triển kinh tế - xã hội.Trước tiên phải giáo dục văn hoá truyền thống dân tộc cùng với sự tiếp thu mộtcách có chọn lọc tinh hoa văn hoá nhân loại Giáo dục con người toàn diện thì cầnchú trọng giáo dục văn hoá mới xã hội chủ nghĩa, đó là nền giáo dục văn hoá lấycon người làm trung tâm của sự phát triển kinh tế xã hội, tất cả vì con người, docon người, nhằm xây dựng những con người vừa “hồng” vừa “chuyên” Theo HồChí Minh con người cần có trình độ học vấn, kiến thức văn hoá nhất định mới cóthể tiếp thu được khoa học, công nghệ, mới sử dụng hiệu quả máy móc ngày cànghiện đại, có thể nói văn hoá là nền tảng của trí tuệ con người, là cơ sở để phát triểncon người về mọi mặt Vì vậy, muốn phát triển trí tuệ của con người cần nâng caotrình độ học vấn, văn hoá cho mỗi người và toàn xã hội.
Hồ Chí Minh rất quan tâm đến giáo dục nâng cao trình độ khoa học, kỹ thuật
và nghề nghiệp cho thanh niên vì Người cho rằng: “chủ nghĩa xã hội cộng với khoahọc, chắc chắn sẽ đưa loài người đến hạnh phúc vô tận”9 Người coi đây là điềukiện quan trọng để thanh niên cống hiến ngày càng nhiều cho Tổ quốc, cho nhândân Hồ Chí Minh vẫn nói với chúng ta rằng: Công việc ngày càng nhiều, so vớitrước bây giờ công việc khó khăn hơn và và nhiều việc trước kia không có, mà bâygiờ phải làm Xuất phát từ nhiệm vụ mới của cách mạng là xây dựng chủ nghĩa xãhội, Chủ tịch Hồ Chí Minh hết sức quan tâm phát triển sự nghiệp giáo dục, đào tạo
để nâng cao trình độ khoa học - kỹ thuật và nghề nghiệp cho thế hệ trẻ Theo quanđiểm của Người, chiến thắng nghèo nàn lạc hậu, xây dựng đời sống mới, thực hiệnmục tiêu “dân giàu, nước mạnh” còn khó khăn, lâu dài hơn nhiều so với cuộc đấutranh chống ngoại xâm, giải phóng dân tộc Chính vì thế, Bác Hồ thường căn dặn,dạy bảo thanh niên phải “ra sức học tập nâng cao trình độ chính trị, văn hóa, khoahọc, kỹ thuật và quân sự để cống hiến ngày càng nhiều cho Tổ quốc, cho nhândân” Và, làm nghề gì cũng phải học, mục đích của việc học không gì khác hơn là
để nâng cao năng lực, làm cho kinh tế phát triển, chiến đấu thắng lợi, đời sống