Những đóng góp của nguyễn xuân khánh vào tiến trình đổi mới tiểu thuyết việt nam đương đại (qua hai tác phẩm hồ quý ly và mẫu thượng ngàn)

Chương 3- Những đổi mới trong tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Xuân Khánh nhìn từ góc độ thể loại: Những vấn đề thi pháp thể loại; những vấn đề mỹ học thể loại Keywords: Nguyễn, Xuân Khánh; Ti

Những đóng góp của Nguyễn Xuân Khánh vào tiến trình đổi mới tiểu thuyết Việt Nam đương đại (Qua hai tác phẩm Hồ Quý Ly và Mẫu Thượng Ngàn)

Tống Thị Thanh Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn Luận văn ThS ngành: Ngữ văn; Mã số: 60 22 34 Người hướng dẫn: TS Phạm Xuân Thạch

Năm bảo vệ: 2010

Abstract: Chương 1- Nguyễn Xuân Khánh trong dòng chảy của tiểu thuyết Việt

Nam đương đại: Tiểu thuyết Việt Nam đương đại – những tìm tòi đổi mới; Nguyễn Xuân Khánh và văn học Việt Nam đương đại Chương 2- Những chiều sâu mới về tư tưởng và nội dung trong tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh qua: Phương thức tiếp cận lịch sử của Nguyễn Xuân Khánh trong các tiểu thuyết lịch sử; các chủ đề trong tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Xuân Khánh; vai trò của hư cấu trong tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Xuân Khánh Chương 3- Những đổi mới trong tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Xuân Khánh nhìn từ góc độ thể loại: Những vấn đề thi pháp thể loại; những vấn đề mỹ học thể loại

Keywords: Nguyễn, Xuân Khánh; Tiểu thuyết; Văn học Việt Nam; Nghiên cứu

“đang biến chuyển và còn chưa định hình” [7, tr.23] Từ sau Đại hội Đảng lần thứ VI (1986), sự nghiệp Đổi mới đất nước diễn ra trên mọi cấp độ đã ảnh hưởng trực tiếp đến tư tưởng tình cảm và tư duy sáng tạo của các văn nghệ sĩ Cùng với sự thay đổi diện mạo

của đất nước, sự thay đổi trong cách quan niệm về giá trị và bản chất nghệ thuật là những nhân tố quan trọng tạo nên những chuyển biến có tính chất bước ngoặt của văn học nói chung, tiểu thuyết nói riêng Hơn bao giờ hết, tiểu thuyết – đã và đang là một thể loại tiên phong trong tiến trình cách tân, đổi mới thể loại Chỉ trong vòng chưa đầy ba mươi năm

kể từ 1986 đến nay, với sự ra đời của các loạt tác phẩm có giá trị, tiểu thuyết là một trong những thể loại đóng vai trò tích cực nhất vào thành tựu chung của văn học thời kì Đổi mới

Chưa bao giờ ý thức cách tân và đổi mới thể loại lại thu hút đông đảo đội ngũ những người cầm bút như lúc này Thế hệ các nhà văn Cách mạng trưởng thành trong kháng chiến chống Pháp như Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Khải, Nguyên Ngọc, v.v là những người mở đường tinh anh và đặt những dấu mốc đầu tiên cho quá trình cách tân thể loại

Với các tác phẩm Bến quê (1985), Mảnh đất tình yêu (1987), Cỏ lau (1989), Thời gian của người (1985), Thượng đế thì cười (2003), Đi tìm cái tôi đã mất (2006), v.v, Nguyễn

Minh Châu và Nguyễn Khải đã dành trọn vẹn cả cuộc đời phấn đấu cho sự nghiệp đổi mới văn học Và tại thời điểm hiện tại, những cá nhân còn lại của thế hệ ấy như Nguyên Ngọc vẫn đang tiếp tục có những đóng góp cho đổi mới tiểu thuyết, không chỉ bằng sáng tác mà còn bằng lý luận, phê bình, tiểu luận, dịch thuật Tiếp nối “con đường” mà những nhà văn đi trước đã “khai phá”, thế hệ các nhà văn trưởng thành trong kháng chiến chống

Mỹ và sau hoà bình đã không ngừng vươn lên trở thành lực lượng sáng tác trụ cột trong nền văn học như Bảo Ninh, Nguyễn Khắc Trường, Dương Hướng, Phạm Thị Hoài, Nguyễn Quang Thân, Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Việt Hà, Tạ Duy Anh, Võ Thị Hảo, Hồ

Anh Thái, Nguyễn Bình Phương, v.v với những đóng góp xuất sắc Thân phận của tình yêu, Mảnh đất lắm người nhiều ma, Bến không chồng, Thiên sứ, Con ngựa Mãn Châu, Hội thề, Tiễn biệt những ngày buồn, Cơ hội của chúa, Khải huyền muộn, Thiên thần sám hối, Đi tìm nhân vật, Giàn thiêu, Cõi người rung chuông tận thế, Người đi vắng, Thoạt kỳ thuỷ, Ngồi, v.v Và, đặc biệt, từ năm 1986 đến nay còn có sự xuất hiện trở lại đầy “ngoạn

mục” của một thế hệ nhà văn mà do những thử thách (hoặc bất trắc) của thời cuộc dường như đã có một quãng “ngừng nghỉ” dài trong quá khứ Đó là những nhà văn như Bùi Ngọc Tấn, Nguyễn Xuân Khánh, v.v với các sáng tác của mình đã tạo nên những dấu ấn đặc sắc trong tiến trình đổi mới tiểu thuyết nửa sau thế kỉ XX

Cùng thế hệ với lớp nhà văn như Nguyễn Minh Châu, Nguyên Ngọc, Ma Văn Kháng, v.v, với tài năng văn chương của mình, rất có thể Nguyễn Xuân Khánh đã có một vị trí khác trong đời sống văn học Tuy nhiên, trong suốt một thời gian dài vì nhiều lí do, giống như một số văn nghệ sĩ khác như Trần Dần, Lê Đạt, Dương Tường, Bùi Ngọc Tấn, v.v, Nguyễn Xuân Khánh bị rơi vào tình trạng không được phép công bố sáng tác Phải đến thời kì Đổi mới, ông mới có điều kiện để công bố sáng tác và tập trung thời gian, tâm sức cho việc viết văn Không phải là hiện tượng văn chương duy nhất ở Việt Nam nhưng trường hợp của nhà văn Nguyễn Xuân Khánh lại vô cùng đặc biệt Các tác phẩm của ông được công bố vào đầu thế kỉ này khi in ra hầu như đều được viết lại trên cơ sở những bản thảo cũ mà nhà văn đã sáng tác từ trước thời kì Đổi mới Và ngay khi xuất hiện, những tác phẩm này đã được dư luận mà đặc biệt là giới nghiên cứu, phê bình đánh giá cao và liên tiếp đạt được doanh thu lớn, đạt kỉ lục về số lần tái bản, nối bản Trong những đợt xét giải thưởng về văn xuôi của Hội Nhà văn Việt Nam, Hội Nhà văn Hà Nội, v.v vào các năm 2000 và 2006, tác phẩm của Nguyễn Xuân Khánh đều đạt được sự đồng thuận từ đa

số phiếu bầu của Hội đồng tuyển chọn Vậy, điều gì đã làm nên sự độc đáo trong tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh trong tương quan với quá trình đổi mới tiểu thuyết Việt Nam

đương đại? Những tác phẩm vốn được khởi thảo lại từ những sáng tác rất lâu rồi như Hồ Quý Ly và Mẫu thượng ngàn đã có những đóng góp quan trọng như thế nào vào tiến trình

cách tân thể loại đang diễn ra hiện nay? Chọn đề tài nghiên cứu Những đóng góp của

Nguyễn Xuân Khánh vào tiến trình đổi mới tiểu thuyết Việt Nam đương đại (qua

hai tác phẩm Hồ Quý Ly và Mẫu thượng ngàn), chúng tôi hy vọng sẽ trả lời được

những câu hỏi trên

2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ

Trong phạm vi vấn đề nhằm tìm hiểu những giá trị nghệ thuật đặc sắc ở tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh góp phần vào tiến trình cách tân tiểu thuyết đương đại, chúng tôi quan tâm tới những nghiên cứu về lí luận thể loại, những đánh giá tổng kết về thành tựu tiểu thuyết Việt Nam đương đại cũng như các bài viết về nhà văn Nguyễn Xuân Khánh

và sáng tác của ông Dưới đây, chúng tôi xin tổng thuật lại những công trình, bài viết có liên quan đến đề tài

2.1 Từ sau năm 1986, với những thay đổi quan trọng trong tư duy văn học và việc tiếp nhận nhiều lí thuyết nghiên cứu hiện đại, tình hình nghiên cứu văn xuôi – tiểu thuyết đã

có một bước phát triển quan trọng Một trong số những thành tựu của nghiên cứu lí luận

về thể loại văn học thời kì Đổi mới là công trình Lí luận văn học của tập thể các tác giả

tại trường Đại học tổng hợp cũ (nay là trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội) Đây là công trình lí luận bao quát những vấn đề cơ sở lí luận chung đến các vấn đề thuộc cấu trúc tác phẩm văn học, loại thể văn học và phương pháp sáng tác Những vấn

đề cơ bản của tiểu thuyết cũng được đặt ra trong công trình Lí luận văn học của nhóm tác giả Trần Đình Sử, Phương Lựu, Nguyễn Xuân Nam Công trình Lí luận và phê bình văn học và Giáo trình Dẫn luận thi pháp học - vốn là tập hợp những bài giảng của GS.TS

Trần Đình Sử tại Đại học Sư phạm - đã bao quát toàn diện từ khái niệm, lịch sử, các trường phái, quan niệm về con người, thời gian, không gian, cốt truyện, ngôn từ, v.v trong tác phẩm văn học của lí thuyết thi pháp học Bên cạnh đó, một bộ phận các tác phẩm dịch về lí luận thể loại đã có tác động quan trọng đối với công tác nghiên cứu văn

học Việt Nam thời gian qua Hai công trình của Bakhtin Lí luận và thi pháp tiểu thuyết do Phạm Vĩnh Cư dịch và Những vấn đề thi pháp Đôxtôiepxki do Trần Đình Sử dịch đã khảo

cứu thi pháp tiểu thuyết trên cơ sở xây dựng lí thuyết chung về thể loại Với tư cách là

nhà lí luận tiểu thuyết xuất sắc, trong cuốn tiểu luận Nghệ thuật tiểu thuyết do Nguyên

Ngọc dịch, Milan Kundera nêu lên nhiều nhận định về sự phát sinh, phát triển và khái

niệm tiểu thuyết Trên tinh thần thay đổi cách tư duy và phương pháp tiếp cận thể loại, Tự

sự học (2004) là công trình mang tính lí thuyết và ứng dụng và ứng dụng cao trong

nghiên cứu thể loại do GS Trần Đình Sử làm chủ biên, tập hợp nhiều bài nghiên cứu theo hướng tự sự học của nhiều nhà nghiên cứu – phê bình Trong công trình tập thể này, các nhà nghiên cứu đã có những bàn luận về quan niệm tiểu thuyết thông qua sự đối sánh với các khuynh hướng văn học lớn trên thế giới cũng như thực tế phát triển thể loại tự sự ở Việt Nam

Trong quá trình tìm hiểu đề tài, chúng tôi đồng thời tham khảo một số bài viết của các tác giả Đặng Anh Đào, Lưu Liên, Phạm Xuân Nguyên, Ma Văn Kháng, v.v có đề cập tới

những khía cạnh về lí luận thể loại như Tính chất hiện đại của tiểu thuyết, Nguồn gốc và

tiền đề của tiểu thuyết, Tiểu thuyết – một thể loại năng động đầy triển vọng, “Sự vận động của lịch sử trong con người” ở tiểu thuyết sử thi hiện đại, v.v

Như vậy, trong những công trình, bài viết nói trên, dưới những mức độ khác nhau, vấn đề

lí luận thể loại tiểu thuyết nói chung và nghiên cứu tiểu thuyết Việt Nam hiện đại đã được

đề cập một cách cụ thể ở nhiều phương diện Các nhà nghiên cứu – phê bình đã tiếp nhận nhiều lí thuyết nghiên cứu hiện đại, nổi bật là hướng nghiên cứu theo thi pháp học, tự sự học mà cụ thể là vận dụng tư tưởng của M.Bakhtin khi coi tiểu thuyết là thể loại trung tâm trên sân khấu văn học hiện đại Những vấn đề lí thuyết thể loại từ các công trình nghiên cứu trên là cơ sở khoa học quý báu để chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu 2.2 Bên cạnh những công trình và các chuyên luận, các bài viết về lí luận tiểu thuyết, nhiều nhận định quan trọng về thành tựu và quá trình vận động của thể loại văn xuôi, tiểu thuyết đương đại đã được đề cập trong các công trình, bài viết của các nhà nghiên cứu – phê bình Đây là những gợi mở vấn đề rất quan trọng cho tác giả luận văn

Một số các công trình tập thể và các sách chuyên luận như 50 năm văn học Việt Nam sau cách mạng tháng Tám do Đại học Quốc gia Hà Nội – Trường viết văn Nguyễn Du – Tạp chí văn nghệ Quân đội tổ chức (1996), Nhìn lại văn học Việt Nam thế kỉ XX của Viện Văn học (2002), Văn học Việt Nam thế kỉ XX – những vấn đề lịch sử và lí luận (2005), Tiểu thuyết Việt Nam hiện đại (2001), Văn học Việt Nam thế kỉ XX (2005) do Phan Cự Đệ chủ biên, Tiểu thuyết đương đại (2005) của Bùi Việt Thắng, v.v đã có những tổng kết về thành tựu của tiểu thuyết hiện đại – đương đại Công trình Tiểu thuyết Việt Nam hiện đại

là bức tranh toàn cảnh của tiểu thuyết hiện đại Việt Nam, đem lại một khối lượng kiến

thức phong phú về thể loại cho người đọc Với công trình tập thể Văn học Việt Nam thế kỉ

XX – những vấn đề lịch sử và lí luận của các nhà giáo, nhà nghiên cứu khoa học như

Phan Cự Đệ, Trần Đình Sử, Mã Giang Lân, v.v đã tổng kết văn học Việt Nam thế kỉ XX dưới ánh sáng của loại hình học, thi pháp học và văn học so sánh Trong số các công trình chuyên sâu về quá trình đổi mới, cách tân của văn xuôi nói chung và tiểu thuyết nói riêng

như luận án tiến sĩ Những đổi mới của văn xuôi nghệ thuật Việt Nam sau năm 1975 – khảo sát trên nét lớn của tác giả Nguyễn Thị Bình, luận án tiến sĩ Những cách tân nghệ thuật trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại giai đoạn 1986 – 2006 của tác giả Mai Hải

Oanh đã đề cập tới những biến đổi lớn trong tiến trình đổi mới của văn xuôi, tiểu thuyết đương đại Việt Nam

Nghiên cứu về sự phát triển của tiểu thuyết từ 1986 đến nay, đáng chú ý là một khối lượng các bài viết của các tác giả: Trần Đình Sử, Hà Minh Đức, Phan Cự Đệ, Phong Lê, Nguyễn Thị Bình, Lại Nguyên Ân, Bích Thu, Nguyễn Ngọc Thiện, Vũ Tuấn Anh,Vương Trí Nhàn, Nguyễn Đăng Điệp, Phạm Xuân Nguyên, Phạm Xuân Thạch, Huỳnh Như Phương, Lê Ngọc Trà, Mai Hương, Tôn Phương Lan, Lê Dục Tú, Ma Văn Kháng, Bích Thu, Nguyễn Ngọc Thiện, Trần Độ, Nguyễn Hà, Trần Thị Mai Nhân, v.v Các tác giả đều thống nhất ở việc nhìn nhận tiểu thuyết là một thể loại năng động Tiểu thuyết Việt Nam đương đại đang ngày càng tăng cường yếu tố đa thanh, tính dân chủ và tính đối thoại, sự thay đổi về nội dung cùng sự thay đổi về thi pháp thể loại như một đòi hỏi tất yếu của một thể loại năng động và luôn bám sát hiện thực đời sống Trong các bài viết trên, chúng tôi nhận thấy nổi bật lên một số hướng tiếp cận vấn đề ở các tác giả:

- Những bài viết mang tính chất nhận định tổng quan về quá trình phát triển thể loại Ở hướng tiếp cận này, GS Hà Minh Đức đã có những tổng kết về thành tựu văn học Đổi

mới trong đó có tiểu thuyết GS Phong Lê trong bài viết Từ sự nghiệp đổi mới nhìn lại lịch sử các mối giao lưu với văn học phương Tây hiện đại và Tiểu thuyết mở đầu thế kỉ XXI trong tiến trình văn học Việt Nam từ tháng Tám – 1945 đã cho thấy một sự thay đổi

đa dạng của văn xuôi, tiểu thuyết thời kì đổi mới Với bài viết Văn học Việt Nam những năm đầu đổi mới trên Tạp chí Nghiên cứu, TSKH Lê Ngọc Trà khẳng định dấu mốc

1986 đã đánh dấu những thay đổi trong văn học Trong bài viết Một cách tiếp cận tiểu thuyết Việt Nam thời kỳ đổi mới và Tiểu thuyết Việt Nam trong quá trình hiện đại hóa văn học nửa đầu thế kỷ, PGS TS Bích Thu chỉ rõ thực tế tiểu thuyết Việt Nam đang vận động và sẽ tiếp tục vận động Bài viết Tiểu thuyết Việt Nam sau năm 1975 – một cái nhìn khái quát của PGS.TS Nguyễn Thị Bình lại nhấn mạnh nhu cầu thay đổi tư duy nghệ thuật của người viết trong một cái nhìn tổng quát về tiểu thuyết Đổi mới

- Các bài viết đi sâu vào việc phân tích sự phát triển các khuynh hướng tiểu thuyết, những đặc điểm nghệ thuật trong hình thức và nội dung cũng như các yếu tố mang tính thẩm mĩ thể loại nói chung PGS.TS Nguyễn Ngọc Thiện quan tâm đến “tiểu thuyết hướng nội” trong văn xuôi Việt Nam hiện đại: khai thác và khám phá chiều sâu tâm hồn con người

với tất cả sự phong phú và phức tạp Thông qua việc tìm hiểu sự vận động của văn học đương đại từ phương diện thể loại, PGS Vũ Tuấn Anh đã cho thấy một xu hướng thay đổi trong thể loại tiểu thuyết từ khuynh hướng sử thi sang khuynh hướng đời tư, số phận Trên Tạp chí Nghiên cứu văn học số 11 – 2006, các tác giả Mai Hương, Bùi Thanh Truyền đã có những ý kiến xác đáng về tiểu thuyết đương đại Để phác thảo những thay đổi của nền văn học mới, PGS TS Mai Hương đã đi sâu phân tích những đặc điểm nghệ thuật trong sáng tác của một số cây bút thời kì đổi mới như Nguyễn Huy Thiệp, Bảo

Ninh, Tạ Duy Anh TS Đoàn Cầm Thi từ Đại học Paris có bài viết Chiến tranh, tình yêu, tình dục trong văn học Việt Nam đương đại đã nhấn mạnh đến những yếu tố nội dung và

đặc điểm thẩm mỹ trong tiểu thuyết

- Ngoài hai hướng khai thác vấn đề nói trên, nhiều bài viết của các tác giả đã hướng sự quan tâm của mình vào những cách tân mới mẻ trong tác phẩm tiểu thuyết được dư luận chú ý sau năm 1986 Trong các bài viết này, người nghiên cứu đã có sự vận dụng những

lí thuyết nghiên cứu mới, có những phân tích sâu sắc và lí giải tỉ mỉ, cụ thể đem lại nhiều

nhận thức và kinh nghiệm cho người đọc Có thể đề cập tới các bài viết tiêu biểu như Kĩ thuật dòng ý thức qua Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh của PGS.TS Nguyễn Đăng, Trông thấy con người của nhà phê bình Nguyễn Chí Hoan, Tiểu thuyết như là trạng thái tìm kiếm ý nghĩa của đời sống của TS Phạm Xuân Thạch, Thế giới kì ảo trong Mảnh đất lắm người nhiều ma của Nguyễn Khắc Trường từ điểm nhìn văn hoá của PGS.TS Lê

Nguyên Cẩn, v.v

2.3 Như chúng tôi đã đề cập, sự xuất hiện trở lại của Nguyễn Xuân Khánh và tác phẩm của ông trong đời sống văn học đương đại đã thu hút sự quan tâm đông đảo của dư luận, giới truyền thông và đặc biệt là từ các nhà nghiên cứu – phê bình Ở những mức độ khác nhau, các bài viết của các nhà nghiên cứu và các tác giả đều khẳng định giá trị và những

cách tân độc đáo trong hai tiểu thuyết Hồ Quý Ly và Mẫu thượng ngàn Đặc biệt, trong

các bài nghiên cứu và các bài báo có tính chất nhận định về sáng tác của nhà văn, giới nghiên cứu, phê bình đã phân tích và đưa ra những lí giải sâu sắc về những giá trị nghệ thuật trong tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh Tuy nhiên do khuôn khổ của các bài viết là

có giới hạn nên chỉ có thể đề cập tới một vài phương diện nhất định trong nghệ thuật tiểu

thuyết Song đây chính là những tiền đề để chúng tôi mở rộng các vấn đề nghiên cứu trong luận văn

Đáng lưu ý nhất là nghiên cứu của TS Phạm Xuân Thạch trong bài viết Suy nghĩ từ những tiểu thuyết mang chủ đề lịch sử (2006) đăng tải trên http//:www.Vietnamnet.vn, ý kiến của TS Đinh Công Vĩ trong bài viết Về tiểu thuyết Hồ Quý Ly của Nguyễn Xuân Khánh (2006) của TS Đinh Công Vĩ, những nhận định của nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên trong bài viết Đọc Hồ Quý Ly (2001) và bài phỏng vấn Mẫu thượng ngàn – nội lực văn chương của Nguyễn Xuân Khánh (2006) Bên cạnh đó có thể bắt gặp một loạt các

bài viết giới thiệu tác phẩm và khẳng định sự thành công của tiểu thuyết Nguyễn Xuân

Khánh như Tiểu thuyết Hồ Quý Ly chùm trái chín muộn (2000) của nhà văn Vũ Bão, Hồ Quý Ly - cách tân hay bạo chúa? (2000) của tác giả Đỗ Ngọc Yên, Đọc tiểu thuyết Hồ Quý Ly của Nguyễn Xuân Khánh (2000) của tác giả Phạm Toàn, Tiểu thuyết Hồ Quý Ly

và “giải pháp mới” cho tiểu thuyết lịch sử nước nhà (2001) của nhà văn Trung Trung Đỉnh, Một cuốn tiểu thuyết thật hay về văn hoá Việt (2006) của nhà văn Nguyên Ngọc, Tiểu thuyết, dòng chảy liên tục với thời gian (Báo cáo của Hội đồng chung khảo Cuộc thi

Tiểu thuyết của Hội nhà văn Việt Nam 1998 - 2000), ý kiến của nhiều nhà văn, nhà

nghiên cứu trong cuộc Hội thảo về Tiểu thuyết Hồ Quý Ly Trên các trang website chính

thức của Bộ Thông tin và Truyền thông cũng đã đăng tải nhiều bài viết thể hiện những quan niệm của nhà văn về văn chương, những yếu tố tác động tới nghề văn và hai sáng

tác của ông Tiêu biểu là một số bài viết như Lão mai Nguyễn Xuân Khánh vẫn rừng rực

nở hoa của Văn Chinh, Nhà văn Nguyễn Xuân Khánh: về từ miền hoang tưởng của Nguyễn Thị Thanh Bình, Nguyễn Xuân Khánh tuổi 74 và cuốn tiểu thuyết mới của Quỳnh Châu, Nguyễn Xuân Khánh “sẽ sáng tác tới tuổi tám mươi lăm” của Phạm Ngọc, v.v

(Chúng tôi sẽ đề cập cụ thể các ý kiến đánh giá tại phần 1.2.3 của Chương 1)

Ngoài ra, tác phẩm của Nguyễn Xuân Khánh cũng trở thành đề tài nghiên cứu của học viên cao học, sinh viên tại các trường Đại học, Viện nghiên cứu chuyên ngành Trong số các luận văn, khoá luận liên quan tới tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh tại Trường Đại học

KHXH & NV Hà Nội, chúng tôi thống kê có các đề tài sau: Một số vấn đề lý luận về tiểu thuyết lịch sử qua Hồ Quý Ly của Nguyễn Xuân Khánh và Sông Côn mùa lũ của Nguyễn Mộng Giác của Nguyễn Thị Liên, Luận văn thạc sĩ 2006; Tiểu thuyết Nguyễn Xuân

Khánh dưới góc nhìn thể loại (qua hai tác phẩm Hồ Quý Ly và Mẫu thượng ngàn) của Hoàng Thị Hiền Lương, Khoá luận tốt nghiệp 2007; Tiểu thuyết lịch sử của Hoàng Quốc Hải và Nguyễn Xuân Khánh của Nguyễn Thuỳ Dương, Khoá luận tốt nghiệp 2004; Hư cấu nghệ thuật trong tiểu thuyết lịch sử (qua khảo sát Hồ Quý Ly của Nguyễn Xuân Khánh và Giàn thiêu của Võ Thị Hảo) của Đinh Việt Hà, Khoá luận tốt nghiệp 2004 vv…

Nhìn chung dù cách đặt vấn đề có khác nhau song các đề tài này đều chú ý đề cập tới vấn đề hư cấu trong tiểu thuyết lịch sử trong đó có tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh Với phạm vi nghiên cứu của mình, các đề tài ít nhiều có tìm hiểu một số vấn đề thuộc về

kĩ thuật sáng tác tiểu thuyết tuy nhiên chưa có một nghiên cứu nào xác định một cách toàn diện về những đóng góp mới mẻ của Nguyễn Xuân Khánh cả về phương diện hình thức và nội dung, tư tưởng trong tiểu thuyết cũng như tìm hiểu đầy đủ về cuộc đời và sự nghiệp tác giả

Trên đây là những trình bày tổng quan của chúng tôi về tình hình nghiên cứu văn xuôi, tiểu thuyết trong thời kì Đổi mới ở Việt Nam gần ba mươi năm qua, đặc biệt kể từ sau Đại hội Đảng lần thứ VI (ở đây chúng tôi giới hạn những công trình, bài viết có liên quan đến đề tài)

3 NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI

Tuy là một đề tài tìm hiểu về cách tân thể loại và nội dung, tư tưởng trong sáng tác của một tác giả cụ thể nhưng mục đích của luận văn không nhìn sáng tác của tác giả ở sự khu biệt “khép kín” mà có sự đối chiếu trong bức tranh chung của tiểu thuyết thời kì Đổi mới cũng như có sự so sánh với sáng tác của các tác giả tiểu thuyết ở giai đoạn này Do

đó, nhiệm vụ trung tâm của luận văn là xác định những nét cách tân độc đáo trong tiểu thuyết lịch sử Nguyễn Xuân Khánh cả về phương diện hình thức lẫn nội dung để thấy được những đóng góp của nhà văn trong tiến trình cách tân thể loại tiểu thuyết đương đại Đồng thời qua mối tương quan giữa sáng tác của một tác giả cụ thể với tiến trình phát triển của tiểu thuyết Việt Nam từ sau Đổi mới, luận văn bước đầu xác lập một góc nhìn

để hình dung được tiến trình vận động và đổi mới tư duy tiểu thuyết Việt Nam từ nửa sau thế kỉ XX đến nay

4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

Do đặc trưng của đề tài đặt ra, phạm vi nghiên cứu chính của luận văn được chúng

tôi tập trung vào hai tác phẩm: Hồ Quý Ly (Nxb Phụ nữ 2001), Mẫu thượng ngàn (Nxb

Phụ nữ 2006) để thấy sự cách tân về mặt hình thức thể loại và nét độc đáo trong nội dung,

tư tưởng ở tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh Đồng thời, trong quá trình tìm hiểu những nét độc đáo trong tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh ở thế tương quan với tiến trình cách tân thể loại, luận văn đi vào tìm hiểu một số lượng sáng tác thuộc các khuynh hướng sáng tác khác nhau (trong phạm vi cho phép) của các tác giả tiểu thuyết đương đại khác như

Lê Lựu, Bảo Ninh, Nguyễn Khắc Trường, Dương Hướng, Phạm Thị Hoài, Nguyễn Quang Thân, Nguyễn Bình Phương, Võ Thị Hảo, Tạ Duy Anh, Hồ Anh Thái, Nguyễn Việt Hà, v.v để có thể hình dung được tiến trình vận động của tiểu thuyết Việt Nam trong xu hướng cách tân về thể loại từ sau Đổi mới

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Trên cơ sở của đề tài đặt ra và tiếp thu những lí thuyết nghiên cứu văn học hiện đại

một cách tích cực, luận văn sử dụng phương pháp luận: Phương pháp thi pháp học kết hợp lí thuyết tự sự học được chúng tôi sử dụng như một phương pháp nòng cốt của luận

văn nhằm thể hiện cụ thể và nổi bật được những giá trị về mặt thẩm mỹ trong tiểu thuyết Nguyễn Xuân Khánh cũng như các sáng tác và khuynh hướng văn học thời kì Đổi mới Ngoài ra, trong quá trình tiến hành đề tài nghiên cứu, luận văn của chúng tôi còn phối kết hợp các thao tác phân tích, so sánh, tổng hợp, v.v cũng như vận dụng một số nghiên cứu của lịch sử văn học (sưu tầm, thống kê tư liệu về tác giả, sự nghiệp sáng tác…)

6 CẤU TRÚC LUẬN VĂN

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn có cấu trúc

như sau: