Nhân tố tự bạch trong cấu trúc tiểu thuyết thao thức của aleksandr kron

Nhân tố tự bạch trong cấu trúc tiểu thuyết Thao thức của Aleksandr Kron Nguyễn Thị Hạnh Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn Thạc sĩ ngành: Văn học nước ngoài; Mã số: 60

Nhân tố tự bạch trong cấu trúc tiểu thuyết

Thao thức của Aleksandr Kron

Nguyễn Thị Hạnh

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn Thạc sĩ ngành: Văn học nước ngoài; Mã số: 60 22 30

Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Gia Lâm

Năm bảo vệ: 2010

Abstract: Chương 1: Cơ sở của nhân tố tự bạch, tìm hiểu: nhân tố tự bạch trong tiểu

thuyết và cơ sở của nhân tố tự bạch trong Thao thức của A Kron Chương 2: Đặc điểm và hình thức thể hiện nhân tố tự bạch trong Thao thức, đó là: Người kể chuyện ở ngôi thứ nhất và điểm nhìn trần thuật bên trong; sự lặp lại trong thời gian và sự mở rộng không gian; giọng điệu chủ quan, suy tư Chương 3: Nhân tố tự bạch với việc thể hiện quan điểm triết – mỹ của A.Kron, nghiên cứu cụ thể về vị trí người trí thức trong

thời đại mới; tự bạch về tình yêu, tình bạn; triết lý về cuộc sống và hạnh phúc

Keywords: Nghiên cứu văn học; Văn học Nga; Tiểu thuyết

Content

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Văn xuôi Nga–xô viết những năm 60-80 của thế kỷ XX phát triển nở rộ với dòng văn xuôi viết về chiến tranh, văn xuôi viết về đời sống làng quê và văn xuôi viết về “đời thường

của con người đương thời” [19, tr 109] Nằm trong mảng đề tài thứ ba, cuốn tiểu thuyết Thao

thức của Aleksandr Kron có vị trí vững chắc, bên cạnh tác phẩm của các nhà văn Yu.Trifonov,

A.Bitov, A.Rybakov,… góp phần làm phong phú thêm những khám phá nghệ thuật mới trong việc nhận thức con người nói chung và hình thức trần thuật nói riêng Nhân tố tự bạch như là

một đặc điểm trong nghệ thuật trần thuật của tiểu thuyết Thao thức, đồng thời cũng là đặc

điểm chung trong xu hướng phong cách trâm lý - triết lý của văn xuôi Nga-xô viết giai đoạn

này, bao gồm cả văn xuôi “chiến tranh” và văn xuôi “làng quê” Ở Việt Nam, Thao thức chưa

trở thành đối tượng nghiên cứu của công trình khoa học nào Chính vì vậy, luận văn chọn đối

tượng nghiên cứu là tiểu thuyết Thao thức nhằm tiếp cận và có cái nhìn cụ thể về dòng văn

xuôi này ở Nga-xô viết những năm 60-80 của thế kỷ XX

chính như giáo sư Uspensky, Beta …, có những người mang chủ nghĩa cá nhân như Yudin, có

kẻ thực dụng, vụ lợi như Vdovin và cũng có những con người đáng thương, bị đè nén như Alyosha, Iliusa… Công việc làm khoa học đã đem đến cho mỗi người một số phận Trong tập thể nghiên cứu khoa học đó, Yudin là nhân vật trung tâm Qua những va chạm với đời sống, anh đã khám phá những chiều sâu trong tâm hồn con người và dần hoàn thiện nhân cách Cuốn tiểu thuyết là những trăn trở, suy tư của Yudin về sự nghiệp khoa học của mình cùng những khám phá về chân lý khoa học và chân lý đời sống Dọc theo cốt truyện là hành trình kiểm điểm lại bản thân của nhân vật Anh tự thú về những lỗi lầm của mình, đồng thời luôn trăn trở với khát vọng hoàn thiện bản thân Nhân tố tự bạch len lỏi vào từng yếu tố trong kết cấu tác phẩm, nó cũng chính là cơ sở để người kể chuyện nhìn nhận, phán xét các vấn đề xung quanh, đó là vấn đề đạo đức trong nghiên cứu khoa học, mối quan hệ giữa khoa học và cuộc sống… Đồng thời trên cơ sở đưa ra hàng loạt các câu chuyện về những con người cụ thể làm khoa học, Aleksandr Kron muốn độc giả cùng xem xét vấn đề định vị người trí thức trong

xã hội và vai trò của cá nhân trong cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật của toàn dân tộc Việc tìm hiểu nhân tố tự bạch trong cuốn tiểu thuyết sẽ giúp chúng ta thâm nhập sâu vào dòng suy ngẫm triền miên của nhân vật và những quan điểm triết mỹ của một nhóm những người trí thức Nga-xô viết lúc bấy giờ

Nếu như ở thế kỷ XIX, những người trí thức Nga trong các tác phẩm của M.Lermontov

(với Một anh hùng trong thời đại chúng ta), Lev Tolstoy (với Chiến tranh và hòa bình, Anna

Karenina, Phục sinh) luôn trăn trở đi tìm chân lý thì sang thế kỷ XX, người trí thức Nga-xô

viết lại suy ngẫm về vấn đề định vị bản thân trong thời đại mới, thời đại cách mạng khoa học

kỹ thuật Chính vì vậy, trong những năm 60-80 của thế kỷ XX, Yuri Bondarev (với Trò chơi), Aleksandr Kron (với Thao thức) đã nối mạch mảng đề tài lớn về người trí thức trong văn học Nga Việc tìm hiểu cuốn tiểu thuyết Thao thức sẽ giúp chúng ta có một hình dung cụ thể hơn

về hình tượng người trí thức trong xã hội mới

2 Lịch sử vấn đề

Thao thức lần đầu in trên tạp chí Thế giới các số 4-6 năm 1977 của Nga và ngay từ cuối

năm đó, khi chưa được in thành sách, cuốn tiểu thuyết đã gây nên dư luận sôi nổi, cả khen lẫn

chê Thao thức được in thành sách tại Nhà xuất bản Văn học Quốc gia Moskva năm 1980

Cuốn tiểu thuyết được dịch giả Hoàng Hữu Phê chuyển ngữ và xuất bản ở Việt Nam năm

1983

Từ khi Thao thức xuất hiện ở Việt Nam, hầu như chưa có công trình nghiên cứu hoàn

chỉnh về tác phẩm, đáng kể nhất vẫn là bài viết giới thiệu của nhà nghiên cứu Vương Trí Nhàn

với nhan đề Những lý do chính đáng để thao thức in ở các trang đầu của tập một bộ tiểu

thuyết Vương Trí Nhàn đã giới thiệu sơ lược về cuộc đời, sự nghiệp sáng tác của Aleksandr

Kron Ông đưa ra lời tổng kết mang tính chất định giá cho tác phẩm: “Thao thức là một tác

phẩm giúp ta hiểu bề sâu con người xô viết, cuốn tiểu thuyết mang nặng chất suy nghĩ này thật

kỳ lạ, thú vị và đây là một hình thức tiểu thuyết hiện đại, hơn nữa, một hình thức có triển vọng nhất.” [10, tr 9]

Tuy nhiên bài viết chỉ dừng lại ở vai trò của một lời ngỏ nhằm giới thiệu cuốn sách đến với độc giả Việt Nam Hơn nữa, bài viết chỉ giới thiệu cuốn tiểu thuyết như: tóm tắt nội dung, tóm tắt quá trình tiếp cận độc giả của cuốn tiểu thuyết… Bởi vậy, có thể nói với bản luận văn

của chúng tôi, tiểu thuyết Thao thức của Aleksandr Kron lần đầu tiên trở thành đối tượng

nghiên cứu một cách chi tiết và hệ thống ở Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn chính là nhân tố tự bạch - một yếu tố chi phối đến toàn bộ các yếu tố cấu trúc trong tác phẩm như người kể chuyện, giọng điệu, không – thời gian Luận văn sẽ đi sâu tìm hiểu cơ sở, đặc điểm, chức năng và hình thức biểu hiện nhân tố tự bạch trong tác phẩm, để từ đó hình dung được diện mạo tinh thần của người trí thức Nga trong giai đoạn lịch sử những năm 60-80, thế kỷ XX trên các bình diện: đời sống khoa học, đời sống tình cảm… Đề tài cũng sẽ làm rõ một vài phương diện nổi bật trong bút pháp thể hiện của tác giả Aleksandr Kron

Luận văn được triển khai trên cơ sở khảo sát bản tiếng Việt cuốn tiểu thuyết Thao thức

do Hoàng Hữu Phê dịch từ nguyên bản tiếng Nga, do nhà xuất bản Tác phẩm mới, Hội nhà văn Việt Nam ấn hành ăm 1983

4 Phương pháp nghiên cứu

Chúng tôi chủ yếu sử dụng phương pháp nghiên cứu trần thuật học để làm sáng tỏ cơ sở,

đặc điểm và hình thức thể hiện của nhân tố tự bạch trong tiểu thuyết Thao thức Cùng với đó,

luận văn cũng sử dụng các thao tác như: so sánh, thống kê, phân tích

5 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu và phần Kết luận, luận văn của chúng tôi gồm có ba chương:

Chương 1: Cơ sở của nhân tố tự bạch

1.1 Nhân tố tự bạch trong tiểu thuyết

2.1 Người kể chuyện ở ngôi thứ nhất và điểm nhìn trần thuật bên trong

2.2 Sự lặp lại trong thời gian và sự mở rộng không gian

2.3 Giọng điệu chủ quan, suy tư

Chương 3: Nhân tố tự bạch với việc thể hiện quan điểm triết – mỹ của A.Kron

3.1 Vị trí người trí thức trong thời đại mới

3.2 Tự bạch về tình yêu, tình bạn

3.3 Triết lý về cuộc sống và hạnh phúc

References

1 Bakhtin, Mikhain Mikhailôvich (1998), Những vấn đề thi pháp Đôxtôiepxki (Trần

Đình Sử, Lại Nguyên Ân, Vương Trí Nhàn dịch), Nxb Giáo dục, Hà Nội

2 Bakhtin, Mikhain Mikhailôvich (2003), Lý luận và thi pháp tiểu thuyết, Nxb Hội

nhà văn, Hà Nội

3 Lê Nguyên Cẩn (2006), Tác giả, tác phẩm văn học nước ngoài trong nhà trường -

Phêđor Mikhailôvich Đôxtôiepxki, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội

4 Đôxtôiepxki, Phêđor (1982), Tội ác và trừng phạt, Tập 1 (Cao Xuân Hạo dịch), Nxb

Văn học, Hà Nội

5 Đôxtôiepxki, Phêđor (1983), Tội ác và trừng phạt, Tập 2 (Cao Xuân Hạo dịch), Nxb

Văn học, Hà Nội

6 Đặng Anh Đào (2001), Đổi mới nghệ thuật tiểu thuyết phương Tây hiện đại, Nxb

Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

7 Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (2000), Từ điển thuật ngữ văn học,

Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

8 Nguyễn Thái Hòa (2000), Những vấn đề thi pháp của truyện, Nxb Giáo dục, Hà Nội

9 Jahn, Manfred (2005), Trần thuật học – Nhập môn lý thuyết trần thuật (Nguyễn Thị

Như Trang dịch, Phạm Gia Lâm hiệu đính), Phòng Tư liệu Khoa Văn học, Đại học KHXH&NV, ĐHQGHN, Hà Nội

10 Kron, Aleksandr (1983), Thao thức, tập 1 và tập 2 (Hoàng Hữu Phê dịch), Nxb

Tác phẩm mới, TP Hồ Chí Minh

11 Mêlêtinxky, E.M (2004), Thi pháp của huyền thoại (Song Mộc và Trần Nho Thìn

dịch), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

12 Trần Đình Sử (2000), Giáo trình Dẫn luận thi pháp học, Nxb Giáo dục, Hà Nội

13 Trần Đình Sử (2004), Tự sự học – Một số vấn đề lý luận và lịch sử, Phần 1, Nxb

Đại học Sư phạm, Hà Nội

14 Trần Đình Sử (2008), Tự sự học – Một số vấn đề lý luận và lịch sử, Phần 2, Nxb

Đại học Sư phạm, Hà Nội

15 Phùng Văn Tửu (2000), Tiểu thuyết Pháp hiện đại – Những tìm tòi và đổi mới, Nxb

Khoa học Xã hội, Hà Nội

16 Nhiều tác giả (1986), Tính cách Nga, Nxb Cầu Vồng, Moskva, Nga

17 Nhiều tác giả (1992), Từ điển thuật ngữ văn học, Nxb Giáo dục, Hà Nội

18 Nhiều tác giả (2010), Lịch sử văn học Nga, Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội

19 Bocharov, A.G và Belaya, G.A (1987), Văn học xô viết hiện đại (2 tập), tập 2, (Tư

liệu do giảng viên hướng dẫn cung cấp)

20 Ibatullina, G Lời tự bạch và phong cách hiện sinh (phiên bản tiếng Anh:

Confessional and existential “style”), nguồn trích:

http://ru.philosophy.kiev.ua/library/misc/ibatul/02.html)