Tiểu luận tội phạm học về tình hình xâm phạm an toàn giao thông trên địa bàn TP hà nội

Khái niệm tội phạm Theo quy định tại Điều 8 Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 thì “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự, do ngườ

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

Chương 1: Cơ sở lý luận chung 2

1.1 Khái niệm tội phạm 2

1.2 Khái niệm, ý nghĩa phòng ngừa tội phạm 2

1.3 Khái quát chung về tội phạm xâm phạm an toàn giao thông đường bộ 3

Chương 2: Tình hình tội phạm xâm phạm an toàn giao thông ở Thành phố Hà Nội hiện nay 4

2.1 Tình hình tội phạm xâm phạm an toàn giao thông ở Thành phố Hà Nội hiện nay 4

2.2 Nguyên nhân của tình hình tội phạm xâm phạm an toàn giao thông 6

Chương 3: Phương hướng nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm trong lĩnh vực bảo đảm an toàn giao thông trên địa bàn thành phố Hà Nội 9

KẾT LUẬN 12

TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

MỞ ĐẦU

Hà Nội là trung tâm kinh tế, văn hóa, chính trị của cả nước, thu hút hàng ngàn người từ khắp nơi về học tập, sinh sống và làm việc Chính việc thu hút số lượng lớn người dân tập trung về đây đã làm gia tăng tình trạng xâm phạm an toàn giao thông, tai nạn giao thuân vẫn xảy ra nghiêm trọng ở mức cao, gây thiệt hại không nhỏ về tính mạng, sức khỏe

và tài sản

Việc xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm an toàn giao thông là một trong những nhiệm vụ quan trọng đặt ra đối với các cơ quan chức năng nhằm góp phần ngăn chặn và kiềm chế tai nạn giao thông, kiềm chế tội phạm Việc nghiên cứu, đánh giá tình hình tội phạm an toàn giao thông cũng như thực tiễn áp dụng các giải pháp, các quy định của pháp luật về các tội xâm phạm an toàn giao thông trong những năm qua cho thấy vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập khiến tình hình tội phạm về an toàn giao thông vẫn có chiều hướng gia tăng

Vì vậy, người viết lựa chọn đề tài “Thực trạng và phương hướng nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm trong lĩnh vực bảo đảm an toàn giao thông trên địa bàn Thành phố

Hà Nội” làm đề tài tiểu luận cuối kỳ Qua bài viết nhằm đánh giá thực trạng tội phạm trong lĩnh vực bảo đảm an toàn giao thông trên địa bàn Thành phố Hà Nội, trong đó tập trung phân tích trong lĩnh vực an toàn giao thông đường bộ, phân tích nguyên nhân từ đó tìm ra phương hướng phòng ngừa

NỘI DUNG

Chương 1: Cơ sở lý luận chung

1.1 Khái niệm tội phạm

Theo quy định tại Điều 8 Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) thì “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật này phải bị xử lý hình sự”

1.2 Khái niệm, ý nghĩa phòng ngừa tội phạm

GS.TS Đỗ Ngọc Quang chỉ ra phòng ngừa tội phạm theo hai nghĩa: Theo nghĩa rộng, phòng ngừa tội phạm bao hàm, một mặt không để cho tội phạm xảy ra, thủ tiêu nguyên nhân và điều kiện phạm tội Mặt khác, bằng mọi cách để ngăn chặn tội phạm, kịp thời phát hiện tội phạm, xử lý nghiêm minh các trường hợp phạm tội

và cuối cùng là cải tạo, giáo dục người phạm tội, đưa họ trở thành những công dân

có ích cho xã hội; theo nghĩa hẹp, phòng ngừa tội phạm là không để cho tội phạm xảy ra, không để cho tội phạm gây hậu quả cho xã hội, không để cho thành viên của

xã hội phải chịu hình phạt của pháp luật, tiết kiệm được những chi phí cần thiết cho Nhà nước trong công tác điều tra, truy tố, xét xử và cải tạo giáo dục người phạm tội”

Theo Từ điển Luật học định nghĩa: “Phòng ngừa tội phạm là ngăn ngừa tội phạm và loại trừ các nguyên nhân phát sinh tội phạm bằng toàn bộ những biện pháp liên quan với nhau do cơ quan Nhà nước và tổ chức xã hội tiến hành”

Trong thực tiễn của công cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm, phòng ngừa tội phạm lại được hiểu một cách trực tiếp và đơn giản chính là hoạt động chủ yếu của các cơ quan chuyên môn, chuyên trách trong công tác bảo vệ pháp luật và phòng chống tội phạm, mà cụ thể là: Công an, Tòa án, Viện kiểm sát, Thanh tra, cơ quan Thi hành án hình sự và một số cơ quan Nhà nước khác (Kiểm lâm, Hải quan,

Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển …) nhằm ba mục đích sau:

Thứ nhất, loại trừ và thủ tiêu các nguyên nhân và điều kiện phạm tội, xóa bỏ các tác nhân là điều kiện tạo thuận lợi việc phát sinh ra tội phạm

Thứ hai, nghiên cứu môi trường sống (gia đình – nhà trường – xã hội) xung quanh các nguyên nhân và điều kiện phạm tội và người phạm tội, qua đó hạn chế, ngăn ngừa những hiện tượng có ảnh hưởng bất lợi và không đúng đến việc hình thành các phẩm chất cá nhân tiêu cực chống đối xã hội của bản thân người phạm tội

Thứ ba, trên cơ sở này, đưa ra các giải pháp tổng thể và có hệ thống phòng ngừa các hiện tượng tiêu cực và tội phạm, các tác nhân ảnh hưởng và những thiếu sót trong cơ chế quản lý về các mặt (như: kinh tế, xã hội, công tác tổ chức cán bộ…), cũng như kiến nghị hoàn thiện pháp luật hình sự, pháp luật tố tụng hình sự và các ngành luật khác

1.3 Khái quát chung về tội phạm xâm phạm an toàn giao thông đường bộ

Các tọi xâm phạm trật tự an toàn giao thông đường bộ là những hành vi nguy hiểm cho xã hội, được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách vô ý, xâm phạm trât tự an toàn giao thông đường

bộ, gây thiệt hại cho tính mạng, sức khỏe, tài sản của người khác

Dấu hiệu cụ thể của tội xâm phạm trật tự an toàn giao thông đường bộ bao gồm:

- Tội xâm phạm trật tự an toàn giao thông đường bộ là hành vi nguy hiểm cho

xã hội

- Tội xâm phạm trật tư an toàn giao thông đường bộ là “được quy định trong

Bộ luật hình sự”

- Tội phạm do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện

- Tính lỗi của tội phạm

- Tính phải chịu hình phạt của tội phạm

Như vậy, tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là những hành vi gây nguy hiểm cho xã hội, được quy định tại các điều từ 260 đến 266 Bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách vô ý xâm phạm trật tự an toàn giao thông đường bộ, gây thiệt hại cho tính mạng hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khỏe, tài sản của người khác

Chương 2: Tình hình tội phạm xâm phạm an toàn giao thông ở Thành phố Hà Nội hiện nay

2.1 Tình hình tội phạm xâm phạm an toàn giao thông ở Thành phố Hà Nội hiện nay

Hiện nay, cùng với sự trưởng thành nha chóng của nền kinh tế, hệ thống hạ tầng giao thông được cải thiện là sự phát triển mạnh của các phương tiện cơ giới đường bộ cả về số lượng và chủng loại: trong đó là sự bùng phát gia tăng các phương tiện ô tô xe máy Tuy nhiên, song song với sự phát triển của phương tiện là

sự gia tăng mạng của tai nạn giao thông đường bộ, gây thiệt hại lớn về tính mạng, sức khỏe và tài sản của con người

Hà Nội là trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước, địa bàn rộng lớn bao gồm cả thành thị và nông thôn, số lượng dân cư đông, nằm ở vị trí giao thông

quan trọng của đất nước, Thời gian qua, các ngành, các cấp ở địa phương đã triển khai nhiều biện pháp nằm đưa Luật Giao thông đường bộ vào cuộc sống nhằm đảm bảo trật tự, an toàn giao thông đường bộ tại địa phương, song tình hình tai nạn giao thông cũng như tội phạm xâm phạm an toàn giao thông đường bộ vẫn chưa được ngăn chặn có hiệu quả Theo thống kê, tình hình trật tự an toàn giao thông đường bộ trên địa bàn Thành phố Hà Nội trong những năm gần đây cụ thể như sau:

Năm 2019, trên địa bàn Thành phố xảy ra 1.272 vụ tai nạn, làm 508 người chết, 847 người bị thương Năm 2020, trên địa bàn thành phố xảy ra 1624 vụ tai nạn, làm 447 người chết, 664 người bị thương Trong 9 tháng đầu năm 2021 (từ ngày 15/12 2020 đến ngày 14/9/2021) trên địa bàn thành phố xảy ra 589 vụ tai nạn,

249 người chết, 376 người bị thương

Trong năm 2020, Cảnh sát giao thông TP Hà Nội đã xử lý rên 430.000 trường hợp vi phạm giao thông đường bộ, phạt thành tiền trên 200 tỷ đồng; tạm giữ hơn 20.000 phương tiện, 120.000 bộ giấy tờ Trong đó, vi phạm liên quan đến ôtô khách

là gần 10.000 trường hợp, xe con gần 40.000 trường hợp, xe tải 12.627 trường hợp, taxi là hơn 5.000 trường hợp, môtô, xe máy 265.953 trường hợp Các lỗi vi phạm chủ yếu là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới ùn tắc và tai nạn như: Sai phần đường, làn đường, không chấp hành hiệu lệnh đèn tín hiệu giao thông, đi vào đường cấm, ngược chiều, dừng đỗ sai quy định và nồng độ cồn…

Lưu lượng phương tiện tham gia giao thông tăng đột biên, cơ sở hạ tầng giao thông quá tải không đáp ứng được gây ùn ứ giao thông, đặc biệt trong các ngày Lễ, các ngày trên địa bàn Thành phố có sự kiện lớn Tình hình ùn ứ giao thông trong giờ cao điểm trên các tuyến đường trục chính ra vào Thành phố như: Giải Phóng, Nguyễn Hữu Thọ, Pháp Vân, Đường 70, Vành đai 3, Tây Sơn, Nguyễn Lương Bằng, Nguyễn Trãi, Lê Văn Lương, Tố Hữu, Nguyễn Văn Cừ, Cầu Cương Dương…

Tình trạng một số thanh niên tụ tập điều khiển xe mô tô dàn hàng ngang chạy tốc độ cao trên một số tuyến phố, tình hình tài xế tụ tập phản đối trạm thu phí Bắc Thăng Long - Nội Bài gây mất trật tự xã hội, trật tự an toàn giao thông

Theo các thống kê trên có thể thấy nguồn chính gây ra các vụ tai nạn giao thông là các hành vi vi phạm các quy định về an toàn giao thông của người điều khiển phương tiện và trong đó số hành vi vi phạm có dấu hiệu của tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ chiếm tỷ lệ không nhỏ Đồng thời tình hình tai nạn giao thông đường bộ xảy ra hàng năm rất nghiêm trọng kể cả

về số vụ cũng như mức độ thiệt hại

2.2 Nguyên nhân của tình hình tội phạm xâm phạm an toàn giao thông

Qua nghiên cứu tìm hiểu về tình hình an toàn giao thông đường bộ và tình hình phạm tội xâm phạm an toàn giao thông đường bộ, có thể thấy nổi lên 4 nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này đó là: ý thức của người tham gia giao thông còn hạn chế, việc quản lý nhà nước còn yếu, hạ tầng giao thông chưa đả bảo và các biện pháp chế tài chưa đồng nhất, chưa đủ tính răn đe Các nguyên nhân này được xem xét, nghiên cứu trên 2 phương diện chủ quan và khách quan:

 Nguyên nhân chủ quan:

Thứ nhất, phần lớn, các tội phạm xâm phạm an toàn giao thông đường bộ có nguyên nhân xuất phát từ ý thức của người tham gia giao thông Ý thức pháp luật của người tham gia giao thông là một bộ phận của ý thức pháp luật, bao gồm hai biểu hiện là nhận thức các quy tắc pháp luật và tuân theo các quy tắc đã nhận thức Nếu như không nhận thức được pháp luật thì không thể thực hiện theo, chỉ khi người dân đã nhận thức được các quy định pháp luật thì việc áp dụng các chế tài xử

lý mới có hiệu quả

Về mặt nhận biết, phần lớn người dân còn chưa nắm bắt được đầy đủ các quy tắc về an toàn giao thông mà chỉ nắm được một số quy tắc cơ bản dẫn đến việc

không chấp hành các quy định về an toàn giao thông đường bộ, trong đó chú yếu là

do người tham gia giao thông không chấp hành các quy định về điều khiển phương tiện giao thông Người tham gia giao thông vi phạm các quy định về an toàn giao thông đường bộ không chỉ gây nguy hiểm cho tính mạng, sức khỏe và tài sản của người khác mà trong nhiều trường hợp còn gây ra thiệt hại cho chính bản thân người

vi phạm Việc ý thức hiểu biết và chấp hành Luật giao thông đường bộ của người tham gia giao thông không cao, không ý thức đầy đủ trong các nhìn nhận và đánh giá hậu quả của các hành vi vi phạm làm cho việc vi phạm Luật giao thông đường

bộ vẫn diễn ra mọi lúc, mọi nơi Theo đánh giá tình hình tội phạm xâm phạm an toàn giao thông đường bộ thì người tham gia giao thông không coi trọng việc tuân thủ các quy tắc về an toàn do pháp luật quy đinh bằng thói quen đi lại, suy nghĩ chủ quan của họ

Thứ hai, nguyên nhân của tội phạm xâm phạm an toàn giao thông đường bộ còn thuộc về trách nhiệm của công tác quản lý nhà nước về giao thông đường bộ Thể hiện ở công tác đào tạo, sát hạch cấp giấy phép lái xe có không ít trường hợp việc học và thi chỉ là hình thức, chiếu lệ Công tác kiểm tra kiểm soát giao thông có địa phương xuất hiện tình trạng buông lỏng hoặc xử lý không nghiêm, kiểm tra kiểm soát giao thông không thường xuyên, liên tục dẫn đến việc không chấp hành luật an toàn giao thông của người dân Về công tác quản lý trật tư an toàn giao thông đường bộ: Do tốc độ đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, công tác quản lý nhà nước thiếu quy hoạch tổng thể, chưa thep kịp được tốc độ độ thị hóa đã dẫn đến tình trạng các khu dân cư luôn phát triển bám theo các trục đường một cách tùy tiện dẫn đến sự quản lý nhà nước luôn ở thế bị động

Thứ ba, công tác ban hành các văn bản, chính sách pháp luật bảo đảm an toàn giao thông đường bộ Luật giao thông đường bộ đã quy định tập trung và thống nhất các quy định về giao thông đường bộ Bên cạnh đó là nhiều văn bản luật và dưới luật bổ sung Các văn bản pháp lyaajt đã phần nào đáp ứng được yêu cầu của công

tác phòng chống tội xâm phạm an toàn giao thông đường bộ Tuy nhiên so với đòi hỏi và yêu cầu của thực tiễn, các văn bản vẫn còn nhiều điểm chưa đáp ứng được

Thứ tư, công tác tuyên truyền pháp luật về giao thông đường bộ tại thành phố

Hà Nội hiện nay chưa thực sự hiệu quả cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng tội xâm phạm đến an toàn giao thông đường bộ Sự kém hiểu biết về pháp luật của người dân một phần do công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật về giao thông đường bộ còn chưa cụ thể, thiếu thông tin trong nội dung tuyên truyền, đặc biệt là các thông tin về tình hình vi phạm, hậu quả thiệt hại, tình hình xử lý các hành vi vi phạm giao thông đường bộ Đặc biệt công tác này còn chưa được thực hiện đồng bộ khi các khu vực ngoại thành ít được tiếp cận với công tác này hơn

 Nguyên nhân khách quan:

Thứ nhất, về phương tiện giao thông đường bộ, bao gồm về số lượng, chất lượng và chủng loại Hiện nay với sự gia tăng nhanh chóng về số lượng các phương tiện giao thông đường bộ, chất lượng phương tiện không đồng bộ, độ bảo đảm an toàn không cao là nguyên nhân khách quan dẫn đến gia tăng các tội phạm xâm phạm an toàn giao thông Số lượng phương tiện gia tăng nhưng hạ tầng giao thông lại không phát triển theo kịp dẫn đến sự quá tải ở hạ tầng song song với ý thức tham gia giao thông không được cải thiện

Thứ hai, nguyên nhân về hạ tầng giao thông Chất lượng, tình trạng kỹ thật đường bộ ở một số địa phương hiện chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển kinh tế -

xã hội Tình trạng các khu dân cư phát triển dọc đường dẫn đến hành lang an toàn giao thông thường xuyên bị xâm phạm Mặc dù nguồn vốn dành cho phát triển hạ tầng giao thông ở Thủ đô là rất lớn nhưng chất lượng các công trình giao thông được nghiệm thu đưa vào sử dụng chưa cao, thậm chí có con đường mới được đưa vào sử dụng nhưng chất lượng đường đã xuống cấp, công tác bảo vệ hành lang an toàn giao thông cũng còn chưa hiệu quả Đồng thời, công tác dự báo và quy hoạch

đô thị không theo kịp tốc độ đô thi hóa dẫn đến quy hoạch giao thông cũng lạc hậu nhanh chóng

Chương 3: Phương hướng nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm trong lĩnh vực bảo đảm an toàn giao thông trên địa bàn thành phố Hà Nội

Đảng và Nhà nước ta luôn coi phòng ngừa tội phạm là hoạt động chủ yếu trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm Muốn đấu tranh phòng, chống tội phạm trong lĩnh vực bảo đảm an toàn giao thông có hiệu quả thì trước hết cần phải đấu tranh làm giảm bớt hoặc xóa bỏ các nguyên nhân và điều kiện làm phát sinh tình hình tội phạm Để phòng chống các tội xâm phạm an toàn giao thông đường bộ hiệu quả, ngoài việc tìm các nguyên nhân và điều kiện gây ra tình trạng tai nạn giao thông đường bộ thì việc sử dụng các biện pháp phòng ngừa sao cho có hiệu quả cũng là một yêu cầu và đòi hỏi thiết yếu Sử dụng riêng lẻ các biện pháp sẽ không thể đem lại kết quả như mong muốn nhất là tỏng việc đấu tranh phòng chống các tội xâm phạm an toàn giao thông đường bộ Muốn đấu tranh có hiệu quả cao cần phải

sử dụng tổng thể các biện pháp, trong đó có những biện pháp ưu tiên trước mắt, những biện pháp sử dụng cho lâu dài

Nhiệm vụ đặt ra đối với cuộc đấu tranh trước tiên là phải giải quyết khắc phục được 4 nguyên nhân chính dẫn đến tình hình gia tăng tội phạm trong lĩnh vực bảo đảm an toàn giao thông như đã được phân tích ở trên

Thứ nhất, tăng cường công tác tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật về an toàn giao thông đường bộ nhằm nâng cao ý thức chấp hành luật giao thông đường booj của người tham gia giao thông Tuyên truyền bổ phiến giáo dục phsp luật về an toàn giao thông đường bộ cho người dân là một trong những biện pháp ưu tiên phải được đặt lên hàng đầu Công tác này phải được thực hiện có kế hoạch, chương trình

rõ ràng, cụ thể theo từng loại đối tượng tuyên truyền Việc tuyên truyền cần kết hợp