Đáp án 27 câu hỏi ổn tập môn chủ nghĩa xã hội khoa học

+ Thứ hai, bất kỳ NN nào cũng sẽ k thể tồn tại, phát triển được nếu như giai cấp thống trị tuyệt đối k chú ý, quan tâm, bảo vệ quyền lợi của các giai cấp, tầng lớp khác+ Thứ ba, mức độ t

Câu 1 : Một số quan điểm khác nhau lý giải về nguồn gốc nhà nước? Học thuyết Mác –Lê nin về nguồn gốc nhà nước? Liên hệ với sự ra đời nhà nước đầu tiên ở Việt Nam?

1 Một số quan điểm khác nhau lý giải về nguồn gốc NN

- thuyết thần quyền: NN là sản phẩm do thượng đế sáng tạo ra để bảo vệ trật tự chung Thuyết này bao gồm 3 phái là phái quân chủ, phái giáo quyền và phái dân quyền

- thuyết gia trưởng: NN là sản phẩm phát triển của gia đình, là hình thức tổ chức tựnhiên của cuộc sống con người

- thuyết bạo lực: NN xuất hiện trực tiếp từ việc sử dụng bạo lực của thị tộc này đối với thị tộc khác mà kết quả là thị tộc chiến thắng thiết lập 1 hệ thống cơ quan đặc biệt (NN) để nô dịch kẻ chiến bại

- thuyết tâm lý: NN là do nhu cầu của con người nguyên thủy luôn muốn phụ thuộcvào các thủ lĩnh, giáo sĩ

2 Học thuyết M-Ln về nguồn gốc NN: theo quan điểm của chủ nghĩa M-Ln, tiền

đề kinh tế cho sự ra đời NN là chế độ tư hữu tài sản Tiền đề xã hội cho sự ra đời

NN là sự phân chia XH thành các giai cấp

3 Liên hệ với sự ra đời NN đầu tiên ở VN: NN VN ra đời cách ngày nay khoảng 2500-2700 năm Hai nhân tố trị thủy và chống ngoại xâm là những yêu cầu khách quan thúc đẩy nhanh quá trình hình thành NN Văn lang – Âu lạc

Câu 2 : Bản chất, đặc trưng cơ bản của NN

1 bản chất : theo học thuyết Mác Lênin, bản chất NN được thể hiện ở 2 phương diện là tính xã hội và tính giai cấp

- tính xã hội của NN

+ Thứ nhất, để tồn tại và phát triển, NN nào cũng phải quan tâm giải quyết các vấn

đề chung của XH

+ Thứ hai, bất kỳ NN nào cũng sẽ k thể tồn tại, phát triển được nếu như giai cấp thống trị tuyệt đối k chú ý, quan tâm, bảo vệ quyền lợi của các giai cấp, tầng lớp khác

+ Thứ ba, mức độ thể hiện và thực hiện tính xã hội của các NN k hoàn toàn giống nhau

- tính giai cấp của NN

+ Thứ nhất, NN chỉ ra đời trong XH có giai cấp

+ Thứ hai, NN là do giai cấp thống trị XH tổ chức nên, phục vụ quyền lợi chủ yếu, trước hết là cho giai cấp thống trị XH

+ Thứ ba, sự thống trị của giai cấp được thể hiện trên 3 mặt là kinh tế, chính trị và

tư tưởng

+ Thứ tư, mức độ thể hiện và mức độ thực thi tính giai cấp trong mỗi thời kỳ, mỗi giai đoạn là khác nhau, phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khách quan và chủ quan

2 đặc trưng cơ bản của NN

- NN là tổ chức quyền lực chính trị công cộng đặc biệt với bộ máy quản lý đời sống XH, thực hiện cưỡng chế trong những trường hợp cần thiết trên cơ sở pháp luật

- NN có lãnh thổ và thực hiện sự quản lý dân cư theo các đơn vị hành chính lãnh thổ

- NN có chủ quyền quốc gia

- NN là tổ chức duy nhất có quyền ban hành PL và đảm bảo sự thực hiện PL

- NN có quyền định ra và thu các loại thuế dưới hình thức bắt buộc

Câu 3 Hình thức chính thể: khái niệm, cách phân loại các hình thức chính thể của nhà nước?

1 Khái niệm hình thức chính thể: là cách thức tổ chức, trình tự thành lập các cơ quan cao nhất của quyền lực NN, mối quan hệ giữa các cơ quan này với nhau và mức độ tham gia của nhân dân vào việc thiết lập các cơ quan này

2 Cách phân loại các hình thức chính thể của NN

* chính thể quân chủ: người đứng đầu k do bầu cử mà do thế tập truyền ngôi

- quân chủ tuyệt đối: người đứng đầu nắm trọn quyền lực NN VD Bruney, Oman, Qatar, Vatican, Ả rập xê út

- quân chủ hạn chế: quyền của nhà vua bị hạn chế, nhường quyền lực cho các thiết chế khác của NN (quốc hội, nghị viện, chính phủ)

+ quân chủ nhị nguyên: quyền lực được chia đều cho nhà vua và nghị viện hình thức này chỉ tồn tại ở thời kỳ đầu của cách mạng tư sản

+ quân chủ lập hiến: quyền lực của vua bị hạn chế trong tất cả các lĩnh vực, nhà vua chỉ có 1 số quyền mang tính chất hình thức VD: Anh, Nhật, Thái

* chính thể cộng hòa: tồn tại 1 hoặc nhiều thiết chế quyền lực tối cao được hình thành bằng cơ chế bầu cử

- cộng hòa quý tộc: quyền lực tập trung trong tay giai cấp quý tộc VD NN Xpac,

NN Aten thời cổ đại Ngày nay k còn quốc gia nào theo chính thể này

- cộng hòa dân chủ:

+ cộng hòa đại nghị: quyền lực NN tối cao thuộc về nghị viện Nguyên thủ quốc gia do nghị viện bầu, k có nhiều thực quyền Chính phủ chịu trách nhiệm trước nghị viện Nghị viện có quyền bất tín nhiệm chính phủ và người đứng đầu chính phủ có quyền yêu cầu nguyên thủ quốc gia giải tán nghị viện VD: Miến điện + cộng hòa tổng thống: hành pháp và lập pháp k chịu trách nhiệm lẫn nhau và cả hai đều do dân bầu Nguyên thủ quốc gia k những là người đứng đầu NN mà còn đứng đầu hành pháp VD: Mĩ, Indonexia, Philippin

+ cộng hòa lưỡng tính: có sự kết hợp của 2 hình thức trên Tổng thống do dân bầu nên vừa là nguyên thủ quốc gia, vừa lãnh đạo nội các Nội các do thủ tướng đứng đầu, do nghị viện thành lập vừa chịu trách nhiệm trước nghị viện vừa chịu trách nhiệm trước tổng thống Tổng thống có quyền giải tán nghị viện VD: Pháp, Nga, Singapo

Câu 4 Hình thức cấu trúc nhà nước: khái niệm, phân loại?

1 Khái niệm hình thức cấu trúc NN: là sự tổ chức NN thành các đơn vị hành chính– lãnh thổ, tính chất của mối quan hệ giữa các bộ phận cấu thành NN, giữa các cơ quan NN trung ương với các cơ quan NN địa phương

2 Phân loại

- căn cứ vào liên kết bên trong NN (theo luật hiến pháp) : nhà nước đơn nhất, NN liên bang và liên minh các nhà nước

- căn cứ vào liên kết bên ngoài giữa các NN (theo luật quốc tế) : các tổ chức quốc

tế, các tổ chức siêu quốc gia và chế độ bảo hộ

Câu 5 Chức năng nhà nước: khái niệm, phân loại, hình thức, phương pháp thực hiện chức năng của nhà nước?

1 Khái niệm chức năng NN: là các phương diện hoạt động chủ yếu, cơ bản của

NN trên các lĩnh vực khác nhau của đời sống XH, phù hợp với bản chất, vai trò, trách nhiệm của NN đối với XH

2 Phân loại chức năng NN:

- theo các lĩnh vực hoạt động cơ bản của NN: chức năng đối nội và chức năng đối ngoại

- theo ý nghĩa của các chức năng: chức năng chủ yếu và chức năng phái sinh

- theo nguyên tắc phân chia quyền lực: chức năng lập pháp, chức năng hành pháp, chức năng tư pháp

- theo kiểu NN: chức năng NN chiếm hữu nô lệ, chức năng NN phong kiến, chức năng NN tư bản, chức năng NN XHCN

3 Hình thức thực hiện chức năng NN: NN dùng các hình thức pháp lý để thực hiệnchức năng của mình, đó là việc NN ban hành các văn bản PL thiết lập các cơ chế pháp lý và theo đó thực hiện các chức năng của mình Có các hình thức pháp lý sau: bằng hoạt động lập pháp, bằng hoạt động hành pháp, bằng hoạt động tư pháp, bằng các hình thức thỏa thuận để thực hiện chức năng NN Ngoài ra còn có các hình thức các mà k gắn với các hoạt động ban hành, tổ chức thực hiện và bảo vệ

PL như tổ chức, sắp xếp cơ cấu lại các thiết chế, các hình thức tham gia của các chủ thể XH khác có liên quan đến việc thực hiện chức năng của NN

4 Phương pháp thực hiện chức năng NN: là các cách thức, phương tiện được sử dụng để thực hiện các chức năng của NN Đó là các phương pháp: giáo dục,

khuyến khích, thuyết phục, cưỡng chế

Câu 6 Chức năng kinh tế của nhà nước CHXHCN Việt nam?

- NN đã thực hiện nhất quán chính sách kinh tế thị trường mở cửa, hội nhập sâu rộng vào đời sống kinh tế quốc tế

- Đặc biệt, sau khi ban hành Hiến pháp 2013, VN đã XD và đổi mới hành lang pháp lý

- Tuy vậy, để đảm bảo phát triển bền vững, trong thời gian tới, NN cần phải thực hiện quyết liệt tái cơ cấu nền kinh tế

Câu 7 Bộ máy nhà nước CHXHCN Việt Nam: khái niệm, phân loại các cơ quan nhà nước, vị trí, vai trò, chức năng cơ bản của các cơ quan nhà nước?

1 Khái niệm bộ máy NN CHXHCN VN: là hệ thống các cơ quan NN từ trung ương đến địa phương, được tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc chung, thống nhất nhằm thực hiện nhiệm vụ và chức năng của NN vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, XH dân chủ công bằng văn minh

2 Phân loại các cơ quan NN và vị trí, vai trò, chức năng cơ bản của các cơ quan NN

- Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của ND, cơ quan quyền lực NN cao nhất, thực hiện quyền lập hiến, lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước

và giám sát tối cao

- chủ tịch nước là người đứng đầu NN, thay mặt NN về đối nội và đối ngoại

- chính phủ là cơ quan hành chính NN cao nhất, là cơ quan chấp hành của QH, thực hiện quyền hành pháp

- Tòa án thực hiện quyền tư pháp, bảo vệ công lý

- Viện kiểm sát thực hành quyền công tố và kiểm soát các hoạt động tư pháp

- Hội đồng bầu cử quốc gia và kiểm toán NN là 2 thiết chế mới có nhiệm vụ tổ chức bầu cử và kiểm toán tài sản công

- Chính quyền địa phương gồm hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân ở 3 cấp: tỉnh, huyện, xã.

Câu 8 Nhà nước pháp quyền: khái niệm, đặc điểm cơ bản?

1 Khái niệm NN pháp quyền là tư tưởng tiến bộ về tôn trọng, bảo vệ quyền con người và các giá trị dân chủ, công bằng, công lý, bình đẳng trên cơ sở xác lập những cách thức cầm quyền tốt cho người dân, thượng tôn PL, chống sự lạm quyền

2 Đặc điểm cơ bản

- Xác lập và củng cố chế độ Hiến pháp

- bảo đảm tính công bằng, minh bạch của PL và khả năng tiếp cận công lý cho người dân

- thực hiện phân quyền trong tổ chức quyền lực NN

- bảo đảm sự độc lập của tư pháp

Câu 9 Pháp luật được ra đời như thế nào? Nêu các loại nguồn của pháp luật? Liên hệ với nguồn của pháp luật ở Việt Nam hiện nay?

1 PL được ra đời như thế nào:

- PL của NN ra đời xuất phát từ nhiều nguyên nhân trong đó có nhu cầu bảo vệ lợi ích của tầng lớp có thế lực trong XH cũng như nhu cầu của chính đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của con người

- theo học thuyết M-Ln, trong XH nguyên thủy mặc dù chưa có NN, PL, nhưng để tồn tại và phát triển, XH nguyên thủy đã tổ chức quản lý cộng đồng với các loại quy tắc XH như tập quán, đạo đức, luật tục, tín điều tôn giáo

- vào giai đoạn cuối của XH nguyên thủy, do sự phát triển của lực lượng sản xuất

đã đưa đến 3 lần phân công lao động, hình thành chế độ tư hữu và phân chia XH thành các giai cấp đối lập

- PL xuất hiện 1 cách tất yếu khách quan để đáp ứng nhu cầu điều chỉnh hành vi vàcác quan hệ XH của con người

2 Nêu các loại nguồn của PL

- Nguồn nội dung

+ các nguyên tắc chung của PL

+ điều ước quốc tế

+ giáo lý, luật lệ tôn giáo

+ khẩu lệnh (PL truyền khẩu)

3 Liên hệ với nguồn của pháp luật ở Việt Nam hiện nay:

- VBPL: là nguồn PL chủ yếu, có thời điểm, được xem là duy nhất

- Tập quán: BLDS quy định nếu các bên k có thỏa thuận, PL k có quy định thì có thể áp dụng tập quán k trái những nguyên tắc của PL

- án lệ là loại nguồn PL mới được tòa án cho phép áp dụng trở lại

- ngoài ra còn có các điều ước quốc tế, nhu cầu XH, chủ trương chính sách của ĐCSVN là nguồn có giá trị định hướng xây dựng và thực thi PL

Câu 10 Bản chất, thuộc tính cơ bản, vai trò của pháp luật trong xã hội? so sánh pháp luật với các loại quy phạm xã hội khác?

1 Bản chất của PL là 1 thể thống nhất bao gồm các phương diện, các tính chất cơ bản là: tính giai cấp, tính xã hội, tính dân tộc, tính nhân loại, bảo vệ, bảo đảm quyền con người

- tính giai cấp: thể hiện ở sự phản ánh ý chí, lợi ích của giai cấp thống trị XH trong

hệ thống các VBPL, trong hoạt động áp dụng PL của NN

- tính XH: PL đồng thời bảo vệ quyền lợi của giai cấp thống trị còn phải thể hiện, bảo vệ quyền lợi của các giai cấp, tầng lớp khác và toàn XH nói chung

- tính dân tộc, nhân loại, bảo vệ, bảo đảm quyền con người: trong bối cảnh toàn cầu hóa, PL quốc gia phải là hệ thống PL mở Xu hướng phát triển của PL là ngày càng đảm bảo sự hài hòa, cân bằng các loại lợi ích, trọng tâm là bảo vệ, bảo đảm các quyền, tự do và sự phát triển toàn diện của con người và sự phát triển bền vữngcủa XH

2 Thuộc tính cơ bản của PL

- tính quy phạm phổ biến, bắt buộc chung

- tính xác định chặt chẽ về hình thức

- tính được đảm bảo thực hiện bằng NN

3 Vai trò của PL trong XH:

- vai trò PL trong việc bảo vệ, bảo đảm các quyền, tự do của con người

- vai trò của PL đối với dân chủ, công bằng và bình đẳng

- vai trò của PL đối với NN

- vai trò PL đối với đạo đức

- vai trò PL đối với văn hóa, truyền thống và tập quán

- vai trò của PL đối với kinh tế và các vấn đề XH

Hình thức Xác định chặt chẽ

theo trình tự thủ tục quy định của PL

đa dạng phong phú, có thể dưới hình thức bất thành văn hoặc dưới dạng thơ ca hò vè

Tính bắt

buộc thực

thi

Do NN đảm bảo việcthực hiện một cách bắt buộc

Thường do dư luận, cộng đồng hoặc trong nhóm tổ chức và không có tính chất cưỡng chế bắt buộc thực thi

VD Quy định đội mũ bảo

bộ và loại bỏ dần những quan niệm, quy tắc đạo đức cũ, có ảnh hưởng tiêu cực đếnlợi ích của con người

2 mối quan hệ giữa PL và tập quán: PL có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ cáctập quán truyền thống tốt đẹp của các dân tộc sinh sống trên lãnh thổ quốc gia đồngthời PL cũng quy định nguyên tắc cấm việc thực hiện các tập quán lạc hậu, phản tiến bộ

3 liên hệ vào thực tiễn VN hiện nay: Hiện nay ở VN, đạo đức, tập quán với PL có tác động nhau mạnh mẽ Những quan niệm đạo đức tốt như tôn sư trọng đạo, lương

y như từ mẫu, kính già yêu trẻ, kính trên nhường dưới được NN phát huy, ngược lại những quan niệm đạo đức lạc hậu như trọng nam hơn nữ, xấu chàng hổ ai, vạch

áo cho người xem lưng, một điều nhịn chín điều lành dần được NN đẩy lùi trong cuộc sống Bên cạnh đạo đức có sức lan tỏa trong phạm vi không gian rộng thì tập quán có tác động tới từng vùng miền ở phạm vi hẹp hơn và cũng chịu sự điều chỉnh của PL như những tập quán tốt đẹp như khi làm nhà thì họ hàng, thân quen giúp nhau, gìn giữ nghi lễ cưới xin như dạm ngõ, bỏ trầu, ăn hỏi Còn những tập quán cổ hủ thì NN từng bước tuyên truyền để người dân xóa bỏ như khi ốm k đi bệnh viện mà mời thầy cúng về bắt ma

Câu 12 Văn bản quy phạm pháp luật ở Việt Nam: khái niệm, các loại văn bản quy phạm pháp luật, hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật? Phân biệt văn bản quy phạm pháp luật và văn bản áp dụng pháp luật?

1 Khái niệm: Văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) là văn bản có chứa các QPPL do các chủ thể có thẩm quyền ban hành, có hiệu lực bắt buộc chung, được

áp dụng nhiều lần và được NN bảo đảm thực hiện

2 các loại VBQPPL

- Văn bản Luật: Hiến pháp, Luật của Quốc hội

- Văn bản dưới luật như Lệnh của Chủ tịch nước; Nghị định của Chính phủ; Thông

tư của bộ trưởng; Nghị quyết của HĐND các cấp; Quyết định của UBND các cấp

3 hiệu lực của VBQPPL là giá trị tác động của VBQPPL lên các quan hệ XH về mặt thời gian, không gian và đối tượng tác động

4 Phân biệt VBQPPL và VBADQPPL:

Chức đựng những quy tắc xử sự riêng áp dụng cho cá nhân tổ chức

Nhiều hơn, là hầu hết các CQNN và

đa phần là cá nhân (thủ trưởng hoặc cán bộ công chức trong CQNN)

VB QPPL

VD Hiến pháp 2013, LHNGĐ 2014,

Nghị định số 105 về kinh doanhrượu năm 2017

Quyết định khởi tố và bắt tạm giam Đinh La Thăng năm 2017

Quyết định xử phạt hành chính cty Fomosa 560 triệu của UBND Hà

Tĩnh năm 2017

Câu 13 Khái niệm, các hình thức thực hiện pháp luật?

1 Khái niệm thực hiện pháp luật: là hoạt động có mục đích nhằm hiện thực hóa các quy định PL vào c/s, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể PL

- Sử dụng PL là hình thức thực hiện PL mà các chủ thể PL thực hiện quyền chủ thể

mà PL quy định VD: quyền tự do kinh doanh, quyền ứng cử

- Áp dụng PL là hình thức thực hiện PL chỉ dành cho các cơ quan NN hay nhà chức trách có thẩm quyền tổ chức cho các chủ thể PL thực hiện các quy định của

PL, hoặc tự mình căn cứ vào các quy định của PL để tạo ra các quyết định làm phátsinh, thay đổi, đình chỉ hoặc chấm dứt những quan hệ PL cụ thể VD: công an ra quyết định xử phạt vi phạm giao thông Tòa án ra bản án kết tội người phạm tội

Câu 14 Khái niệm, đặc điểm của áp dụng pháp luật? Áp dụng pháp luật

tương tự là gì? Có những hình thức áp dụng pháp luật tương tự nào?

1 Khái niệm ADPL: là hình thức thực hiện PL chỉ dành cho các cơ quan NN hay nhà chức trách có thẩm quyền tổ chức cho các chủ thể PL thực hiện các quy định của PL, hoặc tự mình căn cứ vào các quy định của PL để tạo ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi, đình chỉ hoặc chấm dứt những quan hệ PL cụ thể

2 Đặc điểm ADPL

- là hoạt động điều chỉnh có tính cá biệt, cụ thể

- là hoạt động mang tính quyền lực NN

- là hoạt động thể hiện sự sáng tạo