Bạo lực học đường từ quan điểm giải thích của tội phạm học hiện đại

Tổ chức y tế thế giới WHO cho rằng “Bạo lực là hành vi cố ý sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực hoặc quyền lực để hủy hoại mình, chống lại người khác hoặc một nhóm người, một tập thể cộng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ TỘI PHẠM HỌC

Đề tài Bạo lực học đường từ quan điểm giải thích của tội phạm học

hiện đại

Giảng viên: TS Nguyễn Anh Tuấn

Hà Nội, tháng 01 năm 2022

I Khái quát về bạo lực học đường

1 Khái niệm bạo lực

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia đưa ra định nghĩa: “bạo lực là hành vi sử dụng sức mạnh thể chất với mục đích gây thương vong, tổn hại một ai đó Bạo lực thể chất có thể là điểm tột đỉnh của các cuộc xung đột Trên thế giới, bạo lực

là một vấn đề được luật pháp và văn hóa quan tâm với những nỗ lực nhằm khống chế và ngăn chặn bạo lực Bạo lực bao trùm một khuôn khổ rộng lớn Nó

có thể là một cuộc chiến giữa hai quốc gia hay sự diệt chủng làm hàng triệu người chết”

Tổ chức y tế thế giới WHO cho rằng “Bạo lực là hành vi cố ý sử dụng hoặc

đe dọa sử dụng vũ lực hoặc quyền lực để hủy hoại mình, chống lại người khác hoặc một nhóm người, một tập thể cộng đồng làm họ bị tổn thương hoặc có nguy cơ tổn thương, hoặc tử vong hoặc sang chấn tâm lý, ảnh hưởng đến sự phát triển của họ hoặc gây ra các ảnh hưởng khác”

Như vậy hiểu đơn giản nhất thì bạo lực là việc sử dụng sức mạnh dùng để trấn áp và có thể gây ra thương tích hoặc ảnh hưởng tâm lý cho người bị bạo lực

Trong tiếng Việt, bạo lực được hiểu là “sức mạnh dùng để cưỡng bức, trấn

áp hoặc lật đổ” Khái niệm này dễ làm người ta liên tưởng tới các hoạt động chính trị, nhưng trên thực tế bạo lực được coi như một phương thức hành xử trong các quan hệ xã hội nói chung Các mối quan hệ xã hội vốn rất đa dạng và phức tạp nên hành vi bạo lực cũng rất phong phú, được chia thành nhiều dạng khác nhau tùy theo từng góc độ nhìn nhận: bạo lực nhìn thấy và bạo lực không nhìn thấy được; bạo lực với phụ nữ, với trẻ em, bạo lực học đường, bạo lực hôn nhân, bạo lực cách mạng

2 Khái niệm bạo lực học đường

Bạo lực học đường là những hành vi thô bạo, ngang ngược, bất chấp công

lý, đạo lý, xúc phạm trấn áp người khác gây nên những tổn thương về tinh thần

và thể xác diễn ra trong phạm vi trường học

Bạo lực học đường bao gồm các hành vi bạo lực về thể chất, gồm đánh nhau giữa các học sinh hoặc các hình phạt thể chất của nhà trường; bạo lực tinh thần, bao gồm cả việc tấn công bằng lời nói; bạo lực tình dục, bao gồm hiếp dâm và quấy rối tình dục; các dạng bắt nạt bạn học; và mang vũ khí đến trường Bạo lực học đường trước hết gây tổn hại về thể chất nghiêm trọng cho những người chịu những trận đòn đó, bên cạnh đó là nỗi ám ảnh về tinh thần Khi trường học không còn là nơi giáo dục nhân cách con người mà là nơi chỉ có những trận đòn roi đáng sợ thì ai cũng sợ phải đến trường. 

Bạo lực học đường có thể là những hành vi xâm phạm về thể chất: đánh đấm nhau; nhưng cũng có thể là hành vi xâm hại về mặt tâm lý của học sinh như

sử dụng lời nói, hành vi đe dọa từ giáo viên với học sinh, từ học sinh với nhau Ngày nay bạo lực học đường còn có thể là sự xâm phạm tình dục, bạo lực hoặc quấy rối tình dục diễn ra ngày càng nhiều hơn… Các hành vi bạo lực có thể diễn ra trực tiếp như dung lời nói, dung vũ khí trực tiếp hoặc cũng có thể qua mạng internet ,,,

Bạo lực học đường được hiểu như là một hành động đối xử thô bạo của giới học sinh Dưới góc độ pháp luật quy định tại Khoản 5 Điều 2 Nghị định 80/2017/NĐ-CP quy định Quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng, chống bạo lực học đường thì “bạo lực học đường là hành vi hành hạ, ngược đãi, đánh đập; xâm hại thân thể, sức khỏe; lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm; cô lập, xua đuổi và các hành vi cố ý khác gây tổn hại về thể chất, tinh thần của người học xảy ra trong cơ sở giáo dục hoặc lớp độc lập” Như vậy có thể hiểu một cách chung nhất về bạo lực học đường đó là một hành vi gây thương tích một cách có chủ đích đối với người khác, gây tổn hại về mặt sức khỏe cũng như tinh thần của người bị hại, từ đó, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý, tính cách và tương lai của người đó

3 Phân loại

Bạo lực học đường cũng diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau tùy vào nhiều nhóm đối tượng học sinh khác nhau Có thể kể đến một số loại bạo lực học đường hiện nay như:

– Bạo lực về thể chất:

Các hành vi đánh đập, bứt tóc, xô đẩy, bứt tóc, xé quần áo, đổ đồ ăn lên người, trấn lột cướp đồ giữa học sinh với nhau

– Bạo lực bằng lời nói:

Sử dụng những hành vi hoặc lời nói gây xúc phạm, gán ghép hoặc bôi nhọ,

sỉ nhục, chế nhạo hoặc bắt người khác làm theo ý mình Hành vi này có thể ở giáo viên đối với học sinh hoặc học sinh với nhau

– Bạo lực tâm lý:

là hành xâm phạm tình dục, có thể động chạm những bộ phận nhạy cảm hoặc thậm chí có những hành vi cưỡng ép tình dục, hiếp dâm, … Hành vi này xảy ra giáo viên đối với học sinh hoặc học sinh với nhau

– Bạo lực xã hội:

Phân biệt đối xử, cô lập, tẩy chay, nói xấu, bêu rếu xung quanh hay thậm chí là trên mạng xã hội

– Bạo lực điện tử:

là hành vi uy hiếp bằng các phương tiện điện tử như gọi điện, nhắn tin, đe dọa và bêu rếu người nào đó trên mạng xã hội

II Thực trạng hiện nay

1 Trên thế giới

Bạo hành học đường không chỉ tập trung vào một chỗ nào đó nhất định, mà

nó trải đều trên khắp thế giới Theo ước tính của WHO thì mỗi ngày đều có khoảng 565 đứa trẻ hay các thanh thiếu niên tự sát vì không chịu nổi cảnh bị bạo hành học đường này Cùng với đó là các vụ chấn thương mà nhập viện mỗi ngày với lý do trên

Châu Á cũng là nơi xuất hiện rất nhiều vấn nạn bạo hành học đường Đặc biệt các nước như Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia Trong đó cũng có cả Việt Nam

Quả thực, đây là một con số đáng báo động liên quan trực tiếp đến quyền con người Qua đó, có thể thấy, vấn nạn trên đang có những diễn biến phức tạp, trở thành một vấn nạn lớn trong tương lai nếu không có những biện pháp ngăn chặn và xử lý kịp thời

2 Tại Việt Nam

Tình trạng bạo lực học đường ở Việt Nam cũng đang rất phổ biến và diễn biến vô cùng phức tạp Nó đang là vấn đề rất nghiêm trọng Mỗi ngày đều có những vụ ẩu đả, đánh nhau ngay trong khuôn viên trường học hay những bài đăng chửi bới xúc phạm và uy hiếp nhau trên mạng xã hội

Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, toàn quốc xảy ra gần 1600 vụ học sinh đánh nhau chỉ trong một năm học Đây là một con số đáng báo động và cần được chú ý quan tâm Cũng với một số thống kê khác ước tính rằng ở Việt Nam cứ khoảng 5.200 học sinh thì sẽ có một vụ đánh nhau và cứ 11.000 học sinh thì có một học sinh bị đình chỉ học tập vì lý do đánh nhau Qua đó, ta có thể thấy rằng, tình trạng trên đang là vấn đề vô cùng nhức nhối nhức nhối và có

mức độ gia tăng mỗi ngày, hậu quả của nó ngày càng không thể đoán trước được điều gì

Theo số liệu của Tổng cục cảnh sát phòng chống tội phạm thì từ 2013

-2015, có hơn 75% là học sinh, sinh viên bị xử lý hình sự Nghiêm trọng hơn nữa

đó là tình trạng đối tượng phạm tội đang ngày càng được trẻ hóa, mức độ phạm tội cũng nghiêm trọng và hành vi bạo lực cũng được đa dạng hóa hơn Hơn hết,

có thể thấy rằng những vụ ẩu đả, cướp giật tài sản, quấy rối, hiếp dâm của học sinh, sinh viên cũng ngày càng nhiều hơn

Đáng buồn hơn đó là còn có trường hợp bị nhà trường hay bản thân học sinh giấu đi nhằm giữ thanh danh và thể diện cho nhà trường Mặc dù vậy, bạo hành học đường không chỉ được thể hiện ở ẩu đả, đánh nhau, mà nó cũng bao gồm cả sự bạo hành về mặt tinh thần Một số học sinh còn bị tấn công về mặt tinh thần, gây ảnh hưởng rất nhiều đến tâm lý của các em

3 Những vụ bạo lực học đường gây chấn động tại Việt Nam trong năm 2021

Năm 2021 đã xảy ra rất nhiều vụ việc học sinh gây gổ, đánh nhau chỉ vì những phát ngôn trên mạng hay xích mích cá nhân mà để lại hậu quả khôn lường

● Nam sinh lớp 11 bị đánh vỡ sọ não

Sự việc xảy ra vào khoảng 11 giờ 30 phút ngày 14/1/2021 tại Trường THPT Lang Chánh, Thanh Hóa, khi em Phan Thanh L vừa tan học ra tới cổng trường thì bất ngờ bị Nguyễn Bá Thuận cầm một cây gậy sắt vụt thẳng vào đầu trước sự chứng kiến của nhiều học sinh khác

Tại thời điểm nhập viện, qua chụp chiếu, các bác sĩ tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa xác định L bị vỡ sọ não, tổn thương cơ thể tới 49%

Công an huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa sau đó đã ra quyết định khởi

tố vụ án, khởi tố bị can, lệnh bắt tạm giam đối với Nguyễn Bá Thuận để điều tra

về hành vi "Giết người"

● Nam sinh lớp 10 bị đánh hội đồng trong nhà vệ sinh trường học Ngày 3/3/2021, một đoạn clip 27s ghi lại cảnh nam sinh T (lớp 10A1, Trường THPT Ngô Gia Tự, Đắk Lắk) bị 3 học sinh khác đấm đá trong nhà vệ sinh

Trước đó, T có mâu thuẫn nhỏ với một nam sinh lớp 9 của Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm (thị trấn Ea Kar) từ trước Tết Nguyên đán, xuất phát từ việc dán tem xe đạp

Sau đó, nam sinh lớp 9 này đã nhờ một số học sinh khác học lớp 10 của trường THPT Ngô Gia Tự vây đánh nam sinh lớp 10A1

Hình ảnh trong clip cho thấy, tại thời điểm xảy vụ việc, có nhiều học sinh xung quanh chứng kiến nhưng không ai tới can ngăn Một số em thậm chí còn hút thuốc, cười hả hê khi thấy bạn bị đánh

Bà Phạm Thị Dinh, Hiệu trường THPT Ngô Gia Tự (thị trấn Ea Kar, huyện

Ea Kar, Đắk Lắk) đã mời Công an thị trấn Ea Kar phối hợp, xử lý

● Hai nữ sinh đánh nhau kinh hoàng trong lớp

Ngày 12/3, trên mạng xã hội xuất hiện một video dài hơn 5 phút ghi lại cảnh hai nữ sinh túm tóc, đánh nhau ngay trong lớp học, trước sự chứng kiến của nhiều học sinh

Hai nữ sinh được xác định là học lớp 10 của Trường THPT Phan Đăng Lưu (Quận Bình Thạnh, TP Hồ Chí Minh) Nguyên nhân là do cả hai đều có mâu thuẫn từ khi học bậc Trung học cơ sở

Ông Lê Thanh Xuân, Hiệu trưởng Trường THPT Phan Đăng Lưu (Quận Bình Thạnh, TPHCM), cho biết hội đồng kỷ luật của nhà trường đã ra các quyết định kỷ luật học sinh liên quan đến vụ hai nữ sinh đánh nhau trong lớp

Trong đó, áp dụng theo Thông tư 08 của Bộ GD-ĐT, nữ sinh trực tiếp đánh bạn và một nữ sinh phụ đánh bạn trong lớp bị đình chỉ học một tuần, xếp loại hạnh kiểm yếu trong học kỳ 2

Ngoài 2 nữ sinh này, có 13 học sinh khác cũng bị kỷ luật Trong đó, 5 học sinh người trực tiếp quay video, cổ động bạn đánh nhau nhận hình thức phạt

cảnh cáo trước toàn trường, còn 8 học sinh khác liên quan đến vụ việc cũng bị khiển trách trước hội đồng kỷ luật của trường

● Nữ sinh lớp 8 bị đánh hội đồng vì "xưng hô thất lễ"

Ngày 9/4, mạng xã hội Facebook đã lan truyền đoạn clip 3 phút ghi lại sự việc nữ sinh Ng.Th.Tr (học lớp 8, trường THCS Quang Trung, xã Nghĩa Thành, huyện Châu Đức, Bà Rịa - Vũng Tàu) bị 2 nữ sinh khác đánh đập dã man Nguyên nhân được xác định là do nữ sinh Tr "xưng hô thất lễ" với "đàn chị"

Ông Lê Thanh Kính, Phó trưởng Phòng GD&ĐT huyện Châu Đức cho biết: "Nhóm người đánh em T đã thôi học từ lâu, nên Phòng GD&ĐT huyện Châu Đức không thể có biện pháp kỷ luật, hiện tại sức khỏe em Tr đã ổn định

và đi học bình thường"

● 7 thiếu niên từ Hà Nội đi xe máy lên Hòa Bình để đánh hội đồng một nam sinh

Theo thông tin ban đầu, nam sinh bị đánh có xảy ra mâu thuẫn trên mạng

xã hội Facebook với nhóm thiếu niên ở Hà Nội và thách thức, để lại địa chỉ của mình

Sáng 26/5, nhóm 7 thiếu niên đã điều khiển xe máy từ Hà Nội lên phường Phương Lâm, tỉnh Hòa Bình tìm nam sinh nói trên để "rửa hận"

Khi thấy nam sinh, 7 thiếu niên đã lao vào đấm đá, đánh hội đồng nạn nhân Khi nạn nhân ngã xuống đường, nhóm thiếu niên tiếp tục dùng mũ bảo hiểm và chân đập, đá vào mặt, đầu nam sinh

Giải quyết xong, nhóm thiếu niên lên xe máy bỏ đi, để mặc nạn nhân bị thương nằm ở đường Ít phút sau, người dân phát hiện đã đưa nạn nhân đi cấp cứu trong tình trạng đa chấn thương

Theo đại diện Công an tỉnh Hòa Bình, Công an thành phố Hòa Bình đã triệu tập nhóm thiếu niên lên làm việc, làm rõ nguyên nhân Do nhóm này còn quá trẻ, Công an thành phố Hòa Bình không tiến hành tạm giữ, mà cho gia đình bảo lãnh về sau khi làm việc xong

● Bị đánh hội đồng, nam sinh mang dao trong cặp đâm bạn tử vong Sáng 1/10, TAND TP Hà Nội đã tuyên án 8 năm tù đối với N.Q.K (15 tuổi, học sinh của trường THCS Hồng Hà, huyện Đan Phượng, TP Hà Nội) và bồi thường cho gia đình nạn nhân 200 triệu đồng về tội Giết người

Khi đến trường gặp D., K cầm con dao tiến đến hỏi "Hôm qua mày đánh ai?" rồi dùng dao đâm nạn nhân Bị đâm trúng mạn sườn bên phải, D đổ gục xuống Dù được đưa đi cấp cứu nhưng D đã tử vong

Tại tòa, K khai nhận do hôm trước khi xảy ra vụ án mạng, bị cáo đã bị D

và nhiều người khác đánh nên nảy sinh tâm lý lo sợ Từ đó dẫn đến việc bị cáo giấu con dao vào trong cặp mang tới trường Sau khi sự việc xảy ra, bị cáo khai

đã rất hối hận và gửi lời xin lỗi đến gia đình nạn nhân

● Nam sinh lớp 12 bị đánh dã man trước cổng trường

Nguyên nhân là hai bên có mâu thuẫn trước đó Sự việc được xác minh xảy

ra tại Trường Nguyễn Bỉnh Khiêm (xã Quảng Phương, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình) vào khoảng 11h15 ngày 30/10/2021

Theo hình ảnh video ghi lại, sau khi tan tường, một nam sinh vừa ra đến cổng thì bị Phan Quốc Khánh (SN 2002) và Phan Hoài Giang Hoàng (17 tuổi,

SN 2004) lao đến dùng mũ bảo hiểm đánh liên tiếp vào người, sau đó dùng chân

đá cho đến khi nam sinh này bị ngã xuống đường

III Nguyên nhân

● Từ chính bản thân học sinh

Đầu tiên, nguyên nhân dẫn đến tình trạng bạo lực ở môi trường học tập đó

là do sự thay đổi tâm sinh lý của của học sinh giai đoạn từ khoảng 12 đến 17 tuổi Đây là một giai đoạn phát triển quan trọng về tâm lý cũng như sinh lý của một con người Vì vậy, đây cũng là một độ tuổi vô cùng nhạy cảm

Có thể khẳng định đây là giai đoạn hình thành nhân cách con người Vì thế

mà nó được xem là một giai đoạn khá nhạy cảm, tâm lý không được ổn định và

có xu hướng với một cái tôi vị kỷ

Giai đoạn này chỉ một một tác động tiêu cực nào đó từ bên ngoài cũng khiến cho các em có xu hướng học theo Cũng vì thế mà tâm lý cũng dễ mang hơi hướng bạo lực hơn Vì vậy, cần phải hết sức tập trung để có thể giáo dục tâm sinh lý cho trẻ trong giai đoạn này

● Từ phía nhà trường

Tiếp theo, nguyên nhân gây bạo lực ở trường có thể kể đến cũng một phần

là do chế độ giáo dục ở nhà trường Nhìn chung, việc giáo dục trong nhà trường con mang đậm tính hàn lâm, nặng về những phần kiến thức văn hóa, ít có tính ứng dụng và cũng như quên đi việc giáo dục nhân cách cho học sinh

Mặt khác, việc nhà trường đang có xu hướng đi sai lệch so với giá trị ban đầu bởi vì chạy theo những vật chất cũng như sự thực dụng trong cuộc sống Như vậy, đây cũng là một dấu hiệu đáng báo động góp phần gia tăng bạo lực học đường ở trường học

● Từ phía gia đình

Ngoài bản thân học sinh và nhà trường thì một phần nguyên nhân cũng là

do gia đình Với độ tuổi đang thay đổi tâm sinh lý nên nếu gia đình bạn có vấn

đề như bị quát tháo hay bạo hành gia đình cũng sẽ ảnh hưởng một cách sâu sắc đến tâm lý người con, dẫn đến tình trạng đáng buồn trên

Hiện nay, vấn đề gia đình cũng đang vô cùng nhức nhối ảnh hưởng đến tình trạng bạo lực ở trường rất nhiều Sở dĩ như vậy là do phụ huynh ít quan tâm

đến con cái, vì áp lực cuộc sống hay trút giận lên chính đứa con của mình Hay thậm chí là bị vấn nạn bạo hành gia đình

Và chính những hành động tưởng chừng như nhỏ nhoi ấy đã vô tình gieo những nhận thức tiêu cực vào tâm lý và tính cách của con cái mình, từ đó mà ảnh hưởng xấu đến quá trình phát triển nhân cách của con Tình trạng này cũng

đã có dấu hiệu gia tăng nhanh chóng cùng với bạo lực học đường

● Từ phía xã hội

Một nguyên nhân đặc biệt gây nên tình trạng bạo lực ở trường đó là từ phía

xã hội Vậy vấn đề xã hội ở đây là như thế nào? Đó là ảnh hưởng bởi môi trường văn hóa bạo lực như trong các bộ phim ảnh, sách báo và các trò chơi, game mang xu hướng bạo lực…

Những hình ảnh ấy ngày càng tràn lan trên mạng và không được kiểm duyệt đàng hoàng dẫn đến những đối tượng ở độ tuổi vị thành niên này bị tò mò

và tiếp xúc với những loại hình ấy Từ đó mà sinh ra tâm lý bạo hành học đường

ở ngoài đời