Tiểu luận nguyên nhân kinh tế xã hội của tội phạm ma túy hiện nay và những vấn đề rút ra đối với công tác phòng ngừa

Đại Học Quốc Gia Hà NộiKhoa Luật BÀI TIỂU LUẬN MÔN TỘI PHẠM HỌC ĐỀ TÀI: Nguyên nhân kinh tế - xã hội của tội phạm ma túy hiện nay và những vấn đề rút ra đối với công tác phòng ngừa Tên s

Đại Học Quốc Gia Hà Nội

Khoa Luật

BÀI TIỂU LUẬN MÔN TỘI PHẠM HỌC

ĐỀ TÀI: Nguyên nhân kinh tế - xã hội của tội phạm ma túy hiện nay và những vấn đề rút ra đối với công tác

phòng ngừa

Tên sinh viên:

Mã sinh viên:

Ngày sinh:

Giảng viên giảng dạy: Thầy Nguyễn Anh Tuấn

Hà Nội, 2022

MỤC LỤCY

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ 3

PHẦN II: NỘI DUNG……… 5

1.Lý luận chung về tội phạm ma túy 5

1.1 Định nghĩa về tội phạm về ma túy 5

1.2 Đặc điểm nhận dạng tội phạm về ma túy 6

1.3 Nhận thức chung về tâm lý tội phạm 6

1.4 Cơ chế của hành vi phạm tội ……….7

2 Nguyên nhân kinh tế, xã hội của tình hình tội phạm về ma túy 8

2.1 Nguyên nhân từ góc độ tội phạm nói chung 10

2.2 Nguyên nhân từ góc độ tội phạm cụ thể 11

2.3 Nguyên nhân nội tại xuất phát từ nhu cầu, ý thức pháp luật, của người phạm tội……….14

2.4 Thái độ xã hội của người dân trong tố giác tội phạm……… 15

3 Những giải pháp phòng ngừa……… 15

PHẦN III: KẾT LUẬN……… 18

PHẦN IV: TÀI LIỆU THAM KHẢO….………19

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

Thuở xa xưa, tinh chất trong các cây ma túy đã được con người phát hiện nghiên cứu chiết xuất với mục đích chữa bệnh Năm 1830, chiết xuất từ cây cần sa được công nhận có tác dụng hạ huyết áp, an dịu thần kinh Năm 1859, dược sĩ Albert Niemann, ở đại học Gottingen (Đức) chiết xuất được chất cocaine trong cây coca

và năm 1883, cocaine được một bác sĩ thử nghiệm với binh lính Đức, cho thấy hiệu quả hồi phục sức khỏe đáng kinh ngạc; năm 1884, phát hiện tác dụng giảm đau của cocaine ở bệnh nhân lao phổi, hen suyễn, đau thần kinh liên sườn, đau răng và được dùng để gây tê phẫu thuật; người ta còn trộn cocain vào thuốc bổ, kẹo, bánh

và nước giải khát Thuật ngữ ma túy ra đời từ cảm xúc kỳ lạ, huyền ảo, khoái cảm,

đê mê, đờ đẫn do những loại “thuốc” này mang lại và cũng rất nhanh chóng khiến con người hoàn toàn lệ thuộc vào chúng

Những năm gần đây vấn đề ma túy và việc lạm dụng các loại ma túy ở Việt Nam nói riêng và trên thế giới nói chung đã và đang gây ra nhiều hệ lụy trong đời sống –

xã hội, đe dọa đến sự an toàn về an ninh, chính trị, kinh tế Những vụ mua bán, vận chuyển trái phép ma túy tăng cả về số vụ án và khối lượng ma túy Theo số liệu của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, từ năm 2007 đến 31/5/2018, Cơ quan điều tra

đã khởi tố mới 159.924 vụ và 201.775 bị can (chiếm 20% trên tổng số các vụ án mới khởi tố trong toàn quốc ở giai đoạn này) Chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm 2018,

cơ quan điều tra đã khởi tố 8.969 vụ, tăng 765 vụ (9,3%) so với cùng kỳ năm 2017 Tội phạm ma túy tiếp tục tăng qua mỗi năm với phương thức, thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi; tính chất tội phạm ngày càng nguy hiểm, manh động, liều lĩnh; trang bị các loại vũ khí “nóng”, phương tiện hiện đại, chống trả quyết liệt lực lượng chức năng khi bị phát hiện, bắt giữ Tội phạm ma túy luôn nghĩ ra các phương pháp tinh vi để vận chuyển ma túy hòng qua mặt lực lượng cơ quan chức năng như giấu giếm lẫn trong các lô hàng bánh kẹo, thực phẩm hay giấu trong thiết

bị máy móc

Hành vi mua bán vận chuyển ma túy được pháp luật hình sự Việt Nam điều chỉnh

và xử lý rất chặt chẽ Tùy vào mức độ phạm tội và khối lượng ma túy thì người phạm tội có mức hình phạt khác nhau Khung hình phạt cao nhất đối với tội mua bán ma túy là tử hình

Hiện nay, các loại cocaine, cần sa, thuốc phiện được coi là ma túy cổ điển, các loại

ma túy tổng hợp (thuộc nhóm amphetamin, thuốc ngủ và an thần kinh) càng ngày càng thấy xuất hiện nhiều hơn và dần soán ngôi các loại ma túy cổ điển Trong số

đó có những loại hoàn toàn mới được phát hiện, có loại được phát triển từ những tinh chất của ma túy cổ điển như coca, cần sa, opiate, Gọi là mới, nhưng thực ra

là mới xuất hiện ở Việt Nam trong khi những chất này từ lâu đã bị con người khai thác tác dụng hướng thần, điều chế những chất ma túy mới từ những chất cũ hoặc pha trộn nhiều loại có tác dụng ma túy và đều là những loại độc hại, nguy hiểm gấp nhiều lần

Ở Việt Nam nhiều năm trước đây, chất gây nghiện hầu như chỉ được biết đến là thuốc phiện (nhựa cây anh túc) Cây anh túc từng được trồng ở các vùng đồng bào dân tộc miền núi phía Bắc và khi đó người nghiện chủ yếu là người dân tộc Họ trồng cây lấy nhựa cô lại và hút qua những ống điếu

Đến năm 2008, ở Việt Nam heroin được sử dụng đến 88,13%, có nhiều ca tử vong

do sốc khi tiêm chích heroin nhưng sau năm 2008 bắt đầu giảm vì con nghiện chuyển sang dùng nhiều hơn ma túy nhóm amphetamine, loại này chỉ uống, không tiêm, ít gây chết hơn và 2 loại amphetamine được ưa chuộng là Meth Amphetamine (có thể trộn thêm Amphetamine cổ điển hoặc Niketamid - thuốc kích thích hành não, tăng cường tuần hoàn, hô hấp) và Methylene Dioxyl Meth Amphetamine (MDMA) Do không am hiểu về nhóm ma túy này nên không ít người gọi hai hay vài chất trong nhóm là những loại ma túy khác nhau Thực chất amphetamine là một nhóm ma túy tổng hợp, nghĩa là hoàn toàn điều chế mới, trong khi chất diacetylmorphin là bán tổng hợp từ morphin (gắn 2 gốc acetyl vào morphin) được chiết xuất (tinh chất - extractum) từ nhựa cây anh túc Nhóm Amphetamine tác dụng kích thần gây hưng phấn, khoái cảm, chống mệt mỏi, nếu

thường xuyên dùng liều cao trong thời gian dài sẽ phát sinh hoang tưởng, ảo giác Amphetamine gồm vài chục chất có cấu trúc hóa học gần giống nhau (thêm, bớt các gốc hữu cơ, vô cơ, nguyên tố á kim), khác nhau ở chỗ tác dụng ma túy mạnh, yếu và mức độ độc Chỉ riêng Meth Amphetamine và MDMA đã có cả chục tên lóng như “ice”, “hàng đá” (tên lóng thông dụng nhất của Meth Amphetamine) vì ở dạng tinh thể; “lắc” (tên lóng thông dụng nhất của MDMA) là gọi lóng theo tác dụng, uống vào lắc thâu đêm không biết mệt; “hồng phiến” vì viên thuốc có màu hồng (tuy chất Meth Amphetamine có cả viên nén màu trắng, xanh, vàng) và rất nhiều tên lóng khác như adam, thuốc điên, chúa, hoàng hậu, max, xìke (SK), mecsydes, ecstasy, kẹo, viên lắc, M & M, XTC, Fing Tao,

Nền kinh tế ma túy” huy động khoảng 400 tỉ USD, tác động không nhỏ đến thị trường tiền tệ thế giới và thực sự khuynh đảo kinh tế nhiều quốc gia Lợi nhuận khổng lồ từ ma túy là nguyên nhân tiềm ẩn của các loại tội phạm nguy hiểm Tất cả các vấn đề như: Sản xuất, buôn bán ma túy, mức độ gây nghiện của các chất ma túy chi phối hành vi người dùng,… đều trở thành nguồn gốc của vấn nạn tội phạm, đặc biệt là tội phạm băng đảng tạo ra những thế lực ngầm nguy hiểm có thể chi phối cả hoạt động điều hành của chính quyền

PHẦN II: NỘI DUNG

1 Lý luận chung về tội phạm ma túy

1.1 Định nghĩa về tội phạm về ma túy

Tội phạm về ma túy là tội phạm bao gồm nhóm các hành vi vi phạm quy định về quản lý, buôn bán, vận chuyển các chất ma tuý do Bộ luật hình sự Việt Nam quy định Cụ thể tội phạm về ma túy là những hành vi nguy hiểm cho xã hội, do người

có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý, xâm phạm chế độ thống nhất quản lý của Nhà nước đối với các chất ma túy và các loại thuốc gây nghiện, xâm phạm trật tự, an toàn xã hội và tính mạng, sức khỏe con người và sự phát triển bình thường của nòi giống dân tộc

1.2 Đặc điểm nhận dạng tội phạm về ma túy

Tội phạm về ma tuý bao gồm nhiều loại hành vi phạm tội khác nhau nhưng đều có chung hai đặc điểm cơ bản:

(i) Tính nguy hiểm cho xã hội của các tội phạm về ma tuý thể hiện ở sự đe dọa nghiêm trọng đến sức khoẻ và sự phát triển bình thường của con người cũng như đến hạnh phúc gia đình và trật tự công cộng nói chung;

(ii) Các tội phạm về ma tuý đều có chung đối tượng là các chất ma tuý (hoặc liên quan đến các chất ma tuý) Đó là các chất có khả năng gây nghiện cao cho người

sử dụng làm cho người nghiện không chỉ bị lệ thuộc vào chất đó mà còn làm cho

họ bị tổn hại về nhiều mặt và thậm chí còn có thể đẩy họ vào con đường phạm tội

để có tiền thoả mãn cơn nghiện

1.3 Nhận thức chung về tâm lý tội phạm

Mỗi tội phạm đều có trạng thái tâm lý riêng, do đó trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm, các cơ quan bảo vệ pháp luật đều phải nghiên cứu, phân tích, nắm chắc tâm lí tội phạm; về ý đồ phạm tội, cách thức, hành vi và phương pháp thực hiện tội phạm

Để nắm chắc tâm lí của tội phạm cũng như để có phương pháp, biện pháp thích hợp phục vụ yêu cầu đấu tranh, khai thác, cũng như trong quá trình cảm hoá giáo dục đối tượng, các cơ quan bảo vệ pháp luật nói chung và trong lực lượng công an nói riêng, vấn đề “tâm lí tội phạm" đã được xây dựng thành một bộ môn trong ngành tâm lí học (gọi là tâm lí học tội phạm) Bộ môn này nghiên cứu các quy luật tâm lí có liên quan đến việc chuẩn bị và thực hiện tội phạm; sự hình thành tâm lí tội phạm, ý đồ phạm tội và những kiểu (mẫu hình) hành vi phạm tội, nhân cách tội phạm và nhóm tội phạm nhằm mục đích góp phần nghiên cứu các biện pháp phòng ngừa xã hội, điều tra khám phá tội phạm cũng như giáo dục, cải tạo những người phạm tội

1.4 Cơ chế của hành vi phạm tội

Nghiên cứu về cơ chế tâm lý - xã hội của hành vi phạm tội cụ thể, GS.TS Võ Khánh Vinh nhận định: “Cơ chế của hành vi phạm tội là một hiện tượng động, là

sự tác động lẫn nhau nhất định trong các yếu tố cấu thành nó Các yếu tố cá nhân bên trong của cơ chế hành vi phạm tội là những quá trình và trạng thái tâm lý được xem xét trong trạng thái động, không tách rời mà là ở trong sự tác động lẫn nhau với các nhân tố của môi trường bên ngoài quyết định hành vi đó.” Cơ chế của hành

vi phạm tội bao gồm ba khâu cơ bản: Quá trình hình thành tính động cơ của tội phạm; kế hoạch hóa các hoạt động phạm tội; trực tiếp thực hiện tội phạm Theo đó: Khâu thứ nhất bao gồm các nhu cầu cá nhân, các ý định, dự định, kế hoạch và lợi ích trong đời sống hàng ngày của họ Các nhu cầu, ý định, dự định, kế hoạch và lợi ích trong sự tác động lẫn nhau với hệ thống các định hướng giá trị của cá nhân sinh

ra các động cơ của hành vi phạm tội

Khâu thứ hai của cơ chế hành vi phạm tội là sự cụ thể hóa tính động cơ vào kế hoạch thực hiện hành vi phạm tội Ở đây, chủ thể xác định các mục đích của mình, cũng như các biện pháp, địa điểm, thời gian thực hiện tội phạm và có các quyết định thích ứng

Khâu thứ ba là việc trực tiếp thực hiện tội phạm Nó bao gồm cả hành động (hoặc không hành động) phạm tội của chủ thể lẫn việc gây ra các hậu quả có hại cho xã hội

Trên cơ sở cơ chế khái quát của hành vi phạm tội và việc xem xét các yếu tố tham gia điều chỉnh hành vi phạm tội, có thể khái quát một số nhóm cơ chế của hành vi phạm tội như sau:

(i) Cơ chế của hành vi phạm tội liên quan tới sự biến dạng các nhu cầu và lợi ích của cá nhân

(ii) Cơ chế của hành vi phạm tội có liên quan tới mâu thuẫn giữa các nhu cầu, lợi ích và các khả năng của chủ thể

(iii) Cơ chế của hành vi phạm tội có liên quan tới sự biến dạng các quan niệm về đạo đức, về pháp luật, về các định hướng giá trị và mục đích xã hội của cá nhân (iiii) Cơ chế của hành vi phạm tội có liên quan với các khuyết tật, sai sót trong quá trình ra và thực hiện quyết định

Từ cơ chế của hành vi phạm tội (hiện tượng) có thể xác định nguyên nhân của tình hình tội phạm về ma túy

2 Nguyên nhân kinh tế, xã hội của tình hình tội phạm về ma túy

Nói một cách khái quát, nguyên nhân và điều kiện của các tội phạm về ma túy là

sự tác động qua lại lẫn nhau giữa các hiện tượng xã hội làm phát sinh các tội phạm

về ma túy và sự tác động qua lại lẫn nhau giữa các đặc điểm nhân thân người phạm tội về ma túy với môi trường sống dẫn đến sự phát sinh tội phạm cụ thể trong nhóm tội phạm về ma túy

Có một khảo sát trên 203 phạm nhân phạm tội túy đang chấp hành án phạt tại trại giam Phú Sơn 4 Tổng cục VIII Bộ công an, Thạc sĩ Nguyễn Thị Minh tác giả khảo sát đã thiết lập được bảng thống kê như sau:

Các tiêu chí Số lượng Tỷ lệ %

Tuổi

Trình độ học Tiểu học 35 17.2

Khu vực

Tình trạng hôn

nhân

Nghề nghiệp

Mặc dù quy mô của khảo sát không lớn nhưng các số liệu thu thập được cho thấy các yếu tố kinh tế xã hội như trình độ học vấn, địa bàn cư trú hay nền tảng gia đình,… ảnh hưởng rất rõ đến hành vi người phạm tội

Khi xem xét vấn đề nguyên nhân của tình hình phạm tội, có thể phân ra hai loại nguyên nhân cơ bản: Nguyên nhân từ góc độ tội phạm nói chung và từ góc độ tội phạm cụ thể

2.1 Nguyên nhân từ góc độ tội phạm nói chung

Nguyên nhân về điều kiện kinh tế xã hội

Thực tế cho thấy, điều kiện kinh tế xã hội giàu hay nghèo đều là môi trường có thể phát sinh tội phạm ma túy

Ở những tỉnh miền núi nghèo, ví dụ như Nghệ An, Hòa Bình, Sơn La,… là những địa phương có diện tích tự nhiên rộng, địa hình đồi núi hiểm trở, có giáp ranh đường biên giới vẫn còn nhiều huyện vùng sâu vùng xa gặp rất nhiều khó khăn về kinh tế, xã hội Nguồn thu nhập của phần đông người dân chủ yếu là từ nghề nông hoặc khai thác rừng tạm bợ, vì thế cuộc sống luôn bị động do phụ thuộc vào khí hậu thiên nhiên Nếu thời tiết khắc nghiệt thì sẽ mất mùa, người dân thất thu thậm chí thua lỗ, làm cho kinh tế gia đình càng trở nên khó khăn Tình trạng người dân thiếu việc làm trầm trọng kết hợp với những điều kiện tự nhiên sẵn có như giáp ranh biên giới, địa hình hiểm trở,… đã biến các địa phương này thành những điểm nóng về tội phạm buôn bán vận chuyển ma túy

Thứ hai, trái ngược với điều kiện tự nhiên miền núi, thì tại các tỉnh thành, trong cơ chế thị trường, các nghành nghề kinh doanh dịch vụ như quán bar, vũ trường, tụ điểm kinh doanh karaoke, khách sạn, nhà nghỉ, quán cafe đèn mờ,… đang mọc lên với tốc độ chóng mặt Sự tha hóa đạo đức, đua đòi, hưởng lạc của một bộ phận giới trẻ cũng khiến các nơi này trở thành các tụ điểm mua bán, tổ chức sử dụng trái phép các chất ma túy, thuốc lắc,…Có thể nói đấy là nơi thừa thãi các điều kiện dung dưỡng tội phạm

Ví dụ tại bảng khảo sát ở trên cho thấy tỷ lệ tội phạm ma túy theo khu vực nông thôn, miền núi và thành phố thì tỷ lệ ở thành phố chiếm phần lớn (40,9%).

Nguyên nhân và điều kiện về văn hóa, giáo dục, tâm lý xã hội

Xã hội có sự phân hóa về trình độ học vấn trong cộng đồng dân cư Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình tội phạm ma túy Đối chiếu số liệu trong bảng khảo sát trên đây, tỷ lệ người phạm tội học vấn thấp chỉ học cấp II (trung học cơ sở) chiếm phần lớn (36%)

Công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục của các cơ quan chức năng về những tinh hoa văn hóa tốt đẹp của dân tộc chưa có nội dung, hình thức, phương pháp phù hợp nên thiếu sức hút, cũng như chưa phê phán kịp thời các hành vi tiêu cực trong

xã hội Đặc biệt tại các địa phương đều có tổ chức đoàn thanh niên cơ sở nhưng vai trò của tổ chức này khá yếu kém, không phát huy quy tụ được lực lượng thanh niên trẻ tại địa phương

Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật chưa được chú trọng đúng mực, chưa tiến hành sâu rộng đến từng khu dân cư, từng, doanh nghiệp, trường học,…

Nguyên nhân và điều kiện trong hoạt động quản lý xã hội khác

Tại các địa phương vấn đề quản lý người nghiện trên địa bàn chưa được sâu rộng

Số người nghiện này một mặt là đối tượng tiêu thụ ma túy, là nguồn “cầu” của nhóm các tội phạm ma túy Ngoài ra bất cứ lúc nào họ cũng trở thành đối tượng

“cung” tích cực để các đường dây mua bán, vận chuyển ma túy dụ dỗ lôi kéo họ tham gia vào mạng lưới phân phối lẻ ma túy

Công tác cảm hóa, giáo dục, giúp đỡ, quản lý người sau cai nghiện, người phạm tội

về ma túy chấp hành xong hình phạt về địa phương sinh sống còn hạn chế Điều này dẫn đến tình trạng tái nghiện còn khá phổ biến

Tỷ lệ tái nghiện cao sẽ gây bất ổn cho đời sống kinh tế, ảnh hưởng xấu đến trật tự

an toàn xã hội

2.2 Nguyên nhân từ góc độ tội phạm cụ thể

Đặc điểm độ tuổi, giới tính