BIÊN TẬP SÁCH VĂN HỌC Đề tài: Tìm, phân tích, đánh giá những chi tiết tiêu biểu nhất. Nêu thành công giá trị của chi tiết trong toàn bộ tác phẩm. BÀI LÀM: Về truyền ngắn “ Hai đứa trẻ” của nhà văn Thạch Lam, chi tiết về sự đối lập giữa ánh sáng và bóng tối ở phố huyện nhỏ mà chị em Liên sống là chi tiết có sức gợi nhất trong truyện. Bối cảnh của “ Hai đứa trẻ” là không gian phố huyện buồn tẻ một không gian nghệ thuật đặc trưng xuất hiện khá nhiều trong truyện ngắn của ông. Đó là một không gian đan xen giữa làng quê và thành thị. Thời gian là một buổi chiều “ êm ả như ru” đang sắp nhường chỗ cho bóng đêm “ dãy tre làng trước mặt đen lại và cắt hình rõ rệt trên nền trời”. Khung cảnh phố huyện trong bóng tối gợi không khí buồn buồn, hiu hắt, chầm chậm, đơn điệu của cuộc sống nơi đây. Bóng tối ngập đầy trong đôi mắt của Liên. Số phận của lũ trẻ bới rác và những người lao động nghèo nhạt nhòa trong bóng tối. Bối cảnh phố huyện vaftaam trạng của nhân vật được tác giả xây dựng ở những thời điểm khác nhau: lúc hoàng hôn, khi đêm về và đêm đã khuya. Trong ánh sáng của ngọn đèn leo lét trên chõng hàng chị Tý, trên bếp lửa bác Siêu và những hột sáng lọt qua phên nứa từ ngọn đèn của chị em Liên, con người hiện lên như những cái bóng vật vờ không số phận, không tính cách. Ngoài cuộc sống mò cua bắt ốc ban ngày ra, tối đến họ tập trung ở đây như để bắt đầu một cuộc sống thứ hai trong bóng tối, nhưng là để hướng đến ánh sáng. Tất cả cùng chờ đợi một điều gì đó mới mẻ, khác lạ so với cảnh đời buồn tẻ, quẩn quanh, tù hãm của cái ao đời bằng phẳng hàng ngày họ nếm trải. Hình tượng ánh sáng ở đây được xây dựng như một hình tượng nghệ thuật độc đáo, nhiều ám ảnh. Những hột sáng ít ỏi, nhỏ nhoi, lọt thỏm giữa không gian phố huyện tràn ngập bóng tối tăng thêm độ mênh mông tối tăm, không khí buồn lặng của khung cảnh phố huyện vào đêm. Nỗi buồn chán của hai đứa trẻ và những người dân phố huyện nếu khi chớm đêm mới chỉ là mức độ mơ hồ thì càng về khuya nó càng rõ nét. Bầu rời đầy sao và vũ trụ bao la như tương phản, đối lặp gay gắt với cuộc sống từ đọng hàng ngày ở phố huyện, hé mở tâm hoonfkhao khát hạnh phúc của chị em Liên. Lúc này nỗi buồn không còn nhạt nhòa mơ hồ nữa mà sắc nét, rõ ràng hơn khi Liên nhớ về Hà Nội, hồi tưởng về quá khứ một vùng sáng rực lấp lánh. Đoàn tàu chạy qua phố huyện nhỏ mang ánh sáng tới, hạnh phúc thực sự của những con người nơi đây thì không biết khi nào mới có thể trở thành sự thật. Hình tượng ánh sáng và bóng tối trong truyện cho thấy độ “ khát thèm được chiếu sáng và được đổi thay” của hai đưa trẻ và những người dân nơi đây. Bóng tối trong truyện ngắn vừa mang nghĩa biểu trưng cho cuộc sống tù đọng, quẩn quanh ở phố huyện vừa là phông nền chính để làm nổi bật lên ba loại ánh sáng: ánh sáng nơi phố huyện – những quầng sáng giới hạn, nhỏ nhoi, leo lét…; ánh sáng của đô thì – vừa là quá khứ, là tương lai, là mơ ước của hai đứa trẻ; ánh sáng của con tàu – ánh sáng thức tỉnh cuộc sống tỉnh lẻ, cầu nối giữa hiện tại và quá khứ rồi hướng tới tương lai. Từ đây, ánh sáng và bóng tối không còn mang nghĩa thực nữa mà mang nghĩa biểu tương, biểu tượng của khát khao hạnh phúc, của mơ ước và những điều tốt đẹp trong cuộc sống.
Trang 1BIÊN TẬP SÁCH VĂN HỌC
Đề tài: Tìm, phân tích, đánh giá những chi tiết tiêu biểu nhất Nêu thành công giá trị của chi tiết trong toàn bộ tác phẩm
BÀI LÀM:
Về truyền ngắn “ Hai đứa trẻ” của nhà văn Thạch Lam, chi tiết về
sự đối lập giữa ánh sáng và bóng tối ở phố huyện nhỏ mà chị em Liên sống là chi tiết có sức gợi nhất trong truyện Bối cảnh của “ Hai đứa trẻ”
là không gian phố huyện buồn tẻ - một không gian nghệ thuật đặc trưng xuất hiện khá nhiều trong truyện ngắn của ông Đó là một không gian đan xen giữa làng quê và thành thị Thời gian là một buổi chiều “ êm ả như ru” đang sắp nhường chỗ cho bóng đêm “ dãy tre làng trước mặt đen lại và cắt hình rõ rệt trên nền trời” Khung cảnh phố huyện trong bóng tối gợi không khí buồn buồn, hiu hắt, chầm chậm, đơn điệu của cuộc sống nơi đây Bóng tối ngập đầy trong đôi mắt của Liên Số phận của lũ trẻ bới rác và những người lao động nghèo nhạt nhòa trong bóng tối Bối cảnh phố huyện vaftaam trạng của nhân vật được tác giả xây dựng ở những thời điểm khác nhau: lúc hoàng hôn, khi đêm về và đêm
đã khuya Trong ánh sáng của ngọn đèn leo lét trên chõng hàng chị Tý, trên bếp lửa bác Siêu và những hột sáng lọt qua phên nứa từ ngọn đèn của chị em Liên, con người hiện lên như những cái bóng vật vờ không
số phận, không tính cách Ngoài cuộc sống mò cua bắt ốc ban ngày ra, tối đến họ tập trung ở đây như để bắt đầu một cuộc sống thứ hai trong
Trang 2bóng tối, nhưng là để hướng đến ánh sáng Tất cả cùng chờ đợi một điều
gì đó mới mẻ, khác lạ so với cảnh đời buồn tẻ, quẩn quanh, tù hãm của cái ao đời bằng phẳng hàng ngày họ nếm trải
Hình tượng ánh sáng ở đây được xây dựng như một hình tượng nghệ thuật độc đáo, nhiều ám ảnh Những hột sáng ít ỏi, nhỏ nhoi, lọt thỏm giữa không gian phố huyện tràn ngập bóng tối tăng thêm độ mênh mông tối tăm, không khí buồn lặng của khung cảnh phố huyện vào đêm Nỗi buồn chán của hai đứa trẻ và những người dân phố huyện nếu khi chớm đêm mới chỉ là mức độ mơ hồ thì càng về khuya nó càng rõ nét Bầu rời đầy sao và vũ trụ bao la như tương phản, đối lặp gay gắt với cuộc sống
từ đọng hàng ngày ở phố huyện, hé mở tâm hoonfkhao khát hạnh phúc của chị em Liên Lúc này nỗi buồn không còn nhạt nhòa mơ hồ nữa mà sắc nét, rõ ràng hơn khi Liên nhớ về Hà Nội, hồi tưởng về quá khứ - một vùng sáng rực lấp lánh
Đoàn tàu chạy qua phố huyện nhỏ mang ánh sáng tới, hạnh phúc thực sự của những con người nơi đây thì không biết khi nào mới có thể trở thành
sự thật Hình tượng ánh sáng và bóng tối trong truyện cho thấy độ “ khát thèm được chiếu sáng và được đổi thay” của hai đưa trẻ và những người dân nơi đây Bóng tối trong truyện ngắn vừa mang nghĩa biểu trưng cho cuộc sống tù đọng, quẩn quanh ở phố huyện vừa là phông nền chính để làm nổi bật lên ba loại ánh sáng: ánh sáng nơi phố huyện – những quầng sáng giới hạn, nhỏ nhoi, leo lét…; ánh sáng của đô thì – vừa là quá khứ,
là tương lai, là mơ ước của hai đứa trẻ; ánh sáng của con tàu – ánh sáng
Trang 3thức tỉnh cuộc sống tỉnh lẻ, cầu nối giữa hiện tại và quá khứ rồi hướng tới tương lai Từ đây, ánh sáng và bóng tối không còn mang nghĩa thực nữa mà mang nghĩa biểu tương, biểu tượng của khát khao hạnh phúc, của mơ ước và những điều tốt đẹp trong cuộc sống
Về truyện ngắn “ Con chó xấu xí” của Kim Lân, một trong những chi
tiết tiêu biểu nhất trong toàn bộ tác phẩm là chi tiết cái chết của con chó xấu xí “… Nhưng khi nhà tôi về đến nhà Bà con xóm giềng vừa chạy sang láo quáo thăm hỏi thì, ở ngoài vườn sau, có mấy tiếng chó hú lên thảm thương và ghê rợn
Từ sau bụi dứa rậm rạp, con chó khốn khổ ấy lảo đảo đi ra Người nó run lên bần bật Nó gầy quá, chỉ còn một dúm xương da xộc xệch, rụng hết lông Nó đói quá, đi không vững nữa Nó đi ngã rụi bên này, rụi bên kia Rồi nó không còn đủ sức mà đi nữa Nó nằm bệt trên đất, rúm người lại, lết lết lê dần về phía nhà tôi
Lúc ấy cả người nó chỉ còn có cái đuôi là còn ngó ngoáy được để mừng chủ và, cái lưỡi liếm liếm vào tay chủ Khốn nạn con chó! Được gặp chủ
nó mừng quá Từ trong hai con mắt đờ đẫn của nó mấy giọt nước chảy
ra Lát sau thì nó không liếm được nữa, cái đuôi ngoáy yếu dần, yếu dần rồi im hẳn Nó chết.”
Cái chết của chú chó xấu xí ấy không chỉ là chi tiết tiêu biểu mà còn là một ám ảnh lấy đi bao nhiêu nước mắt của độc giả Chú chó ấy thật xấu
Trang 4xí, từ khi sinh ra đã xấu xí, đến khi chết lại càng thảm hại Nhưng xin đừng chỉ đánh giá bề ngoài của chú chó tội nghiệp ấy, xin hãy nhìn vào nội tâm vào những hành động trung thành của chú chó Khi mọi người di tản không mang theo mình, chú chó vẫn ở lại nhà để trông coi nhà cửa cho chủ, không một phút dời đi, trung thành và tận tụy như một người quản gia nhỏ Cho dù bị đói nhưng vẫn không rời đi một bước nào Chú chõ vẫn đợi cho đến khi chủ về, đợi chờ trong im lặng, không một ai biết, không một ai hay Đến cả nhân vật người vợ cũng tưởng chú đã đi mất hoặc đã chết rồi nhưng không, chú vẫn đợi Cái sự chờ đợi trong mòn mỏi ấy, không một bước dời đi cho dù có đói, có rét ấy cho ta thấy lòng trung thành của một chú chó Chú trả giá lòng trung thành thậm chí
là tính mạng để bảo vệ gia sanrcho gia đình chủ dù không được gia đình chủ yêu thương, dù luôn bị gia đình chủ ghẻ lạnh, hắt hủi, chú vẫn tuân thủ theo đúng lời thề, theo đúng bản năng giống loài thực hiện tốt bổn phận của mình Trong cái hoàn cảnh chiến tranh hôn loạn, người người
tứ tán ấy, hiếm thấy một hình ảnh nào hiện lên đẹp đẽ đến như vậy và khi chủ về, chú chó dù đói, dù bệnh cũng cố lết thân thể tàn tạ ra đón chủ, cố sức vẫy đuôi mừng người chủ về nhà Nhưng có lẽ không chỉ như vậy, chú chó có lẽ còn muốn nói, muốn chứng minh với chủ rằng mình đã hoàn thành tốt sứ mệnh, đã bảo vệ được ngôi nhà của bọn họ và dường như cũng có chút muốn tranh công với chủ, cho chủ thấy rằng mình đã làm được việc, mình không vô dụng, dù bản thân có xấu, có yếu nhưng vẫn có tác dụng, xin nhà chủ đừng ghét bỏ mình Chù chó từ khi
Trang 5được mua về có lẽ cũng đã biết bản thân bị ghét bỏ nên luôn muốn giấu
đi sự hiện diện của mình để không làm phiền lòng chủ Loài vật nhiều khi nhạy cảm hơn so với con người vì chúng không biết nói, không biết biểu đạt cả xúc vậy nên chúng rất tinh ý với yêu ghét của con người, đặc biệt là với loài chó – những người bạn luôn làm bạn bên cạnh con người Bản thân chú chó xấu xí có lẽ nhận thức điều đó rõ hơn ai hết Khi thành công trông giữ nhà, dù chỉ còn chút sức tàn chú cũng muốn thể hiện mình lần cuối cùng với chủ Giọt nước mắt lăn trên khuôn mặt của chú chó khốn khổ có lẽ là những giọt nước mắt hạnh phúc vì mình đã chứng minh được với chủ, vì đã hoàn thành sứ mệnh hoặc đơn giản vì được giải thoát khỏi kiếp này Cái chết của chú chó như là một hình ảnh ẩn dụ tượng trưng “ con chó có đôi khi còn hơn cả con người” Con chó còn biết trung thành, còn tận tụy hơn con người – những con người chỉ đánh giá vẻ bề ngoài đã làm ra những hành động nhẫn tâm với một con chó nhỏ, những con người chỉ tự lo lấy thân chạy trốn không để ý đến những
“ người bạn” vẫn luôn làm bạn với mình Chi tiết cái chết của chú chó là chi tiết ấn tượng và lấy đi nhiều nước mắt của độc giả nhất trong truyện
Về truyện ngắn “ Đêm không bóng tối”của tác giả Tống Ngọc
Hân, chi tiết đặc sắc nhất có lẽ chính là chi tiết nằm ở gần cuối truyện, khi nàng từ chối anh, không tắt đèn để giữ cho mẹ sự bình yên
“ Sự chờ đợi mong manh cuối cùng cũng đã vỡ Trước khi xa rời nàng, anh đã có một thỉnh cầu Nàng chỉ cần đặt tay vào cái công tắc điện,
Trang 6nhấn, và chỉ một phút thôi, xem thái độ của mẹ thế nào, rất có thể mẹ đã khỏi Anh đã thỉnh cầu nàng như thế Đứng trong ánh sáng chói lòa của mấy ngàn đêm có lẻ, nàng đã không nghĩ được đến điều gì ngoài mẹ, chứ không phải nàng sợ bức tượng đài về nàng sẽ đổ sập xuống Anh ra
đi vì cuối cùng nàng đã chọn mẹ, chọn sự bình yên cho mẹ”
Đây là chi tiết khá đắt giá của tác phẩm bởi ở chi tiết này thể hiện đầy đủ phẩm chất của nhân vật “nàng” Nàng đã chăm sóc mẹ 10 năm, trong 10 năm đó, không một lần nàng để bóng tối vây quanh mẹ, bảo vệ mẹ khỏi bóng tối xa lạ, để những con ma không thực không thể tấn công mẹ, nàng dường như đã hy sinh tẩt cả, hy sinh tuổi thanh xuân, hy sinh cuộc sống riêng tư, kể cả khi có người ngỏ lời nàng đã chọn mẹ, hy sinh hạnh phúc còn lại của cuộc đời mình vì mẹ Mẹ là người khong chung dòng máu với nàng nhưng này vẫn chăm sóc mẹ, bảo vệ mẹ Nàng không chỉ thực hiện đạo làm dâu mà còn thực hiện cả đạo làm con Sẽ có người nói nàng và mẹ không có máu mủ ruột già, chồng nàng lại mất, nàng có thể không cần ở lại mà đi tìm hạnh phúc riêng cho bản thân, không bỏ lỡ cái tuổi xuân xanh dang dở ấy Nhưng nàng không quay đầu bước đi, nàng chọn ở lại chăm sóc cho mẹ -người mẹ mà 3 đứa con trai của bà không chăm sóc mà hàng tháng chỉ gửi tiền để trang trải “tiền bóng đèn” cho
mẹ, là người mẹ mà các con trai của bà chỉ ở được nhiều nhất là 7 ngày với người mẹ ruột thịt của mình Trong khi, nàng chỉ là người con dâu, người con dâu tội nghiệp đã mất chồng, đang phải nuôi đứa con gái bé bỏng sống qua ngày bằng đồng lương của nghề giáo viên Nàng không
Trang 7chỉ phải chăm sóc cho đứa con nhỏ mà còn phải chăm sóc người mẹ chồng già yếu, bệnh tật, một vai hai gánh, nàng trở thành trụ cột trong gia đình, vừa làm mẹ vừa làm cha lại thay chồng tẫn hiếu Nàng hy sinh tất cả vì mẹ, hy sinh cả giấc ngủ, hy sinh cả những riêng tư của người phụ nữ vẫn trong độ xuân sắc Trong mười năm là những khổ cực mà nàng đã phải chịu đựng nhưng nàng đâu hé răng một lời ca thán, mọi người xung quanh khen nàng, tán thưởng nàng nhưng liệu họ có thực sự hiểu được nỗi khổ của nàng? Chi tiết anh thỉnh cầu nàng “Nàng chỉ cần đặt tay vào cái công tắc điện, nhấn, và chỉ một phút thôi, xem thái độ của
mẹ thế nào, rất có thể mẹ đã khỏi” cho thấy một tia sáng mới le lói trong cuộc sống tưởng chừng “rất sáng” của nàng nhưng lại vô cùng tăm tối Nếu như nàng nghe anh, tắt đèn đi để thử phản ứng của mẹ xem liệu mẹ
đã khỏi bệnh chưa, sau 10 năm rất có thể căn bệnh của mẹ đã khỏi nhưng nàng không hề hay biết vì suốt 10 năm nay nàng đã duy trì ánh sáng cho những giấc ngủ của mẹ được an bình Nếu như ánh sáng được tắt đi và mẹ khỏi bệnh thì nàng và anh có thể đến với nhau, nàng sẽ không phải ngủ chung với ánh đèn sáng như ban ngày, có thời gian chăm chút cho gia đình nhỏ bé riêng của mình, có được hạnh phúc mới của đời mình Nhưng để duy trì sự bình yên cho mẹ, nàng đã từ chối anh Nàng đã chọn mẹ, người mẹ chồng không chung dòng máu, người
mẹ đã mang lại đau khổ cho nàng trong suốt mười năm qua, người làm cho giấc ngủ của nàng như ban ngày, nhưng nàng vẫn chọn mẹ, nàng vẫn chọn cách để mẹ được bình yên nhất Hy sinh hạnh phúc của mình
Trang 8để mang lại bình yên cho người mẹ già yếu, nàng không lấy sức khỏe của mẹ ra để đánh cược nàng đã chọn mẹ Chi tiết cho thấy được tình yêu thương của một người con dâu dù không có chung huyết thống với người mẹ chồng nhưng nàng đã dành những điều tốt đẹp nhất, những điều tưởng chừng không thể hy sinh để mang lại sự bình yên cho người
mẹ chồng bệnh tật Đó không chỉ dừng lại là trách nhiệm của một người con dâu đối với mẹ chồng, mà đó là tình cảm yêu thương, là tình người Nếu không có chi tiết đó thì có lẽ sẽ không bao giờ hiểu được tình cảm của nàng đối với mẹ, sẽ mãi mãi chỉ là trách nhiệm và nghĩa vụ của người con dâu thay chồng báo hiếu Sẽ không làm nổi bật được phẩm chất tốt đẹp trong con người nàng Liệu có người con dâu nào trong thời đại ngày nay lại có thể hy sinh nhiều đến vậy cho người mẹ chồng là nỗi khổ, là gánh nặng cho cuộc đời mình Giữa chốn đời vô cảm hiện tại, tình người của nàng là thứ ánh sáng le lói soi giữa màn đêm u tối, ánh sáng đó cần được bảo vệ, cần được trân trọng, được truyền thừa và phát huy
*Sức đọc, sức lan tỏa của sách đối với xã hội
Căn cứ vào số lượng nhà xuất bản cũng như số lượng các công ty sách, nhà sách ta có thể thấy sách có thị trường rộng khắp từ nam ra bắc Bản thân sách mang trong mình kho tang tri thức nhân loại nên không lạ gì khi độ phủ sóng của nó mạnh mẽ như vậy Sách không chỉ mang lại tri
Trang 9thức, định hướng sự phát triển của xã hội mà còn dùng để giải trí Áp dụng phân tích lên sách văn học, trước hết ta sẽ hiểu vì sao sách văn học
có độ phủ sóng rộng khắp là do bản thân sách văn học có tác dụng giải trí Dù mang trong mình giá trị văn hóa hay thông điệp cần truyền tải thì trước hết sách văn học có tác dụng nhằm giúp người đọc giải trí Đây là căn cứ đầu tiên khiến sách văn học có độ phủ sóng rộng rãi như vậy Căn cứ thứ hai mới là nội dung tư tưởng mà tác giả muốn truyền đạt qua cuốn sách Ở phương diện này bắt đầu có sự phân hóa về độc giả theo lứa tuổi, nghề nghiệp, tư tưởng, tình cảm mà chọn những cuốn sách có nội dung tư tưởng khác nhau nhưng đương nhiên vẫn có người đọc sách
có nội dung trẻ hơn hay già hơn so với lứa tuổi của mình Sách văn học
có tác động với xã hội nhưng theo kiểu thẩm thấu, dần dần chứ không mạnh bạo Sach văn học cho người đọc thời gian suy ngẫm, tiếp thu về những tư tưởng được truyền tải trong nó và sách văn học có mục đích để giải trí nên không gò ép người đọc phải tiếp thu ngay, thậm chí người đọc có thể đọc xong một lần không đọc lần thứ hai nhưng có thể vẫn nhớ được chi tiết trong truyện, rồi từ từ nhớ đến nội dung truyện mà ra tư tưởng câu chuyện truyền tải Việc thẩm thấu từ từ khiến đôc giả dễ chấp nhận hơn đồng thời nguyện ý tiếp thu hơn so với các thể loại sách khác Qua những nội dung truyền tải, sách văn học giúp người đọc định hướng
tư tưởng dẫn đến định hướng xã hội
Trang 10Tài liệu tham khảo