MỞ ĐẦUToàn văn Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng họp vào đầu năm 2021 đã nêu rõ, một trong những định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021 - 2030 là: “Tiếp
Trang 1BỘ NGOẠI GIAO HỌC VIỆN NGOẠI GIAO VIỆT NAM
HỌC PHẦN: KINH TẾ ĐỐI NGOẠI VIỆT NAM
ĐỀ TÀI: Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến kinh tế Việt Nam
Giảng viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Minh Hiền
Phạm Thị Minh Thư (nhóm trưởng) TT47A1-0579
TT47A1-0581 Phan Thuỷ Tiên 0580 TT47A1-Nguyễn Hạnh Nguyên TT47A1-0586
Trương Thị Thuý Mai TT47A1-0565 Trần Ngọc Bảo Trâm TT47A1-0588
Hà Nội, tháng 9 năm 2021 Nhóm thực hiện:
Trang 2MỤC LỤC
A MỞ ĐẦU 1
B NỘI DUNG 2
I Thực trạng 2
1 Tình hình nền kinh tế của thế giới và Việt Nam hiện nay 2
2 Tình hình hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam từ trước tới nay 3
II Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến nền kinh tế Việt Nam 5
1 Tác động tích cực 5
2 Tác động tiêu cực 7
III Phương hướng nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế 11
C KẾT LUẬN 14
TÀI LIỆU THAM KHẢO 15
Trang 3A MỞ ĐẦU
Toàn văn Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng họp vào đầu năm 2021 đã nêu rõ, một trong những định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021 - 2030 là: “Tiếp tục thực hiện đường lối đối ngoại độc lập,
tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn
diện, sâu rộng, có hiệu quả; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, không
ngừng nâng cao vị thế, uy tín quốc tế của Việt Nam.” Toàn cầu hoá kinh tế là xu thế nổi trội nhất trong bối cảnh toàn cầu hoá đang diễn ra trên nhiều phương diện và ngày càng nổi bật với nhiều quốc gia trên thế giới Hiểu một cách đơn giản, hội nhập kinh tế quốc tế là việc gia tăng các hoạt động giao lưu, gắn kết nền kinh tế vượt qua mọi biên giới quốc gia, khu vực, tạo ra sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế trong sự vận động phát triển hướng đến nền kinh tế thống nhất Toàn cầu hoá kinh tế đã tạo ra mối liên hệ không thể tách rời giữa nền kinh tế các nước và nền kinh tế toàn cầu Bên cạnh đó, hội nhập kinh tế quốc tế là phương thức phát triển phổ biến của các nước, nhất là các nước đang
và kém phát triển trong điều kiện các nước tư bản và các công ty xuyên quốc gia nắm trong tay nguồn lực để tác động lên toàn thế giới Nhìn chung, hội nhập kinh tế quốc tế đem lại cho Việt Nam rất nhiều thời cơ thuận lợi song cũng đem lại không ít khó khăn thử thách Những vấn đề nêu trên là lý do nhóm em chọn
đề tài “Hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam” để nghiên cứu sâu hơn Với đề tài đã chọn, nhóm hy vọng bài tiểu luận sẽ nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của hội nhập kinh tế quốc tế và vai trò của giới trẻ trong thời kì hội nhập của đất nước đang được đặt lên hàng đầu để bắt kịp với các nước phát triển, đặc biệt là trong thời đại toàn cầu hoá đang chiếm xu thế trên toàn thế giới Để đạt được nhiệm vụ đã đề ra, đề tài sẽ giải quyết các nội dung bao gồm: thực trạng của kinh tế thế giới và Việt Nam, hội nhập kinh tế quốc tế Việt Nam từ trước tới nay, tác động của nó và phương hướng nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế
Trang 4B NỘI DUNG
I Thực trạng
1 Tình hình nền kinh tế của thế giới và Việt Nam hiện nay
Trong năm 2021, tình hình kinh tế toàn thế giới có dấu hiệu khởi sắc với
sự phục hồi của các nền kinh tế lớn như Mỹ, châu Âu, Trung Quốc Chỉ số quản trị mua hàng toàn cầu đã cho thấy sự mở rộng sản xuất kinh tế thế giới với sự dẫn đầu của các quốc gia như Mỹ, Đức, Anh, Ấn Độ, Australia Nhu cầu các mặt hàng về máy móc, nguyên vật liệu trên thế giới có xu hướng phục hồi Dòng vốn FDI vào năng lượng xanh và chất bán dẫn tiếp tục tăng Giá vàng và giá dầu tăng cao Tuy nhiên, do ảnh hưởng và diễn biến khó lường của dịch Covid-19, xu hướng phục hồi của kinh tế thế giới vẫn chưa rõ nét khi tồn tại nhiều nguy cơ bất ổn từ các vấn đề chính trị, xung đột thương mại Song song với đó, các tổ chức lớn trên thế giới lại có những dự báo lạc quan về tăng trưởng kinh tế toàn cầu Nền kinh tế toàn cầu biến đổi phụ thuộc nhiều vào xu hướng phát triển của các nền kinh tế lớn trên toàn cầu Nhìn chung, các nền kinh tế lớn đều có xu hướng trên đà phục hồi sau ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 Kinh
tế Mỹ phục hồi đáng kể sau khi Thượng viện Mỹ thông qua dự luật kích thích kinh tế trị giá 1,9 nghìn tỷ USD Kinh tế châu u cho thấy dấu hiệu phục hồi khi các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất đã dần thích ứng với tình hình dịch bệnh Kinh tế Trung Quốc phục hồi mạnh mẽ trong quý I/2021, với mức tăng trưởng 18,3% so với cùng kỳ năm ngoái Nền kinh tế Hàn Quốc đang trên đà phục hồi bởi sự hỗ trợ của xuất khẩu chip nhớ và ô tô, Nhật Bản cũng đang dần phục hồi Song với một số quốc gia ASEAN như Thái Lan, Myanmar đang bị ảnh hưởng do sự bùng phát mạnh mẽ của dịch Covid-19 và tình hình chính trị căng thẳng Singapore là quốc gia ASEAN duy nhất có sự cải thiện về kinh tế
Có thể thấy, nền kinh tế toàn thế giới đang trên đà phục hồi dần, tuy nhiên sự phục hồi này chưa đồng đều do ở một số nước đang phát triển và kém phát triển
Trang 5các ca nhiễm Covid-19 vẫn đang tăng đồng thời tốc độ tiêm vaccine
chạp Bên cạnh đó, sự bất bình đẳng trong việc phân phối vaccine giữa các nước
cũng đang đặt ra nguy cơ đối với sự phục hồi không đồng đều và dễ tổn thương
của nền kinh tế toàn cầu 1
Với Việt Nam, tình hình kinh tế được duy trì ổn định và đạt kết quả tốt định GDP 6 tháng đầu năm 2021 tăng 5,64%, cao hơn tốc độ tăng 1,82% của 6 tháng đầu năm 2020 Khu vực nông, lâm nghiệp và thuỷ sản; khu vực công nghiệp và xây dựng; doanh nghiệp đăng ký mới thành lập đều tăng so với 2020 Bên cạnh đó, hoạt động sản xuất kinh doanh của nền kinh tế từng bước được phục hồi Đáng chú ý, dù dịch bệnh phức tạp gây khá nhiều khó khăn, đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài trong 6 tháng đầu năm 2021 vẫn được triển khai Trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19 tiếp tục có những diễn biến phức tạp, lan rộng ra nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước, đã tác động đến hoạt động sản xuất của một số doanh nghiệp trong khu công nghiệp, kim ngạch xuất, nhập khẩu tháng 6 giảm nhẹ so với tháng trước, tuy nhiên vẫn đạt tăng trưởng khá so với cùng kỳ 2020
2 Tình hình hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam từ trước tới nay
Cùng với xu thế toàn cầu hóa, từ năm 1986 đến nay, Việt Nam đã và đang đạt được những thành tựu to lớn trong tiến trình đổi mới và hội nhập kinh
tế Những bước tiến này là nền móng và động lực để mở rộng cũng như củng cố
vị thế kinh tế của nước ta trong khu vực và trên thế giới
Thứ nhất, về quan hệ hợp tác song phương Việt Nam mở rộng quan hệ
kinh tế, đầu tư, thương mại và xuất khẩu hàng hóa với hơn 230 thị trường của các quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có FTA với 60 nền kinh tế trên toàn
1Thông tấn xã Việt Nam (2021), Kinh tế thế giới năm 2021 đã dần phục hồi song triển vọng vẫn không đồng đều, baoninhthuan,
http://baoninhthuan.com.vn/news/122009p0c26/kinh-te-the-gioi-nam-2021-da-dan-phuc-hoisong-trien-vong-van-khong-dong-deu.htm, truy cập lúc 21:00 ngày 11/9/2021
Trang 6cầu 2 Bên cạnh đó, Việt Nam cũng tham gia ký kết trên 90 Hiệp định thương
mại song phương, gần 60 Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư, 54 Hiệp
định chống đánh thuế hai lần và nhiều Hiệp định hợp tác về văn hóa song phương với các nước và các tổ chức quốc tế 3 Hiện nay, Việt Nam đã thiết lập
và nâng cao quan hệ ngoại giao với các quốc gia lớn trong khối Liên Hiệp Quốc
như: Trung Quốc, Hoa Kỳ,
Thứ hai, về hợp tác đa phương và khu vực Ngoài việc thắt chặt quan hệ
kinh tế - thị trường với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới, Việt Nam còn trở thành thành viên của các tổ chức kinh tế, thương mại chủ chốt Tháng 7/1995, Việt Nam gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và chính thức tham gia Khu vực Mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) từ 1/1/1996 Ngoài ra Việt Nam còn tham gia đàm phán các hiệp định, chương trình như: Hiệp định về thương mại, dịch vụ, chương trình hợp tác trong các lĩnh vực giao thông, nông nghiệp Đặc biệt sự kiện ngày 11 tháng 01 năm 2007, Việt Nam chính thức trở thành thành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) đã đánh dấu sự hội nhập của kinh tế Việt Nam vào kinh tế thế giới Tháng 2/2016, Việt Nam đã ký kết thành công Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) Đây được coi là bước đột phá quan trong trọng tiến trình hội nhập kinh
tế của Việt Nam Qua đó, Việt Nam nắm bắt và tận dụng tốt các cơ hội hợp tác quốc tế để triển khai chiến lược hội nhập kinh tế, đầu tư, thương mại và đối ngoại, xây dựng một nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.4
2Thế Hoàng (2020), Việt Nam có FTA với 60 nền kinh tế trên toàn cầu, baodautu.vn,
https://baodautu.vn/viet-nam-co-fta-voi-60-nen-kinh-te-tren-toan-cau-d114088.html, truy cập ngày 11-09-2021.
3 Nguyễn Tấn Vinh (2017), Tạp chí khoa học Đại học Mở TP HCM - số 12 (2): “ Nhìn lại quá trình hội nhập kinh tế quốc tế sau 30 năm đổi mới”, journalofscience.ou.edu.vn
https://ioumalofscience.ou.edu.vn/index.php/econ-vi/article/view/1460/1124 , truy cập ngày 11-09-2021.
4 Lâm Quỳnh Anh (2020), “Những thành tựu trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam”, vietnamhoinhap.vn,
https://vietnamhoinhap.vn/article/nhung-thanh-tuu-trong-tien-trinh-hoi-nhap-kinh-te-quoc-te-cua-viet-nam—n-27339 , truy cập ngày 12-09-202
Trang 7II Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến nền kinh tế Việt Nam
1 Tác động tích cực
Hội nhập kinh tế quốc tế diễn ra như một quy luật tất yếu, mang đến cho nền kinh tế Việt Nam những lợi ích rất to lớn cùng những ảnh hưởng tích cực nhất định, cụ thể:
Thứ nhất, hội nhập kinh tế quốc tế sẽ giúp Việt Nam mở rộng thị trường
cũng như các mối quan hệ thương mại, được hưởng nhiều ưu đãi thuế quan, xóa
bỏ hàng rào phi thuế quan và các chế độ đãi ngộ khác, tạo điều kiện để hàng hóa Việt Nam thâm nhập thị trường thế giới và tham gia sâu vào chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu
Thứ hai, hội nhập kinh tế quốc tế góp phần phát triển hệ thống thương
mại đa phương Trong những năm vừa qua, Việt Nam đã tích cực tham gia ký kết các hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương, nổi bật như CPTPP, EVFTA Từ đó mở ra rất nhiều cơ hội phát triển mạnh mẽ cho nền kinh tế Việt Nam như thúc đẩy giá trị xuất nhập khẩu, thu hút FDI từ các quốc gia thành viên, đẩy nhanh quá trình cải cách thể chế kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng, hoàn thiện môi trường kinh doanh
Thứ ba, tạo môi trường thuận lợi để các quốc gia đẩy mạnh đầu tư vào thị
trường Việt Nam là một ưu điểm nổi bật của việc hội nhập kinh tế quốc tế Hiện nay, Việt Nam được xem là mảnh “đất lành” cho dòng vốn FDI chất lượng cao chảy đến Tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào nước ta năm nay 2021 tăng mạnh, 18.5% so với cùng kỳ năm trước, điển hình như Mỹ tăng 205.5%, Nhật Bản tăng 147,7%, Hàn Quốc tăng 67,1%, theo số liệu của Tổng cục Thống kê quý I năm 2021 Nhờ có các hoạt động đầu tư phát triển từ nước ngoài này, Việt
Trang 8Nam có cơ hội để học hỏi, tiếp thu những tiến bộ khoa học công
giới.
Thứ tư, Việt Nam sẽ được thúc đẩy để nâng cao chất lượng nguồn nhân
lực Để có thể bắt kịp với những bước phát triển mau lẹ của thời đại, Việt Nam cần đẩy mạnh hợp tác giáo dục - đào tạo và nghiên cứu với các nước mà nâng cao khả năng tiếp nhận khoa học công nghệ hiện đại Và như thế, đội ngũ nhân lực của Việt Nam sẽ được trang bị kiến thức ở trình độ cao hơn.5
Thứ năm, hội nhập kinh tế quốc tế thúc đẩy tái cấu trúc nền kinh tế đặc
biệt là chuyển dịch cơ cấu sản xuất hàng hóa xuất khẩu phù hợp với chủ trương công nghiệp hóa theo hướng hiện đại, tập trung nhiều hơn vào các mặt hàng chế biến, chế tạo có giá trị và hàm lượng công nghệ cũng như giá trị gia tăng cao hơn6
Thứ sáu, hội nhập kinh tế quốc tế là dịp để Việt Nam nhanh chóng kiện
toàn thể chế chính trị; hoàn thiện chủ trương xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, một xã hội mở, dân chủ, văn minh; phát triển môi trường đầu tư, kinh doanh theo hướng thông thoáng hơn, minh bạch hơn; thúc đẩy việc tinh gọn bộ máy nhà nước hay các thủ tục hành chính
Thêm vào đó, Việt Nam có thể mở rộng mối giao lưu với thế giới trong
các lĩnh vực văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng khi tham gia hội nhập sâu rộng với thế giới Về văn hóa, Việt Nam sẽ có nhiều cơ hội để tiếp thu những giá trị tinh hoa của thế giới, chắt lọc cốt túy làm phong phú, giàu đẹp cho nền văn hóa nước nhà Xét theo mặt xã hội, hội nhập kinh tế quốc tế mở ra nhiều cánh cửa việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, cải thiện hệ thống y tế cộng đồng và dần giảm thiểu tình trạng bệnh tật, đói nghèo, mất cân bằng thu nhập giữa các nhóm người khác nhau trong xã hội Hội nhập kinh tế quốc tế
5PGS TS Ngô Tuấn Nghĩa (2019), Giáo trình Kinh tế Chính trị, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Hà Nội.
6Xuân Lạt (sưu tầm), Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến kinh tế Việt Nam,
https://sapuwa.com/tac-dong-cua-hoi-nhap-kinh-te-quoc-te-den-kinh-te-viet-nam.html, truy cập ngày 11/09/2021.
Trang 9giúp đảm bảo an ninh quốc gia, duy trì hòa bình, ổn định khu vực và
đồng thời cho thấy khả năng phối hợp giữa các quốc gia trong việc xử lý các
vấn đề mang tính toàn cầu Ngoài ra, hội nhập kinh tế quốc tế góp phần nâng
cao uy tín và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế khi nước ta ngày
mở, giao lưu sâu rộng với thế giới cụ thể như việc đã thiết lập quan hệ ngoại
giao với hầu hết các quốc gia trên thế giới, tham gia tích cực và trách
các hiệp định, các tổ chức khu vực và toàn cầu.
2 Tác động tiêu cực
Thứ nhất, việc tăng sức ép cạnh tranh khi tham gia hội nhập sẽ khiến
nhiều doanh nghiệp, ngành nghề lâm vào tình trạng khó khăn, thậm chí có thể phá sản Hiện nay “96% số doanh nghiệp Việt Nam đang hoạt động là doanh nghiệp nhỏ”7, do đó, áp lực cạnh tranh đối với nền kinh tế là rất lớn Việc hội nhập kinh tế quốc tế đồng nghĩa với việc Việt Nam sẽ ký thêm nhiều các thỏa thuận, hiệp định thương mại quốc tế ở mọi cấp độ song phương, đa phương hay khu vực Tiêu biểu có thể kể đến lộ trình cắt giảm sâu, xóa bỏ hàng rào thuế quan
Về cơ bản đây là một bước tiến mở ra các ưu đãi về thuế quan để doanh nghiệp Việt Nam có thể mở rộng thị trường Tuy nhiên, sức cạnh tranh của doanh nghiệp cũng như sản phẩm nước ta hiện nay vẫn còn thấp, khả năng tận dụng cơ hội từ các ưu đãi FTA chưa cao Về mặt xuất khẩu, để có thể đứng vững trên thị trường quốc tế đòi hỏi hàng hóa Việt Nam phải đạt những tiêu chuẩn nhất định Trong khi đó, năng lực sản xuất của doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế Đơn
cử như việc tuy nước ta có lợi thế về sản xuất trái cây, nhưng trên thực tế vẫn có một số trái cây Việt Nam không đáp ứng được các tiêu chuẩn về chất lượng, mẫu mã theo yêu cầu của các nước nhập khẩu Đặc biệt là ở các thị trường khó
7 ThS Nguyễn Hải Thu (2016), Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến kinh tế Việt Nam, tapchitaichinh.vn,
https://tapchitaichinh.vn/nghien-cuu trao-doi/trao-doi-binh-luan/tac-dong-cua-hoi-nhap-kinh-te-quoc-te-den-kinh-te-viet-nam-86147.html, ngày truy cập: 11/9/2021.
Trang 10tính như Mỹ và EU Tình trạng một số mặt hàng rau quả của Việt Nam xuất khẩu vào EU bị cảnh báo về mặt chất lượng vẫn còn tồn tại.
Mặt khác, quá trình cắt giảm thuế nhập khẩu theo lộ trình hội nhập sẽ dẫn đến
sự gia tăng nhanh chóng lượng hàng hóa nhập khẩu từ các nước khác, đặc biệt
là từ các nước TPP, EU vào Việt Nam Đối mặt với hàng hóa giá rẻ, chất lượng cao, mẫu mã đa dạng, phong phú này; những sản phẩm của Việt Nam sẽ phải cạnh tranh quyết liệt để giành được vị thế ngay trên chính “sân nhà” của mình
Thứ hai, hội nhập kinh tế quốc tế làm tăng sự phụ thuộc và bị ảnh hưởng
của nền kinh tế nước ta vào tình hình chính trị, kinh tế, thị trường khu vực và thế giới Điều này khiến kinh tế Việt Nam dễ bị thiệt hại nghiêm trọng bởi các cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu hay khu vực
Thị trường xuất khẩu hàng hóa Việt Nam tuy đã được mở rộng nhưng những mặt hàng xuất khẩu chủ lực vẫn còn phụ thuộc vào một vài thị trường trọng điểm Vì vậy luôn tiềm ẩn rủi ro cho kinh tế Việt Nam khi các thị trường này có biến động
Một minh chứng gần đây có thể kể đến như tác động của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đến kinh tế nước ta Nền kinh tế Việt Nam có độ mở lớn và phụ thuộc nhiều vào xuất nhập khẩu, trong đó, Trung Quốc và Mỹ là hai đối tác lớn nhất Thời gian vừa qua, hàng hóa Trung Quốc xuất sang Mỹ bị hạn chế dẫn tới việc dư thừa hàng hóa và số hàng hóa đó có thể đổ về thị trường Việt Nam Điều này tiếp tục gây sức ép cạnh tranh đối với các doanh nghiệp trong nước
Mặt khác, hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sang Trung Quốc sẽ khó khăn hơn, bởi vì Trung Quốc phải giải quyết vấn đề trước mắt là tập trung tiêu thụ hàng hóa nội địa “Theo thống kê, xuất khẩu các sản phẩm điện tử, điện thoại di động, máy tính, thủy sản và nông sản của Việt Nam sang Trung Quốc trong 6 tháng đầu năm 2019 cho thấy xu hướng giảm Trong số đó, giá trị xuất khẩu của