Phân tích nội dung cơ bản của luật thương mại điện tử trong thương mại quốc tế 7

Hàng hoá là đối tượng của các giao dịch thương mại điện tử không những được giao bằng các phương tiện vận tải mà một số mặt hàng còn có thể được giao bằng phương tiện điện tử.. Quá trì

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

Tiểu luận cuối kì Môn học: Luật thương mại quốc tế

Đề bài: Hãy nêu và phân tích nội dung cơ bản của luật thương mại điện

tử trong thương mại quốc tế

Mục lục

Mở đầu 3

Chương I: Những vấn đề lí luận về thương mại điện tử 4

I Khái niệm thương mại điện tử 4

II Quá trình hình thành và phát triển thương mại điện tử 6

III Phân loại thương mại điện tử 7

IV Đặc trưng thương mại điện tử 9

V Mối quan hệ và vai trò của Thương mại điện tử với Thương mại quốc tế 10

Chương II: Luật thương mại điện tử trong thương mại quốc tế 12

I Quy định trong pháp luật quốc tế 12

1 Luật mẫu về Thương mại điện tử của Ủy ban pháp luật thương mại quốc tế Liên hợp quốc (UNCITRAL) 12

2 Tuyên bố về thương mại điện tử toàn cầu của Tổ chức Thương mại thế giới ( WTO) 13

3 Các quy định của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế ( OECD Organization for Economic Co - oporation and Development ) 14

4 Các quy định của Liên minh châu Âu ( EC ) 14

II Quy định trong pháp luật Việt Nam 15

III Những vấn đề pháp lý liên quan đến thương mại điện tử 16

1 Chào hàng và chấp nhận 16

2 Văn bản viết và bản gốc 18

3 Chữ ký điện tử 19

4 Vấn đề thuế 21

5 Vấn để bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ 22

Kết luận 24

Tài liệu tham khảo 25

Mở đầu

I Lí do chọn đề tài

Trong thời đại công nghệ số, thương mại điện tử đã được vào rộng rãi trong đời sống xã hội nói chung và doanh nghiệp nói riêng Thương mại điện tử giúp doanh nghiệp hình thành những mô hình kinh doanh mới, tăng doanh thu, giảm chi phí, nâng cao hiệu quả kinh doanh và mở ra một thị trường rộng lớn với mọi đối tượng khách hàng trong và ngoài nước Còn với người tiêu dùng, thương mại điện tử giúp người mua chỉ ngồi tại nhà mà vẫn có thể lựa chọn hàng hóa, dịch vụ trên các thị trường ở mọi nơi trên thế giới bằng một vài thao tác click chuột hoặc chạm trên smartphone Thương mại điện tử là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy

sự phát triển kinh tế, là nhân tố chính đẩy nhanh quá trình quốc tế hóa đời sống kinh tế thế giới Tuy nhiên luật thương mại điện tử vẫn chưa phổ biến đến mọi người Đây cũng là lí do luận văn đi vào tìm hiểu nội dung cơ bản của luật thương mại điện

tử trong thương mại quốc tế

II Mục đích nghiên cứu

Bài viết đi vào nghiên cứu luật thương mại điện tử để làm rõ các quy định pháp lý trong luật và hiểu rõ hơn về luật thương mại điện tử

III Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

+ Đối tượng nghiên cứu: những quy định, nội dung luật thương mại điện tử trong thương mại quốc tế

+ Phạm vi nghiên cứu: những tài liệu liên quan luật thương mại điện tử trong thương mại quốc tế

IV Phương pháp nghiên cứu

Bài tiểu luận sử dụng các phương pháp nghiên cứu của môn thương mại quốc tế như phương pháp phân tích, tổng hợp,…để thấy được nội dung cơ bản của luật thương mại điện tử

V Kết cấu bài tiểu luận

Ngoài phần mở đầu và kết thúc, bài tiểu luận gồm 2 chương:

Chương I: Những vấn đề lí luận về thương mại điện tử

Chương II: Luật thương mại điện tử trong thương mại quốc tế

Chương I: Những vấn đề lí luận về thương mại điện tử

I Khái niệm thương mại điện tử

Thương mại điện tử ( Electronic Commerce hay E Commerce ) hay có những tên gọi khác là “ Thương mại trực tuyến ” ( Online Trade ) , “ Thương mại điều khiển học ” ( Cyber Trade) , “ Thương mại không giấy tờ ( Paperless Trade / Paperless Commerce ) , “ Thương mại Internet ” ( Internet Commerce ), hay “ Thương mại số hoá ” ( Digital Commerce ) đang là một bước phát triển mới của thương mại quốc tế trong vài chục năm gần đây và là sự phát triển tất yếu của thương mại quốc tế trong thời đại bùng nổ của công nghệ thông tin và viễn thông

Theo định nghĩa của Uỷ ban châu Âu , thương mại điện tử được hiểu là việc thực hiện hoạt động kinh doanh qua các phương tiện điện tử , dựa trên việc xử lý và truyền dữ liệu điện tử dưới dạng chữ viết, âm thanh và hình ảnh.1 Tổ chức Thương mại Thế giới ( WTO ) đưa ra định nghĩa về thương mại điện tử như sau : Thương

1 Viện nghiên cứu khoa học pháp lí – Bộ Tư pháp, Bàn về cơ sở pháp lý của thương mại điện tử Việt Nam tr8

mại điện tử bao gồm việc sản xuất , quảng cáo , bán hàng và phân phối sản phẩm được mua bán và thanh toán trên mạng Internet , nhưng được giao nhận một cách hữu hình cả các sản phẩm được giao nhận cũng như những thông tin số hoá thông qua mạng internet Còn Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế của Liên hợp quốc ( OECD ) thì cho rằng , thương mại điện tử là các giao dịch thương mại dựa trên truyền dữ liệu qua các mạng truyền thông như internet

Tóm lại , theo nghĩa phổ biến , thương mại điện tử được hiểu là việc phân phối , marketing , mua bán hàng hoá và dịch vụ bằng các phương tiện điện tử Như vậy , thương mại điện tử bao gồm nhiều hành vi như : hoạt động mua bán hàng hoá và dịch vụ qua phương tiện điện tử , giao nhận các nội dung kỹ thuật số trên mạng , chuyển tiền điện tử , mua bán cổ phiếu điện tử , vận đơn điện tử , đấu giá thương mại , hợp tác thiết kế , mua sắm công cộng , tiếp thị trực tiếp tới người tiêu dùng và các dịch vụ sau bán hàng Thương mại điện tử được áp dụng đối với cả thương mại hàng hoá , thương mại dịch vụ và các hoạt động thương mại khác Một giao dịch thương mại có thể được chia làm ba giai đoạn chính giai đoạn quảng cáo hoặc chào hàng ; giai đoạn giao kết hợp đồng : và giai đoạn thanh toán và giao hàng Bất cứ một giai đoạn nào trong các giai đoạn trên đều có thể được thực hiện qua internet hoặc bằng các phương tiện điện tử khác như fax hay điện thoại , và do vậy có thể nằm trong khái niệm thương mại điện tử Các thương nhân đang sử dụng ngày càng một nhiều các phương tiện điện tử để quảng cáo hàng hoá và dịch vụ trên phạm vi toàn thế giới Các thông tin về giá cả , chất lượng điều kiện giao hàng và thanh toán cho phép các nhà sản xuất , các nhà phân phối hoặc người tiêu dùng ở những đất nước cách xa hàng nghìn dặm có thể đặt hàng từ các nhà sản xuất cạnh tranh nhất Dần dần , toàn bộ hàng hoá có thể được bán trên cơ sở các thông tin có sẵn trên Internet Hàng hoá là đối tượng của các giao dịch thương mại điện tử không những được giao bằng các phương tiện vận tải mà một số mặt hàng còn có thể được giao bằng phương tiện điện tử Đó là những sản phẩm có khả năng số hoá như : các dịch

vụ tài chính và bảo hiểm , các sản phẩm nghe nhìn ( phim ảnh , trò chơi và âm nhạc ) , các dịch vụ du lịch ( vé máy bay , đặt khách sạn ) , báo chí và các dịch vụ thông tin ( các dịch vụ truyền thông trực tuyến và thu thập dữ liệu ngân hàng ) , các dịch

vụ viễn thông , các dịch vụ công nghệ thông tin và phần mềm , v.v Lĩnh vực sản phẩm , dịch vụ tiềm năng như thế rất lớn , và trong tương lại có thể phát sinh nhiều sản phẩm , dịch vụ khác nữa phù hợp với thương mại điện tử 2

II Quá trình hình thành và phát triển thương mại điện tử

Nhu cầu về thương mại điện tử bắt đầu xuất hiện khi trong các hoạt động kinh doanh, hoạt động quản lý kinh doanh cảm thấy sự cần thiết phải áp dụng công nghệ thông tinh, tối ưu việc sử dụng máy tính để cải thiện các khâu trong kinh doanh, tương tác với khách hàng và để trao đổi thông tin giữa các bên trong kinh doanh, giữa người tiêu dùng với nhau, v.v

Vào những năm 1970, phương thức chuyển tiền thông qua mạng điện tử có bảo mật giữa các ngân hàng ra đời và làm thay đổi thị trường tài chính trên toàn thế giới Cũng từ phương thức chuyển tiền qua mạng đã mà sinh ra các hình thức thanh toán trực tuyến dựa vào thông tin của người tiêu dùng cung cấp, ví dụ như thanh toán bằng thẻ tín dụng Cuối những năm 1970 và đầu những năm 1980, thương mại điện tử trở nên phổ biến trong nội bộ các công ty dưới các hình thức thư điện tử hay trao đổi thông tin điện tử (ElectronicData Exchange - EDI) Chúng giúp giảm bớt các khâu trao đổi thông tin trực tiếp, khâu giấy tờ giữa bên bán và bên mua trong kinh doanh cũng như giữa các bộ phận trong một công ty như đặt lệnh mua/bán, các văn bản liên quan đến chuyển/nhận tiền hay hàng hóa, từ là trên giấy thông thường chuyển thành trên máy tính, dưới dạng văn bản điện tử, có thể gửi/nhận trong vài giây và từ đó giúp nâng cao tính chủ động, tăng đáng kể hiệu quả công việc Cuối

2 Giáo trình luật thương mại quốc tế - GS.Nguyễn Bá Diến chủ biên, tr520-521

những năm 1980 và đầu những năm 1990, các công nghệ hỗ trợ tin nhắn điện tử trở thành một phần không thể thiếu của các hệ thống máy tính trong các công ty Giữa những năm 1980, một công cụ hỗ trợ thương mại điện tử mới xuất hiện giúp cho việc tương tác xã hội (như các chat room) và chia sẻ thông tin (như các website tổng hợp tin tức) Tương tác xã hội nhen nhóm cho việc hình thành các cộng động ảo giữa những người trên không gian số và tạo thành khái niệm về việc "kết nối toàn cầu" Cũng trong thời điểm này, việc tiếp cận và trao đổi thông tin dần trở nên dễ dàng hơn, thông qua Internet, con người có thể liên lạc với nhau trên phạm vi toàn cầu và với chi phí phải bỏ ra ngày càng giảm Mặc dù trên thực tế, Internet và các mạng lưới nói trên đã xuất hiện nhưng một yếu tố then chốt lúc đó đối với chúng chính là tính hữu dụng và tính dễ sử dụng

Trong những năm 1990, World Wide Web phát triển và nhanh chóng lan rộng

ra toàn cầu, giúp tạo ra một bước ngoặt trong thương mại điện tử khi là nền tảng giúp đơn giản hóa rất nhiều việc đăng tải và truyền thông tin Nó khiến nhiều người

sử dụng thương mại điện tử với mục đích kinh doanh hơn khi giúp tiết kiệm được nhiều chi phí, và từ đó cũng phát sinh ra thêm nhiều loại hình hoạt động kinh doanh hơn Người tiêu dùng khắp nơi trên thế giới có thể tham gia vào việc mua bán bằng cách truy cập vào các trang web thương mại điện tử chỉ với một chiếc máy tính, modem để kết nối Internet, tài khoản để kết nối Internet (vào thời điểm đó), vì vậy đây là một môi trường cạnh tranh công bằng với các công ty dù lớn hay nhỏ và những

ai không muốn đi sau thời đại phải nhanh chóng bắt kịp xu hướng này

III Phân loại thương mại điện tử

Thương mại điện tử bao gồm các hoạt động kinh doanh giữa các doanh nghiệp với nhau ( business - to - business , viết tắt là B2B ) , doanh nghiệp với người tiêu dùng ( business to - consumer , viết tắt là B2C ) , giữa các công ty và chính phủ ( business - to - government , viết tắt là B2G ) , giữa những người tiêu dùng với nhau

( consumer - to - consumer , viết tắt là C2C )3, thương mại điện tử trên thiết bị di động ( mobile e - commerce ) Phổ biến nhất trong các hình thức thương mại điện tử

là B2B và B2C

Hình thức thương mại điện tử B2B là hoạt động thương mại điện tử diễn ra , liên quan tới các mối quan hệ giữa các công ty với nhau Khoảng 80 % hoạt động thương mại điện tử thuộc loại B2B và được cho là sẽ còn tiếp tục phát triển Thị trường B2B có hai thành phần chính đó là cơ sở hạ tầng điện tử ( e - frastructure ) – các thành phần , chức năng của một website thương mại điện tử cùng các nhà cung cấp các dịch vụ liên quan và các thị trường điện tử ( e - markets ) – chính là các website TMĐT hoàn chỉnh , có đầy đủ các chức năng , cho phép người bán và người mua tương tác với nhau , tạo ra các giao dịch

Thương mại điện tử B2C là hoạt động thương mại điện tử giữa các công ty

và người tiêu dùng , ở đó diễn ra hoạt động thu thập thông tin , đặt mua sản phẩm (

cả sản phẩm bình thường và các phẩm “ số ” như ebook , phần mềm máy tính ) , nhận sản phẩm của người tiêu dùng B2C phổ biến chỉ sau B2B

Ngoài việc phân loại các hoạt động thương mại điện tử như trên , trong nội hàm hoạt động thương mại điện tử cũng còn rất nhiều những phân loại nhỏ liên quan khác Ví dụ như việc phân loại website liên quan đến hoạt động thương mại điện tử , ở Việt Nam , việc phân loại website chỉ được quy định mới đây trong Nghị định 52 / 2013 / NĐ - CP của Chính phủ về Thương mại điện tử , theo đó có các loại website sàn giao dịch thương mại điện tử , website đấu giá trực tuyến , website khuyến mại trực tuyến và các loại website khác do Bộ Công thương quy định.4 Trong đó hình thức website khuyến mại trực tuyến ( coupon ) là loại hình website mới xuất hiện và trở thành một hiện tượng ở Việt Nam những năm gần đây , nhận thức được sự cần

3 https://www.umsl.edu/~siegelj/Course5890/definitions.html

4 Khoản 2, Điều 25, Nghị định 52/2013/NĐ-CP của Chính phủ về Thương mại điện tử

thiết phải đặt dưới sự quản lý , giám sát của Nhà nước nên đã được đưa vào văn bản quy phạm pháp luật

IV Đặc trưng thương mại điện tử

Thương mại điện tử là việc mua / bán hàng hóa , dịch vụ hoặc các giao dịch tài chính khác thông qua việc sử dụng công nghệ thông tin hay công nghệ số ở các địa điểm khác nhau Quá trình diễn ra một giao dịch thương mại điện tử có thể được chia thành các giai đoạn Các giai đoạn này bao gồm: chia sẻ thông tin, đặt hàng, thanh toán, dịch vụ và hỗ trợ.5

Thương mại điện tử có những đặc trưng riêng, khác với hoạt động thương mại truyền thống là:

+ Các bên tham gia giao dịch trong thương mại điện tử không cần gặp mặt trực tiếp

và không cần phải quen biết từ trước

+ Khác với thương mại truyền thống , thương mại điện tử dược thực hiện trong một thị trường không có biên giới : thị trường thống nhất toàn cầu

+ Trong hoạt động của giao dịch thương mại điện tử có sự tham gia của ít nhất của

ba loại chủ thể : người bán , người mua và một chủ thể không thể thiếu được là người cung cấp dịch vụ mạng Với thương mại truyền thống thì mạng lưới thông tin chỉ là phương tiện để trao đổi dữ liệu , còn với thương mại điện tử thì mạng lưới thông tin chính là thị trường

+ Việc mã hoá , số hoá nội dung của các thông tin , chứng từ và tài liệu giao dịch cho dù hoạt động trong phạm vi quốc gia hay quốc tế đều có sự khác biệt so với thương mại truyền thống là phương thức thương mại dựa trên các chứng từ bằng giấy tờ 6

5 Giáo trình luật thương mại quốc tế - GS.Nguyễn Bá Diến chủ biên, tr523

6 Giáo trình luật thương mại quốc tế - GS.Nguyễn Bá Diến chủ biên, tr527

Trong thương mại điện tử, việc chi trả cũng có thể tiến hành qua các công cụ trực tuyến nhưng cũng có thể được tiến hành thông qua ngân hàng bằng các thông tin cần thiết để giao dịch và xác nhận giao dịch mà các bên cung cấp cho nhau hoặc

cả việc chi trả trực tiếp Do đó mà phương thức chi trả không phải là một đặc điểm đặc thù của thương mại điện tử

V Mối quan hệ và vai trò của Thương mại điện tử với Thương mại quốc tế Nền kinh tế thế giới hiện nay chịu tác động của sự phát triển không ngừng của công nghệ thông tin, nhiều người còn gọi đó là một cuộc cách mạng, và sự mở rộng của hoạt động thương mại quốc tế Internet đang dần tạo ra các mô hình kinh doanh mới trên toàn cầu và tạo ra các khái niệm, phạm trù hoàn toàn mới, khác xa truyền thống

Thương mại điện tử với hình thức mua bán, giao dịch thông qua các thiết bị điện tử, viễn thông và môi trường mạng máy tính Internet có thể phá bỏ được rào cản về không gian, thời gian và khoảng cách địa lý, giúp đẩy nhanh quá trình giao thương vì các khâu chọn mặt hàng, đặt hàng, thanh toán … có thể diễn ra chi trong một thời gian rất ngắn nhờ vào sự hỗ trợ của công nghệ thông tin và Internet, từ đó tạo điều kiện cho hoạt động thương mại quốc tế được diễn ra liên tục và suôn sẻ, tạo

đà phát triển không ngừng về số lượng và chất giao dịch Các thiết bị điện tử và Internet có thể làm các bước của một giao dịch trở nên dễ dàng hơn, nhanh hơn và bớt tốn kém hơn Việc thu thập thông tin từ người tiêu dùng trong nước, và đặc biệt

là ngoài nước được xem là việc làm hết sức tốn kém và là một rào cản trong kinh doanh của nhiều doanh nghiệp Bên cạnh đó việc lựa chọn nhà cung cấp, xác định chất lượng và yêu cầu của sản phẩm, thương thuyết giá, quảng cáo sản phẩm cũng

là những công đoạn cần thiết và khá tốn kém Nhưng nhờ vào Internet và các thiết

bị điện tử, các ứng dụng, phần mềm hỗ trợ hoạt động thương mại điện tử, các hoạt động trên sẽ có thể được diễn ra giữa người bán và người mua mà không cần tương

tác trực tiếp Các chuyên gia cho rằng tác động tích cực của thương mại điện tử lên thương mại quốc tế cũng giống như việc các quốc gia tháo dỡ bớt các hàng rào thương mại khi giao thương với quốc gia khác Sử dụng thương mại điện tử trong thương mại quốc tế sẽ giúp tiết kiệm được rất nhiều thời gian và chi phí khi mỗi bên

có thể chỉ ngồi ở một chỗ để thực hiện các giao dịch hoàn chỉnh, hoặc các bước của giao dịch như xem hàng, đặt hàng, đàm phán trước khi giao kết, v.v… thông qua thiết bị có kết nối Internet Ví dụ về một việc có nhiều loại chi phi được giảm một cách triệt để, thâm chí không tốn là những loại hàng hóa của thương mại điện tử như sách, báo, tạp chí điện tử, các bài hát, album nhạc, v.v… chỉ tồn tại ở dạng “số” và

do đó sẽ không tốn chi phí vận chuyển

Các nước đang phát triển có tốc độ lan rộng của Internet cao thì có mức xuất khẩu hàng hóa đến các nước phát triển cao hơn những nước đang phát triển khác, những nước có Internet ít phổ biến hơn Ở những nước đang phát triển đó, việc kinh doanh kết hợp thương mại điện tử sẽ tạo điều kiện cạnh tranh và thu lợi nhuận hơn hẳn khi chỉ sử dụng hình thức kinh doanh truyền thống, nó cũng giúp tạo ra các cơ hội giao thương với cả các doanh nghiệp, cá nhân nước ngoài, tạo ra nguồn thu lớn

và đa dạng hơn Theo xu hướng phát triển không ngừng của công nghệ thông tin trong thập niên vừa qua ta có thể nói rằng thương mại điện tử đã, đang và sẽ là một phần và đồng thời là một công cụ, phương tiện không thể thiếu để thúc đẩy thương mại quốc tế phát triển

Nhìn chung, thương mại điện tử có ảnh hưởng nhiều mặt đến thương mại quốc tế, đó là đầu ra của sản phẩm, giá của sản phẩm, lợi nhuận của các công ty, xuất khẩu

và nhập khẩu của quốc gia và toàn thế giới, v.v… Với sự phát triển và ảnh hưởng ngày càng sâu rộng của thương mại điện tử tới các thị trường trên thế giới, lượng sản phẩm được bán ở trong nước và ngoài nước, lượng hàng xuất khẩu và nhập khẩu, tổng số đầu ra của sản phẩm cũng được tăng kên đáng kể

Chương II: Luật thương mại điện tử trong thương mại quốc tế

I Quy định trong pháp luật quốc tế

1 Luật mẫu về Thương mại điện tử của Ủy ban pháp luật thương mại quốc tế Liên hợp quốc (UNCITRAL)

Sớm nhận thức được tầm quan trọng của việc có một văn bản pháp luật mẫu

có tính thống nhất chung cho các vấn đề liên quan đến thương mại điện tử trong môi trường thương mại quốc tế, từ năm 1985, UNCITRAL đã yêu cầu các quốc gia thành viên và tổ chức quốc tế xem xét lại các yêu cầu về mặt pháp lý liên quan đến giá trị chứng cứ của ghi âm tin học và những gì liệu quan đến chữ ký bằng tay hay bất kỳ phương pháp chứng minh nào khác trên giấy đối với những chứng từ thương mại nhằm cho phép sử dụng các phương tiện điện tử chứng thực " Sau đó, một loạt các vấn đề khác thuộc lĩnh vực thương mại điện tử cũng đã được đặt ra như : các dữ liệu dịnh danh , việc bảo vệ người tiêu dùng , việc xác lập hợp đồng việc lưu giữ những thông tin được ghi lại , luật sở hữu trí tuệ , tên miền , thuế , xung đột pháp luật và xung đột thẩm quyền , trọng tài , công nhận và cho thi hành ( bản án , quyết định trọng tài ) , hải quan , trách nhiệm của người hưởng dịch vụ , việc lan truyền nội dung bất hợp pháp , sự an toàn và tính bảo mật của việc trao đổi trên mạng , v v

Để đáp ứng trước những đòi hỏi trên , Luật mẫu về Thương mại điện tử đã được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua tại phiên họp toàn thể thứ 85 ngày 16/12/1996 7

Theo UNCITRAL, mục đích của đạo luật này là nhằm để tạo điều kiện và đơn giản hóa hoạt động thương mại tiến hành qua phương tiện điện tử (thương mại điện tử) bằng cách đưa ra hệ thống các quy tắc hợp lý để các nhà làm luật ở các quốc gia

7 Giáo trình luật thương mại quốc tế - GS.Nguyễn Bá Diến chủ biên, tr529