Phân tích nội dung cơ bản của luật thương mại điện tử trong thương mại quốc tế 11

Tổ chức Thương mại Thế giới WTO đưa ra định nghĩa về thương mại điện tử như sau: Thương mại điện tử bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm được mua bán và than

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

MỤC LỤC

Lời mở đầu 1

1 Định nghĩa Thương mại điện tử 2

2 Các phương tiện chính của Thương mại điện tử 3

3 Các giai đoạn và tiến trình cấu thành giao dịch thương mại điện tử 4

3.1 Chia sẻ thông tin 4

3.2 Đặt hàng 4

3.3 Thanh toán 5

3.4 Thực hiện đơn đặt hàng 5

3.5 Dịch vụ và hỗ trợ khách hàng 5

4.Chủ thể của giao dịch thương mại điện tử 6

5.Đặc trưng của thương mại điện tử 6

6.Vai trò của thương mại điện tử 7

7 Pháp luật điều chỉnh luật giao dịch thương mại điện tử 8

7.1 Pháp luật quốc tế 8

7.1.1 Luật mẫu về thương mại điện tử của Uỷ ban pháp luật thương mại quốc tế của Liên hợp quốc (UNCITRAL) 8

7.1.2.Tuyên bố về Thương mại điện tử toàn cầu của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) 9

7.1.3 Các quy đinh của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế(OECD - Organization for Economic Co - operation and Development) 9

-Một số' dự thảo luật đang trong quá trình thông qua như thông luật vể bản quyền tác giả và thương mại điện tử .11

7.2 Pháp luật quốc gia 11

8 Những vấn đề pháp lý liên quan đến giao dịch thương mại điện tử 12

8.1 Chào hàng và chấp nhận 12

8.2 Văn bản viết và văn bản gốc 13

8.3 Chữ ký điện tử 15

8.4 Vấn đề thuế 18

8.5 Vấn đề bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ 19

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

Lời mở đầu

Trong thời đại công nghệ thông tin phát triển và Internet ngày càng phổ biến ngày nay không chỉ trên thế giới, các nước phát triển mà còn là ở Việt Nam Trong bối cảnh nước ta đã gia nhập vào tổ chức thương mại thế giới WTO từ năm 2007 đến nay, nước ta đang dần dần hòa nhập vào nền kinh tế thế giới, hòa nhập vào môi trường thương mại quốc tế mà trong đó Thương mại điện tử là một thành phần đóng vai trò cực kì quan trọng

Nhận thấy sự cần thiết của vấn đề này và xu hướng phát triển trong tương lại của thương mại điện tử trên thế giới cũng như ở Việt Nam em chọn đề tài này để làm đề tài tiểu luận kết thúc học phần của mình

Trong suốt quá trình học học phần Luật Thương mại quốc tế, dưới sự dạy dỗ, chỉ bảo nhiệt tình của GS.TS Nguyễn Bá Diến, đã giúp em hoàn thành học phần này Em cảm ơn thầy rất nhiều vì những bài giảng hay và bổ ích mà thầy đã dạy cho em và cả lớp Nhờ có thầy nên môn học khó và trừu tượng này giúp em có thể tiếp thu dễ dàng Em xin kính chúc thầy có thật nhiều sức khỏe và thành công hơn nữa trong cuộc sống!

Sinh viên

Nguyễn Bảo Ngọc

1 Định nghĩa Thương mại điện tử

Khi nói đến thương mại điện tử người ta thường hình dung đến Internet và cho rằng thương mại điện tử gán liền với internet Tuy vậy, trên thế giới hiện nay chưa có một định nghĩa nào về thương mại điện tử được thống nhất chấp thuận

Theo định nghĩa của Ủy ban Châu Âu thương mại điện tử được hiểu là việc thực hiện hoạt động kinh doanh qua các phương tiện điện tử, dựa trên việc xử lý và truyền dữ liệu điện từ dưới dạng chữ viết, ảm thanh và hình ảnh

Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đưa ra định nghĩa về thương mại điện

tử như sau: Thương mại điện tử bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và

phân phối sản phẩm được mua bán và thanh toán trên mạng Internet, nhưng được giao nhận một cách hữu hình cả các sản phẩm được giao nhặn cũng như những thông tin số hoá thông qua nạng internet Còn Tổ chức hợp tác và phát triển kinh

tế của Liên hợp quốc (OECD) thì cho rằng, thương mại điện tử là các giao dịch thương mại dựa trên truyền dữ liệu qua các mạng truyền thông như internet

Tóm lại, theo nghĩa phổ biến, thương mại điện tử được hiểu là việc phân phối, marketing, mua bán hàng hoá vồ dịch vụ bằng các phương tiện điện tử Như vậy, thương mại điện tử bao gồm nhiều hành vi, như: hoạt động mua bán hàng hoá

và dịch vụ qua phương tiện điện tử, giao nhận các nội dung kỹ thuật số trên mạng, chuyển tiền điện tử, mua bén cổ phiếu điện tử, vận đơn điện tử, đấu giá thương mại, hợp tác thiết kế, mua sắm công cộng, tiếp thị trực tiếp tới người tiêu dùng và các dịch vụ sau bán hàng Thương mại điện tử được áp dụng đối với cả thương mại hàng hoá, thương mại dịch vụ và các hoạt động thương mại khác

Một giao dịch thương mại có thể được chia làm ba giai đoạn chính: giai đoạn quảng cáo hoặc chào hàng; giai đoạn giao kết hợp đồng; và giai đoạn thanh toán và giao hàng Bất cứ một giai đoạn nào trong các giai đoạn trên đểu có thể được thực hiện qua internet hoặc bằng các phương tiện điện tử khác như fax hay điện thoại, và do vậy có thể nằm trong khái niệm thương mại điện tử

Các thương nhân đang sử dụng ngày càng một nhiều các phương tiện điện tử

để quảng cáo hàng hoá và dịch vụ trên phạm vi toàn thế giới Các thông tin về giá

cả, chất lượng, điều kiện giao hàng và thanh toán cho phép các nhà sản xuất, các nhà phân phối hoặc người tiêu dùng ở những đất nước cách xa hàng nghìn dặm có thể đặt hàng từ các nhà sản xuất cạnh tranh nhất Dần dần, toàn bộ hàng hoá có thể được bán trên cơ sờ các thông tin có sẵn trên Internet Hàng hoá là đối tượng của các giao dịch thương mại điện từ không nhũng được giao bằng các phương tiện vận tải mà một số mặt hàng còn cố thể dược giao bằng phương tiện điện tử Đó là những sản phẩm có khả năng số hoá như: các dịch vụ tài chính và bào hiểm, các sản phẩm nghe nhìn (phim ảnh, ưò chơi và âm nhạc), các dịch vụ du lịch (vé máy bay, đặt khách sạn), báo chí và các dịch vụ thông tin (các dịch vụ truyẻn thông trực tuyến và thu thập dữ ỉiộu ngân hàng), các dịch vụ viẻn thông, các dịch vụ công nghẹ thổng tin và phán mém, v.v Lĩnh vực sản phẩm, dịch vụ tiém năng như thế rất lớn và trong tương lai có thể phát sinh nhiều sản phẩm, dịch vụ khác nữa phù hợp với thương mại điện tử

2 Các phương tiện chính của Thương mại điện tử

Có sáu phương tiện chính của thương mại điện tử, đó là: điện thoại, máy fax, thiết bị vô tuyến, các hệ thống thanh toán đỉện tử và chuyển tiền, hệ thấng trao đổi

dữ liệu và internet Trong khi thuật ngữ “thương mại điện tủ” được sử dụng chì để nói đến internet và việc mua bán trên mạng, thì điện thoại, máy fax và thiết bị vô tuyến được sử dụng phổ biến để làm phương tiện cho giao dịch thương mại, nhất là

ở những nước đang phát triển Tuy nhiên, internet ra đời đã mở ra nhiều cơ hội mới: hầu hết các yếu tố của một giao dịch thương mại có thể được thực hiện trên

cơ sỗ tương tác vói một hoặc một vài chủ thể mà không bị hạn chế về thời gian và không gian, trong một môi trường đa truyền thông có âm thanh, hình ảnh và truyền tải thông tin, vói giá tương đôi thấp Do vậy, internet với tư cách là phương tiện chủ yếu, sẽ giúp giảm bốt những trỗ ngại trong việc giao kết các giao dịch thương

mại ỏ mức độ lớn hơn rất nhiều so với các phương tiện mua bán cổ điển hay phương tiện điện tử khác

3 Các giai đoạn và tiến trình cấu thành giao dịch thương mại điện tử

3.1 Chia sẻ thông tin

Trước khi bán hàng, người bán cần làm cho khách hàng biết rõ về các sản phẩm và dịch vụ của mình thông qua các hoạt động quảng cáo và tiếp thị nhằm cung cấp dữ liệu cho quá trình thu thập thông tin của khách hàng Khách hàng sẽ biết về người bán (nhà cung hấp) và sản phẩm của họ đồng thời người bán (nhà cung cấp) phải tìm hiểu về thị trường để phục vụ khách hàng được tốt hơn Với giao dịch thương mại điện tử, hai mục tiêu này - một của nhà cung cấp, một của khách hàng - luôn song hành với nhau Hoạt động này được tiến hành thông qua quảng cáo trên các ivebsite, qua thư điện tử, phương tiện thông tin đại chúng hoặc các hoạt động marketing khác Việc thông qua cộng đồng mạng để tuyên truyển thông tin về sản phẩm và dịch vụ được coi là một trong những phương thức hiệu quả nhất Các trang Web là một phương tiện hữu hiệu để giao tiếp vối khách hàng Các trang Web gồm các Catalogue sản phẩm và dịch vụ sẽ cung cấp đầy đủ các thông tin đầy đủ và cập nhật về sản phẩm và dịch vụ cho khách hàng Duy trì một catalogue sản phẩm hoặc dịch vụ bằng cách dùng web, có thể cho phép nhận được các dữ liệu hàm chứa thông tin về tần suất tìm kiếm đốỉ với một sản phẩm nào đó

từ phía khách hàng, đồng thời nhà sản xuất cũng có thể gửi các thông báo vể những cải tiến, nâng cấp và đặc điểm mới của sản phẩm cho các khách hàng của mình Bằng cách chia sẻ thông tin này sẽ dẫn dắt khách hàng đến với thông tin tốt nhất trong một môi trường thông tin dưòng như vô tận

3.2 Đặt hàng

Khi một khách hàng tìm thấy hàng hoá qua catalogue và quyết định mua thì thường sẽ gửi các đơn mua hàng điện tử để đặt mua hàng hoặc dịch vụ của một doanh nghiệp nào đó Hệ thống xử lý đơn đặt hằng sẽ trình cho ngưòi mua một

mẫu đơn đặt hàng có liệt kê hàng hoá đặt mua, bao gồm các khoản tiển phải trả để người mua thanh toán tiền mua hàng

3.3 Thanh toán

Các doanh nghiệp khi tiến hành thanh toán cũng thường dừng các phương tiện điện tử Chính vì vậy, các giao dịch thanh toán được thực hiện ngày càng nhiều theo phương thức thanh toán trên internet hay thanh toán trực tuyến trong thương mại điện tử Thanh toằn trực tuyến, xét trên nhiều phương diện là nền tảng của các hệ thông thương mại điện tử Khách hàng có thể dừng thẻ tín dụng, séc điện tử, tiền mặt sô' hoá (Digital cash) hoặc vi tiền mặt (Microcash) để thanh toán Tuy nhiên, dù áp dụng phưong tiện thanh toán nào, người mua và người bán bắt buộc phải thoả thuận được với nhau Đồng thời, hệ thống thanh toán của người bán cần có khả năng thực hiện các loại thanh toán quan trọng đối vói doanh nghiệp của

họ Vấn để tiếp theo, người bán cần phải chú ý đến đặc thù hệ thống thanh toán của người mua đê lừ đó lựa chọn công nghệ thanh toán thích hợp nhằm thu hút và giữ dược khách hàng

3.4 Thực hiện đơn đặt hàng

Sau khi một đơn đặt hàng đã được đặt và thanh toán thì bước tiếp theo là thực hiện đơn đặt hàng Điểu này phụ thuộc vào loại hàng hoá, dịch vụ được mua bán Nếu hàng hoá được đặt mua là hàng hoá hữu hình (còn được gọi là hàng hoá cứng), thì sau khi đơn đặt hàng được chuyển đến hệ thống xử lý đơn truyền thông, hàng hoá sẽ được lựa chọn, báo gói và vận chuyển đến tay khách hàng

3.5 Dịch vụ và hỗ trợ khách hàng

Sau khi nhận hàng xong, không chỉ người mua có thể có một số vấn đề cần dịch vụ trợ giúp về sản phẩm và dịch vụ mà bản thân các doanh nghiệp là bên bán cũng muốn tiếp xúc vối khách hàng để qua đó có đốỉ sách cải tiến sản phẩm và dịch vụ cho phù hợp trong tương lai Vì vậy, cần phải thiết kế một hệ thống thông tin có thể cung cấp và làm thoả mãn mọi thông tin cho khách hàng qua nhiều kênh

khác nhau như fax, e-mail, web, v.v Trong thương mại hàng hoá sô", vịệc cung ứng các dịch vụ hỗ trợ cũng như giải quyết các vấn đề nảy sinh trong và sau khi bán hàng hết sức phức tạp Việc cung cấp các phiêu câu hỏi trên Web hoặc tiếp nhận các câu hỏi thông qua e-mail có thể góp phần giúp đõ các doanh nghiệp có được những thông tin cần thiết đáp ứng yêu cầu của khách hàng

4.Chủ thể của giao dịch thương mại điện tử

Trong giao dịch thưdng mại điện tử, ngoài các chủ thể tham gia giao dịch truyền thống (bên bán và bên mua) xuất hiện thêm một bên thú ba, đó là các nhà cung cấp dịch vụ mạng, các cd quan chứng thực là những nguòi tạo môi trưòng cho các giao dịch thương mại điện tử

Theo quy định của Đạo luật mẫu của UNCITRAL vể Thương mại điện tủ của Liên hdp quốc năm 1996, các bên tham gia giao dịch thưdng mại điện tủ cũng gồm ba chủ thể: ngưòi gửi, người nhận và ngưòi trung gian Theo đó, “người gửi”

là người mà vi người đó hoặc nh&n danh người đó, thông tin dữ liệu được chuyển

đi hoặc được tạo ra trước khỉ được lưu giữ, chú không phải người trung gian xử lý thông tin đó; “người nhộn” là ngưòi được ngưòi gửi dự kiến sẽ là ngưòi tiếp nhộn thông tin giữ liệu, chú không phải là người trung gian xử lý thông tin đó; và “ngưòi trung gian” là ngưòi nhân danh một ngưòi khác chuyển, nhận, lưu giữ một thông tin giữ liệu hoặc cung cíp các dịch vụ khác liên quan đến thông tin này

5.Đặc trưng của thương mại điện tử

So với các hoạt động thương mại truyền thống, thương mại điện tử có một sấ đặc điểm cơ bản như sau:

* Các bên tham gia giao dịch trong thương mại điện tử không tiếp xúc trực tiếp với nhau và không cần thiết phải biết nhau từ trước

- Khác với thương mại truyền thống, thương mại điện tử dược thực hiện trong một thị trường không có biên giới: thị trương thống nhất toàn cầu;

-Trong hoạt động của giao dịch thương mại điện tử có sự tham gia của ít nhát của ba loại chủ thể: người bán, người mua và một chủ thê không thể thiếu được là người cung cấp dịch vụ mạng;

- Với thương mại truyền thống thì mạng lưói thông tin chỉ là phương tiện để trao đổi dừ liệu, còn với thương mại điện tử thì mạng lưới thông tin chính là thị trường

Việc mã hoá, số hoá nội dung của các thông tin, chứng từ và tài liệu giao dịch cho dù hoạt động trong phạm vi quốc gia hay quốc tế đểu có sự khác biệt so với thương mại truyền thông là phương thức thương mại dựa trên các chứng từ bằng giấy tờ

6.Vai trò của thương mại điện tử

Thương mại điện tử ngày càng có vai trò hết sức to lớn trong giao dịch thương mại, đặc biệt trong giao dịch thương mại quốc tế Nó mang đến cho người tiêu dùng và các thương nhân thông tin về sự hiện diện của hàng hoá và dịch vụ trên toàn thế giới, giá cả và các điều kiện bán hàng, cho phép họ mua được hàng hoá với những điều kiện tốt nhất Thương mại điện tử mang đến cho người cung cấp các dịch vụ marketing trực tiếp, cho phép hộ kinh doanh mà không cần phải

mở một cơ sở hay thuê một đại lý ở nước ngoài Các cửa hàng tổng hợp và các điểm liên hệ trên Internet giảm thiểu sự chậm trễ trong việc giao hàng bằng cách tạo điều kiện thông tin liên lạc giữa các bên có liên quan Khả năng cung cấp hàng hoá một cách nhanh chóng và đảm bảo, nhờ giao dịch thương mại điện tử cũng cho phép các ngành công nghiệp, các nhà bán buôn và bán lẻ giảm mức hàng hóa lưu kho, lưu bãi giúp cho thương nhân giảm thiểu chi phí kinh doanh Thương mại

điện tử mở rộng thị trường hiện có và tạo cốc cơ hội và lĩnh vực kinh doanh mới, sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ mới, đặc biệt là trong lĩnh vực hàng hoá vô hình Thương mại điện tử cho phép mọi chủ thể cùng tham gia thị trường, tạo điều kiện cho tất cả mọi chủ thể ở khắp mọi nơi trên hành tinh đều có thể tham gia vào thị trường giao dịch toàn cầu - vượt qua mọi ngăn cách về địa lý và biên giới Thương mại điện tử không giới hạn cơ hội tham gia của bất ký đối tượng nào, tạo điều kiện giao dịch trực tiếp mà không phải gặp nhau giữa người mua và người bán, không phải qua trung gian; tạo ra những tác động to lớn mới đối với doanh nghiệp và giúp nâng cao điều kiện sống cho người tiêu dùng Không phải đến các cửa hàng bách hoá mà chỉ dùng các phương tiện điện tử để đặt mua sản phẩm và được giao trực tiếp đến tận nhà từ mọi nguồn trong nước và quốc tế

7 Pháp luật điều chỉnh luật giao dịch thương mại điện tử

7.1 Pháp luật quốc tế

7.1.1 Luật mẫu về thương mại điện tử của Uỷ ban pháp luật thương mại quốc tế của Liên hợp quốc (UNCITRAL)

Từ năm 1985, Uỷ ban Luật Thương mại của Liên hợp quốc (UNCITRAL)

đã yêu cầu các quốc gia thành viên và các tố chức quốc tế xcm xót lại các yêu cầu

vể mặt pháp lý liên quan đến giá trị chứng áí của ghi âm tin học và những gì liên quan dấn chữ ký bằng tay hay bất kỳ phương pháp chứng minh nào khác trên giấy đối với những chứng từ thương mại nhằm cho phép sử dụng các phương tiện điện

tử chứng thực121 Sau đó một loạt các vân đề khác, không thể thiếu được, thuộc lĩnh vực thương mại điện tử cũng đã được đặt ra như: các dữ liệu định danh, việc bảo vệ người tiêu dùng, việc xác lập hợp đổng, việc lưu giữ những thông tin được ghi lại, luật sỏ hữu trí tuệ, tên miền, thuế, xung đột pháp luật và xung đột thẩm quyển, trọng tài, công nhận và cho thi hành (bản án, quyết định trọng tài), hải quan, trách nhiệm của người hưởng dịch vụ, việc lan truyền nội dung bất hợp pháp, sự an toàn và tính bảo mật của việc trao đổi trên mạng, v.v Để đáp ứng trưốc những đòi

hỏi trên, Luật mẫu vể Thương mại điện tử đã được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua tại phiên họp toàn thể thứ 85 ngày 16/12/1996 Đạo luật này, bao gồm

17 điểu và kèm theo một văn bản hướng dẫn, là một hệ thống các quy tắc pháp lý

và được cộng đồng quốc tế chấp nhận, là đạo luật mẫu cho phần lớn các quốc gia

về những vấn để pháp lý cơ bản của thương mại điện tử, đặc biệt là những vấn đề

về chứng cứ, chữ viết và chữ ký điện tử

7.1.2.Tuyên bố về Thương mại điện tử toàn cầu của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO)

Tuyên bố về Thương mại điện tử toàn cầu tại Hội nghị Bộ trưởng Geneve, tổ

chức vào tháng 5/1998, của WTO đã giao cho Đại Hội đồng “xây dựng một

chương trình công tác tổng thể xem xét tất cả các vấn đề có liên quan đến thương mại của thương mại điện tử toàn cầu” Theo nhiệm vụ này, tại các diễn đàn liên

quan của WTO đang tiến hành việc xem xét có cần thiết phải sửa đổi hoặc cải tiến các quy tắc đối với thương mại hàng hoá và dịch vụ trong Bính vực sỏ hữu trí tuệ hay không Đồng thời, Đại Hội đồng đã giao cho Ủy ban về thương mại và phát triển đánh giá tác động của thương mại điện tử tới thương mại của các nước đang phát triển và tìm kiếm các phương thức nhằm tôl đa hoá lợi ích cho các nước này Tại tuyên bố nêu trên, các nước thành viên đã nhất trí tiếp tục duy trì các chính sách hiện hành về việc không đánh thuế đối với các giao dịch thương mại điện tử

7.1.3 Các quy đinh của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế(OECD - Organization for Economic Co - operation and Development)

Tại Hội nghị Bộ trưởng các nưốc thành viên được tổ chức tại Ottawa (Canada) tháng 10 năm 1998, Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) đã đưa

ra một sô" văn bản khuyến nghị nhằm xây dựng khung pháp luật cho phát triển thương mại điện tử

Theo khuyến nghị của OECD, khung pháp luật điểu chỉnh thương mại điện

tử phải giúp đạt được mục tiêu là: khuyến khích nguyên tắc tự do cạnh tranh thương mại và nguyên tắc minh bạch hoá Các quốc gia cần tiếp tục nghiên cứu các

quy định về hợp đồng và giải quyết tranh chấp trong thương mại quốc tế để phù hợp với điểu kiện của thương mại điện tử

Đối với việc bảo hộ quyển sở hữu trí tuệ, OECD cho rằng Hiệp định TRIPS của WTO đả là một văn bản tổng hợp trong đó có dề cập đến mọi hình thức sỏ hữu trí tuệ và khá phù hợp với điều kiện mới của thương mại điện tử

7.1.3 Các quy định của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế(OECD - Organization for Economic Co - operation and Development)

Tại Hội nghị Bộ trưởng các nước thành viên được tổ chức tại Ottawa (Canada) tháng 10 năm 1998, Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) đã đưa

ra một số" văn bản khuyến nghị nhằm xây dựng khung pháp luật cho phát triển thương mại điện tử

Theo khuyến nghị của OECD, khung pháp luật điều chỉnh thương mại điện

tử phải giúp đạt được mục tiêu là: khuyến khích nguyên tắc tự do cạnh tranh thương mại và nguyên tắc minh bạch hoá Các quốc gia cần tiếp tục nghiên cứu các quy định về hợp đồng và giải quyết tranh chấp trong thương mại quốc tế để phù hợp với điều kiện của thương mại điện tử

Đối với việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, OECD cho rằng Hiệp định TRIPS của WTO đã là một văn bản tổng hợp trong đó có đề cập đến mọi hình thức sở hữu trí tuệ và khá phù hợp với điều kiện mới của thương mại điện tử

7.1.4 Các quy định của Liên minh Châu Âu (EU)

Liên minh châu u cũng đã ban hành một khung pháp lý thống nhất về thương mại điện tử, như:

-Thông tư số 95/46/CE của Nghị viện Châu Âu và Hội đồng Châu Âu ngày 24/10/1995 về việc bảo hộ dữ liệu cá nhân