Hướng dẫn học sinh sử dụng phiếu học tập vào ôn thi THPT quốc gia theo đề thi minh họa

Hiện nay, với xu hướng chung ý thức học bài những môn học xã hội của các em rất kém và các em phải học rất nhiều môn học trước tình hình đó cùng với sự hoà nhập với xu thế phát triển của

PHẦN I – MỞ ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Hơn một năm trở lại đây, với cách đổi mới điểm xét tốt nghiệp THPT Quốc gia của Bộ

GD – ĐT, vai trò của điểm thi THPT Quốc gia của các môn thi tăng lên rất đáng kể Do vậy, để đủ điều kiện công nhận tốt nghiệp, học sinh phải nổ lực hơn ở việc nâng cao điểm

số của các môn thi Công tác ôn luyện chuẩn bị cho kì thi THPT Quốc gia của mỗi học sinh

và nhà trường vì thế nên được đặc biệt chú trọng

Dạy ôn thi nói chung và ôn thi môn Địa lí nói riêng cũng góp phần đáng kể trong sứ mệnh chung đó.Với suy nghĩ, trăn trở của một giáo viên nhiều năm giảng dạy và ôn thi môn Địa lí ở trường trung học phổ thông của một huyện còn gặp nhiều khó khăn Tôi mong muốn làm như thế nào để các em thấy rõ vai trò ôn luyện chuẩn bị cho kì thi THPT Quốc gia của các môn học nói chung và môn địa lí nói riêng trở thành vấn đề mà mỗi giáo viên

bộ môn Địa lý chúng tôi rất quan tâm

Hiện nay, với xu hướng chung ý thức học bài những môn học xã hội của các em rất kém và các em phải học rất nhiều môn học trước tình hình đó cùng với sự hoà nhập với xu thế phát triển của xã hội nói riêng và của toàn thế giới nói chung, bộ môn địa lí có một vị trí quan trọng trong việc xét tốt nghiệp cho các em sử dụng tổ hợp các môn KHXH để xét tuyển, nhằm giúp các em có cách học tập hiệu quả, phát huy được năng lực bản thân và dành được điểm số cao nhất với khả năng của mình, việc vận dụng phiếu học tập kết hợp với quá trình ôn tập theo đề thi minh họa của Bộ GD – ĐT ban hành là một giải pháp đúng đắn trong công tác ôn thi THPT Quốc gia cần được phát huy

Thực tế, vấn đề sử dụng phiếu học tập không còn là một phương pháp mới trong dạy học hiện nay Tuy nhiên, việc kết hợp với việc ôn thi trung học phổ thông Quốc gia theo

đề thi minh họa lại chưa được giáo viên sử dụng Chính vì thế, xây dựng cho học sinh biết cách đưa phiếu học tập cá nhân vào vấn đề ôn thi THPT Quốc gia trở thành một hoạt động học tập tích cực là một giải pháp học tập hiệu quả Chuyển vai trò học tập cho học sinh trên

cơ sở tự học, tự sáng tạo để các em học tập tốt hơn

Một điều chắc chắn rằng, khi giáo viên giúp học sinh ý thức được rằng, việc xây dựng các loại phiếu học tập nếu được thực hiện tốt sẽ trở thành một cuốn sách bổ ích cho quá trình ôn thi mà tác giả cuốn sách đó chính là các em

Với những lý do trên, tôi xin trình bày đề tài: “Hướng dẫn học sinh sử dụng phiếu học tập vào ôn thi THPT Quốc gia theo đề thi minh họa.” như một cô gắng

góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động dạy bộ môn địa li ở trường trung học phổ thông

II MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

1 Mục tiêu:

- Giúp cho giáo viên và học sinh có được giải pháp ôn thi THPT hiệu quả, nâng cao được thành tích trong kì thi THPT Quốc gia hằng năm

- Nâng cao khả năng học tập môn địa lí trong chương trình THPT

- Phát huy vai trò chủ động học tập, phát huy năng lực của bản thân học sinh trong quá trình học tập

2 Đối tượng:

- Nghiên cứu về chương trình, cấu trúc môn địa lí 12

- Nghiên cứu về quá trình học tập, giảng dạy và ôn luyện thi THPT Quốc gia

- Nghiên cứu về cáu trúc ma trận đề thi THPT QUốc gia môn địa lí qua các năm

3 Phạm vi:

- Đề tài chỉ thực hiện trong phạm vi môn địa lí 12, phần kiến thức lí thuyết được đưa vào chương trình thi THPT Quốc gia hàng năm

4 Nhiệm vụ:

- Phát hiện những khó khăn trong giảng dạy, học tập và ôn thi THPT Quốc gia môn địa lí

- Phân tích, nhận định và đưa ra được những đặc điểm của đề thi minh họa

- Giúp cho giáo viên và học sinh có được phương pháp học tập bộ môn hiệu quả

5 Phương pháp nghiên cứu:

- Chúng tôi sử dụng phối hợp nhiều phương pháp thuộc hai nhóm nghiên cứu lý thuyết trong các bài học bộ môn và nghiên cứu thực tiễn quá trình ôn thi THPT Quốc gia

- Dùng các phương pháp quan sát và điều tra để nắm bắt dữ số liệu qua các kì kiểm tra, thi để đưa ra kết luận

- Dùng phương pháp thực nghiệm để đánh giá tính khoa học, tính khả thi của hệ thống biện pháp được đề xuất trong sáng kiến

PHẦN II – NỘI DUNG

I CƠ SỞ NGHIÊN CỨU

1 Cơ sở lý luận

Hiện nay theo chương trình cải cách giáo dục đã được pháp chế hóa trong luật giáo dục Điều 24.2 “Giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phải phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng kĩ năng tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tế, nhằm tác động tới tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh”

1.1 Phiếu học tập:

1.1.1 Khái niệm về phiếu học tập:

Theo từ điển của tiếng Việt, phiếu có 3 nghĩa:

Tờ giấy rời có cỡ nhất định, ghi chép những nội dung nhất định nhằm phân loại, sắp xếp theo một hệ thống nào đó như: Phiếu điều tra, phiếu tra cứu

Tờ ghi nhận quyền lợi nào đó cho người sử dụng

Tờ giấy biểu thị ý kiến trong cuộc bầu cử hoặc biểu quyết

Như vậy theo nghĩa thứ nhất, phiếu học tập được hiểu là tờ giấy rời cỡ nhỏ, ghi chép những nội dung kiến thức nhất định, phục vụ cho việc dạy và học của thầy và trò ở mọi cấp học

1.1.2 Các loại phiếu học tập:

Có thể phân loại theo các dấu hiệu như sau:

* Mục đích sử dụng:

+ Phiếu dùng để giảng bài mới

+ Phiếu dùng ôn tập

+ Phiếu kiểm tra bài cũ

* Theo mức độ đầy đủ của nội dung:

+ Phiếu chưa có nội dung

+ Phiếu có nội dung đầy đủ

+ Phiếu có nội dung chưa đầy đủ

* Theo mức độ khó:

+ Phiếu liên hệ kiến thức

+ Phiếu chọn lọc, hệ thống hoá

+ Phiếu bài tập nhận thức

1.1.3 Những chú ý khi xây dựng phiếu học tập:

Giáo viên là người xây dựng phiếu học tập để học sinh trả lời

Giáo viên hướng dẫn học sinh xây dựng phiếu học tập để tự học

Học sinh tự xây dựng phiếu học tập theo từng bài, từng mức độ khác nhau

Nên cho học sinh làm quen với những loại phiếu học tập khác nhau

Cần xác định cơ hội sử dụng phiếu học tập và loại hình phiếu thích hợp ở từng bài, từng chương

1.2 Ôn thi THPT Quốc gia môn địa lí theo đề thi minh họa:

1.2.1 Đặc điểm đề minh họa:

Đề thi minh họa của Bộ GD&ĐT hoàn toàn đáp ứng được việc nhận định khả năng xét tốt nghiệp và xét tuyển ĐH, CĐ; có sự phân hóa rõ ràng và đó là những căn cứ để định hướng cho các em học sinh ôn tập Còn với nhiều em học sinh, sau khi xem kĩ và tập giải đề, các

em tỏ ra rất phấn khởi, yên tâm ôn tập để chuẩn bị thật tốt cho kỳ thi

Học sinh lớp 12, khi chọn tổ hợp môn thi khoa học xã hội trong đó có môn địa lí, các em sẽ phải trải qua bài thi với thời lượng 40 câu hỏi trắc nghiệm, trả lời trong khoảng thời gian 50 phút Để các em đạt được kết quả cao, người thầy giáo cần có phương pháp ôn thi và hướng dẫn các em ôn thi một cách phù hợp

Ôn thi THPT Quốc gia theo đề thi minh họa của Bộ GD – ĐT ban hành hàng năm là một phương thức ôn thi phù hợp và hiệu quả

1.2.2 Đặc điểm

Đề thi minh họa là đề thi do bộ GD – Đt ban hành hàng năm thuộc các môn thi THPT quốc gia, nó mang những đặc điểm sau:

- Phản ánh cấu trúc của đề thi chính thức một cách tương đối chính xác

- Số lượng, thời lượng, cấu trúc kiến thức mang tính đặc thù bộ môn

- Độ khó tăng dần, có sự phân hóa rõ cho từng mức độ kiến thức

1.3 Kết hợp giữa phiều học tập và vấn đề ôn thi THPT Quốc gia.

1.3.1 Xây dựng phiếu học tập:

Giáo viên giúp học sinh xây dựng phiếu học tập theo đề thi minh họa Đây là bước quan trọng, tạo tiền đề cho các em biết cách tự xây dựng phếu học tập theo yêu cầu của giáo viên Phiếu học tập các em xây dựng phải trên cơ sở phiếu học tập mẫu do giáo viên đưa ra để đảm bảo chất lượng

1.3.2 Học sinh tự xây dựng phiếu học tập:

Ở mỗi bài học, học sinh tự xây dựng các phiếu học tập theo mẫu, dựa trên mức độ của đề thi minh họa Học sinh càng đưa ra được nhiều câu hỏi trên phiếu học tập, khả năng nắm bắt kiến thức của các em sẽ tốt hơn, do vậy điểm thi của các em sẽ cao hơn

2 Cơ sở thực tiễn

2.1 Tình trạng thực tế trước khi thực hiện đề tài.

Học sinh chưa biết cách ôn thi, xây dựng phương pháp ôn thi

Quá trình tổ chức ôn thi thường mang tính thụ động, giáo viên truyền thụ kiến thức cho học sinh, chỉ một vài học sinh có học lực khá xung phong xây dựng bài

Tâm lý học sinh là chưa biết bắt đầu từ đâu, niềm đam mê học tập chưa hình thành,

ý thức về kì thi THPT Quốc gia chưa rõ ràng là những trở ngại lớn

Hầu hết tất cả giáo viên rất tâm huyết tuy nhiên các e học sinh luôn tâm niệm môn Địa lí là môn phụ Nhưng thực tế đây là một môn thi dể đạt được điểm cao trong kì thi tốt nghiệp

2.2 Số liệu điều tra trước khi thực hiện ( số liệu đầu năm học )

%

Khá số lượng

%

Trung bình số lượng %

Yếu số lượng

%

II VAI TRÒ QUÁ TRÌNH ÔN THI MÔN ĐỊA LÍ TRONG KÌ THI THPT QUỐC GIA:

1 Xây dựng khả năng tự ôn thi cho học sinh theo hướng dẫn của giáo viên

Môn Địa lí trong nhà trường có khả năng bồi dưỡng cho học sinh một khối lượng kiến thức phong phú về địa lí tự nhiên, địa lí kinh tế - xã hội và những kĩ năng, kĩ xảo cần thiết trong cuộc sống, đặc biệt là kĩ năng vẽ biểu đồ, bản đồ mà không một môn học nào đề cập tới Vì vậy, để giúp học sinh hiểu, nắm vững kiến thức địa lí trong dạy học Địa lí giáo viên cần đặc biệt coi trọng các vấn đề sau:

Phát triển cho học sinh tư duy địa lí đó là những những câu hỏi và những sơ đồ đặt ra trong phiếu học tập

Tận dụng triệt để ma trận đề thi minh họa hàng năm do Bộ giáo dục ban hành

Tổ chức không gian làm việc nhóm thật tích cực,phát huy hết khả năng sáng tạo của học sinh

Tăng cường sử dụng phương pháp tự xây dựng phiếu học tập, tuỳ từng bài, từng mức

độ mà giáo viên yêu cầu học sinh xây dựng phiếu học tập theo hệ thống các câu hỏi

1.1 Học sinh cần phải nắm được:

Nội dung, bản chất của đề thi minh họa

Hiểu được vấn đề của giáo viên đặt ra

Vận dụng được khả năng của bản thân vào việc xây dựng phiếu học tập

Kết hợp các vấn đề về kiến thức cũng như câu hỏi trong phiếu học tập và đề thi

minh họa thành một chuổi kiến thức, kĩ năng mang tính logic

1 2 Rèn luyện cho học sinh các kĩ năng:

Phân tích mối liên hệ giữa các bài học và hệ thống câu hỏi của đề minh họa

Phân tích mức độ tăng dần về độ khó của các câu hỏi trong đề thi

Vận dụng kiến thức đã học để đưa vào phiếu học tập, xây dựng các câu hỏi theo đề minh họa

Rèn luyện cho hoc sinh ý thức tự đưa ra được chuổi kiến thức cần ghi nhớ và kĩ năng xây dựng câu hỏi trắc nghiệm

1 3 Xây dựng khả năng tự làm việc độc lập cho học sinh trong quá trình ôn thi.

Hệ thống kiến thức cần ghi nhớ của mỗi bài được tinh giản để đưa vào phiếu học tập Giáo viên trong quá trình giảng dạy cần hướng dẫn cụ thể cho các em qua các bài học trên lớp, từ đó chuyển giao nhiệm vụ cho học sinh

Dành thời gian cho học sinh xây dựng câu hỏi trắc nghiệm đảm bảo sự phù hợp giữa bài học và đề ti minh họa

Kiểm tra quá trình tự làm việc của các em trên lớp và ở nhà thông qua các phiếu học tập các em đã xây dựng và có những đánh giá thiết thực để các em tiến bộ hơn

2 Xây dựng ma trận theo đề thi minh họa.

2.1 Ma tr n ận đề minh họa 2018 đề minh họa 2018 minh h a 2018 ọa 2018

Chương

Tổng số câu hỏi

11

Bài 1: Sự tương phản về trình độ phát

triển kinh tế- xã hội của các nhóm

nước

Thực hành đọc Atlat 10 10

2.2 Ma tr n ận đề minh họa 2018 đề minh họa 2018 minh h a 2018 ọa 2018

Chủ đề

Tổng số câu

Mức độ nhận thức Nhận

biết

Thông hiểu

Vận dụng thấp

Vận dụng cao

- Lao động và việc làm

- Vấn đề khai thác thế mạnh ở Trung du

- Vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo

- Vấn đề phát triển kinh tế - xã hội ở Bắc

- Vấn đề phát triển kinh tế - xã hội ở

- Vấn đề khai thác thế mạnh ở Tây

- Vấn đề khai thác lãnh thổ theo chiều sâu

- Vấn đề sử dụng hợp lí và cải tạo tự

- Vấn đề phát triển kinh tế, an ninh quốc

- Các vùng kinh tế trọng điểm 1

- Khác

3 Phát triển phiếu học tập theo ma trận đề thi minh họa

3.1 Xây dựng phiếu học tập với kiến thức mở theo ma trận

Trên cơ sở trợ giúp của giáo viên, học sinh xây dựng sơ đồ ôn tập theo từng bài Mỗi bài, các em liệt kê ra các kiến thức cần nắm vững trên phiếu học tập

Từ đó, học sinh sẽ có hệ thống các phiếu tự ôn tập theo trình tự các bài học theo sách giáo khoa Đây chính là cơ sở ôn thi lí thuyết cho các em

3.2 Xây dựng phiếu học tập theo hệ thống câu hỏi trắc nghiệm các mức độ khác nhau

- Câu hỏi trắc nghiệm ở mức độ nhận biết: Giáo viên giúp học sinh nhận ra từ ma trận, các câu hỏi ở mức nhận biết thuộc các bài nào, phần nào Trên cơ sở đó, giáo viên giúp học sinh xây dựng các câu hỏi trắc nghiệm theo mức độ tương đương

- Câu hỏi trắc nghiệm ở mức độ thông hiểu: Đây là các câu hỏi ở mức độ khó hơn, học sinh căn cứ vào ma trận, xác định phần kiến thức của câu hỏi này theo bài Từ đó xây dựng các câu hỏi trắc nghiệm theo mức độ tương đương

- Câu hỏi vận dụng: Trước hết, giáo viên cần giúp học sinh nhận thức rõ đây là những câu hỏi khó Để hoàn thành tốt các câu hỏi này, mức độ đầu tư của học sinh đòi hỏi phải cao hơn

+ Xác định các câu hỏi ở mức vận dụng trong đề minh họa, các câu hỏi ấy thuộc các bài nào

+ Xây dựng các câu hỏi vận dụng theo các bài

+ Xây dựng phương án trả lời

+ Giải quyết các phương án trả lời để có kĩ năng trả lời những câu hỏi khó

III KẾT QUẢ

1 Ưu điểm:

- Giúp học sinh nhận ra được cấu trúc của đề thi minh họa Hầu hết học sinh đều cảm thấy rằng, nếu chịu khó học tập đúng cách, đề thi thực ra không quá khó, và điểm tốt hoàn toàn nằm trong khả năng của học sinh

Đặc biệt khả năng tư duy của học sinh tiến bộ rõ rệt Hầu hết các em từ bỏ được lối học thụ động mà luôn chủ động nắm bắt các kiến thức cơ bản và cần thiết

Những hiệu quả nói trên được minh chứng qua bảng thống kê sau:

Với việc thực nghiệm tiến hành trên 3 lớp khối 12: 12A8,12A9,12A10

Tuy nhiên do có sự phân hoá về trình độ kiến thức nên khả năng tư duy, sáng tạo của học sinh cũng có sự khác nhau khi thể hiện qua kết quả học tập của phiếu học tập

số lượng

%

Khá

%

Trung bình

số lượng

%

Yếu

số lượng %

2 Nhược điểm:

Quá trình thực hiện đề tài này, theo tôi quan sát trong quá trình giảng dạy thì còn hạn chế đối với những học sinh yếu kém, nên một phần nào đó gây sự chán nản cho các em trong quá trình giáo viên truyền thụ kiến thức

Đề tài chỉ mới thực hiện được trong phạm vi hẹp của phần Địa lí của chương trình lớp 12

Học sinh còn tương đối vụng về trong xây dựng các loại phiều học tập cho riêng mình

2.3 Bài học kinh nghiệm

Từ thực tiễn quá trình giảng dạy và kết quả cũng như tồn tại nêu trên, bản thân tôi rút ra được những bài học kinh nghiệm bước đầu sử dụng phương pháp thảo luận nhóm kết hợp với phiếu học tập như sau:

2.3.1 Ở bước chuẩn bị:

Xác định rõ mục tiêu hoạt động trong quá trình ôn tập

Phải lựa chọn các bài học mẫu, các bài học liên quan đến đề thi minh họa để làm ví

dụ cụ thể cho các em

Phải nắm vững tâm lí học tập của học sinh

Phải dự kiến các câu hỏi và các phương án trả lời trong cùng một câu hỏi theo cùng mức độ

Cả giáo viên cà học sinh phải cùng nhau đưa ra và giải quyết các vấn đề về kiến thức cũng như các đáp án của câu hỏi trắc nghiệm

Phải cho học sinh thấy rõ nhiệm vụ cụ thể khi làm việc với ma trận và đề thi minh họa, lợi ích của nó để gây sự hứng thú học tập trong các em

Cuối cùng, giúp học sinh ý thức được rằng, việc xây dựng các loại phiếu học tập nếu được thực hiện tốt sẽ trở thành một cuốn sách bổ ích cho quá trình ôn thi mà tác giả cuốn sách đó chính là các em

2.3.2 Trong quá trình học tập:

Giáo viên phải tạo không khí học tập thoải mái, sinh động

Khuyến khích những học sinh còn thiếu tự tin lên bảng tự xây dựng phiếu học tập theo yêu cầu

Hỗ trợ cho những học sinh khả năng diễn đạt còn yếu có thể diễn đạt được ý kiến của mình trước tập thể

Giáo viên đọc trước lớp những sản phẩm phiếu học tập có chất lượng của học sinh

để các em khác có thể làm theo

Giáo viên phải thường xuyên tổ chức thảo luận, quan sát để nhận biết tình hình thảo luận của học sinh mà uốn nắn kịp thời

Giáo viên phải xử lý nhanh những tình huống học sinh lúng túng như: Đặt câu hỏi gợi mở vấn đề

Tôn trọng tất cả các ý kiến, quan điểm, khuyến khích học sinh suy nghĩ và phát biểu đồng thời khen thưởng những nỗ lự, cố gắng của các em