Bài giảng Luật hiến pháp 2: Bài 1 - ThS. Trần Ngọc Định

Bài giảng Luật hiến pháp 2: Bài 1 Bộ máy nhà nước nước cộng hòa XHCN Việt Nam với mục tiêu giúp các bạn có thể trình bày được bộ máy nhà nước theo Hiến pháp hiện hành. Phân tích được các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước. Phân tích được sự hình thành và phát triển của bộ máy nhà nước trong lịch sử lập hiến Việt Nam.

1 v1.0014107208

LUẬT HIẾN PHÁP II

Giảng viên: ThS Trần Ngọc Định

BÀI 1

BỘ MÁY NHÀ NƯỚC NƯỚC CỘNG HÒA XHCN VIỆT NAM

Giảng viên: ThS Trần Ngọc Định

3 v1.0014107208

• Trình bày được bộ máy nhà nước theo Hiến pháp

hiện hành

• Phân tích được các nguyên tắc tổ chức và hoạt

động của bộ máy nhà nước

• Phân tích được sự hình thành và phát triển của bộ

máy nhà nước trong lịch sử lập hiến Việt Nam

• Vận dụng được các kiến thức của vấn đề đã học

trong công tác và tìm hiểu về các vấn đề có

liên quan

MỤC TIÊU BÀI HỌC

5 v1.0014107208

HƯỚNG DẪN HỌC

• Đọc tài liệu tham khảo

• Thảo luận với giáo viên và các sinh viên khác về

những vấn đề chưa nắm rõ

• Trả lời các câu hỏi ôn tập ở cuối bài, các câu hỏi

trắc nghiệm

• Đọc và tìm hiểu thêm về các vấn đề thực tiễn về tổ

chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước ở

trung ương và địa phương

• Đọc và tìm hiểu các vấn đề về sửa đổi Hiến pháp

năm 2013

Khái niệm, hệ thống các cơ quan trong bộ máy nhà nước

1.1 CẤU TRÚC NỘI DUNG

Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước

1.2

Lịch sử hình thành và phát triển của bộ máy nhà nước

1.3

7 v1.0014107208

1.1 KHÁI NIỆM, HỆ THỐNG CÁC CƠ QUAN TRONG BỘ MÁY NHÀ NƯỚC

• Khái niệm bộ máy nhà nước:

 Bộ máy nhà nước là một hệ thống các cơ quan nhà nước có tính chất, chứcnăng, nhiệm vụ quyền hạn khác nhau nhưng có mối quan hệ mật thiết với nhautrong một thể thống nhất, hoạt động trên cơ sở những nguyên tắc và quy địnhcủa pháp luật để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước

 Cơ quan nhà nước là tổ chức được thành lập và hoạt động theo những nguyêntắc và trình tự theo quy định của pháp luật, có cơ cấu tổ chức và được giao thựchiện những nhiệm vụ, quyền hạn được quy định trong các văn bản pháp luật đểthực hiện một phần chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước

• Đặc điểm của các cơ quan nhà nước:

 Là một bộ phận của bộ máy nhà nước được thành lập và hoạt động theo nhữngnguyên tắc nhất định

 Được thành lập trên cơ sở quy định của pháp luật và thông qua một văn bảnpháp luật cụ thể của nhà nước

 Được giao thực hiện quyền lực nhà nước

 Cơ cấu, thẩm quyền, trình tự thủ tục hoạt động được quy định trong những vănbản pháp luật

 Cơ quan nhà nước chỉ được thực hiện nhiệm vụ trong phạm vi những gì màpháp luật quy định

 Hoạt động dựa trên cơ sở ngân sách nhà nước

1.1 KHÁI NIỆM, HỆ THỐNG CÁC CƠ QUAN TRONG BỘ MÁY NHÀ NƯỚC

(tiếp theo)

Hệ thống các cơ quan

nhà nước

Các cơ quan đại diện nhân dân

Các cơ quan hành chính nhà nước

Các cơ quan xét xử

Các cơ quan tư pháp

Các cơ quan hiến định độc lập

9 v1.0014107208

1.1 KHÁI NIỆM, HỆ THỐNG CÁC CƠ QUAN TRONG BỘ MÁY NHÀ NƯỚC

(tiếp theo)

Quốc hội UBTVQH

Chính phủ TTCP

UBND cấp tỉnh

UBND cấp xã

UBND cấp huyện

TAND cấp huyện

TANDTC

Chánh án TANDTC

HĐND cấp huyện

HĐND cấp tỉnh

HĐND cấp xã

TAND cấp tỉnh

VKSND cấp huyện

VKSNDTC

Viện trưởng VKSNDTC

VKSND cấp tỉnh

Chủ tịch

nước

Hội đồng bầu cử quốc gia

Quan hệ trong hình thành hoặc lãnh đạo

Quan hệ giám sát

Kiểm toán nhà nước

1.2.1 Nguyên tắc tất cảquyền lực thuộc về

nhân dân

1.2.2 Nguyên tắc Đảng lãnh đạo đối với Nhà nước

1.2.3 Nguyên tắc tập trung

dân chủ

1.2.4 Nguyên tắc bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng vàgiúp đỡ giữa các dân tộc

1.2.5 Nguyên tắc pháp chế

1.2 CÁC NGUYÊN TẮC TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA BỘ MÁY NHÀ NƯỚC

11 v1.0014107208

1.2.1 CÁC NGUYÊN TẤT CẢ QUYỀN LỰC THUỘC VỀ NHÂN DÂN

• Cơ sở pháp lý: Điều 2 Hiến pháp 2013

 Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hộichủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân

 Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Nhân dân làm chủ; tất cả quyềnlực nhà nước thuộc về Nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp côngnhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức

 Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữacác cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp,

tư pháp

• Nội dung

 Nhà nước do nhân dân làm chủ

 Nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước

 Nhân dân thực hiện quyền dân chủ trực tiếp và gián tiếp của mình

 Nhân dân uỷ quyền và trao quyền lực cho Nhà nước để thực hiện quản lý

Cơ sởpháp lý:

Điều 4 Hiến pháp 2013

Vai trò lãnh đạo của Đảngthể hiện trong các Hiến pháp Việt Nam

Các phươngthức Đảng lãnh đạo Nhà nước

Phương pháp lãnh đạo của Đảng

Điều 4 Hiến pháp 2013:

• Đảng Cộng sản Việt Nam - Đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là độitiên phong của Nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợiích của giai cấp công nhân, Nhân dân lao động và của cả dân tộc, lấy chủ nghĩaMác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng là lực lượng lãnh đạoNhà nước và xã hội

• Đảng Cộng sản Việt Nam gắn bó mật thiết với Nhân dân, phục vụ Nhân dân, chịu sựgiám sát của Nhân dân, chịu trách nhiệm trước Nhân dân về những quyết địnhcủa mình

1.2.2 NGUYÊN TẮC ĐẢNG LÃNH ĐẠO ĐỐI VỚI NHÀ NƯỚC

13 v1.0014107208

• Nhà nước do nhân dân xây dựng nên Nhân dân thông qua bầu cử bầu ra nhữngngười đại diện cho mình tham gia thực hiện quyền lực nhà nước, chịu trách nhiệmtrước nhân dân, thể hiện ý chí, nguyện vọng và phục vụ lợi ích của nhân dân

• Vị trí vai trò quan trọng của các cơ quan dân cử

• Quan hệ trung ương, địa phương, cấp trên, cấp dưới…

• Kết hợp sự lãnh đạo của tập thể, trách nhiệm tập thể với vai trò, trách nhiệm của

cá nhân

• Những vấn đề quan trọng phải đưa ra thảo luận, bàn bạc tập thể và quyết địnhtheo đa số Quyết định này buộc thiểu số phải phục tùng, đồng thời cũng cần lắngnghe ý kiến của cá nhân

1.2.3 NGUYÊN TẮC TẬP TRUNG DÂN CHỦ

• Nhà nước thực hiện chính sách phát triển toàn diện và tạo điều kiện để các dân tộcthiểu số phát huy nội lực, cùng phát triển với đất nước.

1.2.4 NGUYÊN TẮC BÌNH ĐẲNG, ĐOÀN KẾT, TÔN TRỌNG VÀ GIÚP ĐỠ GIỮA

CÁC DÂN TỘC

15 v1.0014107208

1.2.5 NGUYÊN TẮC PHÁP CHẾ

1.3 SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA BỘ MÁY NHÀ NƯỚC TRONG LỊCH SỬ LẬP HIẾN VIỆT NAM

Chính phủ

Chủ tịch nước Nội các

UBHC Bộ(3 Bộ)

UBHCcấp tỉnh

UBHCcấp huyện

Nghị viện nhân dân

Ban thường vụ

HĐND cấp tỉnh

HĐND

Tòa án tối cao

Tòa phúc thẩm

Tòa đệnhị cấp

Tòa sơ cấp

Hiến pháp 1946

17 v1.0014107208

1.3 SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA BỘ MÁY NHÀ NƯỚC TRONG LỊCH SỬ LẬP HIẾN VIỆT NAM (tiếp theo)

Chủ tịch

nước

Quốc hội UBTVQH

TANDTC

Chánh án TANDTC

HĐND cấp huyện

HĐND cấp tỉnh

VKSNDTC

Viện trưởng VKSNDTC

HĐ Chính phủ TTCP

UBHC cấp tỉnh

TAND cấp tỉnh

VKSND cấp tỉnh

UBHC cấp huyện

TAND cấp huyện

VKSND cấp huyện

UBHC cấp xã

HĐND cấp xã

Hiến pháp

1959

1.3 SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA BỘ MÁY NHÀ NƯỚC TRONG LỊCH SỬ LẬP HIẾN VIỆT NAM (tiếp theo)

TANDTC

Chánh án TANDTC

VKSNDTC

Viện trưởng VKSNDTC

HĐBT

Thường vụ HĐBT

Quốc hội HĐNN

HĐND cấp huyện

HĐND cấp tỉnh

UBND cấp tỉnh

TAND cấp tỉnh

VKSND cấp tỉnh

UBND cấp huyện

TAND cấp huyện

VKSND cấp huyện

Hiến pháp

1980

19 v1.0014107208

1.3 SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA BỘ MÁY NHÀ NƯỚC TRONG LỊCH SỬ LẬP HIẾN VIỆT NAM (tiếp theo)

Chủ tịch

nước

Quốc hội UBTVQH

TANDTC

Chánh án TANDTC

HĐND cấp huyện

HĐND cấp tỉnh

VKSNDTC

Viện trưởng VKSNDTC

Chính phủ TTCP

UBND cấp tỉnh

TAND cấp tỉnh

VKSND cấp tỉnh

UBND cấp huyện

TAND cấp huyện

VKSND cấp huyện

UBND cấp xã

HĐND cấp xã

Hiến pháp

1992

1.3 SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA BỘ MÁY NHÀ NƯỚC TRONG LỊCH SỬ LẬP HIẾN VIỆT NAM (tiếp theo)

Chủ

tịch

nước

Quốc hội UBTVQH

TANDTC Chánh án TANDTC

HĐND cấp huyện

HĐND cấp tỉnh

VKSNDTC Viện trưởng VKSNDTC

Chính phủ TTCP

UBND cấp tỉnh

TAND cấp tỉnh

VKSND cấp tỉnh

UBND cấp huyện

TAND cấp huyện

VKSND cấp huyện

UBND HĐND

Hiến

pháp

HĐ bầu cử QG

Kiểm toán nhà nước

Quan hệ trong hình thành hoặc

21 v1.0014107208

• Các cơ quan nhà nước có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọngtrong cơ cấu quyền lực nhà nước nhằm đảm bảo hiệu lực,hiệu quả của quản lý nhà nước

• Bộ máy nhà nước được xây dựng phản ánh nguyên tắcquyền lực nhà nước thuộc về nhân dân; quyền lực nhà nước

là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát trongviệc thực hiện quyền lực nhà nước

• Yêu cầu sinh viên nắm được về vị trí, tính chất, chức năng, cơcấu tổ chức và cách thức hoạt động của các cơ quannhà nước

• Vận dụng kiến thức được học để nghiên cứu và lý giải nhữngvấn đề thực tiễn

TÓM LƯỢC CUỐI BÀI