Bài giảng tài chính công chương 0 ts nguyễn thành đạt

BỐN CÂU HỎI LỚN CỦA TÀI CHÍNH CÔNG  Thông thường, thị trường tư nhân cạnh tranh cung cấp các đầu ra rất “hiệu quả” cho nền kinh tế... T ÁI PHÂN PHỐI THU NHẬP  Quy mô lát bánh mà mỗi

TÀI CHÍNH CÔNG

TS Nguyễn Thành Đạt

Email: datnt@due.edu.vn

1

G IỚ I T H IỆ U V Ề T À I C H ÍNH CÔNG

1. Bón câu hỏi lớn của Tài chính công

2. Tại sao càn học Tài chính công?

2

BỐN CÂU HỎI LỚN CỦA

TÀI CHÍNH CÔNG

kinh tế? (when)

vào nèn kinh té? (how)

Tại sao chính phủ lại chọn sự can thie ̣p

theo phương thức đó? (why)

3

BỐN CÂU HỎI LỚN CỦA

TÀI CHÍNH CÔNG

 Thông thường, thị trường tư nhân cạnh tranh cung

cấp các đầu ra rất “hiệu quả” cho nền kinh tế

 Vậy có cần đến sự can thiệp của Chính phủ?

 Nói chung có 2 lý do để chính phủ can thiệp:

 Thất bại thị trường

 Tái phân phối

Khi nào Chính phủ nên can thiệp vào nền kinh tế?

4

Thất bại thị trường dẫn đến kinh tế thị trường

không đạt mức hiệu quả

Thất bại thị trường là gì?

Khi nào Chính phủ nên can thiệp vào nền kinh tế?

5

Hiệu quả Pareto?

 Trong một thị trường cụ thể, đầu ra hiệu quả là ở đó đường

cung, đường cầu cắt nhau

K HI NÀO CHINH PHỦ CAN THIỆP ?

T HẤT BẠI THỊ TRƯỜNG

Tuy nhiên, trong 1 số thị trường, điểm

giao nhau này không phản ánh đầu ra

hiệu quả

 Bởi vì, chúng ta không tính đén hie ̣u quả

xã ho ̣i Triét học? Quan điẻm bie ̣n chứng

duy va ̣t?

Xét thị trường bảo hiểm, có nhiều người

không được/không tham gia bảo hiểm

7

K HI NÀO CHINH PHỦ CAN THIỆP ?

T HẤT BẠI THỊ TRƯỜNG

 Tính đến hét năm 2015, cả nước có hơn 70

triệu người tham gia BHYT, tỷ lệ đạt 77% dân

số Tỷ lệ tham gia thấp nhất là ở các hộ nghèo,

hộ cận nghèo, đối tượng sinh sống tại các vùng

đặc biệt khó khăn, danh sách các xã đặc biệt

khó khăn vùng bãi ngang ven biển và hải đảo

báo cáo và đề xuất với Thủ tướng Chính phủ

cho phép gia hạn thời gian sử dụng thẻ

BHYT đến hết ngày 30-6-2016 đối với 16,2

K HI NÀO CHINH PHỦ CAN THIỆP ?

T HẤT BẠI THỊ TRƯỜNG

 Dịch sởi lớn nhất ở Mĩ từ năm 1989-1991 xuất

phát từ nguyên nhân tỷ lệ tiêm chủng rất thấp

 Chính phủ Mỹ đã đưa ra giải pháp đàu tha ̣p

kỉ 1990, đàu tiên là khuyén khích cha mẹ

đưa trẻ đi tiêm ngừa và sau đó là đè xuát trả

tièn tiêm vaccine cho ho ̣ gia đình có thu

nha ̣p tháp Két quả là tỷ le ̣ tiêm chủng ngừa

sởi tăng từ 70% đén 90%

9

K HI NÀO CHINH PHỦ CAN THIỆP ?

T HẤT BẠI THỊ TRƯỜNG

Việt Nam

 Chương trình Tiêm Chủng Mở Rộng gồm 11 loại

vắc xin phòng 11 bệnh truyền nhiễm nguy

hiểm nhất

10

THẢO LUA ̣N

 Các bạn có thẻ cho ví dụ khác vè thát bại thị trường?

11

Tái phân phối là một sự chuyển giao nguồn lực từ nhóm người này trong xã hội đến nhóm người khác

Tái phân phối thu nhập là gì?

Khi nào Chính phủ nên can thiệp vào nền kinh tế?

 Chính phủ cần quan tâm đến:

(i) quy mô chiếc bánh kinh tế (hie ̣u quả kinh té –

efficiency)

(ii) quy mô lát bánh mà mỗi người nhận được từ

chiếc bánh kinh tế (công bàng – equity)

• “Công bàng” là mo ̣t từ rát nhạy cảm!

12

Quy mô chiếc bánh kinh tế được quyết định

bởi hiệu quả xã hội của nền kinh tế 13

Bảng 1

Tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người của

một số nước Đông Nam Á

(Đô la Mỹ) Theo tỷ giá USD năm 2000

K HI NÀO CHÍNH PHỦ CAN THIỆP ?

T ÁI PHÂN PHỐI THU NHẬP

 Quy mô lát bánh mà mỗi người nhận được từ chiếc

bánh kinh tế: Chính phủ phải phân chia như thế nào

để đảm bảo công bằng xã hội?

 Ở khía cạnh phân phối, xã hội đánh giá sự tăng thêm 1 đồng

tiêu dùng của người nghèo cao hơn 1 đồng tăng thêm của

người giàu

 Ví dụ?

 Néu có thát bại thị trường, chính phủ có thẻ tăng quy

mô chiéc bánh kinh té Ví dụ?

 Thông thường, vie ̣c tái phân phói sẽ làm giảm hie ̣u

quả kinh té

 Đánh đỏi giữa hie ̣u quả và công bàng Tại sao? 15

 Đánh thuế /Trợ cấp cho khu vực tư

 Giới hạn/Quy định việc mua hoặc bán hàng

hóa

 Cung cấp công các hàng hóa công – dịch vụ

công

 Tài trợ cho tư nhân cung cấp hàng hóa

Chính phủ can thiệp như thế nào?

16

 Đánh thuế /Trợ cấp

Chính phủ khắc phục thất bại thị trường bằng

sử dụng cơ chế giá Chính sách của Chính phủ

được sử dụng để thay đổi giá cả hàng hóa

theo 2 cách:

1. Thông qua đánh thuế làm tăng giá cả của

hàng hóa được sản xuất dư thừa so với mức

hiệu quả

2. Thông qua trợ cấp làm giảm giá cả hàng hóa

được sản xuất dưới mức tiềm năng

Chính phủ can thiệp như thế nào?

17

CHÍNH PHỦ CAN THIỆP NHƯ THẾ NÀO?

Đánh thuế lên người sản xuất

Đánh thuế lên người TD

…làm giảm sản lượng

Thuế và Trợ cấp

18

S=$4 S=$4

 Giới hạn/Quy định

Chính phủ có thể giới hạn hành vi mua hoặc bán các

sản phẩm hàng hóa được sản xuất dư thừa

Quy định mua các loại hàng hóa sản xuất dưới mức

tiềm năng Ví dụ: bảo hiẻm dân sự bát buo ̣c đói với xe

cơ giới

 Cung cấp hàng hóa/dịch vụ công

Chính phủ trực tiếp cung cấp hàng hóa công.

 Tài trợ khu vực tư cung cấp hàng hóa

CP muốn gây ảnh hưởng đến mức tiêu dùng của XH

nhưng không muốn tham gia trực tiếp cung cấp hàng

hóa  tài trợ khu vực tư cung cấp hàng hóa như

mong muốn

Chính phủ nên can thiệp như thế nào?

20

 Ảnh hưởng tích cực: công bằng xã hội

 Ảnh hưởng tiêu cực: Tái phân phối thường

liên quan đến sự tổn thất hay kém hiệu quả

 Hành động tái phân phối có thể làm thay

đổi hành vi con người Đánh thuế vào người

giàu để tái phân phối cho người nghèo có

thể làm cho cả 2 đối tượng làm việc kém

hiệu quả

Những ảnh hưởng của sự can thiệp là gì?

21

ẢNH HƯỞNG CỦA SỰ CAN THIỆP CỦA CP?

công bằng

Công bằng

 Ảnh hưởng trực tiép: các cá nhân chịu ảnh

hưởng trực tiép từ sự can thie ̣p

 Ảnh hưởng gián tiép: các cá nhân thay đỏi

hành vi của họ khi có sự can thie ̣p của chính

phủ

Những ảnh hưởng của sự can thiệp là gì?

23

Nhièu người “bõng dưng muón nghèo” đẻ được ăn bánh mỳ! Chi phí đẻ thực hie ̣n tủ bành mỳ từ thie ̣n cao hơn nhièu so

với dự tính ban đàu

BÓN CÂU HỎI LỚN CỦA TÀI CHÍNH CÔNG

 CP phải đói ma ̣t với thách thức lớn trong vie ̣c xác

định người dân muón (càn) gì và lựa chọn các chính

sách phù hợp với mong muón đó

 Đôi khi CP được thúc đảy bởi nhièu lý do không chỉ

đơn giản là giải quyét thát bại thị trường và tái phân

bỏ thu nha ̣p

 Sự can thiệp của Chính phủ có thể là một công cụ kinh

tế chính trị

 Có nhièu quan điẻm và áp lực, nhưng mong muón

chỉ có 2:

 Tói đa hóa hie ̣u quả kinh té

 Phân bó tài nguyên theo cách mà xã ho ̣i muón

Tại sao CP lựa chọn can thiệp theo cách

thức nào đó?

25

TẠI SAO HỌC TÀI CHÍNH CÔNG?

 Vai trò quan trọng của Chính phủ trong nền kinh tế và

trong cuộc sống của mỗi người dân

 Vai trò này cần được mở rộng hay giới hạn? Cần được

thực hiện như thế nào? Ở mức độ nào? Khi nào?

26

Quy mô chi tiêu của chính phủ và sự tăng

 Khuynh hướng chung của các nước sau 1960s,

quy mô chi tiêu chính phủ Mỹ tăng chậm hơn

27

Hình 2

Source: OMB Historical Tables: Budget of the United States Government, Fiscal Year 2004

28

Hình 3

Source: OECD Historical Statistics

29

Hình 4 Tại Anh (UK)

Source: OECD Historical Statistics

30

32

33

Việt Nam

34