Bài giảng môn tâm lý học đại cương

CÁC QUY LUẬT CỦA CẢM GIÁCQuy luật về ngưỡng cảm giác Quy luật về sự thích ứng của cảm giác Quy luật về sự tác động qua lại lẫn nhau giữa các cảm giác Quy luật về tính tương phản của cảm

Tâm lý là gì?

TÂM LÝ

Là tất cả những hiện tượng tinh thần

xảy ra trong đầu óc con người

Gắn liền và điều hành mọi hoạt động, hành động của con người

Bản chất hiện tượng tâm lý người

3

luận điểm

tâm lý là sản phẩm phản ánh

hiện thực khách quan bằng hoạt động của mỗi người

tâm lý là chức năng của não

tâm lý là kinh nghiệm xã hội – lịch sử

của loài người biến thành cái riêng của từng người

Luận điểm 1:

Tâm lý là sản phẩm phản ánh hiện thực khách quan

bằng hoạt động của mỗi người

tác động phản ánh

tự nhiên + xã hội

TÂM LÝ

Luận điểm 1:

Tâm lý là sản phẩm phản ánh hiện thực khách quan

bằng hoạt động của mỗi người

Luận điểm 2:

Tâm lý là chức năng của não

luận cứ TIẾN HÓA

luận cứ Y HỌC

luận cứ ĐIỆN – SINH LÝ

Luận điểm 3:

Tâm lý là kinh nghiệm xã hội – lịch sử của loài

người biến thành cái riêng của từng người

thay đổi được

Phân loại các hiện tượng tâm lý

tri giác

trínhớ

tư duy

tưởng tượng

xu hướngtính cách

khí chấtnăng lực

tìnhcảm

ý chíchú ý

QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC

thực tiễn

CẢM

GIÁC

TRI GIÁC

TRÍ NHỚ

TƯ DUY

TƯỞNG TƯỢNG

CẢM GIÁC

ĐỊNH NGHĨA CẢM GIÁC

ĐẶC ĐIỂM CỦA CẢM GIÁC

VAI TRÒ CỦA CẢM GIÁC

PHÂN LOẠI CẢM GIÁC

CÁC QUY LUẬT CỦA CẢM GIÁC

ĐỊNH NGHĨA CẢM GIÁC

từng thuộc tính riêng lẻ của sự vật, hiện

vào giác quan của ta

ĐẶC ĐIỂM CỦA CẢM GIÁC

bề mặt v v và v v

VAI TRÒ CỦA CẢM GIÁC

Cảm giác cung cấp nguồn tài liệu phong phú

cho các giai đoạn nhận thức cao hơn

Cảm giác là điều kiện quan trọng

để đảm bảo trạng thái hoạt động cân bằng của vỏ não

PHÂN LOẠI CẢM GIÁC

CẢM GIÁC

CẢM GIÁC BÊN NGOÀI CẢM GIÁC BÊN TRONG

thị giác

thính giác

khứu giác

vị giác

xúc giác

cảm giác vận động

cảm giác thăng bằng

cảm giác

cơ thể cảm giác rung

CÁC QUY LUẬT CỦA CẢM GIÁC

Quy luật về ngưỡng cảm giác

Quy luật về sự thích ứng của cảm giác

Quy luật về sự tác động qua lại lẫn nhau giữa các cảm giác

Quy luật về tính tương phản của cảm giác

Quy luật về hiện tượng loạn cảm giác

CÁC QUY LUẬT CỦA CẢM GIÁC

Quy luật về ngưỡng cảm giác

Quy luật về sự thích ứng của cảm giác

Quy luật về sự tác động qua lại lẫn nhau giữa các cảm giác

Quy luật về tính tương phản của cảm giác

Quy luật về hiện tượng loạn cảm giác

TRI GIÁC

TRI GIÁC

ĐỊNH NGHĨA TRI GIÁC

SO SÁNH CẢM GIÁC VÀ TRI GIÁC

VAI TRÒ CỦA TRI GIÁC

CÁC QUY LUẬT CỦA TRI GIÁC

ĐỊNH NGHĨA TRI GIÁC

SỰ GIỐNG NHAU GIỮA CẢM GIÁC VÀ TRI GIÁC

□ Đều nảy sinh khi sự vật, hiện tượng tác

□ Đều phản ánh riêng lẻ từng sự vật, hiện tượng (chưa phản ánh khái quát một lớp, một loại, hay một phạm trù của các sự vật hiện tượng)

SỰ KHÁC NHAU GIỮA CẢM GIÁC VÀ TRI GIÁC

• Phản ánh trọn vẹn các thuộc tính bên ngoài của sự vật, hiện tượng

• Sự phối hợp của nhiều bộmáy phân tích cùng hoạt động

Tri giác không phải là phép cộng đơn thuần của các cảm giác.

Tri giác là mức độ nhận thức cao hơn, phức tạp hơn so với cảm giác Tri giác phản ánh các thuộc tính bề ngoài của sự vật một cách trọn vẹn,

chân thực và rõ ràng hơn so với cảm giác

VAI TRÒ CỦA TRI GIÁC

trong hiện thực khách quan

Tri giác giúp con người điều chỉnh hợp lý

hành động của mình, phản ánh thế giới khách quan một cách có chọn lọc và có ý nghĩa

CÁC QUY LUẬT CỦA TRI GIÁC

Quy luật về tính lựa chọn của tri giác

Quy luật về tính ý nghĩa của tri giác

Quy luật về tính ổn định của tri giác

Quy luật ảo ảnh của tri giác

Quy luật tổng giác

TRÍ NHỚ

ĐỊNH NGHĨA TRÍ NHỚ

Trí nhớ là một quá trình tâm lý , phản ánh

Trí nhớ giúp con người xác định phương hướng

để thích nghi với tác động của ngoại giới

Đối với hoạt động nhận thức,

trí nhớ có một vai trò quan trọng:

Là công cụ, phương tiện lưu giữ kết quả của nhận thức cảm tính

Nguồn tài liệu này

sẽ là

cơ sở cho nhận thức lý tính

CÁC GIAI ĐOẠN CƠ BẢN CỦA TRÍ NHỚ

Ghi nhớ

có ý nghĩa

Giữ gìn tích cực

Giữ gìn tiêu cực

Tái nhận Tái hiện

Hồi tưởng

Sực nhớ

SỰ QUÊN

SỰ QUÊN

Quên là không tái hiện được nội dung đã ghi nhớ trước đây, vào thời điểm nhất định cần nhớ lại

Các mức độ quên

Các quy luật quên

Quên hoàn toàn

Quên cục bộ

Quên tạm thời

Quên diễn ra theo trình tự

Quên diễn ra không đều

TƯ DUY

TƯ DUY

Định nghĩa tư duy

Đặc điểm của tư duy

Các thao tác tư duy

Các hình thức tư duy

ĐỊNH NGHĨA TƯ DUY

TƯ

DUY

là một quá trình nhận thức

phản ánh một cách gián tiếp những thuộc tính bản chất của sự vật, hiện tượng

phản ánh một cách gián tiếp những mối liên hệ - quan hệ có tính quy luật

của sự vật, hiện tượng

ĐẶC ĐIỂM CỦA TƯ DUY

Đặc điểm

của

tư duy

Tính có vấn đề của tư duy

Tính gián tiếp của tư duy

Tính khái quát của tư duy

Tư duy nhất thiết phải

sử dụng ngôn ngữ làm phương tiện

Tư duy có liên hệ chặt chẽ với nhận thức cảm tính

CÁC THAO TÁC TƯ DUY

trừu tượng hóa – cụ thể hóa

khái quát hóa – hệ thống hóa

TƯỞNG TƯỢNG

TƯỞNG TƯỢNG

Định nghĩa tưởng tượng

Nguyên nhân phát sinh tưởng tượng

Vai trò của tưởng tượng

Những cách sáng tạo hình ảnh mới trong tưởng tượng

ĐỊNH NGHĨA TƯỞNG TƯỢNG

TƯỞNG

TƯỢNG

Là một quá trình tâm lý

Phản ánh những cái chưa từng có trong kinh nghiệm của cá nhân

Bằng cách xây dựng những hình ảnh mới trên cơ sở những biểu tượng đã có

NGUYÊN NHÂN PHÁT SINH TƯỞNG TƯỢNG

Nguyênnhân phát sinh tưởngtượng

Về mặt sinh lý

Về mặt xã hội

Về mặt tâm lý

VAI TRÒ CỦA TƯỞNG TƯỢNG

VAI TRÒ CỦA TƯỞNG TƯỢNG

Tưởng tượng cần thiết

cho bất cứ hoạt động nào

của con người

Tưởng tượng nâng con người lên trên hiện thực, hướng con người về phía tương lai, sống lạc quan vươn tới.

Thiếu tưởng tượng, con người không thể nhìn về phía trước,

không có bất cứ sự cải tạo nào, không thể làm chủ tự nhiên, xã hội và bản thân

CÁC CÁCH SÁNG TẠO HÌNH ẢNH MỚI

TRONG TƯỞNG TƯỢNG

CÁC CÁCH SÁNG TẠO

HÌNH ẢNH MỚI TRONG TƯỞNG TƯỢNG

CHÚ Ý

Chức năng của chú ý

Chức năng

của chú ý

Điều chỉnh và

kiểm tra diễn biến

của hoạt động

Lựa chọn những đối tượng có ý nghĩa đối với

nhu cầu và hoạt động của con người

Ưc chế những đối tượng và nhu cầu thứ yếu

Giữ cho hoạt động được ổn định cho đến khi đạt được mục đích

Các biểu hiện của chú ý

Biểu hiện ở nét mặt

Biểu hiện ở động tác

Biểu hiện ở bên trong

Các thuộc tính tâm lý cơ bản của chú ý

Sự phân phối chú ý

Là khả năng cùng một lúc chú ý đầy đủ đến nhiều đối tượng khác nhau

một cách có chủ định

Cơ sở sinh lý:

Cùng một lúc trên vỏ não xuất hiện nhiều điểm hưng phấn

cùng hoạt động, làm những nhiệm vụ khác nhau

Khối lượng chú ý

Là số lượng các đối tượng (hay thành phần các đối tượng)

được chú ý phân phối đều đặn trong một thời gian ngắn

Cơ sở sinh lý:

Chiều rộng của trung khu hưng phấn trên vỏ não

Tính bền vững của chú ý

Là khả năng chú ý lâu dài vào môt hay nhiều đối tượng nhất định không chuyển sang đối tượng khác

Cơ sở sinh lý :

Quá trình thần kinh đã được rèn luyện trở thành động hình

Ý CHÍ

Ý chí

• Ý chí là năng lực của con người định hướng và điều khiển những hành động của mình để đạt cho được những mục đích đã

đề ra, trên cơ sở đã tính đến những điều kiện thực tế

Đặc điểm của ý chí

• Ý chí không thể tồn tại ngoài hành động,

nó là yếu tố tâm lí điều chỉnh hành động

Hành động ý chí

• là hành động có sự tham gia, điều khiển của ý chí Đó là hành động có mục đích,

có kế hoạch, có sự nỗ lực ý chí để vượt qua khó khăn nhằm thực hiện mục đích đề

ra

Các giai đoạn của hành động ý chí

Giai đoạn

chuẩn bị

Giai đoạn thực hiện hành động

Kiểm tra, đánh giá kết quả của hành động

ĐỜI SỐNG TÌNH CẢM

ĐỊNH NGHĨA XÚC CẢM – TÌNH CẢM

hiện sự rung cảm của con người đối với những sự vật, hiện tượng có liên quan tới nhu cầu và động cơ của họ.

SO SÁNH XÚC CẢM – TÌNH CẢM

đối với những đối tượng mà con người nhận thức được.

• Đều có hai mặt đối lập: yêu – ghét, tốt – xấu,…

SO SÁNH XÚC CẢM – TÌNH CẢM

XÚC CẢM

• Là một quá trình tâm lý

• Mang tính nhất thời, gắn

liền với tình huống cụ thể

• Xuất hiện trước

với sự tác động của môi

trường với tư cách là một

cá thể

TÌNH CẢM

• Là một thuộc tính tâm lý

• Có tính xác định và ổn định

• Xuất hiện sau

• Chỉ có ở con người

• Gắn liền với phản xạ có điều kiện

• Thực hiện chức năng xã hội, giúp con người định hướng và thích nghi với

xã hội với tư cách là một nhân cách

Với hành động ý chí:

Tình cảm là một trong những động lực

thúc đẩy con người hoạt động

Tình cả m thẩm m ỹ

Tình cảm đạo đ ức

CÁC QUY LUẬT CỦA TÌNH CẢM

Quy luật “thích ứng” của tình cảm

Quy luật “tương phản” của tình cảm

Quy luật “pha trộn” của tình cảm

Quy luật “di chuyển” của tình cảm

Quy luật “lây lan” của tình cảm

Quy luật hình thành tình cảm

QUY LUẬT THÍCH ỨNG CỦA TÌNH CẢM

…v v…và …v…v

QUY LUẬT TƯƠNG PHẢN CỦA TÌNH CẢM

có thể làm tăng hoặc giảm một tình cảm khác

xẩy ra đồng thời hoặc nối tiếp nó

ứng dụng quy luật

Ôn nghèo nhớ khổ

Ôn cố, tri tân

Ngọt bùi nhớ lúc đắng cay

Chấm bài thi Mắng chửi, cấm đoán trẻ

…v v… và …v v…

QUY LUẬT PHA TRỘN CỦA TÌNH CẢM

Quy luật

pha trộn

của tình cảm

Trong đời sống tình cảm của một con người cụ thể, nhiều khi hai tình cảm trái ngược nhau nhưng chúng không loại trừ nhau

mà pha trộn vào nhau

QUY LUẬT DI CHUYỂN CỦA TÌNH CẢM

QUY LUẬT LÂY LAN CỦA TÌNH CẢM

Quy luật

lây lan

của tình cảm

Là sự di chuyển tình cảm

từ người này sang người khác.

Nền tảng của qui luật này là tính xã hội trong tình cảm của con người

Ví dụ

Vui lây Buồn lây Cảm thông Đồng cảm ….

NHÂN CÁCH

Phân biệt các khái niệm

Một con người cụ thể, tồn tại trong một

Cấu trúc của nhân cách

NHÂN CÁCH

ĐỨC

(ph ẩm chất)

TÀI (năng lực)

Phẩm chất xã hội Phẩm chất cá nhân Phẩm chất ý chí

Năng lực xã hội hóa Năng lực hành động Năng lực giao lưu,…

Các yếu tố ảnh hưởng đến

sự phát triển nhân cách

NHÂN CÁCH

Bẩm sinh – di truyền Môi trường