MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài: Nho giáo hệ tư tưởng chính thống của chế độ phong kiến kéo dài cho đến thế kỷ XIX, từng là hệ tư tưởng thống trị trong kiến trúc thượng tầng Việt Nam. Nho giáo ảnh hưởng sâu sắc đến con người và xã hội, chính trị và văn hoá, cuộc sống và lẽ sống, hệ tư tưởng và phong tục tập quán Việt Nam. Nho giáo đã trở thành một bộ phận của truyền thống dân tộc, dù muốn hay không muốn thì Nho giáo vẫn đang chi phối đời sống xã hội ở Việt Nam ngày nay. Những dấu ấn của Nho giáo vẫn còn đang tồn tại ở Việt Nam như: sách vở, đền đài, miếu mạo, phong tục tập quán mang sắc thái Nho giáo vẫn còn lưu giữ. Văn miếu với 82 tấm bia tiến sĩ đã để lại một nền văn hoá truyền thống được người Việt Nam trân trọng và tự hào. Trong những năm qua, công cuộc đổi mới do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, nền cơ chế thị trường có sự điều tiết và quản lý của nhà nước đã đẩy nhanh sự tăng trưởng về kinh tế, đem lại bộ mặt mới cho xã hội. Tuy nhiên bên cạnh đó mặt trái của cơ chế thị trường cũng đang tạo ra nhiều xáo trộn trong quan hệ xã hội, trong gia đình và phẩm chất cá nhân, trong cán bộ, nhân dân đã có những biểu hiện tiêu cực, đặc biệt là trong tầng lớp thanh niên, nó được biểu hiện trong cả nhận thức và hành động như: tư tưởng thực dụng, chạy theo đồng tiền, làm cho một bộ phận xa rời lý tưởng, suy thoái về phẩm chất đạo đức, nạn tham nhũng, buôn lậu, làm giàu bất chính và các tệ nạn xã hội khác. Trong công cuộc đổi mới hiện nay đảng và nhà nước ta đã xác định Thanh niên là lực lượng rất quan trọng và sự phát triển của thanh niên quan hệ trực tiếp đến vận mệnh, tương lai của đất nước, của dân tộc. Vì thế, bất cứ quốc gia và chế độ xã hội nào muốn tồn tại, phát triển bền vững và cường thịnh đều phải quan tâm tới việc chăm lo giáo dục đạo đức cho thanh niên. Lúc sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đánh giá cao vai trò, vị trí, khả năng của thanh niên đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc. Người cho rằng: “ Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà. Thật vậy nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên”. Chính vì thế, trước lúc đi xa Người không quên căn dặn Đảng ta: “ Bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”. Đảng ta xác định công tác giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay là một trong những yêu cầu quan trọng và cấp bách để đảm bảo xây dựng được một lớp thanh niên “vừa hồng, vừa chuyên”, đủ sức gánh vác những nhiệm vụ lớn lao của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Những năm qua các cấp uỷ Đảng, chính quyền huyện Vĩnh Tưởng – tỉnh Vĩnh Phúc đã có nhiều cố gắng trong công tác giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên. Tuy nhiên, qua đánh giá chung, vẫn còn một số hạn chế. Trong quá trình học tập và công tác tôi càng nhận thức rõ sự cần thiết và tầm quan trọng của vấn đề này nên tôi đã chọn đề tài “Ảnh hưởng của tư tưởng đạo đức trong học thuyết nho giáo tới việc giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên huyện Vĩnh Tường tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay” làm tiểu luận cho môn học hệ tư tưởng của mình.
Trang 1TIỂU LUẬNMÔN: HỆ TƯ TƯỞNG HỌC
Trang 2MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài:
Nho giáo - hệ tư tưởng chính thống của chế độ phong kiến kéo dài chođến thế kỷ XIX, từng là hệ tư tưởng thống trị trong kiến trúc thượng tầng ViệtNam Nho giáo ảnh hưởng sâu sắc đến con người và xã hội, chính trị và vănhoá, cuộc sống và lẽ sống, hệ tư tưởng và phong tục tập quán Việt Nam Nhogiáo đã trở thành một bộ phận của truyền thống dân tộc, dù muốn hay khôngmuốn thì Nho giáo vẫn đang chi phối đời sống xã hội ở Việt Nam ngày nay.Những dấu ấn của Nho giáo vẫn còn đang tồn tại ở Việt Nam như: sách vở,đền đài, miếu mạo, phong tục tập quán mang sắc thái Nho giáo vẫn còn lưugiữ Văn miếu với 82 tấm bia tiến sĩ đã để lại một nền văn hoá truyền thốngđược người Việt Nam trân trọng và tự hào
Trong những năm qua, công cuộc đổi mới do Đảng Cộng sản Việt Namlãnh đạo đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, nền cơ chế thị trường có sựđiều tiết và quản lý của nhà nước đã đẩy nhanh sự tăng trưởng về kinh tế, đemlại bộ mặt mới cho xã hội Tuy nhiên bên cạnh đó mặt trái của cơ chế thịtrường cũng đang tạo ra nhiều xáo trộn trong quan hệ xã hội, trong gia đình vàphẩm chất cá nhân, trong cán bộ, nhân dân đã có những biểu hiện tiêu cực,đặc biệt là trong tầng lớp thanh niên, nó được biểu hiện trong cả nhận thức vàhành động như: tư tưởng thực dụng, chạy theo đồng tiền, làm cho một bộphận xa rời lý tưởng, suy thoái về phẩm chất đạo đức, nạn tham nhũng, buônlậu, làm giàu bất chính và các tệ nạn xã hội khác Trong công cuộc đổi mớihiện nay đảng và nhà nước ta đã xác định Thanh niên là lực lượng rất quantrọng và sự phát triển của thanh niên quan hệ trực tiếp đến vận mệnh, tươnglai của đất nước, của dân tộc Vì thế, bất cứ quốc gia và chế độ xã hội nàomuốn tồn tại, phát triển bền vững và cường thịnh đều phải quan tâm tới việcchăm lo giáo dục đạo đức cho thanh niên
Trang 3Lúc sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đánh giá cao vai trò, vị trí,khả năng của thanh niên đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc.Người cho rằng: “ Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà Thật vậynước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên”.Chính vì thế, trước lúc đi xa Người không quên căn dặn Đảng ta: “ Bồi dưỡngđạo đức cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”.Đảng ta xác định công tác giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niêntrong giai đoạn hiện nay là một trong những yêu cầu quan trọng và cấp bách
để đảm bảo xây dựng được một lớp thanh niên “vừa hồng, vừa chuyên”, đủsức gánh vác những nhiệm vụ lớn lao của quá trình công nghiệp hóa, hiện đạihóa đất nước
Những năm qua các cấp uỷ Đảng, chính quyền huyện Vĩnh Tưởng – tỉnhVĩnh Phúc đã có nhiều cố gắng trong công tác giáo dục đạo đức cách mạngcho thanh niên Tuy nhiên, qua đánh giá chung, vẫn còn một số hạn chế
Trong quá trình học tập và công tác tôi càng nhận thức rõ sự cần thiết và
tầm quan trọng của vấn đề này nên tôi đã chọn đề tài “Ảnh hưởng của tư tưởng đạo đức trong học thuyết nho giáo tới việc giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên huyện Vĩnh Tường - tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay” làm
tiểu luận cho môn học hệ tư tưởng của mình
2 Tình hình nghiên cứu đề tài.
Nhi u ngh quy t c a ều nghị quyết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà ị quyết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà ết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà ủa đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhàng v giáo d c ều nghị quyết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà ục đạo đức lối sống, nhà đạo đức lối sống, nhà đức lối sống, nhà ối sống, nhà ối sống, nhào c l i s ng, nhà
nước có chương trình: “Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở” nhằm tạoc có chương trình: “Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở” nhằm tạong trình: “Xây d ng ựng đời sống văn hóa cơ sở” nhằm tạo đời sống văn hóa cơ sở” nhằm tạo ối sống, nhài s ng v n hóa c s ” nh m t oăn hóa cơ sở” nhằm tạo ơng trình: “Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở” nhằm tạo ở” nhằm tạo ằm tạo ạo đức lối sống, nhàmôi trười sống văn hóa cơ sở” nhằm tạong giáo d c ục đạo đức lối sống, nhà đạo đức lối sống, nhà đức lối sống, nhà ối sống, nhào c t t; Ch th 03-B chính tr : ỉ thị 03-Bộ chính trị: Đẩy mạnh ị quyết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà ộ chính trị: Đẩy mạnh ị quyết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà Đẩy mạnhy m nhạo đức lối sống, nhà
cu c v n ộ chính trị: Đẩy mạnh ận động học tập làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; Bộ độ chính trị: Đẩy mạnhng h c t p l m theo t m gọc tập làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; Bộ ận động học tập làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; Bộ à ấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; Bộ ương trình: “Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở” nhằm tạong đạo đức lối sống, nhà đức lối sống, nhào c H Chí Minh; Bồ Chí Minh; Bộ ộ chính trị: Đẩy mạnhgiáo d c ục đạo đức lối sống, nhà đà ạo đức lối sống, nhào t o có ch th 50 giáo d c ỉ thị 03-Bộ chính trị: Đẩy mạnh ị quyết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà ục đạo đức lối sống, nhà đạo đức lối sống, nhà đức lối sống, nhào c, l i s ng cho sinh viên;ối sống, nhà ối sống, nhà
B giáo d c - ộ chính trị: Đẩy mạnh ục đạo đức lối sống, nhà đà ạo đức lối sống, nhào t o phát độ chính trị: Đẩy mạnhng phong tr o thi ua “Tu i tr h c t pà đ ổi trẻ học tập ẻ học tập ọc tập làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; Bộ ận động học tập làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; Bộ
l m theo t m gà ấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; Bộ ương trình: “Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở” nhằm tạong đạo đức lối sống, nhà đức lối sống, nhào c H Chí Minh”; Ch th 27/CT/TW v th cồ Chí Minh; Bộ ỉ thị 03-Bộ chính trị: Đẩy mạnh ị quyết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà ều nghị quyết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà ựng đời sống văn hóa cơ sở” nhằm tạo
hi n n p s ng m i trong cện nếp sống mới trong cưới, hỏi, ma chay ết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà ối sống, nhà ớc có chương trình: “Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở” nhằm tạo ước có chương trình: “Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở” nhằm tạoi, h i, ma chay.ỏi, ma chay
Trong th i gian qua, nhi u sách, nhi u h i th o hay công trình khoaời sống văn hóa cơ sở” nhằm tạo ều nghị quyết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà ều nghị quyết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà ộ chính trị: Đẩy mạnh ảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà
h c b n v v n ọc tập làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; Bộ à ều nghị quyết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà ấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; Bộ đều nghị quyết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà à n y, góp ph n khá tích c c v o vi c giáo d c ần khá tích cực vào việc giáo dục đạo ựng đời sống văn hóa cơ sở” nhằm tạo à ện nếp sống mới trong cưới, hỏi, ma chay ục đạo đức lối sống, nhà đạo đức lối sống, nhàođức lối sống, nhà ủa đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà đ ều nghị quyết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà ện nếp sống mới trong cưới, hỏi, ma chay ư ện nếp sống mới trong cưới, hỏi, ma chay ục đạo đức lối sống, nhà ư đều nghị quyết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà à
Trang 4nghiên c u KHXH_04.03: “Xây d ng l i s ng, ức lối sống, nhà ựng đời sống văn hóa cơ sở” nhằm tạo ối sống, nhà ối sống, nhà đạo đức lối sống, nhà đức lối sống, nhào c v chu n m c giáà ẩy mạnh ựng đời sống văn hóa cơ sở” nhằm tạo
tr xã h i m i trong i u ki n công nghi p hóa, hi n ị quyết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà ộ chính trị: Đẩy mạnh ớc có chương trình: “Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở” nhằm tạo đ ều nghị quyết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà ện nếp sống mới trong cưới, hỏi, ma chay ện nếp sống mới trong cưới, hỏi, ma chay ện nếp sống mới trong cưới, hỏi, ma chay đạo đức lối sống, nhài hóa, phát tri nểnkinh t th trết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà ị quyết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà ười sống văn hóa cơ sở” nhằm tạong theo đị quyết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhành hước có chương trình: “Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở” nhằm tạong xã h i ch ngh a” do Hu nh Khái Vinhộ chính trị: Đẩy mạnh ủa đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà ĩa” do Huỳnh Khái Vinh ỳnh Khái Vinh
l m ch nhi m (H N i, 2000); Nhi u b i báo nêu các t m gà ủa đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà ện nếp sống mới trong cưới, hỏi, ma chay à ộ chính trị: Đẩy mạnh ều nghị quyết của đảng về giáo dục đạo đức lối sống, nhà à ấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; Bộ ương trình: “Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở” nhằm tạong đạo đức lối sống, nhào
c v phê phán nh ng bi u hi n vi ph m o c, phát ng phong tr ođức lối sống, nhà à ững biểu hiện vi phạm đạo đức, phát động phong trào ển ện nếp sống mới trong cưới, hỏi, ma chay ạo đức lối sống, nhà đạo đức lối sống, nhà đức lối sống, nhà độ chính trị: Đẩy mạnh à
l m theo t m gà ấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; Bộ ương trình: “Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở” nhằm tạong đạo đức lối sống, nhà đức lối sống, nhào c H Chí Minh ồ Chí Minh; Bộ
- Công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho sinh viên Việt Nam hiện nay,PGS.TS Trần Thị Anh Đào, HXB Chính trị Quốc gia, 2010, tác giả đề cậpđến công tác giáo dục chính trị - tư tưởng cho sinh viên
- Giáo dục ý tưởng xã hội chủ nghĩa cho sinh viên Việt Nam hiện nay,luận văn thạc sĩ triết học, 2006 Đã đề cập đến nội dung công tác giáo dụcchính trị - tư tưởng cho sinh viên
- Giáo trình nguyên lý công tác tư tưởng tập một, PGS.TS Lương KhắcHiếu ( chủ biên) NXB Chính trị hành chính quốc gia, 2008 Đề cập đến nộidung công tác giáo dục chính trị - tư tưởng để hình thành văn hóa chính trị
- Lê Duẩn, Thanh niên với cách mạng xã hội chủ nghĩa, Nxb Thanh niên,
Hà Nội, 1978
Tuy nhiên, đạo đức của thanh niên vẫn còn nhiều đáng lo ngại và hạnchế Vĩnh Phúc cũng chưa có nhiều bài viết, công trình phân tích về về đềgiáo dục đạo đức cho thanh niên hiện nay
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.
3.1 Mục đích
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về ảnh hưởng của đạo đứcnho giáo tới việc giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên trên địa bànhuyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc trong thời kỳ hội nhập và phát triển
Trang 5- Nhiệm vụ thứ hai: Phân tích đánh giá những ảnh hưởng của tư tưởng
đạo đức Nho giáo đối với việc giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niênhuyện Vĩnh tường trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nướchiện nay
- Nhiệm vụ thứ ba: Trên cơ sở phân tích những ảnh hưởng đó, nghiên
cứu sẽ đề ra phương hướng, giải pháp có tính khả thi để phát huy những mặttích cực và hạn chế những mặt không tích cực của tư tưởng đạo đức Nho giáođối với việc giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên huyện Vĩnh Tườnghiện nay
4 Phạm vi nghiên cứu đề tài
Đây là vấn đề lý luận về đạo đức Nho giáo được nhiều tài liệu đề cậpđến, lịch sử nghiên cứu lâu đời Do đó để làm sáng tỏ và đầy đủ một cách hệthống và toàn diện, sâu sắc vấn đề này đòi hỏi phải có trình độ nhận thức cao,thời gian nghiên cứu lâu dài Vì vậy với thời gian và kiến thức cho phép em
chỉ chú ý đi sâu phân tích “Ảnh hưởng của đạo đức Nho giáo tới việc giáo
dục đạo đức cách mạng cho thanh niên huyện Vĩnh Tường hiện nay”
5 Phương pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng tổng hợp nhiều phương pháp nghiên cứu, trong đó chủyếu là các phương pháp: phân tích - tổng hợp, lôgic - lịch sử và một sốphương pháp xã hội học như: thu thập thông tin, nghiên cứu tài liệu, quan sát,điều tra, thống kê, so sánh,
6 kết cấu tiểu luận.
Tiểu luận Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảogồm 2 chương và 4 tiết
Trang 6NỘI DUNG Chương 1:
ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO, QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ
PHÁT TRIỂN 1.1 Quá trình hình thành về tư tưởng, đạo đức của Nho giáo
Từ thế kỷ XI đến thế kỷ VIII trước Công nguyên Các yếu tố đầu tiêncủa hệ tư tưởng Trung Quốc đã xuất hiện Nổi rõ nhất của tư tưởng TrungQuốc vào thời Xuân Thu - Chiến quốc gắn liền với trường phái Nho gia, Mặcgia, Pháp gia, Đạo gia, Âm dương gia, Nông gia, Tung hoành gia, Tạp gia
Trong đó Nho gia và Đạo gia có ảnh hưởng lớn trong sự hình thành vàphát triển tư tưởng ở Trung Quốc đạo Nho xuất hiện sớm nhất (thế kỷ VItrước Công nguyên)
Người sáng lập ra đạo nho là Khổng Tử (551 - 479 TCN) người kế tụcnổi tiếng của Khổng Tử là Mạnh Tử (372- 289 TCN) và Tuân Tử (298-238
TCN) “Khổng Tử hệ thống hoá những tri thức, tư tưởng đời trước cùng
những quan điểm của ông tạo thành một học thuyết đạo đức - chính trị nổi tiếng gọi là Nho gia”
Hệ tư tưởng chính trị Nho giáo được thể hiện một cách cơ bản, có hệthống trong tư tưởng của người khởi xướng - Khổng Tử, một học giả ở vàothời Xuân Thu của Trung Quốc
- Khổng Tử (551 - 478 TCN)
Khổng Tử tên là Khâu, tự là Trọng Ni, ông được sinh ra ở ấp Trâu,quận Xương Bình, nước Lỗ (nay thuộc miền Sơn Đông phía Bắc TrungQuốc), ông là người thuộc dòng dõi quý tộc bị sa sút ở nước Tống, do chiếntranh mà lưu lạc sang nước Lỗ Năm 19 tuổi Khổng Tử lấy vợ và sinh con traitên là Lý, tự là Bá Ngư
Thời đại của Khổng Tử là thời đại “vương đạo” suy vi “bá đạo” nổi
lên, chế độ tông pháp nhà Chu đảo lộn, đạo lý, nhân luân suy đồi
Trang 7Khổng Tử đem tài sức của mình ra giúp vua, Khổng Tử từng giữ cácchức quan: làm lại nhà họ Quý, một dòng họ quý tộc lớn ở nước Lỗ Ngoài 50tuổi được vua Lỗ Định Công phong chức Tư Không rồi Đại Tư Khấu trôngcoi pháp luật, suốt thời gian làm quan chăm lo chính trị, làm cho nước Lỗ ổnđịnh, nước Tề lập kế hoạch để vua Lỗ mải vui chơi, quên việc triều đình, ôngcan gián nhưng vua không nghe, bèn cùng học trò bỏ nước Lỗ mà đi đến cácnước chư hầu khác, mang lý tưởng cải tạo xã hội của mình ra giúp nước, trịdân, cuối đời nhưng đến đâu cũng không được trọng dụng Cuối đời nhậnthấy sự bất lực trong chính trị, Khổng Tử quay về nước Lỗ mở trường dạy học
và viết sách, ông giảng dạy kinh thư, kinh dịch, kinh lễ, soạn kinh Xuân Thuđến ngày 18/2/479 TCN Khổng Tử mất, ông thọ 73 tuổi
“Lý thuyết Khổng Tử không được người đương thời chấp nhận, nên
ông đã than rằng “Biết là không thể mà vẫn làm” nhưng đến đời Hán, giai
cấp phong kiến đã lấy Nho giáo làm hệ tư tưởng thống trị, đặc biệt đến đờiĐổng Trọng Thư Nho giáo đã trở thành cơ sở của đạo đức phong kiến ởTrung Quốc”
Trong lịch sử tư tưởng Trung Quốc, đạo đức rất được các nhà tư tưởngcoi trọng, Khổng Tử là nhà tư tưởng đầu tiên bàn đến những vấn đề nhânsinh, vấn đề đạo đức
Khổng Tử đưa ra 4 mẫu người cần được đào tạo là :
Một là kẻ sĩ: học để thi đỗ ra làm quan
Hai là: bậc đại học - học để tu nhân tề gia, trị quốc, bình thiên hạ
Ba là: kẻ trượng phụ, là người thấy việc nghĩa thì dũng cảm lên, giàusang không thể khắc phục, nghèo khó không thể chuyển lay
Bốn là: người quân tử, một mẫu người lý tưởng của giai cấp thống trị
mà ông nhấn mạnh phải có đủ: nhân, lễ, trí, dũng
Sau khi Khổng Tử mất, học thuyết của ông ở giai đoạn đầu Tần đượchai học trò phát triển: Mạnh Tử phát triển theo hướng duy tâm, Tuân Tử pháttriển theo hướng duy vật
Trang 81.2 Tư tưởng cơ bản về đạo đức của con người trong Nho giáo
Nho giáo quan niệm đạo đức là sự biểu hiện cá tính, của thiên tính, của
“đạo” nó chẳng những là tính riêng của con người mà còn là tính chung cho
cả trời và đất, đạo đức cho Nho giáo là phương châm, phương hướng lớn đểtrị nước, an dân Nhìn chung tư tưởng về đạo đức của Khổng Tử được phânchia thành hai mảng tương đối rõ nét: đạo đức xã hội và đạo đức cá nhân
- Thứ nhất là đạo đức về xã hội (chính danh)
Khổng Tử cho rằng nguồn gốc của mọi sự tai hoạ trong xã hội là do
“danh không chính, ngôn không thuận” theo ông: mỗi sự vật, mỗi con người
sinh ra đã có một vị trí xác định, một công dụng nhất định và tương ứng với
mỗi vị trí công dụng ấy là một “cái danh”, “chính danh” hiểu theo ngữ chung
nhất là danh vị của mỗi người trong xã hội
“Chính danh” còn có nghĩa là làm mọi việc ngay thẳng, người nào có
danh vị, chức phận gì thì phải làm theo bổn phận của người ấy Thật sự nhờ
đó mà vẹn toàn, lòng người nhờ đó mà hội tụ đất nước nhờ đó mà thịnh trị
Khổng Tử đã chỉ ra mối liên hệ giữa “chính danh” và chính trị và
người cầm quyền phải biết theo điều ngay chính để làm điều nhân thì việc gì
cũng thành Bởi vì “mình ngay chính thì không sai khiến người ta cũng làm,
mình không ngay chính tuy có sai khiến cũng không ai theo”
Theo Nho giáo con người sống phải có quan hệ với nhau thì mới thành
xã hội Trong cuộc sống có nhiều mối quan hệ khác nhau nhưng mối quan hệquan trọng hơn cả đó là mối quan hệ con người với con người Cho nên Nhogiáo hình thành tiêu chí đạo đức con người như sau:
Xã hội có hai mối quan hệ cơ bản:
Quan hệ vua - tôi
Quan hệ cha - con
Sau này Mạnh Tử phát triển lên thành quan hệ Ngũ luân:
Vua - tôi, cha - con , chồng - vợ, anh - em, bạn bè
Đến thời kỳ nhà Hán, Đổng Trọng Cư đã đưa ra khái niệm khác đó làtam cương và ngũ thường
Trang 9Cốt lõi của Nho giáo là học thuyết Chính trị nhằm bình ổn xã hội Để tổ chức
xã hội có hiệu quả điều cốt lõi là đào tạo những người cai trị kiểu mẫu đó là người quân tử Không chủ trương dùng pháp luật cai trị xã hội, Khổng Tử đã thấy được sức mạnh đạo đức, dùng sức mạnh đạo đức để bình ổn xã hội Học thuyết đạo đức của Nho giáo đặt ra nhằm đào tạo mẫu người quân tử Vì vậy, Nho giáo còn gọi là Đạo của sỹ quân tử.
Để trở thành người quân tử trước hết phải Tu thân Tiêu chuẩn của việc tu
thân là đạt đạo ( thực hiện năm đạo là quân-thần, phụ-tử, phu-phụ, huynh-đệ,
bằng-hữu còn gọi là ngũ luân); đạt đức ( có 3 điều Trí, Nhân, Dũng); biết thi - thư - lễ - nhạc Bổn phận của người quân tử là phải hành đạo đem hiểu biết của mình ra cai trị đất nước Quá trình hành đạo bắt đầu từ Tu thân, Te gia, Trị quốc, Bình thiên hạ Phương trâm của người cai trị là dùng Nhân trị và Chính danh.
- Thứ hai đạo đức cá nhân (tức là nhân, nghĩa, lễ, tín)
Nhân - nghĩa:
Khổng Tử cho rằng do sự chi phối của “thiên lý” của “đạo” các sự vật
hiện tượng trong vũ trụ luôn biến hoá không ngừng, sự sinh thành biến hoá
của vũ trụ bao giờ cũng nhờ sự “trung hoà” giữa âm dương, trời đất, con
người là kết quả bẩm thụ tinh khí của âm dương mà trời đất hình thành tuân
theo “thiên lý” hợp với đạo “trung hoà” đạo sống của con người phải là
“trung duy”, “trung thứ”, nghĩa là sống đúng với mình, đúng với người đó là nhân Nhân bao hàm cả “thân” và “ái” như vậy nhân là đức tính hoàn thiện,
là cái gốc đạo đức của con người nhân chính là đạo làm người
Nghĩa: Khi nói đến “nhân” Khổng Tử luôn chú trọng đến hành vi, coi
“nhân” là chuẩn mực của hành vi Mạnh Tử nói “nhân” thì quan tâm đến thái
độ trong nội tâm “nhân” là thái độ phải có trong nội tâm của con người.
“Nghĩa” là chuẩn mực mà hành vi của con người phải tuân theo Theo Mạnh Tử: điều không đúng thì không làm, điều đúng thì làm, đó chính là “nghĩa”.
- Lễ : để làm người có nhân thì phải tự sửa mình theo lễ
Trang 10Lễ trước hết là hiểu được những lễ nghi , những vi phạm đạo đức quyđịnh quan hệ giữa người với người Lễ được xem như là một lẽ phải, là bổnphận mà mọi người có nghĩa vụ phải tuân theo Nhưng quan trọng hơn cả làxét trên lĩnh vực chính trị, lễ đó là nguyên tắc tổ chức và hoạt động của nhànước phong kiến
“ Quân sử thần dĩ lễThần sử quân dĩ trung”
- Trí: Là trước nói mà sau làm cho xứng đáng Phàm người ta lấy hết trítuệ cho hành vi mình muốn hay không muốn trước khi làm
Trong Nho giáo rất chú trọng dạy đạo làm người Phải nói đạo làmngười của Khổng Tử dạy là đạo làm người trong xã hội phong kiến Chúng tađều biết trong xã hội có giai cấp thì những nguyên tắc để đánh giá hành vi củacon người, phẩm hạnh của con người trong mối quan hệ với người khác vàtrong mối quan hệ với nhà nước, Tổ quốc… đều mang tính giai cấp rõ rệt và
có tính chất lịch sử Những quan niệm về đạo đức điều thiện, điều ác “thayđổi rất nhiều từ dân tộc này tới dân tộc khác, từ thời đại này đến thời đại khácđến nỗi thường thường trái ngược hẳn nhau” (Enghen)
Những quan niệm đạo đức mà Khổng Tử đề ra không phải là vĩnh cửu,nhưng có nhiều phương châm xử thế, tiếp vật đã giúp ông sống giữa bầy langsói mà vẫn giữ được tâm hồn cao thượng, nhân cách trong sáng Duy đếncùng đạo làm người ấy bao gồm 2 chữ nhân nghĩa
Khổng Tử giảng chữ Nhân cho học trò không lúc nào giống lúc nào,nhưng xét cho kỹ, cốt tuỷ của chữ Nhân là lòng thương người và cũng chính
là Khổng Tử nói “đối với người như đối với mình, không thi hành với ngườinhững điều mà bản thân không muốn ai thi hành với mình cả Hơn nữa, cáimình muốn lập cho mình thì phải lập cho người, cái gì mình muốn đạt tới thìcũng phải làm cho đạt tới, phải giúp cho người trở thành tốt hơn mà khônglàm cho người xấu đi” (luận ngữ) “Nghĩa” là lẽ phải, đường hay, việc đúng.Mạnh Tử nói “nhân là lòng người, nghĩa là đường đi của người” (Cáo TửThượng); “Nhân là cáo nhà của người, nghĩa là đường đi ngay thẳng của
Trang 11người” (Lâu Ly Thượng); “Ở với đạo nhân, nói theo đường nghĩa, tất cả mọiviệc của đại nhân là thế đó” (Tồn tâm thương).
Nghĩa thường đối lập với lợi Theo lợi có khi không làm cái việc phảilàm nhưng trái lại, theo nghĩa có khi lại rất lợi Có cái nghĩa đối với ngườixung quanh có cái nghĩa đối với quốc gia xã hội
Đến đời Hán Nho, Đổng Trọng Thư đưa nhân nghĩa vào ngũ thường.Tam cương ngũ thường trở thành giềng mối trụ cột của lễ giáo phong kiến.Sang Tống nho, hai chữ nhân nghĩa càng bị trừu tượng hoá Các nhà Tốngnho căn cứ vào thuyết “thiện nhân hợp nhất” khoác cho hai chữ “nhân nghĩa”một màu sắc thần lá siêu hình Trời có “lý” người có “tính” bẩm thụ ở trời.Đức của trời có 4 điều: nguyên, hạnh, lợi, trinh; đức của người có nhân,nghĩa, lễ, trí Bốn đức của người tương cảm với bốn đức của trời
Hệ thống hoá lại một cách tóm tắt hai chữ “nhân nghĩa” ở một số thờiđiểm phát triển của Nho giáo như trên, ta có thể kết luận hai chữ “nhân nghĩa”của Nho giáo là khái niệm thuộc phạm trù đạo lý, nội dung từng thời kì cóthêm bớt những căn bản vẫn là những lễ giáo phong kiến không ngoài mụcđích duy nhất là ràng buộc con người vào khuôn khổ pháp lý Nho giáo phục
vụ quyền lợi của giai cấp phong kiến Trong quá trình phát triển càng ngày nócàng bị trừu tượng hoá trên quan điểm siêu hình
Tuy nhiên quan niệm đạo đức của Nho giáo quả là có rất nhiều điểm tíchcực Một trong những đặc điểm đó là đặt rõ vấn đề người quân tử, tức làngười lãnh đạo chính trị phải có đạo đức cao cả; dù nguyên tắc ấy không đượcthực hiện trong thực tế nó vẫn là một điểm làm chỗ dựa cho những sĩ phu đấutranh Nho giáo đã tạo ra cho kẻ sĩ một tinh thần trách nhiệm cao cả với xãhội Truyền thống hiếu học, truyền thống khí tiết của kẻ sĩ không thể bảo là disản của Nho giáo chỉ có tiêu cực
Trang 12Chương 2 ẢNH HƯỞNG CỦA ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO TỚI VIỆC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO THANH NIÊN HUYỆN VĨNH TƯỜNG
và sử dụng có mục đích, cho nên Nho giáo có ảnh hưởng sâu rộng ở nhiềulĩnh vực Đặc biệt, tư tưởng đạo đức Nho giáo đã trở thành cơ sở cho đạo đứcthời phong kiến Việt Nam và ngày nay ảnh hưởng của nó vẫn còn
Đức Nhân, Nghĩa của Nho giáo đã làm cho con người có sự đối xửnhân ái, khoan dung, độ lượng với nhau Đức lễ, với hệ thống các qui địnhchặt chẽ đã giúp con người có thái độ và hành vi ứng xử với nhau theo thứbậc, theo khuôn phép Xét theo phương diện pháp luật thì lễ của Nho giáo cótác dụng tích cực trong việc duy trì trật tự, kỷ cương của xã hội, ngày naychúng ta có thể kế thừa Nho giáo quan niệm trong nước cần phải có pháp lễ(luật pháp) thì nước mới nghiêm; trong gia đình phải có gia pháp thì mới cótrên có dưới Điều này đã tạo cho con người nếp sống trên kính dưới nhường
Tư tưởng chính danh giúp cho con người xác định được nghĩa vụ và tráchnhiệm của mình để từ đó suy nghĩ và xử thế đúng trong các quan hệ xã hội
Nét đặc sắc của Nho giáo là chú trọng đến vấn đề tu dưỡng đạo đức cánhân, đặc biệt là chú ý đến đạo đức người cầm quyền (những người có chức,quyền) G.S Vũ Khiêu đã nhận xét: Ở đây Nho giáo đã nhận thức được một