KY NANG TU vấn sử DỤNG THUỐC

đây là môn kỹ năng mềm tư vấn và sử dung thuốc giúp mọi người hiểu được các nguyên tắc và các kỹ năng để áp dụng vào thực tiễn khi bán thuốc . bài này tóm tắt lại các cách nhìn nhận vấn đề và nguyên nhân của vấn đề đó thông qua mô hình xương cá . chúc các bạn học tốt

PGS TS Nguyễn Tuấn Dũng

Kỹ năng Giao tiếp & tư vấn sử dụng thuốc

1- Thu thập thông tin 2- Xử lý thông tin 3- Truyền đạt thông tin

Các tình huống

Tư vấn sử dụng thuốc

fishbone diagram

Ishikawa

Giải quyết vấn đề sơ đồ “xương cá”

Fish Bone Diagrams for Problem Solving

(Material) (People) (Procedures)

3

1 Bước 1 : Vẽ sơ đồ xương cá

5 bước phân tích theo sơ đồ xương cá

“FISHBONE CHART”

- Nguyên nhân trực tiếp / Nguyên nhân gián tiếp

- Nguyên nhân chính / Nguyên nhân phụ

- Yếu tố nội tại / Yếu tố ngoại cảnh

Con gái tôi 13 tuổi, cháu dậy thì được 1 năm nhưng khoảng nửa năm trở lại đây sắc mặt con tôi kém hồng hào, môi nhạt Cháu hay kêu mệt

và buồn ngủ

Tôi đã cho cháu uống thuốc bổ nhưng khi hết thuốc vài tuần là tình trạng trên lại tái diễn,…

Xin dược sĩ tư vấn giùm?

Giải quyết tình huống “ PP sơ đồ xương cá “ – Thiếu máu thiếu sắt

1.1 Xác định vấn đề - ĐẦU CON CÁ

Các dấu hiệu ủng hộ việc chẩn đoán

BN bị thiếu máu thiếu sắt

1 Mệt mỏi

2 Khó tập trung

3 Đau nhức cơ bắp

4 Thờ ơ (gia đình, người thân, công việc,…)

5 Móng tay lõm

6 Da nhợt nhạt

7 Hụt hơi khi gắng sức

8 Dễ bị nhiễm trùng

9 Giảm sự dẻo dai

Các dấu hiệu BN bị thiếu máu thiếu sắt

1.2 Tìm hiểu thông tin – CÁC NHÁNH XƯƠNG CỦA CÁ

Các dấu hiệu BN bị thiếu máu thiếu sắt

Tăng nhu cầu

Trẻ dậy thì Fe thất thoát trong chu kỳ kinh nguyệt

 Bé gái cần bổ sung 15 mg/ngày so với 11 mg ở trẻ em nam Phụ nữ Dùng thuốc ngừa thai làm giảm mất máu / chu kỳ  tăng Fe Mang thai, cho con bú Fe cần cho nhu cầu dinh dưỡng cho thai nhi / cho bé

Thiếu máu

mạn

Hiến máu thường xuyên Nhất là khi hiến máu trong chu kỳ kinh

Mỗi 500 mL máu hiến chứa khoảng 200 -250 mg chất sắt Vận động viên Nhu cầu đặc biệt cao đ/v vận động viên đỉnh cao

Cần cho sự gia tăng hồng cầu và khối lượng cơ

Có thể tăng đến 30% nhu cầu Fe hàng ngày

Giảm hấp thu

Bệnh celiac Thực phẩm có chứa gluten sẽ làm hỏng niêm mạc ruột  giảm hấp thu Fe Viêm dạ dày Giảm hấp thu Fe

Gây viêm dd  giảm hấp thu Fe Viêm ruột Giảm hấp thu Fe, thí dụ ulcerative colitis , Crohn’s disease

Béo phì Ở người béo phì có sự gia tănghepcidin  ngăn cản hấp thu Fe

Nguyên nhân

khác

Người ăn chay Fe trong rau quả dưới dạng Non-heme kém hấp thu Suy thận mạn Chạy thận nhân tạo

Linus Pauling Institute's Micronutrient Information Center on vitamins and minerals

Thiếu máu thiếu sắt

Trẻ dậy thì Phụ nữ Mang thai, cho con bú

1 TĂNG NHU CẦU

Loét DD-TT

Nhiễm HP

Béo phì

2 BỆNH LÝ

Ăn kiêng

Nghiện rượu

Ăn chay

3 LỐI SỐNG

Thuốc gây loét dạ dày Thuốc làm tăng

PH dạ dày Thuốc tạo phức

4 THUỐC

Nhiễm giun sán

Hiến máu thường xuyên

Mất máu

Vận động viên

5 THIẾU MÁU MẠN

6 KHÁC

Suythận mạn Cắt DD

Vẽ các nhánh của xương cá

Nguồn gốc

Chuyển hóa

Table 1 Recommended Dietary Allowance (RDA) for Iron

Life Stage Age Males (mg/day) Females (mg/day)

Infants 0-6 months 0.27 ( AI ) 0.27 (AI)

Infants 7-12 months 11 11

Adolescents 14-18 years 11 15

Adults 51 years and older 8 8

Breast-feeding 18 years and younger - 10

Breast-feeding 19 years and older - 9

Tư vấn cho bệnh nhân / thân nhân

Nguyên tắc “5C” trong tư vấn

Rõ ràng

Xin Chào Dược sĩ!

Em hiện đang mang thai tuần thứ 20-21, thường xuyên bị táo bón dù em ăn uống theo đúng chế độ đã được hướng dẫn, nhưng tình trạng vẫn không được cải thiện và em cũng đã dùng thuốc duphalac,

Dược sĩ cho em lời khuyên và cho em hỏi là thuốc duphalac có an toàn cho thai phụ hay không?

Tình huống 2

Bệnh nhân nữ 26 tuổi

Bệnh nhân cho biết, mỗi khi đứng và ngồi khoảng 1- 2 giờ là chân bị sưng, tê; thỉnh thoảng bị vọp bẻ và nhất là đau ở mắt cá chân, rất khó chịu sau một ngày làm việc

Bệnh nhân đã uống thuốc tây nhưng sau đó đã chuyển sang thuốc bắc vì nghe nói thuốc tây nóng

Đi khám, bác sĩ chẩn đoán bị giãn tĩnh mạch chi dưới

Hiện tại, bệnh nhân đang mang thai, tình trạng trên không những không giảm mà còn xuất hiện nhiều “gân máu” ở chân; bệnh nhân tỏ vẻ lo ngại về mặt thẫm mỹ không biết có cách nào điều trị hiệu quả hơn và liệu bệnh có tăng nặng hơn sau sanh không ?

Tình huống 3

Một người đàn ông 42 tuổi vừa được chẩn

đoán bị nhiễm Helicobacter Pylori đến hiệu

thuốc với đơn thuốc sau:

1 Clarithromycin 500 mg ngày 2 lần

2 Metronidazol 500 mg ngày 2 lần

3 Lansoprazol 30 mg ngày 2 lần

Uống trong 14 ngày.

Bệnh nhân có hỏi chiều nay có hẹn với các bạn

trong cơ quan “đi nhậu”, Dược sĩ có thuốc gì

uống cho không bị say rượu ?

Tình huống 4

Bác sĩ kê đơn cho một thai phụ

1 Tardyferon B9

2 Calci / D Hướng dẫn sử dụng cho bệnh nhân ?

Tình huống 5

Tình huống 6

1 Oresol 27,9g 1 gói pha trong 1 lít nước/N

(glucose khan, natri clorid, natri citrat, kali clorid)

2 Metronidazol 250 mg 2 viên x 2 lần/ngày

3 Smecta (Dioctahedral smectite) 1 gói x 3 lần/ngày

4 Ofloxacin 200 mg 1 viên x 2 lần/ngày

5 Trimebutine 200mg 1 viên x 3 lần/ngày

Họ và tên: Nguyễn Thị R Tuổi: 46

Chẩn đoán: Nhiễm trùng tiêu hóa

Lời dặn:

- Ăn chín uống sôi, cữ dầu mỡ, không uống thuốc cùng với sữa

- Tái khám sau 3 ngày.

Tình huống 7

Tình huống 8