Tài liệu Đề tài: Nghiên cứu hệ thống dạng lịch sử pptx

Nhận thấy sự nguy hiểm của thứ giặc này, trong quá trình lãnh đạo cách mạng, đặc biệt thời kỳ đổi mới đất nước Đảng ta đã có nhiều chủ trương đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí và đã đ

Đề tài Nghiên cứu hệ thống

dạng lịch sử

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đảng cộng sản Việt Nam từ ngày thành lập đến nay đã lãnh đạo nhân dân ta đấu tranh giành thắng lợi này đến thắng lợi khác Đó là thắng lợi vĩ đại của cuộc cách mạng tháng Tám năm 1945 lập nên nước Việt Nam dân chủ cộng hoà; thắng lợi của các cuộc chiến tranh giữ nước, giải phóng dân tộc; thắng lợi to lớn của sự nghiệp xây dựng đất nước, đưa nước ta bước vào thời kỳ mới, thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa Có được những thắng lợi đó là do trong Đảng ta có rất nhiều cán bộ, đảng viên ta anh dũng, gương mẫu, gian khổ đi trước, hưởng thụ

đi sau và đã làm nên những thành tích rất vẻ vang Đảng ta đã đào tạo được một thế

hệ cán bộ cách mạng… rất hăng hái, dũng cảm trong công tác

Tuy nhiên, trong thời kỳ đổi mới do tác động của nền kinh tế thị trường đang được xây dựng và những nhân tố chủ quan mà vẫn còn một bộ phận cán bộ, đảng viên đạo đức, phẩm chất còn thấp kém, mang nặng chủ nghĩa cá nhân, xa rời quần chúng, mắc bệnh quan liêu, tham nhũng

Tham nhũng, lãng phí là tệ nạn rất nguy hiểm, gây tác hại to lớn và hậu quả rất nghiêm trọng, gây thiệt hại lớn về tài sản nhà nước, làm băng hoại đạo đức cách mạng, xâm hại trực tiếp đến công lý và công bằng xã hội, làm xói mòn lòng tin của nhân dân với Đảng, Nhà nước, là nguy cơ đe dọa sự sống còn của chế độ ta, Đảng

ta

Lênin đã cảnh báo: khi có chính quyền, hầu hết chức quyền trong bộ máy nhà nước từ trung ương đến cơ sở đều do những người cộng sản đảm nhiệm, khi đó một trong những kẻ thù nguy hiểm mà họ phải đối mặt là nạn tham nhũng, hối lộ Người khẳng định nạn quan liêu, tham nhũng, hối lộ sẽ tiêu hủy sự nghiệp cách mạng của những người cộng sản

Hồ Chí Minh coi tham ô, lãng phí là kẻ thù của nhân dân, là thứ “giặc nội xâm” Người nói: Tham ô, lãng phí, quan liêu, dù cố ý hay không cũng là đồng

minh của thực dân phong kiến, là một thứ “giặc nội xâm”, nó “làm hỏng tinh thần

2

trong sạch và ý chí khắc khổ của cán bộ ta Nó phá hoại đạo đức cách mạng của

ta là cần, kiệm, liêm, chính” 1

Nhận thấy sự nguy hiểm của thứ giặc này, trong quá trình lãnh đạo cách mạng, đặc biệt thời kỳ đổi mới đất nước Đảng ta đã có nhiều chủ trương đấu tranh

chống tham nhũng, lãng phí và đã đạt được những kết quả to lớn: “Nhiều cán bộ

đảng viên giữ vững phẩm chất đạo đức cách mạng, đi đầu trong cuộc đấu tranh này Nhiều vụ án tham nhũng, trong đó có những vụ án lớn, phức tạp gây hậu quả nghiêm trọng đã được phát hiện, xử lý.” 2

Tuy nhiên, tham nhũng, lãng phí vẫn chưa được ngăn chặn: “Tình trạng

tham nhũng, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống ở một bộ phận không nhỏ cán bộ đảng viên là rất nghiêm trọng”3.Trong khi đó nhiệm vụ đặt ra cho cách mạng còn hết sức nặng nề, đó là đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, phấn đấu đến năm 2010 ra khỏi tình trạng nước kém phát triển

Khi đổi mới càng đi vào chiều sâu và được đẩy mạnh thì vấn đề chống tham nhũng, lãng phí càng quan trọng, Nghị quyết hội nghị lần thứ ba BCH TW khóa X

(7/2006) đã ra Nghị quyết chuyên đề “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với

công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí” Đây là Nghị quyết đầu tiên chuyên

đề chống tham nhũng, lãng phí Điều đó thể hiện quyết tâm của Đảng trong việc ngăn chặn tệ nạn này, mục tiêu là ngăn chặn, từng bước đẩy lùi tham nhũng, lãng phí; tạo bước chuyển biến rõ rệt để giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế-xã hội, củng cố lòng tin của nhân dân; xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch, vững mạnh; đội ngũ cán bộ công chức kỷ cương, liêm chính

Đây là đề tài hoàn toàn mới mẻ, chưa từng có ai nghiên cứu hệ thống dạng lịch sử Đảng Đề tài này hệ thống toàn bộ quá trình Đảng lãnh đạo cuộc đấu tranh

2006 Trang 11.

Trang76.

phòng, chống tham nhũng, lãng phí trong thời kỳ đổi mới một cách đầy đủ, chi tiết, làm cơ sở cho quyết tâm của Đảng trong việc đẩy mạnh cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí trong giai đoạn hiện nay và sắp tới

2.Tình hình nghiên cứu đề tài

Tham nhũng, lãng phí là một phạm trù lịch sử, xuất hiện cùng với sự ra đời của Nhà nước và tồn tại song song cùng với sự phát triển của Nhà nước Trong giai đoạn thực hiện công cuộc đổi mới hiện nay, đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí

là một cuộc đấu tranh lâu dài, quyết liệt và là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân và toàn xã hội Đây cũng là một vấn đề đã và đang được rất nhiều người quan tâm, nghiên cứu, ví dụ:

- Ban nội chính TW Đảng cộng sản Việt Nam: Một số bài nghiên cứu về tham nhũng và phòng, chống tham nhũng đăng trên các tạp chí NXB CTQG HN

Các nghiên cứu đó tập trung tìm hiều về nguyên nhân, bản chất, thực trạng

và các giải pháp của tệ tham nhũng, lãng phí và sự chỉ đạo, lãnh đạo của Đảng đối với cuộc đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí

Với những diễn biến phức tạp của tệ tham nhũng, lãng phí như hiện nay thì nghiên cứu vấn đề này là rất cần thiết Đây là đè tài rất mới mẻ vì trình bày hệ thống quá trình Đảng lãnh đạo chống tham nhũng, lãng phí, từ đó góp phần khẳng

- Khẳng định tính tất yếu sự lãnh đạo của Đảng đối với công cuộc đổi mới đất nước nói chung và đối với cuộc đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí nói riêng

Nhiệm vụ:

- Nêu rõ cơ sở lý luận, thực tiễn của cuộc đấu tranh này: Chủ nghĩa Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và của Đảng cộng sản Việt Nam về vấn đề tham nhũng, lãng phí

Mác Làm rõ từng bước Đảng lãnh đạo đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí trên đất nước ta, đặc biệt là trong công cuộc đổi mới của Đảng ta, từ đó thấy được một số kết quả, kinh nghiệm bước đầu cũng như phương hướng, giải pháp cho cuộc đấu tranh này

4 Phạm vi và phương pháp nghiên cứu

Nhà nước ta đã có rất nhiều văn bản pháp luật về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, mới đây nhất là “Luật chống tham nhũng” và “Luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí” Nhưng khóa luận chỉ tập trung đề cập đến quá trình Đảng lãnh đạo đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí trong thời kỳ đổi mới đất nước (Đề ra

đường lối, tổ chức thực hiện, đánh giá kết quả, kiểm tra)

Khóa luận sử dụng các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành Lịch sử Đảng, chủ yếu là phương pháp lịch sử, phương pháp lôgic qua các giai đoạn; kết hợp phương pháp lịch sử và phương pháp lôgic Ngoài ra còn sử dụng phương pháp

phân tích- tổng hợp, liệt kê để làm rõ quá trình Đảng lãnh đạo cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí trong thời kỳ đổi mới (1986-2006)

5 Đóng góp mới về khoa học

Từ đặc điểm đề tài và tình hình nghiên cứu đề tài, trước thực trạng hiện nay

có thể thấy luận văn là một sự hệ thống quá trình Đảng lãnh đạo cuộc đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí trong thời điểm điển hình là công cuộc đổi mới đất nước (1986 – 2006), trong đó trình bày một cách có hệ thống sự nhận thức và giải quyết vấn đề này của Đảng ta dựa trên cơ sở lý luận và dựa trên thực tiễn đất nước

Từ đó thấy được sự nỗ lực của toàn Đảng, toàn dân ta trong cuộc đấu tranh gay go phức tạp này

6 Kết cấu khoá luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, khoá luận được trình bày theo 3 chương gồm:

Chương1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí

Chương 2:Đảng lãnh đạo đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí thời

kỳ 1986-1996

Chương 3: Đảng lãnh đạo đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí thời kỳ1996-2006

Em xin cam đoan bản khoá luận này là do em chuẩn bị hoàn toàn cùng với

sự giúp đỡ nhiệt tình của Tiến sĩ Phạm Xuân Mỹ – Trưởng khoa Lịch sử Đảng, khoá luận này không có sự sao chép bất cứ phần nào từ các công trình khoa học khác

1 Chủ nghĩa Mác-Lênin về phòng, chống tham nhũng, lãng phí

Tham nhũng, lãng phí là một phạm trù lịch sử, xuất hiện cùng với sự ra đời của nhà nước và tồn tại song song cùng với sự phát triển của nhà nước Tùy từng nơi, tùy từng thời kỳ cụ thể, tham nhũng, lãng phí cùng với tệ quan liêu hoành hành

ở những mức độ khác nhau, nhưng đều mang mang lại những hậu quả tiêu cực về kinh tế, chính trị, xã hội, làm băng hoại giá trị truyền thống văn hóa và đạo đức dân tộc, làm tê liệt bộ máy nhà nước, làm xói mòn niềm tin của nhân dân với Nhà nước Ngay từ những năm đầu của chính quyền Xô viết non trẻ, V.I Lênin đã chỉ

ra nguy cơ tham nhũng trong bộ máy nhà nước và coi đó là một “căn bệnh” của bộ máy nhà nước Người cảnh báo: Khi đã có chính quyền, hầu hết các chức quyền trong bộ máy nhà nước từ Trung ương đến cơ sở đều do những người cộng sản đảm nhiệm, Đảng cộng sản trở thành đảng cầm quyền thì khi ấy những người cộng sản đứng trước ba kẻ thù chính: kẻ thù thứ nhất- tính kiêu ngạo cộng sản chủ nghĩa; kẻ thù thứ hai- nạn mù chữ; kẻ thù thứ ba - nạn hối lộ và người đã cảnh báo bệnh quan liêu, tham nhũng, nạn hối lộ sẽ tiêu hủy sự nghiệp của những người cộng sản

7

V.I.Lênin coi tham ô, lãng phí là một trong những tàn dư của xã hội cũ đã ăn sâu vào đời sống văn hóa, phong tục tập quán, xã hội ; gây ra những thói quen vị

kỷ, tự phát, vô tổ chức, vô kỷ luật Đưa ra những nhiệm vụ, những chính sách, sách lược trước mắt của Nhà nước Xô Viết, trong đó Người đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò lãnh đạo Nhà nước, lãnh đạo nhân dân, duy trì lòng tin của nông dân đối với giai cấp công nhân và chú trọng đến việc phải trừ bỏ cả những lãng phí nhỏ nhất

trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội V.I.Lênin nhấn mạnh: “Chúng ta phải gắng

sức xây dựng một Nhà nước, trong đó công nhân tiếp tục lãnh đạo nông dân, duy trì được lòng tin của họ đối với mình và trừ bỏ được cả đến những lãng phí nhỏ nhất trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội”4 Và thực hiện được điều này sẽ góp phần khắc phục nhiều yếu kém, khuyết điểm của Nhà nước, mà một trong những yếu kém, khuyết điểm đó chính là tệ tham ô, lãng phí

Người kết luận: “Chỉ có làm cho bộ máy của chúng ta trong sạch đến tột

mức, chỉ có giảm bớt đến mức tối đa tất cả những cái không tuyệt đối cần thiết, chúng ta mới có thể đứng vững được Và đứng vững như thế, không phải là đứng vững ở trình độ của một nước tiểu nông, ở trình độ eo hẹp về mọi mặt đó mà là ở một trình độ ngày càng vươn lên nền đại công nghiệp cơ khí.” 5

V.I.Lênin chỉ ra tác hại to lớn do tham ô, lãng phí gây ra, phê phán nghiêm khắc những hành vi đó và kiên quyết đưa ra những biện pháp để trừng trị Người cho rằng tệ lãng phí tuy không phải là “ăn cắp của công” nhưng cũng làm tổn hại đến lợi ích, tài sản chung và cũng là trực tiếp hay gián tiếp phá hoại kỷ cương Trong một bức thư gửi cho cán bộ tư pháp, V.I.Lênin viết: “Cần phải đệ

trình ngay, hết sức cấp tốc dự luật quy định rằng mức trừng phạt về tội hối lộ phải không dưới 10 năm tù và thêm vào đó 10 năm lao động cưỡng bức” 6, Người kêu

gọi: “Hãy kiểm kê tất cả những cái đã bị cướp và không để cho người ta ăn cắp

8

những cái đó, còn nếu có ai tìm cách vơ vét cho mình một cách trực tiếp hay gián tiếp thì hãy xử bắn những kẻ phá hoại kỷ luật ấy đi.” 7

Nhận thức được tác hại to lớn của tham ô, lãng phí- một cản trở lớn đối với công cuộc xây dựng đất nước, V.I.Lênin đã kêu gọi phải xử lý nghiêm minh và kiên quyết những hành vi hối lộ, ăn cắp của công và phải có luật pháp để ngăn ngừa những hành vi đó Người cũng đưa ra nhiều biện pháp để ngăn ngừa tham nhũng, lãng phí

Trong diễn văn đọc tại Đại hội IV Quốc tế cộng sản ngày 13/11/1922, với

chủ đề “Năm năm cách mạng Nga và triển vọng của cách mạng thế giới”, V.I

Lênin đã phân tích những chính sách, biện pháp chủ yếu đã bước đầu đưa nước Nga Xô viết ra khỏi những khó khăn tưởng chừng như không thể vượt qua của những ngày đầu giành và giữ chính quyền cách mạng Một trong những biện pháp

mà V.I Lênin nhấn mạnh trong đó là chính sách thực hành tiết kiệm, chống tham nhũng, lãng phí

Trong những năm đầu sau cách mạng tháng Mười, nước Nga vẫn trong tình trạng nội chiến, nạn đói diễn ra trầm trọng Vấn đề lương thực đang trở thành vấn

đề nan giải nhất của cách mạng Nga lúc bấy giờ V.I Lênin tập trung vào nhiệm vụ chống tham ô, lãng phí và thực hành tiết kiệm lương thực Người nhấn mạnh rằng, trong tình hình như thế mọi hành vi đầu cơ, tham ô, lãng phí lương thực đều là tội

lỗi: “ Khi nhân dân bị đói và nạn thất nghiệp hoành hành ngày càng trầm trọng,

thì tất cả những ai giấu giếm một put lúa mì là thừa, làm cho nhà nước thiếu một put nhiên liệu, là kẻ phạm tội lớn nhất”8.Chống tham ô lãng phí, thực hiện tiết kiệm lương thực (cụ thể là lúa mì) cho công nhân cho dân nghèo và nhiên liệu cho công nghiệp là những nội dung cần kíp trước mắt dược đề cập, nhấn mạnh trong nhiều văn kiện lúc này của Đảng Bônsêvích Nga do V.I Lênin khởi thảo

9

Theo Người, công việc đầu tiên là phải tăng cường công tác kiểm tra, giám sát của nhân dân trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội: xây dựng kế hoạch sản xuất, phân phối sản phẩm, tổ chức và hoạt động quản lý của Nhà nước, kỷ luật lao động và sử dụng tài chính, Người cho rằng kiểm kê, kiểm soát không chỉ nhằm giữ gìn kỷ luật, tổ chức mà còn kịp thời đấu tranh chống lại các căn bệnh lười biếng, thói ăn bám, tệ tham ô, hối lộ, ăn cắp của công, lãng phí, cố ý làm trái quy dịnh; nếu không quét sạch được các hiện tượng tiêu cực đó thì không thể xây dựng được

chủ nghĩa xã hội Người viết: “Cần phải và có thể thực hiện được việc tiết kiệm,

chống lãng phí, nguyên liệu và lao động, với điều kiện kiểm kê, kiểm soát một cách chặt chẽ đối với mọi vật liệu và năng suất lao động.” 9

Trong cuộc đấu tranh này thì vai trò của Nhà nước cũng hết sức quan trọng Nhà nước phải có pháp luật, dựa vào pháp luật đó và sử dụng các phương pháp của mình để ngăn ngừa, trừng trị những hành vi tham ô, lãng phí Trong tác phẩm:

“Những nhiệm vụ trước mắt của chính quyền Xô viết”, V.I.Lênin nhấn mạnh những

khẩu hiệu thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, tham ô là nhiệm vụ bắt buộc tất yếu

của chính quyền Xô viết: “Việc chính quyền Xô viết dùng những phương pháp của

mình và căn cứ vào những khẩu hiệu ấy là điều kiện cần thiết và đầy đủ để cho chủ nghĩa xã hội thắng lợi triệt để.” 10

V.I.Lênin chỉ rõ, thực hành tiết kiệm chống tham ô, lãng phí trước hết và chủ yếu ở những người đang làm chủ đất nước, làm chủ chính quyền ; những người làm việc trong bộ máy nhà nước cách mạng và phải tăng cường kỷ luật tự giác

trong lao động, tăng cường sự tổ chức, kiểm tra kiểm soát chặt chẽ: “Hãy tính toán

tiền nong cho cẩn thận và thành thực, hãy chi tiêu tiết kiệm, đừng lười biếng, đừng tham ô, hãy triệt để tuân theo kỷ luật trong lao động.” 11

11 Lê nin toàn tập Tập 36 NXB Tiến bộ Matxcơva 1978 Trang 211.

Việc tinh giản, cải tiến tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước cũng được Lênin coi là một biện pháp chống lãng phí rất tích cực Lênin yêu cầu vô luận thế nào cũng phải giảm bớt số nhân viên, cũng phải ra sức tiết kiệm và sự tiết kiệm đó

là biện pháp tích cực và quan trọng

V.I.Lênin còn chủ trương tiến hành cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng để từng bước tẩy trừ những ý thức, lối sống xa hoa, lãng phí, thói lười biếng, ăn cắp của công, không tôn trọng kỷ luật lao động, trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội

Như vậy, ngay từ rất sớm Lênin đã phát hiện ra căn bệnh tham ô, lãng phí với những biểu hiện, tác hại của nó đối với xã hội, đồng thời Người đã đề ra nhiều biện pháp đấu tranh hiệu quả với căn bệnh này Đây là những vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, không chỉ thích ứng với tình hình nước Nga sau cách mạng tháng Mười mà còn có ý nghĩa lớn lao đối với Việt Nam và nhiều nước khác trên thế giới Vì vậy, đòi hỏi Đảng ta phải nghiên cứu một cách nghiêm túc, khoa học để đưa vào vận dụng lãnh đạo cuộc đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí đạt hiệu quả cao

2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về chống tham ô, lãng phí

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Hồ Chí Minh luôn giành sự quan tâm đối với vấn đề chống tham ô lãng phí, quan liêu và thực hành tiết kiệm Sự quan tâm đó thể hiện đặc sắc tư tưởng đạo đức của người cộng sản và của cách mạng Việt Nam Người đã để lại tấm gương sáng trong, mẫu mực về sự giản dị và tinh thần cần, kiệm, liêm , chính, chí công vô tư; đồng thời là hình ảnh tiêu biểu về sự quyết tâm chống những thói hư tật xấu, chống tham ô, lãng phí và thực hành tiết kiệm

Ngay khi mới giành được chính quyền và xây dựng chính quyền cách mạng,

Hồ Chí Minh đã rất chú trọng bồi dưỡng dạo đức cách mạng của đội ngũ cán bộ: giáo dục, đào tạo công chức theo tinh thần “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”,

không tơ hào một đồng xu, hạt thóc của nhà nước, nhân dân Người nhắc nhở: “Tuy

nhiều người trong ban hành chính làm việc tốt và thanh liêm song cái tệ tham ô,

11

nhũng lạm chưa quét sạch”12 và chỉ ra một số hành vi tham nhũng mà công chức nhà nước mắc phải như tham ô của công, đục khoét của dân, lợi dụng của chung và

ăn hối lộ

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng một trong những nguyên nhân trực tiếp của tham ô là bệnh quan liêu, biểu hiện ở chỗ cá nhân và cơ quan lãnh đạo, cơ quan quản lý từ cấp trên đến cấp dưới không sát sao công việc thực tế, không theo dõi giáo dục cán bộ, không gần gũi quần chúng, không kiểm tra đến nơi đến chốn Do

mắc bệnh quan liêu nên “có mắt mà không thấy suốt, có tai mà không nghe thấu, có

chế độ mà không giữ đúng, kỷ luật mà không nắm vững Kết quả là những người xấu, những cán bộ kém tha hồ mà tham ô”13

Người cũng chỉ ra: “Tham ô, lãng phí, quan liêu là những cái xấu xa của xã

hội cũ, nó do lòng tự tư tự lợi, ích kỷ hại nhân mà ra Nó do chế độ “người bóc lột người” mà ra Chúng ta muốn xây dựng một xã hội mới, một xã hội tự do bình đẳng, một xã hội cần, kiệm, liêm, chính – cho nên ta phải tẩy cho sạch hết những thói xấu của xã hội cũ” 14

Tham ô, lãng phí, quan liêu là những cái xấu xa của chế độ thực dân phong kiến, nó làm cho cán bộ ta mắc các khuyết điểm: óc địa phương cục bộ, bè phái, quân phiệt, quan liêu, ham chuộng hình thức, vô kỷ luật, làm việc không nghiêm, không có kế hoạch Đó là những nguyên nhân trực tiếp hoặc gián tiếp dẫn đến tham

ô, lãng phí, quan liêu

Theo Hồ Chí Minh, tham ô là phạm trù dùng để chỉ những hành vi xấu xa

của con người, Người cho rằng: “Đứng về phía cán bộ mà nói, tham ô là ăn cắp

của công, đục khoét của nhân dân Đứng về phía nhân dân mà nói, tham ô là ăn cắp của công, khai gian, lậu thuế ”15 Về bản chất, tham ô chính là lợi dụng quyền

12

hành để ăn cắp của công làm của riêng và biểu hiện rất đa dạng: trộm cắp của công, đục khoét của công, ích kỷ, hẹp hòi, thiếu trung thực

Hồ Chí Minh chỉ rõ có rất nhiều biểu hiện của tệ lãng phí: lãng phí sức lao động, lãng phí thì giờ, lãng phí tiền của, phô trương hình thức, dài dòng ba hoa Tham ô và quan liêu rất nguy hiểm và có hại nhưng lãng phí cũng không kém phần nguy hại vì đôi khi chúng ta không coi trọng cuộc đấu tranh này

Hồ Chí Minh cũng chỉ ra những tác hại của tham ô, lãng phí Nó có tác hại ghê gớm, là bạn đồng minh của thực dân, phong kiến, là bạn đồng hành của tệ quan liêu; nó làm băng hoại đạo đức cách mạng, là kẻ thù, thậm chí kẻ thù rất nguy hiểm

của cách mạng Trong bài “Thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, chống

bệnh quan liêu” Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Tham ô là trộm cướp Lãng phí tuy không lấy của công đút túi song kết quả cũng rất tai hại cho nhân dân, cho Chính phủ” 16

Người coi những hành vi tham nhũng, tệ lãng phí, quan liêu là kẻ thù của nhân dân, của cách mạng Cũng trong bài “Thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng

phí, chống bệnh quan liêu” Người viết: “Tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu là kẻ

thù của nhân dân, của bộ đội và của chính phủ, là một thứ giặc ở trong lòng.” 17

Theo Hồ Chí Minh, đây thật sự là kẻ thù nguy hiểm của cách mạng, không những

nó phá hoại và làm ảnh hưởng xấu đến sự phát triển kinh tế - xã hội mà còn làm tha hóa đội ngũ cán bộ, đảng viên, làm suy giảm lòng tin của quần chúng nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, đối với cách mạng

Tính nguy hiểm của thứ “giặc trong lòng” này biểu hiện ở chỗ vì nó nằm sâu trong các cơ quan, tổ chức cách mạng, nằm trong tư tưởng và hành động của cán

bộ, đảng viên, trong những người có chức, có quyền và còn ẩn náu cả trong quần chúng nhân dân, bộ đội, viên chức Điều này gây ra nhiều khó khăn cho việc đấu

tranh có hiệu quả chống lại các tệ nạn này Hồ Chí Minh cho rằng đây là “kẻ thù

13

khá nguy hiểm vì nó không mang gươm, mang súng mà nó nằm trong các tổ chức của ta để làm hỏng công việc của ta”18 và kịch liệt lên án tệ tham ô: “Tham ô là

hành động xấu xa nhất, tội lỗi nhất, đê tiện nhất trong xã hội Tham ô là trộm cắp của công, chiếm của công làm của tư Nó làm hại đến sự nghiệp xây dựng nước nhà, hại đến công việc cải thiện đời sống nhân dân, hại đến đạo đức cách mạng của người cán bộ.” 19

Như vậy, theo Hồ Chí Minh thì tham ô, lãng phí có liên quan đến phạm trù đạo đức cách mạng, cần phải coi đó là một tiêu chí để đánh giá đạo đức, tư cách người cán bộ cách mạng Người kết luận: những kẻ tham ô, lãng phí và quan liêu thì phá hoại tinh thần, phí phạm sức lực, tiêu hao của cải của chính phủ và nhân dân Tội lỗi ấy cũng nặng như tội “Việt gian”, “mật thám” Tham ô, lãng phí nếu không sớm được ngăn chặn sẽ phát triển từ hiện tượng nhỏ lẻ và trở thành quốc nạn, đe dọa sự tồn vong của chế độ mới mà nhân dân ta xây dựng

Không chỉ chỉ rõ nguồn gốc, biểu hiện và tác hại ghê gớm của tham ô, lãng phí, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn kiên quyết chống lại các thứ giặc này và chỉ ra:

“Muốn thành công trong tăng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm, phải nhổ cỏ cho

sạch, nghĩa là phải tẩy sạch nạn tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu Nếu không thì

nó sẽ làm hại đến công việc của chúng ta.”20

Tính ưu việt của chế độ mới không cho phép những hành vi xấu xa của xã hội cũ cùng với những tàn tích và hệ quả của chúng tồn tại, chỉ rõ bản chất và ảnh hưởng của bệnh tham ô, lãng phí, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: chống tham

ô, lãng phí, quan liêu là cách mạng; chống tham ô, lãng phí, quan liêu là dân chủ

Đồng thời người nhấn mạnh: “Cách mạng là tiêu diệt những cái gì xấu, xây dựng

những cái gì tốt Chúng ta làm cách mạng để tiêu diệt chế độ thực dân, phong kiến,

để xây dựng chế độ mới Thực dân, phong kiến tuy bị tiêu diệt nhưng cái nọc xấu

14

của nó (tham ô, lãng phí, quan liêu) vẫn còn, thì cách mạng vẫn chưa hoàn toàn thành công vì những nọc xấu ấy ngấm ngầm ngăn trở, ngấm ngầm phá hoại sự nghiệp xây dựng của cách mạng

Tham ô, lãng phí, quan liêu là những cái xấu xa của chế độ cũ, nó do lòng tự

tư tự lợi, ích kỷ hại nhân mà ra Nó do chế độ “người bóc lột người mà ra

Chúng ta muốn xây dựng một xã hội mới, một xã hội tự do, bình đẳng, một

xã hội cần, kiệm, liêm, chính- cho nên chúng ta phải tẩy cho sach hêt những thói xấu của xã hội cũ.”21

Khi phê phán những căn bệnh có nguồn gốc từ chế độ xã hội cũ mà không thể một sớm, một chiều khắc phục được trong đội ngũ cán bộ cách mạng và trong

nhân dân ta như các bệnh hẹp hòi, ích kỷ, hủ hóa, chủ quan, Người nói: “Bệnh chủ

quan, bệnh ích kỷ, bệnh hẹp hòi vv…mỗi chứng bệnh là một kẻ địch Mỗi kẻ đich bên trong là một bạn đồng minh của kẻ địch bên ngoài Địch bên ngoài không đáng

sợ Địch bên trong đáng sợ hơn, vì nó phá hoại từ trong phá ra Vì vậy ta phải ra sức đề phòng những kẻ địch đó, phải chữa hết những chứng bệnh đó.”22

Chống tham ô, quan liêu, lãng phí không thể hô hào, kêu gọi lòng tốt của mọi người một cách chung chung mà phải có kế hoạch cụ thể, có sự chuẩn bị Đồng thời đòi hỏi có sự lãnh đạo chặt chẽ, đòi hỏi phẩm chất đạo đức trong sáng, trung kiên, không dao động trước những cám dỗ về vật chất, danh vị của người tham gia đấu tranh Vì vậy Hồ Chí Minh quan niệm chống tham ô, lãng phí là cách mạng và

để cuộc đấu tranh đạt kết quả thì phải phát huy sức mạnh của mọi lực lượng trong

xã hội và là trách nhiệm của mọi cấp, mọi ngành

Hồ Chí Minh cũng nhắc nhở mọi cán bộ, đảng viên phải nêu cao tinh thần phê bình và tự phê bình, phải thật thà tự kiểm điểm để làm gương mẫu, phải kiên quyết “nhổ cỏ” Nghĩa là phải tự mình đấu tranh với mình, kiên quyết đấu tranh chống tham ô, lãng phí một cách hiệu quả, dựa vào quần chúng và đưa quần chúng

15

vào vào cuộc đấu tranh: “Phong trào chống tham ô, lãng phí, quan liêu ắt phải dựa

vào lực lượng quần chúng thì mới thành công”23 Điều này phản ánh sâu sắc quan niệm của Chủ nghĩa Mác- Lênin về vai trò của nhân dân trong sự nghiệp cách mạng Những khuyết điểm, sai lầm, thói tham ô, lãng phí trong cán bộ, đảng viên, trong các tổ chức Đảng và chính quyền Nhà nước do nhiều nguyên nhân có thể không được phát hiện hoặc phát hiện không kịp thời nhưng không thể che chắn được hàng triệu con mắt của quần chúng nhân dân

Chừng nào quần chúng nhân dân còn đứng ngoài, còn coi đấu tranh chống tham ô, lãng phí, quan liêu là trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước, của cán bộ

mà không thấy đó cũng là trách nhiệm của mình thì chừng đó cuộc đấu tranh chưa thể đạt kết quả như mong muốn Ý nghĩa sâu xa của tư tưởng này chỉ ra rằng muốn thực hiện có hiệu quả cuộc đấu tranh chống tham ô, lãng phí thì nhất thiết phải phát huy vai trò của quần chúng nhân dân, đồng thời phải có quy chế cụ thể để họ có thể phát huy được vai trò của mình trong quá trình đấu tranh

Hồ Chí Minh còn đặc biệt nhấn mạnh: chống tham ô, lãng phí phải gắn bó chặt chẽ với thực hành tiết kiệm Khi bàn về vấn đề tiết kiệm, Người đưa ra quan

niệm rất đúng đắn về vấn đề này: “Tiết kiệm không phải là bủn xỉn, không phải là “

xem đồng tiền to bằng cái nống”, gặp việc đáng làm cũng không làm, đáng tiêu cũng không tiêu Trái lại tiết kiệm cốt để góp và tăng gia sản xuất, mà tăng gia sản xuất để dần dần nâng cao mức sống của đảng viên, cán bộ, nhân dân Nói theo lối khoa học thì tiết kiệm là tích cực chứ không phải là tiêu cực”24.Theo Hồ Chí Minh,

ý nghĩa tích cực của tiết kiệm không những góp phần quan trọng cho sự phát triển của kinh tế, của sản xuất mà điều quan trọng ở đây nó còn thúc đẩy tạo điều kiện cho cuộc đấu tranh chống tham ô, lãng phí đạt hiệu quả cao

Tiết kiệm và lãng phí là hai phạm trù đối lập nhau, tiết kiệm càng tốt thì càng lọai trừ được lãng phí Mối quan hệ của hai mặt đối lập này lại thống nhất với nhau

16

trong phong trào thực hành tiết kiệm, chống lãng phí Nhận thức sâu sắc vấn đề

này, Người kêu gọi: “Tất cả mọi người đều phải tiết kiệm, trước nhất là các cơ

quan, các đơn vị bộ đội, xí nghiệp”25

Tiết kiệm là vấn đề rộng lớn, trong mọi lĩnh vực hoạt động, trong sản xuất cũng như trong tiêu dùng, về của cải tiền bạc cũng như thời gian… tất cả đều phải tiết kiệm Có tiết kiệm mới có thể thúc đẩy cuộc đấu tranh chống tham ô, lãng phí; ngược lại có đẩy mạnh đấu tranh chống tham ô, lãng phí mới thực hành tiết kiệm được tốt Mối quan hệ này đòi hỏi phải được giải quyết tốt trong quá trình cách mạng nhằm phục vụ cụ thể trong từng giai đoạn cách mạng Hồ Chí Minh nhấn

mạnh: “Khéo tiết kiệm sức người, tiền của và thời giờ thì với sức lao động, tiền tài

của nước ta hiện nay có thể tăng gia sản xuất gấp bội mà lực lượng của ta về mọi mặt cũng tăng lên gấp bội”26

Trong suốt những năm giữ trọng trách cao nhất trong cơ quan Đảng và Nhà nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh là tấm gương sáng về sự tu dưỡng đạo đức cách mạng, là con người hình mẫu: cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, luôn luôn đấu tranh không khoan nhượng với căn bệnh tham ô, lãng phí và quan liêu

Hồ Chí Minh đã đề cập một cách toàn diện, sâu sắc đến tất cả mọi khía cạnh của tham nhũng, lãng phí: nguồn gốc, tác hại và các giải pháp đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí Và trong điều kiện hiện nay, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về chống tham ô, lãng phí, quan liêu và nâng cao hiệu quả thực hành tiết kiệm càng có ý nghĩa quan trọng và cấp thiết

II THỰC TRẠNG THAM NHŨNG, LÃNG PHÍ Ở NƯỚC TA TRƯỚC ĐỔI MỚI VÀ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG VỀ ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG, LÃNG PHÍ

Cách mạng tháng Tám thành công đã mở ra một kỷ nguyên mới trong lịch sử dân tộc- kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, đất nước đứng

trước những thuận lợi hết sức cơ bản: chính quyền về tay nhân dân, có lực lựong

vũ trang lớn mạnh, có khối đoàn kết dân tộc rộng rãi và vững chắc, đặc biệt chúng

ta có Đảng cộng sản Việt Nam-từ một Đảng hoạt động bất hợp pháp đã trở thành Đảng cầm quyền, có Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ tối cao của dân tộc Cùng với đó là sự phát triển mạnh mẽ của phong trào cách mạng thế giới, sự suy yếu của phe đế quốc sau chiến tranh đã tạo ra thế và lực mới cho đất nước đi lên

Tuy nhiên chúng ta cũng đứng trước những khó khăn, thử thách nghiêm trọng mà nguy hại hơn cả là giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm Những khó khăn này đã đặt cách mạng nước ta trong tình thế “Tổ quốc lâm nguy, vận mệnh dân tộc như ngàn cân treo sợi tóc”

Dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa – Nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á ra đời sau cách mạng tháng Tám đã thực sự là bộ máy phục vụ cho lợi ích của nhân dân Việt Nam Ngay từ khi thành lập, chính quyền non trẻ đã bắt tay ngay vào sự nghiệp “kháng chiến và kiến quốc” Đây là sự nghiệp cách mạng mới mẻ và khó khăn, một mặt chúng ta sử dụng những người từng tham gia bộ máy chính quyền cũ nhưng có tinh thần yêu nước và hiểu biết công việc vào quản lý Nhà nước, quản lý xã hội; mặt khác và chủ yếu là huy động sức lực, trí tuệ và tinh thần của cán bộ và quần chúng cách mạng

Ngay từ những ngày đầu của chính quyền non trẻ đang lãnh đạo nhân dân ta thực hiện phong trào tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm đã bắt đầu có hiện tượng một số cán bộ trong bộ máy chính quyền lợi dụng địa vị để mưu cầu lợi ích

cá nhân, tham ô, lãng phí Cán bộ ăn cắp của công làm của tư, đục khoét sách nhiễu nhân dân, khai khống để lập quỹ riêng cho địa phương, cho đơn vị mình; còn trong nhân dân thì tình trạng ăn cắp của công, khai gian lậu thuế, trốn thuế Cùng với tệ tham ô là tệ lãng phí của công, lãng phí sức lao động, lãng phí thời gian cũng diễn

ra rất phổ biến Đặc biệt trong hoàn cảnh nạn đói vẫn đang đe dọa, lương thực–thực phẩm chưa đáp ứng được nhu cầu của nhân dân thì vẫn còn một bộ phận không

18

nhỏ nhân dân trong đó có cả cán bộ, đảng viên dùng lương thực để nấu rượu lậu; trong khi ruộng đất bị hoang hóa nhiều đặc biệt là tệ cưới xin, ma chay, đình đám

tổ chức theo những hủ tục lạc hậu của chế độ cũ đã gây nên sự lãng phí lớn trong nhân dân

Ngay từ năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra nhiều sắc lệnh để ngăn ngừa, xử lý các hiện tượng tiêu cực này: Sắc lệnh số 64/ SL ngày 23/11/1945 về thành lập Ban thanh tra đặc biệt để giám sát, kiểm soát hoạt động của các cơ quan chính quyền và nhân viên nhà nước; Sắc lệnh số 223 ngày 27/11/1946 truy tố các tội hối lộ, phù lạm, biển thủ công quỹ; Sắc lệnh 138/ SL ngày 18/12/1949 thành lập Ban thanh tra Chính phủ thay thế Ban thanh tra đặc biệt… Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng xử lý nghiêm khắc một số hành vi tham ô, lãng phí của công.27

Sau năm 1954 đất nước ta tạm thời chia cắt làm hai miền với hai chế độ chính trị- xã hội khác nhau Miền Bắc hoàn toàn giải phóng và đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội; ở miền Nam, Mỹ nhảy vào hất cẳng Pháp hòng biến miền Nam thành thuộc địa kiểu mới, thành căn cứ quân sự của chúng Nhân dân miền Nam tiếp tục đấu tranh chống đế quốc Mỹ, giải phóng miền Nam thống nhất đất nước

Với sự cố gắng của nhân dân hai miền cùng với sự giúp đỡ to lớn của các nước xã hội chủ nghĩa anh em, chúng ta đã thu được nhiều thành tựu trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội: kinh tế phát triển, kỹ thuật được cải tiến và nâng cao, đời sống nhân dân được cải thiện, một số lĩnh vực khác của đời sống xã hội cũng có những chuyển biến tích cực Tuy nhiên, chúng ta cũng mắc một số sai lầm,

khuyết điểm : “Thiếu tinh thần trách nhiệm, chế độ và phương pháp quản lý kinh tế

- tài chính còn nhiều thiếu sót và lỏng lẻo, kỷ luật lao động chưa nghiêm túc, sử dụng sức lao động chưa hợp lý, khả năng thiết bị máy móc nhiều nhưng sử dụng

27 Vụ án tham ô lãng phí của Trần Dụ Châu Trần Dụ Châu nguyên là một đảng viên, đại tá trong quân đội

và là Giám đốc Nha quân nhu, đã tham ô, biển thủ công quỹ hàng trăm triệu đồng để ăn chơi trụy lạc, gây thất thoát lớn tài sản của Nhà nước và quân đội Mặc dù là người có công lớn đối với cách mạng nhưng để làm gương cho đảng viênvà tỏ rõ quyết tâm của Đảng, chính quyền cách mạng đối với tội thâm ô, lãng phí, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký lệnh tử hình đối với Trần Dụ Châu.

19

chưa đầy đủ”28 (Năng suất của thiết bị máy móc sử dụng thấp: công nghiệp nặng

60 – 65%, công nghiệp nhẹ 50%, xây dựng cơ bản 35%, bình quân cứ 2 nhà máy chỉ có một nhà máy làm việc), ngoài ra còn là sự lãng phí nguyên vật liệu Những yếu kém, khuyết điểm đó không chỉ cản trở sự phát triển kinh tế- xã hội mà còn làm cho tình hình xâm phạm tài sản xã hội chủ nghĩa và vi phạm nguyên tắc chế

độ quản lý tài chính, diễn biến phức tạp; tình trạng trộm cắp, tham ô lãng phí, để mất mát, hư hao tài sản của tập thể và nhà nước có nơi xảy ra nghiêm trọng Bên cạnh đó tình trạng trông chờ, ỉ lại vào viện trợ nước ngoài, chi tiêu không hợp lý tài sản, công sức đã ảnh hưởng lớn đến công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và sự nghiệp đấu tranh giải phóng miền, Nam thống nhất đất nước

Trong 21 năm xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đã xuất hiện tình trạng

“rong công, phóng điểm”, tham ô, lãng phí nhưng do yêu cầu của sự nghiệp giải phóng miền Nam nên những tiêu cực đó đã được khắc phục kịp thời

Đại thắng mùa xuân năm 1975 đã kết thúc cuộc kháng chiến chống Mỹ tạo

ra bước ngoặt lịch sử có ý nghĩa trọng đại, tiếp tục mở ra kỷ nguyên mới - kỷ nguyên đất nước hoàn toàn độc lập, thống nhất đi lên chủ nghĩa xã hội

Đất nước hoàn toàn độc lập thống nhất, chúng ta có những thuận lợi cơ bản

để cả nước đi vào khắc phục hậu quả chiến tranh, xây dựng lại đất nước ta đàng hoàng hơn, to đẹp hơn trên con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Cho đến trước đổi mới, trải qua 10 năm đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội (1975-1985), đất nước ở trong tình trạng rất khó khăn, việc duy trì cơ chế quản lý tập trung, quan liêu, bao cấp đã kìm hãm lực lượng sản xuất, đặc biệt là tư duy năng động sáng tạo của người lao động, đồng thời tạo ra kẽ hở cho những tiêu cực trong xã hội phát triển Các tệ nạn như tham ô tài sản xã hội chủ nghĩa (chủ nhiệm hợp tác xã tham ô công điểm của xã viên, cán bộ quản lý nhà đất ăn hối lộ để phân phối nhà ở, mậu dịch viên tuồn hàng cho tư thương để kiếm chênh lệch giá), báo

28 Hồ Chí Minh toàn tập Tập 11 NXB CTQG HN 2002 Trang 109

20

cáo khống, nhận hối lộ, mưu cầu lợi ích cá nhân, thất thoát, sử dụng không hiệu quả tài sản nhà nước, càng làm cho tình hình kinh tế - xã hội rối ren: sản xuất trì trệ và gặp nhiều khó khăn, lạm phát gia tăng với 3 con số (1976: 128%, 1981: 313%), đời sống đại bộ phận nhân dân gặp nhiều khó khăn, các hiện tượng tiêu cực ngày càng phát triển Tất cả những khó khăn này đã đẩy nước ta lâm vào tình trạng khủng hoảng trầm trọng, đòi hỏi Đảng và Nhà nước phải có chủ trương, quyết sách kịp thời, đúng đắn

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IV của Đảng (12/1976) đã nhận định:

“Một trong những khuyết điểm trong quản lý kinh tế là lối quản lý quan liêu, hành

chính, xem nhẹ hiệu quả, năng suất, chất lượng.”29Vì vậy, phương hướng, nhiệm

vụ phát triển và cải tạo kinh tế, văn hóa xã hội, Đảng xác định: “Coi trọng công tác

tổ chức và quản lý lao động Thi hành chế độ nghĩa vụ lao động, buộc mọi người

có sức lao động phải lao động Kết quả lao động tính từng giờ, từng phút, kiên quyết đấu tranh chống lãng phí lao động là thứ lãng phí lớn nhất hiện nay Gắn chặt quyền lợi với nghĩa vụ, quyền lợi với trách nhiệm, kết hợp kỷ luật nghiêm minh của tổ chức với tinh thần tự giác của từng người.”30 Đặc biệt trong những năm đầu tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, việc cải tạo quan hệ sản xuất cũ, củng cố và hoàn thiện quan hệ sản xuất mới xã hội chủ nghĩa là vấn đề Đảng ta đặc biệt quan tâm Cùng với đẩy mạnh công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa, xây dựng chế độ quản

lý và phân phối mới, đẩy mạnh cuộc vận động tổ chức lại sản xuất nông nghiệp

theo hướng sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa thì Đảng cũng nhấn mạnh: “Ruộng đất và

tài sản tập thể phải được bảo vệ, chống lại những hành động lợi dụng, lấn chiếm; nguyên tắc phân phối xã hội chủ nghĩa phải được tuân thủ, chống tệ tham ô, tư lợi, chống thói lười biếng”.31

21

Đảng ta cũng nhấn mạnh việc tăng cường quản lý, sửa đổi những thể lệ không hợp lý làm cho sản xuất tiểu - thủ công nghiệp phát triển thuận lợi theo phương hướng của kế hoạch nhà nước, thực hiện đúng các hợp đồng ký kết, tuân thủ các chính sách của nhà nước về quản lý kinh doanh, chống những tàn dư của lề thói cũ, làm hàng gian dối, bớt xén nhiên liệu

Để phục vụ cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, trong công tác cán bộ,

Đảng chủ trương: “Kiên quyết và kịp thời loại ra khỏi đảng những phần tử thoái

hóa biến chất, những kẻ mất hết tinh thần chiến đấu cách mạng, những phần tử chui vào Đảng mưu đồ lợi ích riêng, những kẻ lợi dụng chức quyền để ức hiếp quần chúng, xâm phạm tài sản xã hội chủ nghĩa.”32Vì vậy “trong các cơ quan nhà nước

kiên quyết tẩy trừ những hiện tượng cán bộ, nhân viên lạm dụng chức quyền, xâm phạm tài sản xã hội chủ nghĩa, kiên quyết chống bệnh quan liêu, độc đoán, chuyên quyền; nghiêm khắc thi hành kỷ luật đối với những trường hợp vi phạm kỷ luật lãnh đạo, không chấp hành quy định của tổ chức… Bằng pháp luật Nhà nước và dư luận xã hội, chúng ta cần biểu dương khen thưởng những người tốt, việc tốt đồng thời ngăn chặn những việc làm xấu, kiên quyết trừng trị những hành động ăn cắp, buôn lậu làm thiệt hại đến nền kinh tế quốc dân và tài sản xã hôi chủ nghĩa.”33

Quyết tâm của chúng ta lúc này là kiên quyết chấm dứt tình trạng vô trách nhiệm,

vô kỷ luật, dân chủ một chiều cũng như tình trạng thiếu dân chủ tập thể, quan liêu, độc đoán, chuyên quyền trong công việc quản lý nhà nước, quản lý kinh tế

Quá trình thực hiện Nghị quyết Đại hội IV, kinh tế - xã hội có nhiều chuyển biến, tuy nhiên chúng ta vẫn còn nhiều yếu kém khuyết điểm, đặc biệt quyền làm chủ của nhân dân lao động chưa được phát huy do các hiện tượng tiêu cực xã hội vẫn phát triển Nghị quyết TW 6 khóa IV (8/1978) xác định: để phát huy quyền làm chủ của tập thể trong công nghiệp hàng tiêu dùng và công nghiệp địa phương thì

một trong những biện pháp là “lãnh đạo quần chúng, nhất là quần chúng trong các

22

hợp tác xã tiểu thủ công nghiệp đấu tranh chống tham ô, móc ngoặc và các hành vi sai trái khác, đấu tranh để thực hiện đúng chính sách, pháp luật của Nhà nước”34

đồng thời Hội nghị cũng khẳnh định: “Một trong những công tác cấp bách trước

mắt là kiên quyết loại ra khỏi bộ máy Đảng và nhà nước những phần tử ức hiếp quần chúng, ăn cắp của công, hối lộ, không để một tổ chức hoặc cá nhân nào bao che, dung thứ”35

Nhiệm vụ trước mắt để tạo sự phấn khởi trong quần chúng nhân dân, dấy lên khí thế thi đua lao động sản xuất cần tuyên truyền, giáo dục, động viên kịp thời một

số mặt không hợp lý trong tổ chức, quản lý, trong chính sách, chế độ; tôn trọng đầy

đủ quyền làm chủ tập thể của nhân dân lao động…, kiên quyết đấu tranh chống các biểu hiện tiêu cực, nêu cao vai trò gương mẫu của cán bộ, đảng viên trong sản xuất, công tác, trong chấp hành chính sách và thực hiện lối sống tiết kiệm, giản dị, có quan hệ tốt với quần chúng

Trên cơ sở quán triệt Nghị quyết hội nghị 6 (khóa 4), ngày 10/11/1979 Ban

Bí thư ra chỉ thị “ Về thực hiện nhiệm vụ đấu tranh khắc phục các hiện tượng tiêu

cực trong xã hội” đã tiếp tục khẳng định: “Từ TW đến cơ sở phải kịp thời ngăn chặn và tiến tới xóa bỏ các hiện tượng tiêu cực… thông qua cuộc đấu tranh này làm cho tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể quần chúng trong sạch, vững mạnh, nâng cao phẩm chất đạo đức của cán bộ, đảng viên, phát huy quyền làm chủ tập thể của nhân dân lao động, củng cố niềm tin của quần chúng”36 Yêu cầu cơ bản của các ngành, các địa phương là phải khắc phục được tệ ăn cắp, hối lộ, ức hiếp quần chúng, phải tập trung kiểm tra kiểm soát, tăng cường công tác quản lý

Từ yêu cầu đó, Ban bí thư đề ra trách nhiệm của các ngành, các đơn vị trong

cuộc đấu tranh này là “phải căn cứ vào tình hình của mình mà đề ra kế họach chi

tiết và chỉ đạo chặt chẽ đối với công tác tuyên truyền, phát động quần chúng đấu

23

tranh chống tiêu cực; đối với việc chấn chỉnh các khâu cấp bách về quản lý đang còn nhiều sơ hở, xử lý nghiêm minh, kịp thời các vụ vi phạm.”37

Bước sang năm 1980, tình hình sai phạm, ăn cắp của công, hối lộ trong cán

bộ, đảng viên, công nhân viên chức và cả trong quần chúng nhân dân vẫn diễn ra

nghiêm trọng Nhiệm vụ đặt ra là “xử lý kịp thời những sai phạm nghiêm trọng, kịp

thời truy tố trước pháp luật và nghiêm trị những đối tượng lợi dụng chui vào tổ chức đảng, chính quyền, cơ quan đơn vị làm hư hỏng tổ chức.”38 Không chỉ vậy, lúc này đất nước cũng đang đứng trước những khó khăn to lớn: Đất nước có hòa bình nhưng cũng có thể xảy ra chiến tranh; sản xuất phát triển chậm chạp, trì trệ, năng suất lao động và hiệu quả kinh tế thấp, các mặt của đời sống xã hội mất cân đối nghiêm trọng; sự rối loạn của thị trường, giá cả, sự thiếu hụt lương thực, thực phẩm đã làm ảnh hưởng đến đời sống nhân dân, nhất là những người làm công ăn lương

Nghị quyết hội nghị lần thứ 8 khóa IV (9/1980) chỉ rõ: để đảm bảo pháp luật được thực hiện nghiêm chỉnh, có hiệu lực và tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa

thì “mỗi cán bộ, đảng viên phải sửa chữa ngay những việc làm sai trái: không

gương mẫu chấp hành chủ trương, pháp luật của nhà nước; tham ô, hối lộ, lãng phí; lợi dụng chức quyền ức hiếp quần chúng nhân dân, xâm phạm quyền công dân… gây thiệt hại tài sản xã hội chủ nghĩa.”39

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong công tác đấu tranh chống lại tham ô, lãng phí và các tiêu cực xã hội khác nhưng kết quả đạt được chưa tương xứng, chưa khắc phục được những tiêu cực đó Vì vậy nhiệm vụ đặt ra là tiếp tục và đẩy mạnh hơn nữa cuộc đấu tranh này nhằm phục vu cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội

37 Văn kiện Đảng toàn tập Tập 40 NXB CTQG HN 2005 Trang 485-486

24

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V của Đảng (3/1982) đánh giá:

“Chúng ta đã có nhiều cố gắng để không ngừng nâng cao tính chất giai cấp công

nhân, tính tiền phong gương mẫu, năng lực và sức chiến đấu của Đảng, từng bước kiện toàn hệ thống tổ chức đảng từ TW đến cơ sở, phát huy vai trò của các đoàn thể quần chúng, song chúng ta cũng đứng trước những khuyết điểm trong lãnh đạo: quản lý kinh tế xã hội chậm được sửa chữa, cùng với những khuyết điểm kéo dài trong công tác tư tưởng và công tác tổ chức của đảng, nhất là biểu hiện suy thoái

về phẩm chất cách mạng, ý chí chiến đấu Tinh thần trách nhiệm của một bộ phận cán bộ, đảng viên là trở ngại lớn.”40

Trước yêu cầu đó, Đại hôi V khẳng định: “Mỗi cán bộ, đảng viên ở bất kỳ

cương vị công tác nào đều phải xem xét tác phong công tác của mình, liên hệ chặt chẽ với quần chúng, đi sâu vào phong trào, lắng nghe ý kiến quần chúng, giữ vững

ý thức tổ chức và kỷ luật, giữ vững sự đoàn kết, thống nhất trong đảng; chống lại những tư tưởng, quan điểm sai lầm, bảo vệ chân lý, bảo vệ Đảng, giữ được lối sống lành mạnh, không bị vật chất xa hoa, đồi trụy cám dỗ.”41

Như vậy, trước thời kỳ đổi mới đất nước, chúng ta đã phải đối phó với vấn

đề tham ô, lãng phí biểu hiện ở những hiện tượng khác nhau trong đời sống xã hội:

ăn cắp của công, hối lộ, móc ngoặc, xâm phạm tài sản nhà nước… Là người tổ chức, lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng cộng sản Việt Nam đã luôn luôn đề ra nhiều chủ trương, biện pháp đúng đắn để đưa sự nghiệp cách mạng đi lên Cùng với đường lối phát triển kinh tế, Đảng cũng luôn quan tâm đến công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, gắn đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí với xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư” như lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Từ cuối thập kỷ 70 đầu thập kỷ 80 của thế kỷ XX, trên thế giới đã diễn ra những biến đổi to lớn Trước tác động mạnh mẽ của cách mạng khoa học-công nghệ, xu thế toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới, sự chạy đua về kinh tế, cuộc đấu tranh giữa hai con đường tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa và âm mưu diễn biến hòa bình của chủ nghĩa đế quốc…đã đặt hệ thống xã hội chủ nghĩa trước những thách thức mới và ngày càng nghiêm trọng Để thoát khỏi cuộc khủng hoảng

ấy, các nước xã hội chủ nghĩa đã tiến hành cải tổ, cải cách, đổi mới đất nước Tuy nhiên công cuộc cải tổ, cải cách ở Liên Xô và các nước Đông Âu ngày càng dẫn tới khủng hoảng toàn diện và sụp đổ Sự kiện đó đã ảnh hưởng sâu sắc đến cách mạng nước ta

Ở Việt Nam , sau 10 năm xây dựng chủ nghĩa xã hội, bên cạnh những thuận

và thành tựu đã giành được, chúng ta cũng đứng trước nhiều khó khăn thách thức: Hiệu quả sản xuất thấp, phân phối lưu thông rối ren, hàng triệu lao động chưa có việc làm Những mất cân đối lớn trong nền kinh tế chưa giảm bớt lại có mặt gay gắt hơn Quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa chậm được củng cố, đời sống nhân dân nhất là cán bộ công nhân viên chức và các lực lượng vũ trang còn nhiều khó khăn Đáng chý ý là các hiện tượng tiêu cực trong xã hội phát triển: sự biến chất, sa đọa của cán bộ; tệ ăn cắp, tham ô của công; nạn buôn lậu, làm hàng giả, tuồn hàng của Nhà nước ra ngoài diễn ra nghiêm trọng; công bằng xã hội bị vi phạm, pháp luật-

kỷ cương không nghiêm minh

Thực trạng này của đất nước đất nước đặt ra yêu cầu khách quan là phải đổi mới một cách toàn diện, đồng bộ Trải qua thời kỳ khảo nghiệm thực tiễn, tìm tòi con đường đổi mới có không ít khuyết điểm, vấp váp nhưng Đảng, Nhà nước và nhân dân ta cũng có được những thành tựu và kinh nghiệm bước đầu Điều này khẳng định quyết tâm đổi mới của nhân dân ta Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ

VI của Đảng (12/1986) đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước, bao gồm đổi mới tư duy, đổi mới tổ chức - cán bộ, đổi mới phương pháp lãnh đạo và phong cách công tác Đại hội đặc biệt nhấn mạnh phải đổi mới tư duy, trước hết là tư duy kinh

27

tế Đó là đổi mới cơ cấu kinh tế, có chính sách cải tạo và sử dụng đúng đắn các thành phần kinh tế, cho phép sử dụng nhiều hình thức kinh tế với quy mô và trình

độ kỹ thuật thích hợp trong từng khâu của quá trình sản xuất và lưu thông nhằm khai thác mọi khả năng của các thành phần kinh tế, trong đó kinh tế quốc doanh giữ vao trò chủ đạo

Đại hội đã đề ra 3 chương trình kinh tế lớn là: lương thực - thực phẩm, hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu, xem đó là mũi nhọn phát triển kinh tế trong thời kỳ mới; đồng thời chủ trương kiên quyết xóa bỏ cơ chế quản lý tập trung quan liêu, bao cấp, xây dựng cơ chế quản lý mới, áp dụng những biện pháp kích thích sản xuất, mở rộng giao lưu hàng hóa, xóa bỏ tình trạng ngăn sông cấm chợ, chia cắt thị trường

Trong tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, Đại hội VI đã đánh dấu một bước chuyển hướng và đổi mới quan trọng trong sự lãnh đạo của Đảng trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội nhằm thực hiện mục tiêu ổn định tình hình kinh tế-xã hội, ổn định và cải thiện đời sống nhân dân

Trong lúc kinh tế chưa thoát khỏi khủng hoảng, đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn, nền kinh tế chuyển sang cơ chế thị trường thì mặt trái của cơ chế thị trường đã tác động tiêu cực vào xã hội, làm cho tình trạng tham nhũng, lãng phí và các hiện tượng tiêu cực khác của xã hội trở nên phổ biến và có xu hướng ngày càng nghiêm trọng hơn Vì vậy, cùng với nhiệm vụ lãnh đạo sự nghiệp đổi mới, Đảng ta cũng luôn luôn quan tâm đến công tác chống tham nhũng, lãng phí

Báo cáo chính trị Đại hội VI chỉ rõ một trong những khó khăn của đất nước

ta lúc này là: “Hiện tượng tiêu cực trong xã hội phát triển, công bằng xã hội bị vi phạm, pháp luật, kỷ cương không nghiêm minh Những hành vi lộng quyền, tham nhũng của một số cán bộ và nhân viên nhà nước, những hoạt động của bọn làm ăn phi pháp chưa bị trừng trị nghiêm khắc và kịp thời”42 Điều này đã làm thất thoát

28

tài sản Nhà nước, tài sản tập thể, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và sự điều hành của các cơ quan Nhà nước

Để thực hiện mục tiêu kinh tế- xã hội ở những năm còn lại của chặng đường đầu tiên của thời kỳ quá độ là: sản xuất đủ tiêu dùng và có tích lũy, bước đầu tạo ra một cơ cấu kinh tế hợp lý nhằm phát triển sản xuất, xây dựng và hoàn thiện một bước quan hệ sản xuất mới xã hội chủ nghĩa, tạo ra sự chuyển biến tốt về mặt xã hội, bảo đảm nhu cầu củng cố quốc phòng an ninh, ổn định tình hình kinh tế - xã hội, tiếp tục xây dựng những tiền đề cần thiết cho việc đẩy mạnh công nghiệp hóa-

hiện đại hóa trong chặng đường tiếp theo, Đại hội VI cũng khẳng định: “Đi đôi với

cải tạo và phát triển kinh tế, chúng ta phải triển khai tích cực, kiên quyết và bền bĩ các hoạt động về phát triển kinh tế xã hội, xây dựng nền văn hóa và con người mới, chống các hiện tượng tiêu cực, nhất là tệ tham nhũng, hối lộ, đầu cơ trục lợi, thiết lập công bằng xã hội.”43

Muốn chống lại các tiêu cực đó, Đảng nhấn mạnh phải quan tâm đến công tác xây dựng Đảng Đảng phải được xây dựng để thật sự ngang tầm với một Đảng cầm quyền có trọng trách lãnh đạo toàn dân thực hiện thắng lợi hai nhiệm vụ chiến lược là xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

“Mỗi người cộng sản phải suốt đời học tập, noi gương đạo đức, tác phong của Bác

Hồ giữ gìn và nâng cao danh hiệu cao quý của người đảng viên cộng sản Mọi người phải suy nghĩ và hành động vì lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, vì lợi ích cách mạng chứ không phải vì địa vị tư lợi”44

Báo cáo chính trị cũng chỉ rõ: “Tư tưởng và hành động chạy theo đồng tiền,

tính ích kỷ, hành vi xâm phạm tài sản xã hội chủ nghĩa, xâm phạm lợi ích của nhân dân , ăn cắp của công, lấy của công để biếu xén, chè chén, “phân phối nội bộ” phải bị phê phán và xử lý nghiêm khắc”45

29

Có thể thấy rằng công cuộc đổi mới đang tạo ra những thành tựu, kết quả trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước nhưng đồng thời cũng làm cho các bệnh quan liêu, tham nhũng, lãng phí lây ngấm trong một bộ phận cán bộ, Đảng viên và công chức và là khó khăn to lớn đối với sự nghiệp cách mạng Vì vậy cùng với quyết tâm đẩy mạnh hơn nữa sự nghiệp đổi mới đất nước thì Đảng cũng thể hiện quyết tâm của mình đối với những hành vi tham nhũng, lãng phí Vì vậy trong phương hướng, mục tiêu chủ yếu để phát triển kinh tế xã hội trong 5 năm 1986-

1990, Đảng quán triệt phải “thực hiện thường xuyên chế độ thanh tra tài chính, xử

lý nghiêm theo pháp luật để nhanh chóng thiết lập kỷ cương về tài chính, phát động quần chúng kiểm soát, giám sát để chống tệ tham nhũng, lãng phí”46

Quán triệt quan điểm, đường lối của Nghị quyết Đại hội VI, tại Hội nghị lần

thứ 5 BCH TW khóa VI đã ra Nghị quyết “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng

Đảng, đảm bảo thực hiện NQ Đại hội VI của Đảng” Nghị quyết này đề cập đến

hạn chế của Đảng và tình trạng quan liêu, tham nhũng của đất nước: Sự lãnh đạo của Đảng về chính trị, tư tưởng, tổ chức chưa ngang tầm nhiệm vụ cách mạng, chưa đáp ứng đòi hỏi của công cuộc đổi mới và yêu cầu, nguyện vọng của nhân dân Bệnh quan liêu, xa rời quần chúng, hống hách, ăn cắp của công, ăn hối lộ còn nặng nhất là ở một số cán bộ lợi dụng chức quyền hoặc vật tư, của cải của Nhà nước Quan hệ giữa Đảng với quần chúng bị xói mòn, uy tín của Đảng giảm sút một cách nghiêm trọng

Từ thực trạng trên, Nghị quyết đã đề ra một số yêu cầu, nhiệm vụ cụ thể để chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí:

- Thực hiện nghiêm nguyên tắc tập trung dân chủ, đẩy mạnh tự phê bình và phê bình; củng cố sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng; đấu tranh chống quan liêu, chống vi phạm quyền làm chủ của nhân dân

- Kiên quyết phê phán và khắc phục tư tưởng bảo thủ không muốn đổi mới Coi trọng đấu tranh chống các phần tử cơ hội, thiếu trung thực, lợi dụng đổi mới để luồn lách, hành động sai trái hòng thỏa mãn những tham vọng cá nhân

- Đẩy mạnh giáo dục lý tưởng cách mạng, nâng cao phẩm chất, đạo đức cho cán bộ, đảng viên Nêu cao lối sống cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; lên án

và đấu tranh mạnh với chủ nghĩa cá nhân và đầu óc địa vị; tệ tham ô, ăn cắp của công, ăn hối lộ, thói quan liêu cửa quyền, lối sống xa hoa, thực dụng…

- Phát triển rộng rãi các hình thức tiếp xúc và đối thoại với quần chúng với ý thức thực sự trọng dân, gần dân, nghe dân và tin dân, tránh quan liêu, hình thức…

- Các đoàn thể quần chúng quy định rõ chức năng, nhiệm vụ, đổi mới nội dung và phương thức họat động, xắp xếp lại bộ máy, cán bộ

- Xây dựng phong cách lãnh đạo và lề lối làm việc mới, giảm bớt các cuộc họp không cần thiết, thiếu chuẩn bị

- Tăng cường công tác kiểm tra của Đảng, kết hợp công tác kiểm tra của Đảng với công tác thanh tra của Nhà nước, đấu tranh chống các biểu hiện giảm sút

ý chí chiến đấu và tinh thần, trách nhiệm; sự bảo thủ, trì trệ, quan liêu, hống hách,

xa rời quần chúng, lợi dụng chức quyền để tham ô, ăn cắp hoặc hưởng đặc quyền, đặc lợi

- Làm rõ hơn chức năng, nhiệm vụ, mối quan hệ và lề lối làm việc giữa các

cơ quan Đảng, Nhà nước và các đoàn thể quần chúng

Bước sang năm 1990, do những khó khăn về kinh tế và đời sống, tham nhũng, hối lộ lan tràn và trở thành tệ nạn, được nhìn nhận như một vấn đề quan trọng cần giải quyết trong hoạt động của Đảng và Nhà nước Tham nhũng có trong mọi lĩnh vực, trong cả công tác cán bộ, ở những lĩnh vực tưởng chừng như không thể tham nhũng, đó chính là tình trạng chạy chức, chạy quyền, mua quan bán chức

Vì vậy, Quyết định số 240/HĐBT ngày 26/2/1990 của Hội đồng bộ trưởng “Về đấu

tranh chống tham nhũng” là văn bản đầu tiên chúng ta mở đầu cuộc chiến chống

tham nhũng Trong đó nhận định: “ Trong đời sống xã hội, đặc biệt là trong nhiều

31

cơ quan, xí nghiệp của Nhà nước đã xuất hiện ngày càng nhiều tệ tham nhũng dưới nhiều hình thức, gây ảnh hưởng rất nghiêm trọng, trong việc xâm phạm tài sản của Nhà nước, của tập thể, của công dân, gây nên sự bất bình trong nhân dân, sự bất công trong các tầng lớp xã hội và giảm lòng tin vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước Trong không ít trường hợp hành vi tham nhũng đã gây tác hại như một tội ác hay một hành vi phá hoại Chúng ta đã nhiều lần lên án và tiến hành nhiều biện pháp để đấu tranh và ngăn chặn nhưng ít hiệu quả Tệ tham nhũng dưới nhiều hình thức không những không bị ngăn chặn mà còn có chiều hướng nghiêm trọng hơn”47

Quyết định 240/ HĐBT đã chỉ ra nguyên nhân chủ yếu của thực trạng trên là do: Công tác quản lý Nhà nước về kinh tế - xã hội còn lỏng lẻo, kỷ cương xã hội, pháp chế Nhà nước không nghiêm, công tác thanh tra, kiểm tra không thường xuyên và triệt để Sự đan xen giữa cơ chế cũ và mới trong quá trình đổi mới đã tạo

kẽ hở cho các phần tử thoái hóa, biến chất, cán bộ nhân viên nhà nước chạy theo lợi ích cá nhân để tham ô, ăn hối lộ, chiếm đoạt tài sản của Nhà nước, tập thể và nhân dân Nhưng nguyên nhân trước hết là do sự chỉ đạo của các cấp các ngành từ TW đến cơ sở chưa thấy hết trách nhiệm, chưa kiên quyết đấu tranh với các hành vi đó Quyết định này ra đời là sự tiếp tục thực hiện cuộc vận động làm trong sạch và nâng cao sức chiến đấu của tổ chức Đảng và cơ quan Nhà nước, làm lành mạnh các quan hệ xã hội mà các Nghị quyết của Đảng, Nhà nước ta trước đó đề ra

Quyết định đã xác định: “Đấu tranh chống tham nhũng, ngăn chặn và xóa

bỏ tệ tham nhũng là một trong những vấn đề nóng hổi hiện nay đòi hỏi trách nhiệm

và quyết tâm cao của Hội đồng bộ trưởng, của các ngành các cấp, các cơ quan đơn

vị và sự giám sát của nhân dân…”48.Và mục tiêu trước mắt của đấu của đấu tranh

nhũng NXB CTQG HN 2005 Trang 70-71.

nhũng NXB CTQG HN 2005 Trang 72.

32

chống tham nhũng là tập trung chống tệ tham ô, hối lộ, cố ý làm trái chính sách, pháp luật và sử dụng lãng phí tiền bạc, tài sản Nhà nước

Để đạt được mục tiêu đó, cuộc đấu tranh chống tham nhũng phải được tiến hành thường xuyên, rộng khắp ở tất cả các tổ chức kinh tế, các cơ quan Nhà nước, các đơn vị lực lượng vũ trang, các đoàn thể chính trị, các tổ chức xã hội, không loại trừ cơ quan đơn vị nào, đặc biệt trọng điểm là các cơ quan, đơn vị quản lý nhiều tiền, hàng vật tư quý hiếm, ngoại tệ, sử dụng vốn lớn và những nơi có biểu hiện tham ô, hối lộ, lãng phí, làm thất thoát lớn tài sản XHCN Từ đó xác định các mục tiêu cụ thể cho cuộc đấu tranh này là: Chống mọi hành vi lợi dụng chức trách, quyền hạn dưới mọi hình thức… để tham ô, chiếm đoạt tài sản nhà nước; chống các hành vi cố ý làm trái chính sách, pháp luật gây thiệt hại nghiêm trọng tài sản XHCN; chống tùy tiện đặt ra tổ chức, chế độ ngoài quy định của Nhà nước về nhà

ở, xe cộ, không sử dụng công quỹ vào liên hoan, hội nghị…

Như vậy, Quyết định số 240/ HĐBT là văn bản đầu tiên của Nhà nước ta đánh giá đúng thực trạng tham nhũng, lãng phí trên đất nước ta những năm đầu thời

kỳ đổi mới, đồng thời nêu ra những nguyên nhân chủ yếu của thực trạng đó Theo yêu cầu và mục tiêu trước mắt của cuộc đấu tranh chống tham nhũng, chúng ta phải tập trung sức tiến công vào các tệ tham ô, hối lộ, cố ý làm sai chính sách pháp luật của Nhà nước Cuộc đấu tranh này đòi hỏi trách nhiệm và sự quyết tâm cao của

các cơ quan, đơn vị, các cấp các ngành… Đặc biệt đòi hỏi “thái độ đối với tệ tham

nhũng phải nghiêm khắc đối với mọi tội phạm, thể hiện sự bình đẳng thật sự của mọi công dân trước pháp luật, không có trường hợp ngoại lệ”49 Chống tham nhũng đã không còn là việc riêng của cơ quan chuyên trách mà là công việc của toàn đảng, toàn dân Và cuộc đấu tranh này mới chỉ thật sự bắt đầu

Thực tế của chúng ta lúc này là cùng với nạn tham nhũng thì buôn lậu qua biên giới cũng đã trở nên phổ biến và là một khó khăn nữa đặt ra cho đất nước Vì

nhũng NXB CTQG HN 2005 Trang 75.

33

vậy Đảng ta xác định: “Thực hiện thắng lợi cuộc vận động chống tham nhũng

chống buôn lậu là nhiệm vụ trọng tâm đột xuất có ý nghĩa toàn diện về chính trị, kinh tế, an ninh, quốc phòng trong tình hình hiện nay, bảo đảm hiệu lực quản lý của Nhà nước, góp phần làm trong sạch Đảng, bộ máy Nhà nước”50 Thực hiện

điều đó Chỉ thị 416 CT ngày 3/12/1990 của Hội đồng bộ trưởng “Về việc tăng

cường công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý các vụ tham nhũng và buôn lậu” và Chỉ

thị số 08/ CT-TATC ngày 6/12/1990 của Tòa án nhân dân tối cao “Về triển khai

chống tham nhũng, buôn lậu qua biên giới và một số loại tội phạm khác” đã được

ban hành, góp phần đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống tham nhũng, buôn lậu và các tệ nạn khác

2 Kết quả đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí (1986-1991)

Cùng với lãnh đạo sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước, Đảng và Nhà nước

ta cũng rất quan tâm chú ý đến cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí Tuy nhiên cuộc đấu tranh này mới chỉ thực sự bắt đầu kể từ khi Hội đồng Bộ trưởng ra quyết định số 240/ HĐBT(26/6/1990) và đã thu được kết quả đáng mừng Hàng nghìn vụ lớn, nhỏ ở xã, huyện, tỉnh, ở các ngành, các bộ đã được đưa ra ánh sáng

Tính đến cuối năm 1990, qua kiểm sát ở 892 đơn vị thương nghiệp quốc doanh đã phát hiện 532 đơn vị liên kết, liên doanh trá hình để tư thương núp bóng trốn thuế Các cơ quan nội chính đã thụ lý 3380 vụ án liên quan đến tham nhũng với 5270 bị can, truy tố 1034 vụ với 1674 bị can Trong tổng số 3380 vụ án có: 990

vụ với 1582 bị can phạm tội tham ô; 1551 vụ với 1810 bị can phạm tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản; 52 vụ với 113 bị can phạm tội lừa đảo; 179 vụ với 442

bị can phạm tội cố ý làm sai chính sách

Các ngành nội chính đã thu hồi tài sản Nhà nước bị thất thoát 76,9 tỷ đồng Việt Nam và hơn 2,5 triệu đô la Mỹ Qua phát hiện đấu tranh đã kiên quyết khởi tố

nhũng NXB CTQG HN 2005 Trang 82.

34

484 vụ thuộc ngành ngân hàng, tín dụng; 101 vụ thuộc ngành dự trữ quốc gia Đặc biệt tiêu cực ở một số cục dự trữ quốc gia là hết sức nghiêm trọng đã dược báo chí

và các cơ quan chức năng phát hiện như: Chi cục dự trữ lương thực Hải Hưng (A34 Hải Hưng), Chi cục dự trữ quốc gia Thanh Hóa, Chi cục dự trữ lương thực Hà Sơn Bình, Chi cục dự trữ quốc gia Thái Bình…Điều này phản ánh mức độ nghiêm trọng của các hiện tượng tiêu cực, đồng thời cũng là một số kết quả trong đấu tranh chống tiêu cực của chúng ta ở giai đoạn này51

Cũng trong thời gian này những tiêu cực xung quanh việc đền bù, dời dân giải phóng lòng hồ sông Đà, đặc biệt là vụ cố ý làm trái pháp luật, tham ô 500 triệu đồng ở công ty Lask- Thành phố Hồ Chí Minh là những điển hình cho công tác đấu tranh chống tham nhũng của Đảng và Nhà nước ta

Có thể thấy, sau hơn 4 năm thực hiện đổi mới và 1 năm thực hiện quyết định

số 240/ HĐBT của Hội đồng bộ trưởng về đấu tranh chống tham nhũng, được sự hỗ trợ của báo chí, sự ủng hộ của quần chúng nhân dân, sự hoạt động kịp thời và nghiêm minh của các cơ quan Đảng và Nhà nước nên đã phát hiện, điều tra, kết luận và xét xử hàng nghìn vụ, thu hồi hàng trăm tỷ đồng và nhiều tài sản khác; đã

xử lý, kỷ luật, buộc thôi việc hàng vạn cán bộ, công nhân viên chức Nhà nước, trong đó có một số cán bộ cao cấp.ở nhiều địa phương, dưới sự lãnh đạo của các cấp uỷ Đảng, chống tham nhũng được thực hiện vững chắc, điển hình là các tỉnh, thành phố: Hà Sơn Bình, Bình Định, Vĩnh Phú, Hải Phòng…

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, cuộc đấu tranh chống tham nhũng vẫn còn nhiều hạn chế, thiếu sót:

- Tệ tham nhũng chưa được ngăn chặn, trái lại tiếp tục diễn ra dưới nhiều hình thức, ngày càng tinh vi, móc nối chằng chịt, có tổ chức

- Tham nhũng xảy ra ở các cấp, các ngành, các địa phương, đơn vị khá nhiều nhưng việc phát hiện và đấu tranh còn quá ít so với thực tế

51 Tạp chí cộng sản Số tháng 8/1991.

- Nhiều vụ tham ô, hối lộ, cố ý làm sai chính sách, sử dụng lãng phí tiền và tài sản của Nhà nước còn bị bỏ lọt Nhiều vụ được phát hiện nhưng công tác điều tra, đấu tranh, truy tố xét xử còn chậm Việc xử lý có lúc có nơi chưa nghiêm, chưa kiên quyết và đồng bộ

- Công tác phối hợp giữa đấu tranh chống tham nhũng với xây dựng cơ chế quản lý mới, với công tác tổ chức nhân sự ở các ngành, các cấp chưa chặt chẽ, thường xuyên Các ngành nội chính là lực lượng thường trực nhưng phối hợp với nhau thiếu toàn diện

- Chúng ta chưa khai thác triệt để sức mạnh của quần chúng nhân dân, của các tổ chức chính trị–xã hội trong cuộc đấu tranh này; sự gương mẫu của các lực lượng trung kiên như đảng viên, đoàn viên và lực lượng tiến bộ khác chưa được động viên kịp thời

Để tiếp tục đưa sự nghiệp đổi mới của đất nước đi lên và để cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng đạt hiệu qủa cao, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp đổi mới đòi hỏi Đảng và Nhà nước ta cần tiếp tục có sự chỉ đạo đúng đắn, toàn diện, có những biện pháp đồng bộ đồng thời có sự ủng hộ nhiệt tình của quần chúng nhân dân

II ĐẢNG LÃNH ĐẠO ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG, LÃNG PHÍ GIAI ĐOẠN 1991-1996

36

Tuy nhiên đất nước vẫn chưa ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, hơn nữa chúng ta vẫn bị các thế lực thù địch bao vây, cấm vận Trong bối cảnh này, yêu cầu đặt ra là tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới, đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng, cải thiện đời sống nhân dân, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, với chế độ Cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí tiếp tục được đặt ra

và thực hiện để phục vụ công cuộc đổi mới

Báo cáo chính trị tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng

(6/1991) nêu rõ: “Tuy mức sống còn thấp nhưng trong tiêu dùng của một bộ phận

nhân dân và cán bộ còn nhiều xa hoa, lãng phí có một số mặt vượt quá trình độ và khả năng của nền kinh tế chung , tình hình thất thoát lớn tài sản XHCN, tham nhũng, buôn lậu, đạo đức suy đồi… đang là những vấn đề nóng bỏng”52 Và một trong những nhiệm vụ cấp bách lúc này là: đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống tham nhũng và nạn buôn lậu, khẩn trương rà soát lại và sửa đổi, bổ sung chính sách, quyết định của Nhà nước để tạo điều kiện đấu tranh có hiệu quả chống tệ tham nhũng; kịp thời xử lý nghiêm minh những trường hợp đã phát hiện, loại bỏ khỏi guồng máy những cán bộ thoái hóa, biến chất

Vì vậy Đảng ta khẳng định: “Tiếp tục tiến hành kiên quyết và thường xuyên

cuộc đấu tranh chống tệ tham nhũng, phương hướng cơ bản để khắc phục tệ tham nhũng là phải xây dựng và hoàn thiện bộ máy, cơ chế quản lý và pháp luật; xử lý nghiêm minh những người vi phạm, đồng thời tăng cường giáo dục tư tưởng, quản

lý chặt chẽ nội bộ.”53

Trong “Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã

hội” được thông qua tại Đại hội VII, Đảng đã đề ra mục tiêu tổng quát của đất

nước ta lúc này là ra khỏi khủng hoảng, ổn định kinh tế - xã hội, phấn đấu vượt qua tình trạng nước nghèo và kém phát triển, cải thiện đời sống nhân dân, củng cố quốc

Trang31-38.

148-149

37

phòng - an ninh, tạo điều kiện cho đất nước phát triển nhanh hơn vào đầu thế kỷ XXI Và một trong những nội dung của mục tiêu tổng quát là: vượt qua khó khăn gay gắt trước mắt, ra khỏi khủng hoảng, ổn định tình hình kinh tế - xã hội Đẩy lùi

và khống chế lạm phát, ổn định và phát triển sản xuất, ổn định đời sống nhân dân, đẩy lùi các tệ nạn xã hội, chống tham nhũng, thiết lập trật tự kỷ cương Đây là nhiệm vụ trọng tâm của kế hoạch 5 năm 1991-1995

Công tác cán bộ trong thời kỳ này phải được xây dựng phù hợp với cơ chế

mới, đó là :“Đánh giá và sử dụng cán bộ có hiệu quả công tác thực tiễn, không

phân biệt giữa Đảng viên và người ngoài Đảng, xóa bỏ những định kiến về thành phần xuất thân Sửa đổi những cơ chế, chính sách tạo kẽ hở và tạo điều kiện cho tệ quan liêu, tham nhũng Thanh trừng những phần tử tham nhũng, áp chế dân dù ở bất cứ cương vị nào

Và với bản chất của Nhà nước dân chủ nhân dân, Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa “có mối liên hệ thường xuyên, chặt chẽ vói nhân dân, tôn trọng và lắng nghe ý kiến của nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân Có cơ chế và biện pháp kiểm soát, ngăn ngừa và trừng trị tệ quan liêu, tham nhũng, lộng quyền, vô trách nhiệm, xâm phạm quyền dân chủ công dân”54

Như vậy, cùng với sự kiểm tra, kiểm soát, ngăn ngừa và trừng trị tệ tham nhũng lãng phí thì sự liên hệ chặt chẽ với nhân dân, tôn trọng dân và gần dân là biện pháp huy động được sức mạnh của nhân dân, sẽ góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh này Và cuộc đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí cũng là một nội dung rất quan trọng trong sự nghiệp cách mạng của chúng ta Vì vậy nó đòi hỏi sự quyết tâm cao của Đảng, Nhà nước và mọi người dân

Lúc này, trên thế giới, sự sụp đổ của Liên Xô và một số nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu đã làm thay đổi cục diện chính trị thế giới: Chủ nghĩa xã hội lâm vào thoái trào, phong trào cách mạng, phong trào cộng sản và công nhân quốc tế gặp khó khăn nghiêm trọng; Chủ nghĩa đế quốc đẩy mạnh các hoạt động chống phá

38

các nước xã hội chủ nghĩa và lực lượng cách mạng hòng xóa bỏ chủ nghĩa xã hội, thiết lập trật tự thế giới mới

Tháng 12/1991 Hội nghị lần thứ hai BCH TW (khóa VII) đã họp và ra Nghị

quyết “Về nhiệm vụ và giải pháp ổn định, phát triển kinh tế xã hội trong những

năm 1991-1995” Hội nghị cũng đã đề cập đến công tác chống tham nhũng và nhấn

mạnh: Để kiện toàn tổ chức phải làm trong sạch bộ máy, tăng cường kỷ luật của Đảng, pháp chế của Nhà nước, chống tham nhũng, quan liêu, lợi dụng chức quyền

và buôn lậu…Phát huy tác dụng tích cực của các cơ quan thông tin đại chúng, đề cao đạo đức cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, lên án những hành vi tham nhũng, buôn lậu, lối sống xa hoa, lãng phí, đua đòi

Trước những diễn biến phức tạp của tình hình thế giới và trong nước đòi hỏi Đảng ta phải vững vàng, kiên định mục tiêu, lý tưởng XHCN, tinh thần độc lập tự chủ và khả năng nhạy bén, sáng tạo để tiếp tục lãnh đạo nhân dân ta vượt qua khó khăn, đưa công cuộc đổi mới tiếp tục đi lên

Tháng 6/1992 Hội nghị lần thứ ba BCH TW Đảng (khóa VII) họp và ra Nghị

quyết “Về một số nhiệm vụ đổi mới và chỉnh đốn Đảng”, Nghị quyết đã chỉ ra một trong những khuyết điểm của Đảng ta là “Không ít cán bộ, đảng viên bị chủ nghiã

cá nhân thực dụng cuốn hút, trở nên thoái hóa, hư hỏng Tệ tham nhũng, hối lộ, buôn lậu, ăn chơi vung phí tài sản của nhân dân rất nghiêm trọng và kéo dài Những hiện tượng đó gây tác hại lớn, làm tổn hại thanh danh, uy tín của Đảng”55

Từ đó đặt ra yêu cầu đổi mới chỉnh đốn Đảng trong những năm tới là: Nâng cao bản lĩnh chính trị và năng lực lãnh đạo của Đảng Nâng cao trình độ kiến thức, đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên, khắc phục có hiệu quả tệ tham nhũng

Đặc biệt công tác tư tưởng của Đảng phải gắn với việc tổ chức thực hiện có kết quả Nghị quyết Đại hội VII của Đảng, giải quyết một số vấn đề kinh tế - xã hội

cụ thể, nóng bỏng trước mắt…, khắc phục có hiệu quả các hiện tượng tiêu cực, trước hết là tệ tham nhũng, củng cố niềm tin của nhân dân

39

Nghị quyết cũng nhấn mạnh: Trong công tác đảng viên, cùng với việc bồi dưỡng, phát huy những đồng chí giữ được tư cách đảng viên, có phẩm chất chính trị và đạo đức, có trình độ và năng lực hoàn thành nhiệm vụ, được quần chúng tín nhiệm ; giúp đỡ các đồng chí hạn chế về kiến thức, năng lực hoặc hoàn cảnh khó

khăn… thì chúng ta phải “Xử lý nghiêm khắc những người cơ hội về chính trị, nói

và làm trái với quan điểm, đường lối của Đảng, tham nhũng, thoái hóa, biến chất,

bị quần chúng oán ghét”56 Kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng và các hiện tượng tiêu cực khác, trong đó cùng với việc xử lý kiên quyết, dứt khoát những vụ việc trước mắt, phải có biện pháp cơ bản để ngăn chặn tệ tham nhũng từ gốc Các biện pháp mà Hội nghị lần thứ ba đưa ra là:

- Nghiên cứu, xây dựng và hoàn chỉnh các chính sách, luật pháp, cơ chế quản

lý kinh tế Sửa đổi những sơ hở trong cơ chế và chính sách để hạn chế, ngăn chặn tình trạng lợi dụng tham ô, ăn cắp, gây lãng phí của Nhà nước, trước hết là đối với các tổ chức và đơn vị kinh tế

-Tăng cường và kiện toàn các cơ quan bảo vệ pháp luật có bản lĩnh, công minh, chính trực và có năng lực chuyên môn

- Kiện toàn tổ chức bộ máy Nhà nước, tinh giản biên chế, làm cho bộ máy hoạt động có hiệu lực

Và một trong những vấn đề cấp bách mà Hội nghị đề ra cần phải giải quyết

là “ngăn chặn tham nhũng, tiêu cực, gây thất thoát, lãng phí Các cơ quan pháp

luật điều tra, xét xử một số vụ lớn, trước hết ở TW và một số tỉnh trọng điểm”57 Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban chấp hành TW Đảng (khóa VII) đã gắn nhiệm vụ đổi mới, chỉnh đốn Đảng với công tác đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí và các hiện tượng tiêu cực khác, đã đưa ra nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, tổ chức, trong công tác cán bộ của Đảng… nhằm tạo ra