Giáo án chủ đề tích hợp môn ngữ văn lớp 12, chủ đề kí

Giáo án chủ đề tích hợp môn ngữ văn lớp 12, chủ đề kí

Ngày soạn:

Ngày dạy:

CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP VĂN BẢN KÍ HIỆN ĐẠI VIỆT NAM TRONG

CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN LỚP 12 THPT

BƯỚC 1 XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ CẦN GIẢI QUYẾT TRONG CHỦ ĐỀ

Kĩ năng đọc - hiểu văn bản kí hiện đại Việt Nam trong chương trình Ngữ vănlớp 12 THPT

BƯỚC 2 XÂY DỰNG NỘI DUNG CHỦ ĐỀ

- Đọc – hiểu các văn bản kí hiện đại Việt Nam trong chương trình Ngữ văn

lớp 12: Người lái đò Sông Đà (Nguyễn Tuân); Ai đã đặt tên cho dòng sông?

(Hoàng Phủ Ngọc Tường)

- Tích hợp các bài: Luyện tập vận dụng kết hợp các phương thức biểu đạt trong bài văn nghị luận; Luyện tập vận dụng kết hợp các thao tác lập luận.

Thời lượng dạy học chủ đề là 8 tiết, cụ thể như sau:

+ Tiết 1,2,3: Hướng dẫn HS tìm hiểu chung về thể loại kí; đọc – hiểu văn bản Người lái đò Sông Đà (Nguyễn Tuân).

+ Tiết 4,5,6: Hướng dẫn HS đọc – hiểu văn bản Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường).

+ Tiết 7: Hướng dẫn HS tìm hiểu bài Luyện tập vận dụng kết hợp các phương thức biểu đạt trong bài văn nghị luận.

+ Tiết 8: Hướng dẫn HS tìm hiểu bài Luyện tập vận dụng kết hợp các thao tác lập luận; kiểm tra thường xuyên.

BƯỚC 3 XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU CỦA CHỦ ĐỀ

1 Về kiến thức

- Nhận biết: HS nêu được đặc điểm của thể kí

- Thông hiểu: Giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của từng văn bản:

+ Người lái đò Sông Đà (Nguyễn Tuân): Cảm nhận được vẻ đẹp của sông Đà

và hình tượng người lái đò, từ đó hiểu được tình yêu, sự đắm say của NguyễnTuân với thiên nhiên và con người lao động miền Tây Bắc tổ quốc; thấy được

sự tài hoa, uyên bác của nhà văn và hiểu được những nét đặc sắc nghệ thuậtcủa thiên tuỳ bút.

+ Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường): Thấy được tình

yêu, niềm tự hào tha thiết, sâu lắng của tác giả dành cho dòng sông quêhương, cho xứ Huế thân yêu, cho đất nước

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến kí hiện đại Việt Nam

- Năng lực đọc - hiểu tác phẩm kí văn học

- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về tác phẩm kí

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về thành tựu của hai tác phẩm kí

- Năng lực phân tích, so sánh để thấy nét đặc sắc của Nguyễn Tuân và HoàngPhủ Ngọc Tường

- Năng lực tạo lập văn bản nghị luận: viết được một văn bản nghị luận phântích, đánh giá một tác phẩm kí

BƯỚC 4 THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1 Giáo viên

- Thiết bị dạy học: SGK Ngữ văn 12 (tập 1); Tài liệu chuẩn kiến thức - kĩ

năng Ngữ văn 12; Bài soạn; Bài giảng Powerpoit; tranh, ảnh về 2 tác giả, tácphẩm

BƯỚC 5 THIẾT LẬP BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC

VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHÍNH ĐƯỢC HÌNH THÀNH THÔNG QUA CHỦ ĐỀ

Nhận

biết

Vận dụng thấp

- Vận dụnghiểu biết về tácgiả, tác phẩm

để phân tích, lýgiải giá trị nộidung, nghệthuật của tácphẩm

- So sánh các phươngdiện nội dung, nghệthuật giữa các tác phẩmcùng đề tài hoặc thểloại, phong cách tácgiả

- Tích hợp các môn họcliên quan

- Hiểu được đặc điểm

cơ bản của thể loạikí

- Vận dụng hiểubiết về thể kí

để phân tích, lígiải giá trị nộidung và nghệthuật của từngvăn bản

- Trình bày những kiếngiải riêng, phát hiệnsáng tạo về từng vănbản

- Liên hệ với những giátrị sống của bản thân vànhững người xungquanh

- Vận dụng kiến thức

và tư liệu để lý giải vềvấn đề xã hội, vấn đềthời đại mà tác giả thểhiện trong tác phẩm

sự kiện

- Hiểu được cảm

- Chỉ ra cácbiểu hiện vàkhái quát cácđặc điểm củathể loại từ các

- Vận dụng kiến thứcliên môn để thực hiệnviệc so sánh đề tài, cảmhứng trong các tácphẩm của chủ đề

các tác phẩm

kí

hứng chủ đạo baotrùm những tác phẩmkí

tác phẩm trongchủ đề

- Từ đề tài thể loại tựxác định con đườngkhám phá, phân tíchcác văn bản cùng thểloại, đề tài không cótrong chương trình

- Trình bàycảm nhận vềtác phẩm

- Khái quát giátrị, đóng gópcủa các tácphẩm trong chủđề

- Vận dụng tri thức đọchiểu văn bản để kiếntạo những giá trị sốngcủa cá nhân

- Vận dụng kiến thứcliên môn để trình bàynhững giải pháp để giảiquyết một vấn đề cụ thểtrong học tập, trong đờisống từ chủ đề

kể đối với việc thểhiện nội dung tưtưởng của tác phẩm

- Khái quát đặcđiểm phongcách của tácgiả từ tácphẩm

- Thuyết trình

về tác phẩm

- Chuyển thể văn bản(vẽ tranh, đóng kịch…)

- Nghiên cứu khoa học,

- Bài nghị luận (trình bày suy nghĩ,

cảm nhận, kiến giải riêng của cá

nhân, )

- Phiếu quan sát làm việc nhóm

(trao đổi, thảo luận về các giá trị của

- Bài kiểm tra chủ đề

BƯỚC 5 XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI THEO CÁC MỨC ĐỘ

vận dụng cao

Em hãy nêu những nét

chính về tác giả?

Chỉ ra những biểu hiện vềcon người tác giả được thểhiện trong tác phẩm?

Bài kí giúp em hiểu thêm

gì về tác giả?

Bài kí được viết trong

hoàn cảnh nào?

Tác động của hoàn cảnh rađời đến việc thể hiện nộidung tư tưởng của bài kí làgì?

Hoàn cảnh ra đời của bài

kí giúp em hình dung nhưthế nào về đất nước, conngười Việt Nam?

- Hình tượng nghệ thuậtgiúp nhà văn thể hiện cáinhìn về cuộc sống và con

Hình tượng nghệ thuật đótạo cho em ấn tượng gì?

người như thế nào?

Đánh giá về sự phù hợpcủa các biện pháp nghệthuật trong việc thể hiệnnội dung tư tưởng của tácphẩm?

Với bài Người lái đò Sông Đà (Nguyễn Tuân), có thể sử dụng các câu hỏi

Bài kí giúp em hiểu thêm

gì về con người, phongcách nghệ thuật của tácgiả?

Bài kí được viết trong

hoàn cảnh nào?

Em hãy chỉ ra tác độngcủa hoàn cảnh ra đời đếnviệc thể hiện nội dung tưtưởng của bài kí là gì?

Hoàn cảnh ra đời của bài kígiúp em hình dung như thếnào về thiên nhiên và conngười Tây Bắc?

Bài kí đã xây dựng

được những hình

tượng nghệ thuật nào?

- Hình tượng con sông

Đà được khắc họa vớinhững đặc điểm nào?

- Vẻ đẹp của hình tượngngười lái đò sông Đàđược khắc họa như thếnào?

- Hình tượng con sông Đàcho em hình dung như thếnào về thiên nhiên TâyBắc?

- Hình tượng người lái đòsông Đà giúp em cảm nhận

gì về vẻ đẹp con người TâyBắc?

- Những hình ảnh: vách

đá, ghềnh Hát Loóng, cáihút nước, thác đá đã

- Qua tính cách hung bạocủa sông Đà, Nguyễn Tuânmuốn thể hiện điều gì?

- Vẻ đẹp dữ dội và hungbạo của sông Đà gợi cho

em liên tưởng đến con sôngnào trên đất nước ta?

khi miêu tả sông Đà

dữ dội hung bạo?

được miêu tả cụ thể nhưthế nào?

- Nêu tác dụng của cácbiện pháp nghệ thuật?

- Màu sắc của sông Đà

có điểm gì khiến em ấntượng?

- Con sông còn khơi gợirất nhiều cảm xúc, đó lànhững cảm xúc gì? Ýnghĩa?

- Cảnh sắc hai bên bờsông Đà có những nétriêng như thế nào?

- Nêu tác dụng của cácbiện pháp nghệ thuật đó?

- Nhận xét về vẻ đẹp thơmộng trữ tình của sông

Đà ?

- Theo em, vì sao vẻ đẹp ấyhấp dẫn Nguyễn Tuân vàngười đọc?

- Em có nhận xét gì vềphong cách nghệ thuật củanhà văn trong cách miêu tảthiên nhiên Tây Bắc?

- Hãy khái quát những đặcđiểm của thể kí thể hiệnqua hình tượng sông Đà?

- Vẻ đẹp của hình

tượng người lái đò

sông Đà qua cuộc

- Cuộc vượt thác đượcmiêu tả cụ thể như thếnào?

- Nêu tác dụng của cácbiện pháp nghệ thuật đó?

- Em đánh giá như thế nào

về vẻ đẹp của người lái đòqua cuộc vượt thác?

- Vẻ đẹp ấy có ý nghĩa gìtrong việc thể hiện chủ đềcủa tác phẩm?

- Hãy khái quát những đặcđiểm của thể kí thể hiệnqua hình tượng người lái

đò sông Đà?

- Hãy rút ra cách đọc hiểumột tác phẩm kí hiện đạiViệt Nam

Câu hỏi cho bài Bút kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông” của Hoàng Phủ

là người như thế nào?

Bài kí giúp em hiểu thêm

gì về phong cách nghệthuật của tác giả?

thể hiện mối quan hệ

của sông Hương với

lịch sử và văn hóa xứ

Huế?

- Vẻ đẹp của sôngHương ở vùng thượnglưu được miêu tả quanhững chi tiết nào?

- Vẻ đẹp của sôngHương đoạn ngoại vithành phố Huế được thểhiện qua những chi tiếtnào?

- Sông Hương khi chảyvào thành phố Huế có gìthay đổi?

- Tác giả đã tô đậmnhững phẩm chất gì củasông Hương trong lịch

sử và thơ ca?

- Phát biểu cảm nhận của

em về vẻ đẹp của sôngHương theo thủy trình?

- Sông Hương có điểm gìgiống và khác với sôngĐà?

- Phân tích cách nhìn độcđáo mang tính phát hiệncủa tác giả?

- Em có nhận xét gì về vẻđẹp của sông Hương đượcthể hiện trong bài kí?

Cái tôi trữ tình của tác

giả được thể hiện trên

những phương diện

nào nào?

- Cái tôi tài hoa, vốnhiểu biết phong phúđược thể hiện trên nhữngphương diện nào?

- Cái tôi tinh tế, dạt dàocảm xúc, hướng nộiđược thể hiện qua nhữngnét nổi bật nào?

- Qua đoạn trích, em cónhận xét gì về nét riêngtrong văn phong của tácgiả?

- Hãy rút ra cách đọc hiểumột tác phẩm kí hiện đạiViệt Nam?

- Tình yêu, sự gắn bó sâusắc với xứ Huế của tácgiả được thể hiện nhưthế nào qua bài kí?

BƯỚC 6 THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

- Nhận biết: HS nêu được đặc điểm của thể kí

- Thông hiểu: Giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của tác phẩm: Cảm nhậnđược vẻ đẹp của sông Đà và hình tượng người lái đò, từ đó hiểu được tìnhyêu, sự đắm say của Nguyễn Tuân với thiên nhiên và con người lao độngmiền Tây Bắc tổ quốc; thấy được sự tài hoa, uyên bác của nhà văn và hiểuđược những nét đặc sắc nghệ thuật của thiên tuỳ bút

- Vận dụng:

+ HS vận dụng hiểu biết về vị trí địa lí của sông Đà, để phân tích nội dung,nghệ thuật của tác phẩm

2 Về năng lực

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến kí hiện đại Việt Nam

- Năng lực đọc - hiểu tác phẩm kí văn học

- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về tác phẩm kí

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về thành tựu của tác phẩm

- Năng lực phân tích, so sánh để thấy nét đặc sắc của Nguyễn Tuân và HoàngPhủ Ngọc Tường

- Năng lực tạo lập văn bản nghị luận: viết được đoạn văn nghị luận phân tích

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1 Giáo viên

- Thiết bị dạy học: SGK Ngữ văn 12 (tập 1); Tài liệu chuẩn kiến thức - kĩ

năng Ngữ văn 12; Bài soạn; Bài giảng Powerpoit; tranh, ảnh về tác giả, tácphẩm

kí, tùy bút, sông Đà gắn với mảnh đất Tây Bắc

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Bước 3 Kết thúc trò chơi: Nhóm nào kể được nhiều nhất nhóm đó thắng GV

có thể có hình thức động viên, khen ngợi

Hoạt động 2 Hình thành kiến thức

* HS tìm hiểu khái quát về thể

kí

- GV giao nhiệm vụ: Em hãy

trình bày khái quát hiểu biết của

mình về thể loại kí

- HS thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, chốt kiến thức

A Khái quát chung về thể kí

- Theo những nhà biên soạn Từ điển thuật ngữ văn học, kí là thể loại văn học

có đặc điểm “tôn trọng sự thật kháchquan của cuộc sống, không hư cấu” và

“Nhà văn viết kí luôn chú ý đảm bảo chotính xác thực của hiện thực đời sốngđược phản ánh trong tác phẩm” Còn cáctác giả của “Từ điển tiếng Việt” thì chorằng, kí là loại “thể văn tự sự có tính chấtthời sự, trung thành với hiện thực đến

* HS tìm hiểu chung về tác giả,

+ Trình bày thể loại của tác

mức cao nhất” Có thể nói, đây là nhữngkhái quát rất cụ thể về đặc trưng cơ bảncủa thể loại này

- Kí là một loại hình văn học khôngthuần nhất Đó là lĩnh vực văn học baogồm nhiều thể loại, chủ yếu là văn xuôighi chép, miêu tả và biểu hiện những sựviệc, con người có thật trong cuộc sống

Kí có cái hạt nhân làm thành đặc trưngriêng của nó Ở thể loại này, người ta đặcbiệt quan tâm đến các sự kiện, hoàn cảnhlịch sử, những biểu hiện của đời sống

có thực ngoài đời và đồng thời muốn bộc

lộ trực tiếp cá tính sáng tạo và tinh thầntrách nhiệm xã hội của tác giả “Với thểloại kí, từ sự thôi thúc của cuộc sống màtác giả có nhu cầu được công bố kịp thờiđến những nhận xét, những đánh giá,những ý tưởng… Kí ghi được rất

rõ những nét mang dấu ấn của một sựkiện, của một thời kì, của một lớp người,của một vùng miền”

- Do hướng đến những phạm vi thông tin

và nhận thức đa dạng, ký cũng rất phongphú, bao gồm nhiều thể, nhiều tiểu loại:

Ký sự, phóng sự, nhật ký, hồi ký, bút ký,tùy bút, du ký, truyện ký, tản văn…

B Người lái đò Sông Đà – Nguyễn

Yêu cầu giọng đọc: linh hoạt,

biến đổi tùy theo nội dung; khi

chậm, khi nhanh, khi mạnh mẽ,

gấp gáp, khi nhẹ nhàng, êm dịu

Trong cảm nhận và tưởng tượng

của nhà văn, con sông Đà hiện

lên như thế nào? HS thảo luận

cặp đôi, nêu cảm nhận chung

GV nhận xét, chốt

văn lớn, nổi tiếng nhất của Việt Nam thế

kỉ XX; nhà nghệ sĩ tài hoa, độc đáo,được đánh giá là ông vua thể loại tùybút

2 Tác phẩm

a Xuất xứ: tác phẩm in trong tập tuỳ bút

sông Đà (1960).

b Hoàn cảnh sáng tác: kết quả của

chuyến đi gian khổ và hào hứng tới miềnTây Bắc rộng lớn, xa xôi để tìm kiếmchất vàng của thiên nhiên và “thứ vàngmười đã qua thử lửa” ở tâm hồn nhữngngười lao động và chiến đấu trên miềnnúi sông hùng vĩ và thơ mộng

c Thể loại

Thể loại: tùy bút, một loại bút kí ghichép người thật, việc thật, không có cốttruyện, đặc biệt in đậm cảm xúc chủquan của người viết, đậm chất trữ tình

Đọc diễn cảm

HS đọc 1 số đoạn văn tiêu biểu

Hùng vĩ của Sông Đà không phải

chỉ có thác đá cái gậy đánh

phèn; Còn xa lắm mới đến cái

thác dưới nơi đáy hầm đập”

GV chia lớp thành 4 nhóm Cả 4

nhóm cùng thảo luận theo những

nội dung sau:

- Tìm những chi tiết, hình ảnh

thể hiện sự hung bạo của Sông

Đà? Sắp xếp, phân loại các chi

tiết, hình ảnh

- Phân tích, làm rõ một chi tiết,

hình ảnh HS thấy ấn tượng nhất

- Phân tích hiệu quả của việc sử

dụng từ ngữ, câu văn, biện pháp

nghệ thuật để làm hiện rõ bản

tướng của dòng sông phù thủy –

dì ghẻ độc ác, nham hiểm, một

mặt là kẻ thù ghê gớm của con

người, mặt khác lại đẹp, khỏe,

hùng vĩ, bạo liệt

+ HS thảo luận trong 5 phút, ghi

kết quả trên phiếu trả lời

+ GV yêu cầu đại diện 1 nhóm

lên trình bày, các nhóm còn lại

- Sông Đà mang hai đặc điểm: hung bạo

và trữ tình

a Sông Đà hung bạo

- Nguyễn Tuân, trong thiên tuỳ bút củamình, đã nói nhiều đến sự hung bạo củamột con sông qua hệ thống chi tiết đặcsắc trên nhiều dạng vẻ, luôn luôn kì lạ vàbiến đổi:

+ Cảnh đá bờ sông dựng vách thành+ Quãng mặt ghềnh Hát Loong+ Hút nước quãng Tà Mường Vát+ Trận chiến trên sông: sự phối hợp củađội quân nước (diện mạo, âm thanh, tâmđịa, hành động), đội quân đá (diện mạo,tâm địa, hành động, thái độ)…

- Tuy nhiên, ông không nói tới sự hungbạo, dữ dội, hùng vĩ một cách chungchung mà tận dụng mọi cơ hội để có thểphát huy đến tận cùng thế mạnh của bậc

kì tài về sử dụng ngôn từ (hàng loạt động

từ mạnh, câu ghép chuỗi, trùng điệp,biện pháp so sánh, nhân hóa, đối lập…)

để buộc sự hung tợn mà hùng vĩ ấy phải

sống dậy, hiện hình, gào thét lên trênnhững trang viết

- Công phu quan sát, tìm hiểu kĩ càng đểnhận ra thật đúng sự hung bạo ấy Vínhư, sự hung bạo ấy, lúc thể hiện trongphạm vi một lòng sông hẹp như chiếc yếthầu bị đá bờ sông chẹt cứng; khi thì lạihiện ra trong khung cảnh mênh mônghàng cây số của một thế giới đầy gió gùnghè; khi thì mặt thác với dòng nước nhưhùm beo lồng lộn; khi thì là những hòn

đá sông lập lờ cạm bẫy, lúc lại là cái hútnước xoáy tít lôi mọi vật xuống đáy sâu;

âm thanh của sóng thác cũng luôn luônthay đổi…

- Nguyễn Tuân huy động kiến thức nhiềungành, các bộ môn trong và ngoài nghệthuật để làm nên hàng loạt so sánh, liêntưởng, tưởng tượng rất kì lạ, bất ngờ,không thể nào đoán trước được: đoạnvăn tả cái hút nước quãng Tà Mường

Vát; lấy lửa để tả nước, lấy hình ảnh ô tô sang số ga trên quãng đường mượn cạp

ra ngoài bờ vực để ví von về cách chèothuyền; cảnh tượng hoang sơ mà lại liêntưởng đến chốn thị thành với khung cửasổ…

- GV cho HS thi đọc diễn cảm

đoạn Thuyền tôi trôi trên Sông

Đà thắt mình dây cổ điển trên

dòng trên

- Phương pháp thảo luận nhóm

b Sông Đà trữ tình

và kỹ thuật “Khăn trải bàn”

- Cách viết của nhà văn đã thay

đổi như thế nào khi chuyển sang

miêu tả vẻ đẹp Sông Đà như một

dòng chảy trữ tình? Dẫn chứng

minh họa?

Mỗi nhóm sẽ có một tờ giấy A0

đặt trên bàn như một chiếc khăn

trải bàn Chia giấy A0 thành

phần chính giữa và các phần

xung quanh (tùy theo số thành

viên trong nhóm) Mỗi thành

viên sẽ ghi ý tưởng của mình vào

phần cạnh khăn trải bàn Sau đó

thảo luận tìm ra ý tưởng chung

viết vào phần giữa

+ Sông Đà như sợi dây thừng ngoằn ngoèo dưới chân mình.

+ Sông Đà tuôn dài tuôn dài như áng tóc trữ tình… ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc…

+ Màu nước sông Đà thay đổi theo mùa:

mùa xuân dòng xanh ngọc bích, mùa thu

lừ lừ chín đỏ.

- Vẻ đẹp bờ bãi và mặt nước Sông Đà:+ Sông Đà như một cố nhân, gợi cảm vớicái nắng giòn tan

+ Cảnh ngồi thuyền xuôi sông Đà: Bờsông hoang dại như bờ tiền sử, cổ tích,đàn hươu gặm cỏ sương, cỏ gianh ra nõnbúp, đàn cá dầm xanh quẫy như bạc rơithoi…

→ Sông Đà đã trở thành dòng sông mộng

mơ, huyền ảo, như một cố nhân, lại nhưmột người tình nhân chưa quen biết, gợinhớ áng thơ Đường

- Cách viết của nhà văn đã thay đổi: kếthợp điểm nhìn từ trên cao và cận cảnh; sửdụng nhiều câu đơn, câu đặc biệt kết hợpcâu văn ghép chuỗi dài; hàng loạt tính từ;giọng văn, hơi văn chậm rãi, nhẹ nhàng

 Tiểu kết: Qua hình tượng sông Đà,Nguyễn Tuân thể hiện tình yêu mến tha

- GV tích hợp giáo dục tư tưởng

đạo đức cho HS (Tích hợp kiến

thức môn GDCD, giáo dục tư

tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh)

- HS đọc diễn cảm đoạn văn tả

trận chiến giữa người lái đò và

con sông Đà hung bạo

tỏ sự tài hoa uyên bác và lịch lãm Hìnhtượng sông Đà là phông nền cho sự xuấthiện và tôn vinh vẻ đẹp của người laođộng trong chế độ mới

2.2 Hình tượng người lái đò sông Đà

* Thoạt nhìn đó là một trận chiến khôngcân sức Bởi đó là một trận đấu mà ở bênnày là một thiên nhiên lớn lao, dữ dội vàhiểm độc, với sức mạnh được nâng lênhàng thần thánh, có song nước hò reoquyết vật ngửa thuyền, có thạch trận với

đủ ba trùng vi vây bủa, được trấn giữ bởinhững hòn đá ngỗ ngược, hỗn hào vànham hiểm; còn bên kia là con người bénhỏ, không có phép màu, vũ khí trên taychỉ là cán chèo trên một con đò đơn độchết chỗ lùi

* Vậy mà thác dữ đã không chặn bắtđược con thuyền Cuối cùng, vẫn là conngười chiến thắng sức mạnh thần thánhcủa tự nhiên, vẫn là con người cưỡi lênthác ghềnh, xé toang hết lớp này đến lớpkia của trùng vi thạch trận, để nhữngthằng đá tướng phải lộ sự tiu nghỉu, thấtvọng qua bộ mặt xanh lè Người lái đò đã

đè sấn được sóng gió, nắm chặt cái bờmsóng mà thuần phục sự hung hãn củadòng sông

đò giang sông nước, lên thác xuốngghềnh đã giúp cho con người nắm chắcbinh pháp của thần sông, thần đá, để từ

đó khuất phục dòng thác hồng hộc hơithở hùm beo

đò ấy, như một trường thiên anh hùng ca

mà ông đã thuộc đến cả những dấu chấmthan, chấm câu và cả những đoạn xuốngdòng"

- Ông lái đò đã thuộc quy luật phục kíchcủa cửa ải sông nước, nắm chắc binhpháp của thần sông thần đá Ông nắmchắc từng luồng nước, từng con sóng.Ông thuộc lòng từng cửa sinh, cửa tử,từng đá hòn đá tảng, từng cái hút nướctrên thạch trận Thậm chí, ông còn hìnhdung ra bộ mặt dữ tợn của nước, đá, sóng,gió, cảm nhận được thái độ giận dữ, tâmtrạng cáu kỉnh của nó để rồi có nhữngsách lược chiến thắng từng con thác, từngtảng đá Ông chủ động tiến, lùi, sang trái,sang phải để vượt thạch trận Ông điềukhiển con thuyền tránh được mọi cửa ải

sông nước Người ta gọi ông là người chỉhuy tài năng cũng bởi vậy.

b Anh hùng, dũng cảm

- Cuộc sống của ông lái đò là cuộc chiếnhàng ngày với thiên nhiên hung bạo đểgiành sự sống từ tay nó về tay mình Ôngdám chung sống với dòng sông đầy taihọa, ăn đời ở kiếp với con sông nghĩa làdám đương đầu với những khó khăn,nguy hiểm Ông có niềm đam mê, thíchthú với hiểm nguy Ông không muốnchèo đò ở nơi hạ lưu vì ở đó dại chân dạitay dễ buồn ngủ Ông coi những ghềnhthác hiểm nguy trên sông là do con sôngdành riêng cho nhà đò

- Giữa thiên nhiên kì vĩ và hung bạo,người lái đò thể hiện một tư thế làm chủ,hiên ngang chế ngự những con sóng dữ.Tinh thần dũng cảm, ý chí dũng mãnh củaông lái đò được thể hiện qua từng hành

động: khi thì kẹp chặt lấy cuống lái, khi thì chủ động sải bơi chèo lên, khi cưỡi

thác vượt ghềnh, khi chặt đôi con sóng Dòng thác hùm beo hồng hộc tế mạnhtrên sông đá nhưng không thể ngăn được

bước tiến của ông lái đò: “Cưỡi lên thác

SĐ phải cưỡi đến cùng như là cưỡi hổ.”

Âm thanh tiếng thác gầm réo không átđược tiếng chỉ huy ngắn gọn của ngườicầm lái ngay cả khi ông bị thương, mặtméo bệch đi Sóng thác hiểm nguy khôngngăn nổi bước tiến xông lên của con

- Đặc sắc nghệ thuật của khi xây

thuyền, nó lao vun vút giữa trùng vi thạchtrận như 1 mũi tên tre

- Ông không hề coi việc mình làm là mộtchiến công mà có phong thái sống bình

thản “Sau cuộc vượt thác đầy gian nan, nhà đò đốt lửa trong hang đá, nướng ống cơm lam bàn về cá anh vũ, cá dầm xanh, cũng chẳng thấy ai bàn tán thêm 1 lời nào về cuộc chiến thằng vừa qua nơi cửa

ải nước có đủ tướng dữ quân tợn” Thái

độ bình thản ấy càng làm đậm thêm tầmvóc lớn lao của những người anh hùngtrong cuộc sống bình dị đời thường khi

họ coi việc chiến đấu và chiến thắng SĐ

dữ dội, hiểm ác, việc giành sự sống từnhững cửa tử của ghềnh thác chỉ làchuyện thường ngày

c Tài hoa nghệ sĩ

- Trên trang viết của Nguyễn Tuân, ngườilái đò không chỉ được chú trọng về phẩmchất anh hùng mà còn nhấn mạnh vẻ đẹpmột người nghệ sĩ, một “tay lái ra hoa”.Tài nghệ thuần thục, điêu luyện đã nângtới mức kĩ xảo Với tác giả vốn quanniệm “mỗi trang đời là một trang nghệthuật”, nghệ sĩ là một hình tượng điểnhình trong tư duy sáng tạo văn học củaông

- Trong tác phẩm này, nhà văn miêu tảcông việc lái đò giống như một nghệthuật Động tác lao động của người lái đòrất linh hoạt, tương ứng với sự linh hoạt

dựng hình tượng người lái đò?

GV chốt, minh hoạ

Ý nghĩa hình tượng?

Đặc sắc nghệ thuật của tác

phẩm?

Đánh giá ý nghĩa của văn bản?

biến hóa của cửa ải sông nước Nhịp đicủa con thuyền còn linh hoạt hơn binhpháp của thần sông thần đá Thế nên côngviệc lao động vất vả trở nên rất nhẹ

nhàng “Thuyền vút qua cổng đá cánh mở cánh khép, vút, vút… Cửa ngoài rồi cửa trong cùng” “Thuyền như một mũi tên tre xuyên nhanh qua hơi nước, vừa xuyên vừa tự động lái được, lượn được” Câu

văn miêu tả rất tinh tế Phải có sự khéoléo, thuần thục trong nghề nghiệp thìngười lái đò mới điều khiển phương tiệncủa mình được như vậy

- Cứ mỗi lần qua hết một cửa trận chuẩn

bị đối mặt với 1 cửa trận khác ông lại đổichiến thuật Công việc lao động khó khăndưới sự điều khiển của ông trở nên nhịpnhàng

* Nghệ thuật xây dựng nhân vật:

* Ý nghĩa hình tượng: Người lái đò sông

Đà chính là khúc ca ca ngợi con người, cangợi ý chí con người, ca ngợi lao độngvinh quang - chất vàng mười của Tây Bắc

và con người lao động nói chung

- Câu văn đa dạng, nhiều tầng, giàu nhịpđiệu, lúc thì hối hả, gân guốc, khi thìchậm rãi, trữ tình…

III Tổng kết

Tác phẩm giới thiệu, khẳng định, ngợi ca

vẻ đẹp của thiên nhiên và con người laođộng ở miền Tây Bắc của Tổ quốc; thểhiện tình yêu mến, sự gắn bó thiết tha củaNguyễn Tuân đối với đất nước và conngười Việt Nam

Hoạt động 3 Luyện tập

- GV sử dụng Kỹ thuật Trình bày 1 phút

Điều quan trọng nhất các em học được qua bài học văn bản này là gì? Điều gì các

em còn muốn được giải đáp, tìm hiểu thêm?

- HS suy nghĩ và viết ra giấy

- GV mời một số HS trình bày trước lớp trong thời gian 1 phút

- GV hoặc GV mời một số HS (theo tinh thần xung phong) giải đáp nhữngbăn khoăn

Hoạt động 4 Vận dụng và mở rộng

- Viết bài văn/lập sơ đồ tư duy phân tích hình tượng Sông Đà

- Lập dàn ý cho đề văn: Phân tích hình ảnh người lái đò sông Đà trong tác

phẩm Người lái đò Sông Đà.

- Tìm đọc các tài liệu tham khảo về văn bản

- Nhận biết: Bổ sung tri thức về thể bút kí; về sông Hương và xứ Huế.

- Thông hiểu: Giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của tác phẩm:

+ Cảm nhận được vẻ đẹp, chất thơ của cảnh sắc thiên nhiên xứ Huế; thấyđược bề dày lịch sử, văn hóa của xứ Huế và những nét riêng của tâm hồn conngười vùng đất cố đô

+ Hiểu được đắc sắc nghệ thuật của bài kí và phong cách nghệ thuật của kíHoàng Phủ Ngọc Tường

- Vận dụng:

+ HS vận dụng hiểu biết về sông Hương, xứ Huế để phân tích nội dung, nghệthuật của tác phẩm

2 Về năng lực

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến kí hiện đại Việt Nam

- Năng lực đọc - hiểu tác phẩm kí văn học

- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về tác phẩm kí

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về thành tựu của tác phẩm

- Năng lực phân tích, so sánh để thấy nét đặc sắc của Nguyễn Tuân và HoàngPhủ Ngọc Tường

- Năng lực tạo lập văn bản nghị luận: viết được đoạn văn nghị luận phân tích

vẻ đẹp của sông Hương

và nhạy cảm hơn đối với cuộc sống xung quanh

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1 Giáo viên

- Thiết bị dạy học: SGK Ngữ văn 12 (tập 1); Tài liệu chuẩn kiến thức - kĩ

năng Ngữ văn 12; Bài soạn; Bài giảng Powerpoit; tranh, ảnh về tác giả, tácphẩm

- Học sinh: Học bài cũ, soạn bài theo hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa,thu thập thông tin trên Internet, sách báo về nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường,thể loại tùy bút, sông Hương gắn với xứ Huế.

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Hoạt động 1 Khởi động

Trình bày những hiểu biết của em về xứ Huế, sông Hương

GV dẫn vào bài

Hoạt động 2 Hình thành kiến thức

* Tìm hiểu chung về tác giả,

tác phẩm

- GV giao nhiệm vụ:

+ Trình bày những hiểu biết

của em về cuộc đời, sự nghiệp

sáng tác, phong cách nghệ

thuật của HPNT

+ Nêu xuất xứ, hoàn cảnh

sáng tác, đề tài và thể loại của

2 Tác phẩm

a Xuất xứ: Tác phẩm viết năm 1981, in trong

tập sách cùng tên Đoạn trích là phần thứ nhất

của tác phẩm

b Thể loại

Thể bút kí : thường dùng ghi chép, kể tả nhữngcảnh vật mắt thấy tai nghe,

cảm văn bản

- Xác định bố cục của đoạn

trích

- GV giao nhiệm vụ:

+ Ở thượng nguồn, sông

Hương được tác giả miêu tả

như thế nào? Để làm nổi bật

được vẻ đẹp ấy nhà văn đã sử

+ Chặng 1 (từ đầu… chân núi Kim Phụng):

Sông Hương ở thượng nguồn

+ Chặng 2 (tiếp bát ngát tiếng gà): Sông

Hương ở ngoại vi thành phố Huế

+ Chặng 3 (tiếp quê hương xứ sở): Sông

Hương giữa lòng thành phố Huế

- Phần hai (đoạn còn lại): Dòng sông lịch sử vàvăn hóa

2 Tìm hiểu văn bản 2.1 Vẻ đẹp thiên nhiên của sông Hương 2.1.1 Vẻ đẹp của sông Hương ở thượng nguồn

- Đoạn trích được mở đầu bằng một nhận xétmang đậm tính chủ quan về dòng sông Hương:

“Trong những còng sông đẹp ở các nước mà tôi thường nghe nói đến, hình như chỉ sông Hương là thuộc về một thành phố duy nhất”.

Nhận xét này không chỉ đem đến cảm giác sởhữu đầy thương mến cho dòng sông quê hương

mà còn thể hiện niềm tự hào, kiêu hãnh khimặc nhiên đặt sông Hương ngang hàng vớinhững dòng sông đẹp trên thế giới Cách khẳngđịnh chủ quan ít nhiều mang sắc thái thiên vịcảm tính, niềm tự hào của cảm giác sở hữu tất

cả đều là những sắc thái cảm xúc của tình yêu tình yêu với dòng sông quê hương đã được nhàvăn Hoàng Phủ Ngọc Tường thể hiện ngay