Thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật tại thành phố hạ long, tỉnh quảng ninh (tóm tắt)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ …………/………… ……/…… HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA PHẠM VÂN THANH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT TẠI THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH Q

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ …………/………… ……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

PHẠM VÂN THANH

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT TẠI THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH CHÍNH SÁCH CÔNG

HÀ NỘI - NĂM 2021

Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS VŨ DUY YÊN

Phản biện 1: PGS.TS HOÀNG MAI

Phản biện 2: PGS.TS VÕ KIM SƠN

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng đánh giá luận văn thạc

sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia

Địa điểm: Phòng họp D nhà A - Hội trường bảo vệ luận văn thạc sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia

Số 77-Đường Nguyễn Chí Thanh-Quận Đống Đa-TP Hà Nội Thời gian: vào hồi 9 giờ 00, ngày 04 tháng 02 năm 2021

Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Hành chính Quốc gia hoặc trên trang Website của Ban Quản lý đào tạo Sau đại học, Học viện Hành chính Quốc gia

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Việc làm là chính sách quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội, hướng đến mục tiêu việc làm bền vững và tạo cơ hội bình đẳng cho mọi người trong xã hội Giải quyết việc làm cũng là tiền đề sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực đáp ứng thị trường lao động trong bối cảnh hội nhập

Không may mắn như người bình thường, người khuyết tật (NKT) chịu nhiều thiệt thòi trong cuộc sống, đặc biệt là trong việc tìm kiếm

và duy trì việc làm Khi người lao động khuyết tật được tạo điều kiện

cơ hội tiếp cận việc làm họ sẽ có thêm tự tin để cống hiến những năng lực của mình cho xã hội Thông qua chính sách, giúp người lao động khuyết tật tạo ra của cải vật chất cho xã hội, có thu nhập nuôi sống bản thân, phụ giúp gia đình; qua đó, giúp NKT hòa nhập hơn với cộng đồng xã hội và được mọi người chấp nhận Trong khi đó, muốn có nghề, có việc làm thì phải có trình độ văn hóa nhất định Hơn nữa, trong quá trình tiếp cận cơ hội học nghề, tìm việc làm NKT cũng gặp nhiều khó khăn, thiếu thông tin về học nghề, việc làm; tuy nhiên, về phía nhà nước cần có những chính sách phù hợp, tạo điều kiện cho những đối tượng này hòa nhập xã hội và tạo cơ hội có việc làm bởi các chính sách khác nhau, từ đào tạo nghề đến tạo cơ hội tìm việc; quy định những ngành nghề nhất định cần tiếp nhận những NKT có khả năng lao động thích ứng

Những năm qua tỉnh Quảng Ninh đã có nhiều chính sách, ưu tiên

hỗ trợ dạy nghề, tạo việc làm cho NKT Cùng với việc đẩy mạnh tăng trưởng kinh tế - xã hội, Đảng bộ, chính quyền tỉnh Quảng Ninh luôn quan tâm, gắn nhiệm vụ thực hiện chính sách việc làm cho NKT Hàng

năm, Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Quảng Ninh chỉ đạo các cơ quan,

tổ chức trên địa bàn Tỉnh triển khai cụ thể, lồng ghép công tác NKT vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) của từng tổ chức, doanh nghiệp nhằm đảm bảo nghĩa vụ và quyền lợi của NKT được tham gia lao động, đóng góp cho gia đình và xã hội phát triển Tuy nhiên, thực tế NKT vẫn rất khó tiếp cận cơ hội học nghề, tìm việc làm bởi còn nhiều rào cản

Theo số liệu thống kê của Phòng Lao động Thương binh và Xã hội, tính đến năm 2019 thành phố Hạ Long có 3.358 NKT, chiếm tỷ

lệ 1,22% dân số Số NKT trong độ tuổi còn khả năng lao động là 1.077 người, chiếm tỷ lệ 32,1% trên tổng số NKT Tỷ lệ NKT học nghề, học văn hóa và có việc làm trên địa bàn Thành phố còn thấp NKT chủ yếu

là phụ việc gia đình, việc làm bấp bênh hoặc không có việc làm Trong thời gian tới, nhu cầu việc làm của NKT ngày càng nhiều, đòi hỏi chính quyền thành phố Hạ Long cần có nhiều biện pháp thực hiện chính sách hỗ trợ giải quyết việc làm cho NKT, giúp NKT ổn định

cuộc sống Từ những lý do trên, tác giả đã lựa chọn đề tài “Thực hiện

chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật tại thành phố

Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh” làm luận văn tốt nghiệp thạc sĩ chuyên

ngành Chính sách công

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Theo Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) thì nguyên nhân gốc rễ dẫn đến sự nghèo đói và tình trạng bị phân biệt đối xử đối với NKT chính là việc từ chối các cơ hội việc làm công bằng, thiếu các chính sách ưu tiên

cụ thể đối với nhóm NKT Cho đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học trong nước và quốc tế đề cập đến vấn đề chính sách tạo việc làm cho NKT Qua những nghiên cứu, báo cáo, những hội thảo đã tập trung đưa ra nhiều vấn đề khác nhau liên quan đến chính sách về

việc làm và thực hiện Luật NKT như việc thực hiện chính sách việc làm, hướng nghiệp, học nghề cho NKT,…, góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình giải quyết vấn đề việc làm cho NKT

Những tác giả, tác phẩm nêu trong luận văn đã giúp cho tác giả rất nhiều trong định hướng nghiên cứu của đề tài, nhất là tham khảo

để tác giả luận văn xây dựng khung lý thuyết ở Chương 1 Các công trình nghiên cứu trên đã tiếp cận vấn đề giải quyết việc làm cho người lao động nói chung ở nhiều góc độ khác nhau và là những tài liệu quí báu cho tác giả trong quá trình nghiên cứu đề tài của mình Tuy nhiên đến nay, vấn đề thực thi chính sách giải quyết việc làm cho NKT ở thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh là mảng đề tài chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ và toàn diện, chính vì vậy, đây là “khoảng trống” cho tác giả nghiên cứu đề tài này

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận về thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật và kết quả đánh giá thực trạng việc thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật tại thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh, tác giả đề xuất những giải pháp nhằm đảm bảo thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật trên địa bàn Thành phố phù hợp với thực tiễn

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục đích nghiên cứu, luận văn thực hiện những nhiệm vụ:

- Nghiên cứu, hệ thống hóa cơ sở lý luận thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật

- Phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật tại thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh,

từ đó xác định những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân của hạn chế trong việc thực hiện chính sách

- Đề xuất một số giải pháp đảm bảo thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật tại thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật trong độ tuổi lao động

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về nội dung: thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật trong độ tuổi lao động

- Phạm vi về không gian: tại thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

- Phạm vi về thời gian: nghiên cứu thực trạng từ năm 2017 đến nay, đề xuất giải pháp đảm bảo thực hiện chính sách đến năm 2030

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước Việt Nam về hỗ trợ, giải quyết việc làm cho người khuyết tật

5.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu, văn bản: Tìm hiểu, phân tích, tổng hợp các văn bản, chính sách pháp luật, tài liệu liên quan đến thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật

- Phương pháp quan sát: Tác giả sử dụng phương pháp quan sát

để thu thập thông tin về việc thực hiện chính sách giải quyết việc làm

cho người khuyết tật, về kết quả thực hiện chính sách

- Phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp: Tổng hợp thông tin,

dữ liệu từ các báo cáo của cơ quan nhà nước tại thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh để so sánh kết quả đạt được với mục tiêu đề ra, từ đó đánh giá việc thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật tại thành phố Hạ Long giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2019

- Phương pháp khảo sát, phỏng vấn sâu nhằm tìm hiểu kỹ hơn về tình trạng việc làm của NKT, cách thức NKT có việc làm và giải pháp

hỗ trợ giải quyết việc làm cho NKT trên địa bàn thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

Thời gian khảo sát, phỏng vấn: tháng 8 và tháng 9 năm 2020.Do tình hình dịch bệnh covid 19 diễn biến phức tạp, tác giả đã gửi phiếu khảo sát và phỏng vấn: đối với NKT, tác giả gửi 200 phiếu khảo sát

và phỏng vấn, thu về 185 phiếu; đối với các trung tâm, sở, hội, tác giả gửi phiếu phỏng vấn đến 20 cán bộ; đối với lãnh đạo doanh nghiệp, tác giả phỏng vấn 10 người

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn nghiên cứu một cách có hệ thống, đầy đủ về chính sách giải quyết việc làm đối với người khuyết tật theo pháp luật Việt Nam, đưa ra những định hướng và đề xuất các kiến nghị là cơ sở khoa học cho việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật và thực hiện chính sách về giải quyết việc làm đối với người khuyết tật trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu các đề tài liên quan về chính sách đối với người khuyết tật Những kết quả nghiên cứu của luận văn

có giá trị tham khảo cho các cơ quan hữu quan trong quá trình hoàn

thiện và thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật, cũng như bất cứ ai có quan tâm đến lĩnh vực này, đặc biệt là Phòng Lao động Thương binh và Xã hội thành phố Hạ Long, Trung tâm đào tạo nghề thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn cấu trúc thành 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về thực hiện chính sách giải quyết việc

làm cho người khuyết tật

Chương 2 Thực trạng thực hiện chính sách giải quyết việc làm

cho người khuyết tật tại thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

Chương 3 Giải pháp đảm bảo thực hiện chính sách giải quyết

việc làm cho người khuyết tật tại thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

1.1.1.2 Đặc điểm cơ bản và quyền của người khuyết tật

* Đặc điểm cơ bản của người khuyết tật

Trong cộng đồng, nhiều dân cư coi NKT là “đáng thương”, không

có cuộc sống “bình thường”, là “gánh nặng” của xã hội,… Về nhận thức pháp luật, nhiều người không biết đến quy định của pháp luật về NKT, dẫn đến kỳ thị, phân biệt đối xử với NKT.…, điều đó đã dẫn đến

khả năng hòa nhập và phát triển của NKT bị hạn chế

* Quyền của NKT bao gồm các quyền tự do cơ bản của con người, được thừa nhận và bảo hộ bằng pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia

1.1.1.3 Nguyên nhân dẫn đến khuyết tật và những khó khăn đối

với người khuyết tật

* Nguyên nhân dẫn đến khuyết tật

Môi trường sống tưởng; Do con người gặp phải các vụ tai nạn, rủi ro hay trong khi đang lao động và mắc phải tai nạn lao động; Do

bà bầu trong quá trình mang thai bị ảnh hưởng bởi việc thiếu ôxy, tổn

thương trong khi sinh non hay bị mắc các bệnh dịch trong quá trình mang thai không có sự chuẩn bị và phòng, chống nên con sinh ra thường mắc các bệnh về dị tật; Do thiếu kiến thức và không thực hiện tiêm phòng, sử dụng các dịch vụ y tế sẵn có; có thể do việc kết hôn cùng huyết thống

* Những khó khăn trong cuộc sống đối với người khuyết tật: Khó khăn về việc học tập: Khó khăn trong tìm việc làm; Sự khó khăn vất

vả trong hôn nhân Những NKT còn bị xã hội xa lánh và chưa được chất nhận cũng như đối xử công bằng trong mọi tình huống Đặc biệt, rất nhiều người hiện nay có thái độ khinh thường, chê bai NKT làm

họ bị tổn thương về mặt tinh thần rất cao

1.1.1.4 Phân loại dạng tật và mức độ khuyết tật

Dạng tật bao gồm: Khuyết tật vận động; Khuyết tật nghe, nói; Khuyết tật nhìn; Khuyết tật thần kinh, tâm thần; Khuyết tật trí tuệ; Khuyết tật khác

Căn cứ mức độ của khuyết tật, có thể chia khuyết tật thành 3 loại: NKT đặc biệt nặng; NKT nặng; NKT nhẹ

1.1.2 Chính sách giải quyết việc làm đối với người khuyết tật

1.1.2.1 Khái niệm việc làm và phân loại việc làm

* Khái niệm việc làm

Điều 33 của Bộ luật Lao động Việt Nam đã chỉ rõ: “Việc làm là hoạt động lao động tạo ra thu nhập mà không bị pháp luật ngăn cấm” [8] Tác giả hiểu việc làm là các hoạt động mang lại thu nhập cho người lao động, không bị pháp luật ngăn cấm, bao gồm: các công việc được trả công dưới dạng bằng tiền mặt hoặc hiện vật; các công việc tự làm để tạo thu nhập cho bản thân hoặc tạo thu nhập cho gia đình mình nhưng không được trả công cho công việc đó

* Phân loại việc làm

- Phân loại theo mức độ sử dụng lao động: Việc làm chính; Việc làm phụ; Việc làm hợp lý; Việc làm hiệu quả

- Phân loại theo thời gian làm việc của người lao động: Việc làm tạm thời; Việc làm đầy đủ; Thiếu việc làm

1.1.2.2 Giải quyết việc làm cho người lao động khuyết tật

Theo tác giả, giải quyết việc làm cho người lao động khuyết tật

là quá trình tạo ra điều kiện và môi trường đảm bảo cho người lao động khuyết tật trong độ tuổi lao động, đang có nhu cầu làm việc sẽ có cơ hội việc làm Giải quyết việc làm cho NKT đòi hỏi sự kết hợp của tất

cả các yếu tố: vốn, công nghệ, bản thân người lao động khuyết tật, hệ thống thông tin thị trường lao động, … và đặc biệt là không thể thiếu yếu tố cơ chế, các chính sách, quy định của pháp luật

1.1.2.3 Chính sách công, chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật

Chính sách công là một tập hợp các quyết định có liên quan với nhau do nhà nước ban hành, bao gồm các mục tiêu và giải pháp để giải quyết một vấn đề công nhằm thúc đẩy xã hội phát triển theo định hướng nhất định

Chính sách việc làm là một tập hợp các văn bản quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành bao gồm các mục tiêu và giải pháp được thực thi nhằm tạo nhiều việc làm trong xã hội, góp phần ổn định cuộc

sống của người dân, đảm bảo an ninh xã hội, phát triển kinh tế bền vững

Chính sách giải quyết việc làm cho NKT là một tập hợp các văn bản quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành bao gồm các mục tiêu

và giải pháp hỗ trợ NKT nhằm đáp ứng nhu cầu tìm việc làm của NKT, đồng thời tạo cơ hội việc làm cho NKT, góp phần bảo vệ, chăm sóc và giúp đỡ NKT sống độc lập, hòa nhập cộng đồng, tham gia bình đẳng vào các hoạt động xã hội

1.1.2.4 Nội dung chính sách giải quyết việc làm cho người

khuyết tật

- Tư vấn, giới thiệu việc làm

- Đào tạo nghề cho người khuyết tật

- Hỗ trợ cho NKT tự tạo việc làm

1.2 Thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật

1.2.1 Khái niệm, mục tiêu và nguyên tắc thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật

1.2.1.1 Khái niệm

Trên cơ sở khái niệm chính sách công, chính sách giải quyết việc làm, thực hiện chính sách công, tác giả hiểu: “Thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho NKT là quá trình đưa chính sách giải quyết việc làm cho NKT vào thực tiễn đời sống xã hội thông qua việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan hành chính nhà nước và tổ chức thực hiện các văn bản đó nhằm đạt mục tiêu của Chính sách này”

1.2.1.2 Mục tiêu

- Việc làm giúp người khuyết tật có thu nhập, ổn định cuộc sống

- Việc làm giúp NKT hòa nhập cộng đồng và tự tin hơn trong cuộc sống

- Giải quyết việc làm cho NKT với phát triển nguồn nhân lực xã hội 1.2.1.3 Nguyên tắc thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật

- Nguyên tắc không phân biệt đối xử đối với NKT trong lĩnh vực việc làm

- Nguyên tắc hỗ trợ, điều chỉnh hợp lý đối với NKT trong lĩnh vực việc làm

1.2.2 Những yêu cầu cơ bản trong tổ chức thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật

1.2.2.1 Chủ thể thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho

1.2.3.3 Phân công, phối hợp thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật

Sự phân công, phối hợp thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho NKT bao gồm phân công cơ quan chủ trì (thường là đơn vị thuộc lĩnh vực Lao động - Thương binh và Xã hội) và các cơ quan phối hợp thực hiện chính sách

1.2.3.4 Đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người khuyết tật

Trên thực tế, khi triển khai thực hiện chính sách, không phải bộ phận nào cũng làm tốt, làm nhanh như nhau, vì thế cần có hoạt động đôn đốc, kiểm tra để vừa thúc đẩy các chủ thể nỗ lực nhiều hơn nhằm hoàn thành tốt nhiệm vụ, vừa phòng, chống những hành vi vi phạm quy định trong thực hiện chính sách