M.L.Kalinine từng nói: “Văn học làm cho con người thêm phong phú, tạo khả năng cho con người lớn lên, hiểu được con người nhiều hơn”. Văn học vốn rất gần gũi với cuộc sống con người, bởi vì mỗi tác phẩm văn chương là một mảng cuộc sống đã được nhà văn chọn lọc phản ánh.Văn học giúp cho con người cảm nhận, ý thức được cái đẹp và sự hài hòa của cuộc sống; được tiếp cận và tự nâng mình lên với những tư tưởng tình cảm sâu sắc, tinh tế; được bồi dưỡng về ngôn ngữ thứ ngôn ngữ phong phú, sống động và giàu sức biểu cảm của dân tộc. Vì vậy môn Ngữ văn trong nhà trường có một vị trí rất quan trọng: Nó là vũ khí thanh tao đắc lực, có tác động đến tâm hồn, tình cảm của con người, nó bồi đắp cho con người trở nên trong sáng, phong phú và sống tốt đẹp hơn.
Trang 1MỤC LỤC
6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử Trang 4
7.1.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến Trang 67.1.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề Trang 87.1.4 Kết quả sau khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm Trang 19
9 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến Trang 19
10 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do
áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả và theo ý kiến của
tổ chức, cá nhân đã tham gia áp dụng sáng kiến lần đầu, kể
cả áp dụng thử (nếu có)
Trang 19
10.1 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do
áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả Trang 2110.2 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do
áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tổ chức, cá nhân Trang 20
11 Danh sách những tổ chức/cá nhân đã tham gia áp dụng thử
Trang 2BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN:
“DẠY TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG MỘT SỐ TÁC PHẨM VĂN HỌC
HIỆN ĐẠI VIỆT NAM - MÔN NGỮ VĂN LỚP 9”
1 Lời giới thiệu
M.L.Kalinine từng nói: “Văn học làm cho con người thêm phong phú, tạo khả năng cho con người lớn lên, hiểu được con người nhiều hơn” Văn học vốn
rất gần gũi với cuộc sống con người, bởi vì mỗi tác phẩm văn chương là mộtmảng cuộc sống đã được nhà văn chọn lọc phản ánh.Văn học giúp cho conngười cảm nhận, ý thức được cái đẹp và sự hài hòa của cuộc sống; được tiếp cận
và tự nâng mình lên với những tư tưởng tình cảm sâu sắc, tinh tế; được bồidưỡng về ngôn ngữ - thứ ngôn ngữ phong phú, sống động và giàu sức biểu cảmcủa dân tộc Vì vậy môn Ngữ văn trong nhà trường có một vị trí rất quan trọng:
Nó là vũ khí thanh tao đắc lực, có tác động đến tâm hồn, tình cảm của conngười, nó bồi đắp cho con người trở nên trong sáng, phong phú và sống tốt đẹphơn
Thấy được tầm quan trọng của việc dạy và học môn Ngữ văn đồng thờiphát huy cao hơn nữa hiệu quả trong giảng dạy theo tinh thần đổi mới sách giáokhoa, quan điểm dạy học tích hợp là vấn đề cần được quan tâm nhất hiện nay.Bởi tích hợp là một xu thế phổ biến trong dạy học hiện đại Nó giúp học sinh tiếtkiệm thời gian học tập mà vẫn mang lại hiệu quả nhận thức, có thể tránh đượcnhững biểu hiện cô lập, tách rời từng phương diện kiến thức, đồng thời pháttriển tư duy biện chứng, khả năng thông hiểu và vận dụng kiến thức linh hoạtvào các yêu cầu môn học, phân môn cụ thể trong chương trình học tập theonhiều cách khác nhau Và vì thế việc nắm kiến thức sẽ sâu sắc, hệ thống và lâubền hơn
Thực tế những năm gần đây học sinh ở hầu hết các trường học nói chungđều có phần không thích học môn Ngữ văn, nhất là các em học sinh lớp 9 Quatìm hiểu, tôi nhận thấy rằng, các em không thích một phần cho rằng môn Ngữvăn không có tính ứng dụng cao như các môn Toán, Lí, Hóa Nhưng nguyênnhân cơ bản là các tiết học Ngữ văn còn đơn điệu, tuy đã có sự đổi mới nhưngchưa thoát khỏi tính lí thuyết khô khan, thiếu tính thực tế Các tiết học chưa có
sự mở rộng phạm vi kiến thức ở nhiều lĩnh vực Chính vì thế, khi học môn Ngữvăn, các em thường chỉ tiếp cận kiến thức độc lập của riêng môn Ngữ văn màchưa có sự liên hệ với các môn học khác Đó cũng là nguyên nhân mà các emchưa hứng thú với môn học dẫn đến nắm kiến thức chưa chắc, chưa sâu, chưa ápdụng kiến thức đã học vào cuộc sống
Qua thực tế giảng dạy tôi nhận thấy việc vận dụng quan điểm tích hợp nàyvào dạy học môn Ngữ văn ở trường trung học cơ sở chẳng những dựa trên cơ sở
Trang 3các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập trong các phân môn Văn học, Tiếng Việt, Tập làm văn cũng như các bộ phận tri thức khác như hiểu biết lịch
sử xã hội, văn hóa nghệ thuật… mà còn xuất phát từ đòi hỏi thực tế là cần phải khắc phục, xóa bỏ lối dạy học theo kiểu khép kín, tách biệt thế giới nhà trường
và thế giới cuộc sống, cô lập giữa những kiến thức kĩ năng vốn có liên hệ, bổ sung cho nhau, tách rời kiến thức với các tình huống cụ thể mà học sinh sẽ gặp sau này Nói cách khác, đó là lối dạy học khép kín “trong nội bộ môn”, biệt lập Văn học, Tiếng Việt và Tập làm văn với các môn học khác Vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học Ngữ văn chính là cách thức để khắc phục, hạn chế lối dạy học độc lập từng môn học nhằm nâng cao năng lực sử dụng kiến thức và
kĩ năng mà học sinh lĩnh hội được, bảo đảm cho mỗi học sinh khả năng huy động có hiệu quả những kiến thức và kĩ năng của mình để giải quyết những tình huống có ý nghĩa cũng có khi là một tình huống khó khăn, bất ngờ, một tình huống chưa từng gặp… Mặt khác, tránh được những nội dung, kiến thức và kĩ năng trùng lặp, đồng thời lĩnh hội những nội dung, tri thức và năng lực mà mỗi môn học hay phân môn riêng rẽ không có được
Như vậy, xét cả về lí luận và thực tiễn, đây là phương pháp dạy học tích cực, góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng môn Ngữ văn nói riêng và các môn học khác nói chung Đó là lí do tôi thực hiện
đề tài:“Dạy tích hợp liên môn trong một số tác phẩm văn học hiện đại Việt Nam
- môn Ngữ văn lớp 9”.
Một lý do nữa khiến tôi chọn đề tài này là nhiều năm liên tục trở lại đây tôi được giao nhiệm vụ dạy môn Ngữ văn lớp 9 Học sinh rất hứng thú với mỗi tiết dạy Văn của tôi nên chất lượng học sinh đại trà và học sinh giỏi đạt khá cao,
đó là thành công bước đầu của tôi trong việc áp dụng những phương pháp, biện pháp dạy học tích hợp liên môn Vì thế tôi mạnh dạn đưa ra để anh chị em đồng nghiệp tham khảo, hy vọng rằng những kinh nghiệm nhỏ này phần nào giúp anh chị em đồng nghiệp làm cho học sinh yêu thích môn Ngữ văn ở trường trung học cơ sở
2 Tên sáng kiến: “Dạy tích hợp liên môn trong một số tác phẩm văn học hiện
đại Việt Nam - môn Ngữ văn lớp 9”.
3 Tác giả sáng kiến:
- Họ và tên: ………
- Địa chỉ tác giả sáng kiến: ………
- Số điện thoại: ……… Email: ………
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: ………
5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:
Đề tài này nghiên cứu và áp dụng thực tế giảng dạy tại nhà trường để nâng cao hơn nữa tay nghề của giáo viên, từ đó có phương pháp giảng dạy mới
Trang 4và linh hoạt nhằm nâng cao chất lượng học sinh đại trà và học sinh giỏi mônNgữ văn lớp 9.
6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử:
- Chuyên đề bắt đầu nghiên cứu từ tháng 9 năm 2019
- Chuyên đề được hoàn thiện vào tháng 10 năm 2021
7 Mô tả bản chất sáng kiến:
7.1 Phần nội dung.
7.1.1 Cơ sở lí luận
* Quan điểm tích hợp trong dạy học nói chung:
Theo từ điển Tiếng Việt:“Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động, chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng Tích hợp có nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp”.
Theo từ điển Giáo dục học:“Tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”.
Trong dạy học các bộ môn, tích hợp được hiểu là sự kết hợp, tổ hợp cácnội dung từ các môn học, lĩnh vực học tập khác nhau (Theo cách hiểu truyền
thống từ trước tới nay) thành một “môn học” mới hoặc lồng ghép các nội dung
cần thiết vào những nội dung vốn có của môn học, ví dụ: lồng ghép nội dunggiáo dục dân số, giáo dục môi trường, giáo dục an toàn giao thông trong cácmôn học GDCD, Sinh học, Địa lý hay Ngữ văn… xây dựng môn học tích hợp từcác môn học truyền thống
Tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đã trở thành xu thế trongviệc xác định nội dung dạy học trong nhà trường phổ thông và trong xây dựngchương trình môn học ở nhiều nước trên thế giới Quan điểm tích hợp được xâydựng trên cơ sở những quan niệm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạyhọc Đưa tư tưởng sư phạm tích hợp vào trong quá trình dạy học là cần thiết
Thực tiễn ở nhiều nước đã chứng tỏ rằng, việc thực hiện quan điểm tíchhợp trong giáo dục và dạy học sẽ giúp phát triển những năng lực giải quyết cácvấn đề phức tạp và làm cho việc học tập trở nên ý nghĩa hơn đối với học sinh sovới việc từng môn học, từng mặt giáo dục được thực hiện riêng rẽ Tích hợp làmột trong những quan điểm giáo dục nhằm nâng cao năng lực của người học,giúp đào tạo những người có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết cácvấn đề của cuộc sống hiện đại Nhiều nước trong khu vực Châu Á và trên thếgiới đã thực hiện quan điểm tích hợp trong dạy học và cho rằng quan điểm này
đã đem lại hiệu quả nhất định
Tư tưởng tích hợp bắt nguồn từ cơ sở khoa học và đời sống Trước hếtphải thấy rằng cuộc sống là một bộ đại bách khoa toàn thư, là một tập đại thànhcủa tri thức, kinh nghiệm và phương pháp Mọi tình huống xảy ra trong cuộcsống bao giờ cũng là những tình huống tích hợp Không thể giải quyết một vấn
Trang 5đề và nhiệm vụ nào của lí luận và thực tiễn mà lại không sử dụng tổng hợp vàphối hợp kinh nghiệm kĩ năng đa ngành của nhiều lĩnh vực khác nhau Tích hợptrong nhà trường sẽ giúp học sinh học tập thông minh và vận dụng sáng tạo kiếnthức, kĩ năng và phương pháp của khối lượng tri thức toàn diện, hài hòa và hợp
lí trong giải quyết các tình huống khác nhau và mới mẻ trong cuộc sống hiệnđại
Quan điểm tích hợp và phương pháp dạy học theo hướng tích hợp đã đượcgiáo viên tiếp nhận nhưng ở mức độ thấp Phần lớn giáo viên lựa chọn mức độtích hợp “liên môn” hoặc tích hợp “nội môn” Các bài dạy theo hướng tích hợp
sẽ làm cho nhà trường gắn liền với thực tiễn cuộc sống, với sự phát triển củacộng đồng Những nội dung dạy học sinh nhỏ tuổi theo các chủ đề “Gia đình”,
“Nhà trường”, “Cuộc sống quanh ta”, “Đất nước”…làm cho học sinh có nhu cầuhọc tập để giải đáp được những thắc mắc, phục vụ cho cuộc sống của mình vàcộng đồng Học theo hướng tích hợp sẽ giúp cho các em quan tâm hơn đến conngười và xã hội ở xung quanh mình, việc học gắn liền với cuộc sống đời thường
là yếu tố để các em học tập Những thắc mắc nảy sinh từ thực tế làm nảy sinhnhu cầu giải quyết vấn đề của các em Chẳng hạn “Vì sao có sấm chớp?’, “Vìsao không được chặt cây phá rừng?”, “Vì sao phải bảo vệ môi trường?”, “Vìsao ?”
* Quan điểm tích hợp trong dạy học Ngữ văn:
Thiết kế bài dạy học Ngữ văn theo quan điểm tích hợp không chỉ chútrọng nội dung kiến thức tích hợp mà cần thiết phải xây dựng một hệ thống việclàm, thao tác tương ứng nhằm tổ chức, dẫn dắt học sinh từng bước thực hiện đểchiếm lĩnh đối tượng học tập, nội dung môn học, đồng thời hình thành và pháttriển năng lực, kĩ năng tích hợp, tránh áp đặt một cách làm duy nhất Giờ họcNgữ văn theo quan điểm tích hợp phải là một giờ học hoạt động phức hợp đòihỏi sự tích hợp các kĩ năng, năng lực liên môn để giải quyết nội dung tích hợp,chứ không phải sự tác động các hoạt động, kĩ năng riêng rẽ lên một nội dungriêng rẽ thuộc “nội bộ phân môn”
Ngày nay nhiều lí thuyết hiện đại về quá trình học tập đã nhấn mạnh rằnghoạt động của học sinh trước hết là học cách học Theo ý nghĩa đó, quan điểmdạy học tích hợp đòi hỏi giáo viên phải có cách dạy chú trọng phát triển ở họcsinh cách thức lĩnh hội kiến thức và năng lực, phải dạy cho học sinh cách thứchành động để hình thành kiến thức và kĩ năng cho chính mình, phải có cách dạybuộc học sinh phải tự đọc, tự học để hình thành thói quen tự đọc, tự học suốtđời, coi đó cũng là một hoạt động đọc hiểu trong suốt quá trình học tập ở nhàtrường
Quan điểm dạy học tích hợp hay dạy cách học, dạy tự đọc, tự học khôngcoi nhẹ việc cung cấp tri thức cho học sinh Vấn đề là phải xử lí đúng đắn mốiquan hệ giữa bồi dưỡng kiến thức, rèn luyện kĩ năng và hình thành, phát triển
Trang 6năng lực, tiềm lực cho học sinh Đây thực chất là biến quá trình truyền thụ trithức thành quá trình học sinh tự ý thức về phương pháp chiếm lĩnh tri thức, hìnhthành kĩ năng Muốn vậy, chẳng những cần khắc phục khuynh hướng dạy trithức hàn lâm thuần tuý đã đành, mà còn cần khắc phục khuynh hướng rèn luyện
kĩ năng theo lối kinh nghiệm chủ nghĩa, ít có khả năng sử dụng vào đọc hiểu vănbản, vào những tình huống có ý nghĩa đối với học sinh, coi nhẹ kiến thức, nhất
là kiến thức phương pháp
Tóm lại, “Quan điểm tích hợp” cần được hiểu toàn diện và phải đượcquán triệt trong toàn bộ môn học: từ đọc Văn, Tiếng Việt đến Làm văn; quántriệt trong mọi khâu của quá trình dạy học; quán triệt trong mọi yếu tố của hoạtđộng học tập; tích hợp trong chương trình, tích hợp trong sách giáo khoa, tíchhợp trong phương pháp dạy học của giáo viên và tích hợp trong hoạt động học
tập của học sinh; tích hợp trong các sách đọc thêm, tham khảo Quan điểm “lấy học sinh làm trung tâm” đòi hỏi thực hiện việc tích cực hoá hoạt động học tập
của học sinh trong mọi mặt, trên lớp và ngoài giờ; tìm mọi cách phát huy nănglực tự học của học sinh, phát huy tinh thần dân chủ, bồi dưỡng lòng tin cho họcsinh thì các em mới tự tin và tự học, mới xem tự học là có ý nghĩa và như vậyđào tạo mới có kết quả
Tuy nhiên, người giáo viên trong quá trình dạy học tích hợp phải lưu ý:Tích hợp kiến thức của nhiều môn học hoặc tích hợp kiến thức xã hội vào bộmôn nhưng vẫn phải đảm bảo đặc trưng riêng của môn Ngữ văn, đảm bảo việctích hợp là để giúp cho hiệu quả giờ dạy của bộ môn được nâng cao Không quálạm dụng việc tích hợp đến mức làm mất đi đặc trưng bộ môn và hiệu quả cầnđạt của từng bài học
7.1.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
7.1.2.1 Thực trạng:
Văn học là môn học trực tiếp rèn kỹ năng sống và nhân cách cho conngười Đây là môn học hướng con người tới Chân - Thiện - Mỹ và những điềutốt đẹp nhất trong cuộc sống Chính vì thế môn học này được quan tâm và đầu tư
ở trường trung học cơ sở Trong những năm gần đây nhờ công tác chỉ đạo sátsao của Bộ giáo dục, Sở giáo dục và Phòng giáo dục qua các đợt chuyên đề vềcác phương pháp dạy học tích cực, chất lượng môn Ngữ văn không ngừng đượcnâng cao Kết quả trong các kì thi vào trung học phổ thông, các kì thi học sinhgiỏi cấp huyện, cấp tỉnh không ngừng được cải thiện Tuy nhiên để đáp ứng nhucầu đổi mới từng ngày của xã hội, để học sinh hứng thú hơn với môn học này,qua công tác giảng dạy tôi thấy các phương pháp dạy truyền thống vẫn cònnhiều bất cập như giữa các phân môn chưa có sự liên kết chặt chẽ với nhau táchrời từng phương diện kiến thức, học sinh hoạt động chưa tích cực, hiệu quả đemlại cũng chưa cao Nhiều em không thuộc nổi một bài thơ ngắn, không tóm tắtđược một văn bản tự sự… Đặc biệt với các tác phẩm văn học, khoảng thời gian
Trang 7lịch sử cách xa, học sinh tiếp cận hầu như thụ động, lúng túng Các em chưa biếtcách cảm thụ văn chương, vốn hiểu biết về tác phẩm khá nghèo nàn…
7.1.2.2 Nguyên nhân
*Nguyên nhân khách quan:
Về phía phụ huynh: Một trong những trở ngại lớn nhất đối với giáo viêndạy Văn là vẫn còn một bộ phận lớn phụ huynh học sinh xem nhẹ vai trò củamôn Ngữ văn, thả rơi, không đầu tư cho con em mình học hoặc học cũng chỉ đểnhất thời phục vụ thi cử Chính vì vậy rất khó khăn cho người dạy trong việchướng dẫn, định hướng gợi mở cho học sinh
Về phía học sinh: Các em chưa thực sự có hứng thú học với môn Ngữvăn, cách tiếp cận, học tập còn thụ động Một phần do xu thế hiện nay các em cótâm lí chung là không thích học Văn vì cho rằng môn Ngữ văn không có tínhứng dụng cao như các môn Toán, Lí, Hóa… Mặt khác, các tiết học Ngữ văn cònđơn điệu, mang tính lí thuyết khô khan, thiếu tính thực tế Các tiết học chưa có
sự mở rộng phạm vi kiến thức ở nhiều lĩnh vực Chính vì thế, khi học môn Ngữvăn, các em thường chỉ tiếp cận kiến thức độc lập của riêng môn Ngữ văn màchưa có sự liên hệ với các môn học khác
*Nguyên nhân chủ quan:
Về phía giáo viên: Bước đầu đã có ý thức đổi mới theo phương pháp tíchhợp trong dạy học Văn nhưng việc thực hiện chỉ mới mang tính chất hình thức,thử nghiệm chứ chưa đem lại hiệu quả như mong muốn Giáo viên chưa chú ýđến việc vận dụng phương pháp dạy học tích hợp Do đó, dẫn đến việc khai thácbài dạy thiếu tính hệ thống, thiếu chiều sâu, làm cho chất lượng bài dạy chưacao. Nhiều giờ dạy, giáo viên tích hợp một cách gượng gạo, các đơn vị kiếnthức được tích hợp không có mối liên hệ gắn bó, giáo viên lựa chọn đơn vị kiếnthức tích hợp chưa trọng tâm vô hình trung làm lệch nội dung, mục tiêu cần đạtcủa tiết dạy
7.1.2.3 Kết quả của thực trạng:
Trong quá trình giảng dạy chương trình Ngữ văn trung học cơ sở, tôinhận thấy kĩ năng cảm thụ Văn học, kĩ năng vận dụng kiến thức liên môn củamột bộ phận học sinh còn yếu nên kết quả môn học chưa cao
Sau đây là bảng số liệu thống kê điểm trung bình của một bài khảo sátphần Văn bản mà bản thân tôi đã tiến hành với học sinh lớp 9B trường THCSYên Lập vào thời điểm đầu năm học 2019 - 2020 (thời điểm trước khi áp dụngsáng kiến):
Lớp Sĩ số SLGiỏi % SL Khá % Trung bìnhSL % SLYếu %
Trang 8Qua bảng số liệu khảo sát, ta thấy chất lượng dạy và học phân môn Văncủa môn Ngữ văn còn thấp Vậy nên đổi mới phương pháp dạy học là rất cầnthiết.
7.1.3 Giải pháp tiến hành:
7.1.3.1 Chuẩn bị điều kiện để thực hiện:
- Chuẩn bị của giáo viên:
+ Để xây dựng bài giảng theo hướng tích hợp kiến thức liên môn, giáoviên cần: Xác định đúng nội dung kiến thức nào cần tích hợp, tích hợp với kiếnthức thuộc môn học hay lĩnh vực nào, tích hợp ở mức độ nào; chọn hình thứctích hợp, giáo viên diễn giảng bằng lời, cung cấp trên giáo cụ trực quan hay đưa
ra nhiệm vụ học sinh thu thập, tìm hiểu ở nhà trước hoặc sau bài học
+ Xây dựng kế hoạch bài giảng: Khi soạn giáo án, tôi bám sát kiến thứcbài học, mục tiêu, thời lượng dành cho mỗi đơn vị kiến thức trong bài học đểđưa ra phương pháp và cách tổ chức dạy học phù hợp; đa dạng hóa các hìnhthức luyện tập sáng tạo để phát huy khả năng liên tưởng, tưởng tượng của họcsinh; dự kiến các tình huống phát sinh trước hoạt động tích hợp liên môn
+ Chuẩn bị phương tiện day học sách giáo khoa, sách giáo viên, chuẩnkiến thức kĩ năng, soạn bài, phiếu học tập, hệ thống câu hỏi kiểm tra, đánh giá
và các tiêu chí kiểm tra, đánh giá xếp loại học sinh
- Chuẩn bị của học sinh: Để có một tiết dạy - học Ngữ văn có hiệu quả, việcchuẩn bị bài của các em là khâu rất quan trọng:
+ Ôn tập bài cũ trước khi đến lớp
+ Chuẩn bị bài mới, tìm hiểu thêm kiến thức các môn học khác hoặc kiếnthức xã hội có liên quan đến bài
+ Chuẩn bị thái độ, tâm thế thoải mái, hứng thú trước khi vào bài học và trongsuốt quá trình học tập
7.1.3.2 Tích hợp kiến thức liên môn để dạy - học:
7.1.3.2.1 Tích hợp kiến thức liên môn khi kiểm tra bài cũ:
Đây là thao tác đầu tiên trong chuỗi hoạt động, nhằm kiểm tra chất lượnghọc tập của học sinh Đây là công việc thường xuyên và cần thiết nhằm đánh giákết quả nắm kiến thức cũ trước khi dạy bài mới, giúp giáo viên nhanh chóngnắm bắt tình hình học tập, mức độ tiếp thu và trình độ của học sinh Dùng nhữngcâu hỏi tích hợp để kiểm tra bài cũ buộc học sinh phải huy động nhiều bộ phậnkiến thức liên quan để trả lời, khi đó giáo viên không chỉ nắm được mức độ hiểubài ở tiết học trước mà tư duy tổng hợp, khái quát của các em cũng được rènluyện
Để có được câu hỏi tích hợp cao trong khâu kiểm tra bài cũ, giáo viên cầnđầu tư công sức, thời gian thích đáng ngay từ lúc bắt đầu soạn giáo án.Có nhưvậy việc kiểm tra mới góp phần nâng cao hiệu quả
Trang 9Ví dụ 1: Khi dạy tác phẩm “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm
Tiến Duật, tôi kiểm tra bài cũ về bài thơ “Đồng chí” của Chính Hữu và tạo tiền
đề dẫn vào bài mới:
Câu hỏi: Sau khi học xong bài thơ “Đồng chí” của Chính Hữu, em hiểu gì
về hoàn cảnh sống và chiến đấu của quân dân Việt Nam thời kì đầu của cuộc
kháng chiến chống thực dân Pháp? (Tích hợp môn Lịch sử)
Ví dụ 2: Khi dạy bài “Viếng lăng Bác” của Viễn Phương, tôi kiểm tra bài
cũ về bài “Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải với câu hỏi tích hợp như sau:
Câu hỏi: Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải ra đời trong hoàn
cảnh nào? Sau khi học xong bài thơ, em suy nghĩ như thế nào về lý tưởng sốngvàtrách nhiệm của thanh niên trong sự nghiệp công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất
nước? (Tích hợp môn Lịch sử, môn Giáo dục công dân)
Ví dụ 3: Khi dạy bài “Bếp lửa” của Bằng Việt, tôi kiểm tra bài cũ về bài
“Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận với câu hỏi tích hợp như sau:
Câu hỏi: Bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận ra đời trong hoàn
cảnh nào? Vùng biển nào của đất nước ta được đề cập đến trong bài thơ? Từ đó
thể hiện tình cảm gì của tác giả với quê hương đất nước Việt Nam? (Tích hợp môn Lịch sử, môn Giáo dục công dân, môn Địa lý)
7.1.3.2.2 Tích hợp kiến thức liên môn khi thực hiện hoạt động giới thiệu bài mới:
Đây là khâu khá quan trọng, mở đầu cho các thao tác dạy học bài mới củagiáo viên Giới thiệu bài mới một cách sinh động, hấp dẫn có thể gây sự chú ý
và hứng thú học tập cho học sinh, tạo cho các em tâm thế tích cực chuẩn bị tiếpcận bài mới
Ví dụ 1: Khi dạy bài “Đồng chí” của Chính Hữu, để tạo hứng thú ngay từ
đầu tiết dạy tôi cho học sinh xem video ca nhạc hát bài “Tình đồng chí” do nhạc
sĩ Minh Quốc phổ nhạc có lồng vào đó hình ảnh người lính trong cuộc kháng
chiến chống Pháp đang hành quân chiến đấu trong rừng.(tích hợp với môn Âm nhạc, môn Mỹ thuật)
Ví dụ 2: Khi dạy bài “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến
Duật, tôi cho học sinh xem video ca nhạc hát bài “Tiểu đội xe không kính” do
nhạc sĩ Hoàng Hiệp phổ nhạc có lồng vào đó hình ảnh những chiếc xe khôngkính trong cuộc kháng chiến chống Mỹ gian khổ và ác liệt của quân và dân ta
những năm 1969.(tích hợp với môn Âm nhạc, môn Mỹ thuật)
Ví dụ 3: Dạy bài“Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê, tôi mở
video hát bài “Cô gái mở đường” của nhạc sĩ Xuân Giao có kèm theo các hình
ảnh minh họa để tạo hứng thú cho học sinh Sau khi nghe xong bài hát, các em
tỏ ra rất háo hức với việc tiếp thu bài mới.(tích hợp với môn Âm nhạc, môn Mỹ thuật)
Trang 10Ví dụ 4: Dạy bài“Lặng lẽ Sapa” của Nguyễn Thành Long, tôi chiếu video
về cảnh thiên nhiên rừng núi Sapa, sau đó cho học sinh phát biểu cảm nhận về
vẻ đẹp của cảnh sắc thiên nhiên xuất hiện trong video, từ đó dẫn dắt vào bài Saukhi xem xong video các em tỏ ra rất thích thú và háo hức với việc tiếp thu bài
mới.(tích hợp với môn Địa lý, môn Mỹ thuật)
7.1.3.2.3 Tích hợp kiến thứcliên môn khi thực hiện hoạt động dạy - học bài mới:
Đây nội dung khá quan trọng, giáo viên cần phải tìm ra những kiến thức ởnhững môn học khác nhau có thể tích hợp để tạo không khí sôi nổi, hứng thú,đồng thời tránh được sự trùng lặp không cần thiết Có vận dụng phương pháptích hợp thì giáo viên mới có thể truyền đạt đầy đủ những nội dung kiến thức đadạng, phong phú trong nội dung của các văn bản
Ví dụ 1: Khi dạy bài“Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận”, tôi tích hợp
nhiều môn học, tích hợp với các tin tức thời sự báo chí cập nhật hàng ngày nhưsau:
* Tích hợp với môn Địa lí lớp 9, bài:“Vùng trung du miền núi Bắc Bộ”
- Giáo viên hỏi: Em hãy trình bày hiểu biết của em về tiềm năng, thế mạnhcủa vùng biển Quảng Ninh?
- Học sinh trả lời: Thế mạnh của Quảng Ninh không chỉ khai thác mỏ màcòn là vùng biển tiềm năng về trữ lượng thủy hải sản Đặc biệt Quảng Ninhđược công nhận là một trong 7 kì quan thiên nhiên của thế giới, đây là điều kiện
để Quảng Ninh phát triển ngành du lịch
- Giáo viên hỏi: Dùng kiến thức môn Địa lí, em hãy lí giải ý nghĩa câu thơ
“Mặt trời xuống biển như hòn lửa”?
- Học sinh thảo luận nhóm trả lời: Theo quy luật vận động của tự nhiên
mặt trời mọc ở phía Đông, lặn ở phía Tây Vậy hình ảnh “mặt trời xuống biển”
làrất vô lí, nhưng khi đặt trong bài thơ lại rất hợp lí có thể thấy được có thể đó làcái nhìn từ một hòn đảo trên vịnh Hạ Long, thậm chí có thể hiểu đó là câu thơthầm tưởng tượng và mang tính chất khái quát nghệ thuật, không hẳn từ vùngbiển Hạ Long cụ thể
* Tích hợp với môn Lịch sử lớp 9, bài:“Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở
* Tích hợp với môn Sinh học lớp7, bài:“Đa dạng và đặc điểm chung của
lớp cá”.
Trang 11- Giáo viên hỏi: Trong bài thơ, nhà thơ có kể tên rất nhiều loài cá Dựavào hiểu biết của mình, em hãy nêu môi trường sống, đặc điểm cơ thể củachúng?
- Học sinh trả lời: Đặc điểm từng loài cá dựa vào chú thích sách giáo khoaNgữ văn 9 tập 1, trang 141
- Giáo viên cho câu hỏi thảo luận nhóm: Biển nước ta giàu và đẹp như thếnhưng hiện nay môi trường biển ở nước ta như thế nào? Theo các em chúng taphải làm gì để bảo vệ môi trường biển cũng như các nguồn lợi thủy hải sản từbiển?
(Giáo viên trình chiếu hình ảnh ô nhiễm môi trường biển)
- Học sinh trả lời: Học sinh tự do trả lời
Giáo viên mở rộng: Trong những năm gần đây một số vùng biển nước ta
xảy ra tình trạng ô nhiễm và suy thoái môi trường biển rất nhiều do nhữngnguyên nhân như hiện tượng biển tiến, biển lùi, bão biển, nước dâng, sự ô nhiễmkhông khí, tràn dầu tự nhiên, nước thải từ các nhà máy,… gây thiệt hại cho một
số vùng kinh tế, ảnh hưởng đến đời sống của nhân dân như: sản lượng cá đánhbắt gần bờ giảm, nhiều loài thuỷ hải sản nuôi trồng chết hàng loạt, ảnh hưởngxấu đến du lịch và ngay tại tỉnh Thanh Hóa từ 5-8/9/2016 đã diễn ra hiệntượng cá tự nhiên và cá nuôi lồng chết hàng loạt tại khu vực ven biển huyện
Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa (Tích hợp Kiến thức trong Môn GDCD 6, bài: “Yêu thiên nhiên sống hòa hợp với thiên nhiên”; Môn Sinh hoc 9, bài: “Ô nhiễm môi trường”; Môn Giáo dục công dân 7, bài: “Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên”; tin tức thời sự, báo chí.)
- Giáo viên hỏi: Khi chủ quyền quốc gia bị xâm phạm, Trung Quốc hạ đặtgiàn khoan trái phép lên vùng đặc quyền kinh tế của nước ta hồi tháng 5/2014,những ngư dân - anh hùng trong lao động ấy họ đã làm gì để bảo vệ chủ quyềnbiển đảo Việt Nam? Bản thân em đã đang và sẽ làm gì để bảo vệ chủ quyền lãnh
thổ nước ta?(GV chiếu Video hình ảnh giàn khoan 981 của Trung Quốc tại vùng biển Việt Nam, tranh Ngư dân bám biển, tranh các chiến sĩ cảnh sát biển đang dùng vòi rồng chiến đấu bảo vệ biển đảo).
- Học sinh trả lời: Học sinh tự do bộc lộ suy nghĩ
Giáo viên khắc sâu: Khi đất nước vừa thoát khỏi xiềng xích nô lệ, vừa
chập chững với những bước đi đầu tiên trên con đường đón ánh sáng của thờiđại mới Thì nay, khi chủ quyền quốc gia bị xâm phạm, Trung quốc hạ đặt giànkhoan Hải Dương 981 hồi tháng 5/2014, tiếng kêu sông núi vọng về, họ đã cùngnhau hợp sức lại, đoàn kết làm lễ vươn khơi tạo nên một thành trì vững chắc đểgóp phần bảo vệ vùng đảo thiêng liêng của tổ quốc Dù tàu Trung Quốc cóngang tàng, bạo ngược đến đâu nhưng ngư dân Việt Nam vẫn không hề naonúng, vẫn luôn chuyên tâm bám biển, sát cánh bên cảnh sát biển quyết bảo vệngư trường Trường Sa, Hoàng Sa của cha ông để lại Đối với họ những chuyến