Tieu luan kinh te bao chi KINH TẾ BÁO CHÍ TRUYỀN THÔNG

ĐẶT VẤN ĐỀ Hoạt động kinh tế trong báo chí là vấn đề không mới, thậm chí là điều kiện tiên quyết giúp cho quá trình tồn tại và phát triển của nhiều cơ quan báo chí. Trong lịch sử nhân loại, hoạt động kinh tế báo chí ra đời gần như đồng thời với sự ra đời của những tờ báo in đầu tiên. Trước hết, phải khẳng định rằng làm kinh tế trong báo chí là hợp pháp, là nhu cầu cần thiết của nền kinh tế và các lĩnh vực xã hội khác. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật báo chí 1999 và nay là Luật báo chí 2016 đều cho phép làm kinh tế báo chí. Có thể thấy rõ trong Điều 21 Luật Báo chí 2016 về hoạt động kinh tế trong báo chí đó là: “Cơ quan báo chí hoạt động theo loại hình đơn vị sự nghiệp có thu”. Nhìn một cách tổng thể, có thể thấy trong xã hội đang hình thành một nền kinh tế báo chí. Hai chỗ dựa quyết định cho nền kinh tế báo chí là sản phẩm hàng hóa báo chí truyền thông và dịch vụ quảng cáo trên các phương tiện truyền thông. Xã hội càng phát triển thì yêu cầu thông tin báo chí càng tăng lên, do đó nhu cầu về sản phẩm hàng hóa báo chí cũng tăng lên. Nền kinh tế tăng trưởng nhanh dẫn đến nhu cầu ngày càng lớn về quảng cáo nhằm đưa hàng hóa, dịch vụ đến người tiêu dùng. Hội nghị Liên minh báo chí Pháp ngữ lần thứ 45 diễn ra từ ngày 2124112017 tại thành phố Antsirabe, Madagascar diễn ra trong tình hình nóng về kinh tế báo chí tại các nước đang phát triển. Những vấn đề được tập trung thảo luận như nguyên nhân của sự thành công và thất bại của truyền thông ở các nước đang phát triển; đầu tư của các doanh nghiệp tư nhân và tính độc lập của truyền thông; sự tự chủ của truyền thông trong bối cảnh kinh tế khó khăn đã và đang đặt ra những thách thức lớn cho các nhà lãnh đạo quản lý truyền thông hiện nay. Kinh tế báo chí là một đề tài khá rộng lớn và không thể nêu hết được các vấn đề nội hàm trong khuôn khổ tiểu luận. Do những hạn chế về tri thức và thời gian nên bài tiểu luận còn có những thiếu sót và hạn chế nhất định. Em rất mong nhận được sự giúp đỡ của thầy để bài tiểu luận được hoàn thiện hơn và đặc biệt là các kiến thức về báo chí được trau dồi nhiều hơn nữa. Qua những bài giảng trên lớp của thầy cùng với việc tự nghiên cứu, tự tìm hiểu về những khía cạnh thú vị của báo chí đã giúp em tự tin hơn khi làm bài tiểu luận này. Em xin gửi lời cảm ơn trân trọng tới PGS. TS Nguyễn Văn Dững, một người thầy với kiến thức báo chí uyên thâm và là tấm gương học tập, nghiên cứu cho các thế hệ sinh viên.

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

KHOA PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH

TIỂU LUẬN

Đề tài: KINH TẾ BÁO CHÍ TRUYỀN THÔNG

MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ

Hoạt động kinh tế trong báo chí là vấn đề không mới, thậm chí là điềukiện tiên quyết giúp cho quá trình tồn tại và phát triển của nhiều cơ quan báochí Trong lịch sử nhân loại, hoạt động kinh tế báo chí ra đời gần như đồng thờivới sự ra đời của những tờ báo in đầu tiên

Trước hết, phải khẳng định rằng làm kinh tế trong báo chí là hợp pháp, lànhu cầu cần thiết của nền kinh tế và các lĩnh vực xã hội khác Luật sửa đổi, bổsung một số điều của Luật báo chí 1999 và nay là Luật báo chí 2016 đều chophép làm kinh tế báo chí Có thể thấy rõ trong Điều 21 Luật Báo chí 2016 vềhoạt động kinh tế trong báo chí đó là: “Cơ quan báo chí hoạt động theo loại hìnhđơn vị sự nghiệp có thu”

Nhìn một cách tổng thể, có thể thấy trong xã hội đang hình thành một nềnkinh tế báo chí Hai chỗ dựa quyết định cho nền kinh tế báo chí là sản phẩmhàng hóa báo chí truyền thông và dịch vụ quảng cáo trên các phương tiện truyềnthông Xã hội càng phát triển thì yêu cầu thông tin báo chí càng tăng lên, do đónhu cầu về sản phẩm hàng hóa báo chí cũng tăng lên Nền kinh tế tăng trưởngnhanh dẫn đến nhu cầu ngày càng lớn về quảng cáo nhằm đưa hàng hóa, dịch vụđến người tiêu dùng

Hội nghị Liên minh báo chí Pháp ngữ lần thứ 45 diễn ra từ ngày 24/11/2017 tại thành phố Antsirabe, Madagascar diễn ra trong tình hình nóng vềkinh tế báo chí tại các nước đang phát triển Những vấn đề được tập trung thảoluận như nguyên nhân của sự thành công và thất bại của truyền thông ở các nướcđang phát triển; đầu tư của các doanh nghiệp tư nhân và tính độc lập của truyềnthông; sự tự chủ của truyền thông trong bối cảnh kinh tế khó khăn đã và đangđặt ra những thách thức lớn cho các nhà lãnh đạo quản lý truyền thông hiện nay

21-Kinh tế báo chí là một đề tài khá rộng lớn và không thể nêu hết được cácvấn đề nội hàm trong khuôn khổ tiểu luận Do những hạn chế về tri thức và thời

gian nên bài tiểu luận còn có những thiếu sót và hạn chế nhất định Em rất mongnhận được sự giúp đỡ của thầy để bài tiểu luận được hoàn thiện hơn và đặc biệt

là các kiến thức về báo chí được trau dồi nhiều hơn nữa Qua những bài giảngtrên lớp của thầy cùng với việc tự nghiên cứu, tự tìm hiểu về những khía cạnhthú vị của báo chí đã giúp em tự tin hơn khi làm bài tiểu luận này

Em xin gửi lời cảm ơn trân trọng tới PGS TS Nguyễn Văn Dững, mộtngười thầy với kiến thức báo chí uyên thâm và là tấm gương học tập, nghiên cứucho các thế hệ sinh viên

PHẦN 1 BÁO CHÍ

I Khái niệm báo chí

Báo chí có thể xem là sản phẩm thông tin về các sự kiện, vấn đề trong đờisống xã hội thể hiện bằng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được sáng tạo, xuất bảnđịnh kỳ và phát hành, truyền dẫn tới đông đảo công chúng thông qua các loạihình báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử

Báo, gọi đầy đủ là báo chí (xuất phát từ hai từ “báo” nghĩa là thông báo và

“chí” nghĩa là giấy) là những xuất bản phẩm định kỳ nhằm báo cáo về các sựvật, hiện tượng hay con người nổi bật trong ngày mà xã hội quan tâm

Tuy phương tiện truyền tải báo chí thay đổi theo thời gian, các nghiệp vụbáo chí vẫn bao gồm: tìm hiểu thông tin, phân tích thông tin và phổ biến thôngtin đến độc giả Mở rộng ra, khái niệm báo chí cũng được sử dụng cho cácphương pháp tìm kiếm tin tức, lối viết văn trên báo chí, và các hoạt động(chuyên nghiệp hay không chuyên nghiệp) của báo chí

Trong xã hội hiện đại, báo chí là người cung cấp thông tin chính và phảnhồi ý kiến về các vấn đề của công chúng Tuy nhiên báo chí không phải lúc nàocũng chỉ giới hạn ở tìm kiếm và truyền tải thông tin mà có thể mở rộng sang cáchình thức khác như văn học và điện ảnh

II Sự ra đời của báo chí

Do hoàn cảnh lịch sử, vào thế kỷ XV ở các nước phương Tây, một loạtcác nhân tố chính trị, kinh tế và tri thức gộp lại đã làm tăng đáng kể sự khaokhát tin tức như những phát minh khoa học mới, sự phát triển trong giao lưuthương mại, các cuộc xung đột lớn xâu xé phương Tây vào thế kỷ XVI… đãcung cấp và nuôi dưỡng nhiều nguồn thông tin Và ở thế kỷ XVI, tin tức đã trởthành hàng hoá thật sự và hình thành những người viết tin đều đặn phục vụ tầnglớp vương quyền hoặc các nhà buôn

Từ đó, với sự xuất hiện của những tờ bướm in, những tờ bút chiến, cáccuốn niên lịch, rồi cuối cùng là sự xuất hiện của những dạng báo chí đầu tiêntrên thế giới cho đến báo chí hiện đại ngày nay đã làm phong phú thêm bề dàylịch sử báo chí.

Cho đến nay, báo chí là điều không thể thiếu của cuộc sống hiện đại songthực tiễn hiện nay ghi nhận sự biến chuyển mạnh mẽ cả về phương thức vàphương tiện thực hiện báo chí, dần làm “lu mờ” báo chí truyền thống

Qua những biến cố thăng trầm của lịch sử báo chí cho thấy, sự hình thành

và phát triển của các loại hình báo chí luôn gắn liền với những phát minh côngnghệ Những tờ báo đầu tiên ra đời ở thế kỷ XVI sau khi máy in xuất hiện Đếnthế kỷ XVII, thuật ngữ “phát thanh” ra đời khi mà radio thịnh hành Cùng với

đó, báo hình ra mắt không lâu sau thời điểm vô tuyến được phát minh Và đếngiai đoạn cuối thế kỷ XX, nhân loại chứng kiến sự phát triển chóng mặt củainternet, thúc đẩy sự ra đời của báo điện tử Loại hình báo chí điện tử này tạo ra

sự thách thức đối với toàn bộ báo chí truyền thống

Một vài con số thú vị

Tìm hiểu lịch sử báo chí thế giới có thể dễ dàng tìm thấy các thông tin liên quanđến một vài con số rất thú vị, ví dụ:

+ Tờ báo tiếng Đức Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien

của Johann Carolus phát hành năm 1605 ở Strassburg (nay thuộc Pháp) đượcthừa nhận là tờ báo giấy đầu tiên

+ Tờ nhật báo tiếng Anh đầu tiên mang tên Daily Courant được phát hành từ

hiện ngày 8/8/1703 dưới tên Wiennerisches Diarium.

+ Tờ báo có khổ nhỏ nhất thuộc về ấn bản thu nhỏ của tờ tuần báo Terra Nostracủa Bồ Đào Nha Ấn bản này có kích thước siêu nhỏ 18,27mmx25,35mm, đượcxuất bản nhân Ngày Công bằng xã hội thế giới 20/2/2012 và ngay lập tức đãthiết lập kỷ lục thế giới mới về tờ báo có khổ nhỏ nhất

+ Sách Kỷ lục thế giới Guiness cũng ghi nhận kỷ lục cho bản sao lớn nhất củamột tờ báo thuộc về bản sao của tờ Olvasni Jó, có kích cỡ 350cmx500cm, đượcthực hiện bởi Magyar Lapkiadók Egyesülete tại Liên hoan Báo chí 2007 ởBudapest, Hungary

+ Tờ New York Times (Mỹ) là tờ báo đã giành được nhiều giải Pulitzer - giảithưởng danh giá nhất dành cho báo chí từ trước đến nay, với tổng số 109 giải,trong đó có 5 giải nhận được trong năm 2011 Tờ báo đứng ở vị trí thứ 2 về sốlượng giành giải Pulitzer là tờ Washington Post với 57 giải Tiếp đến là LosAngeles Times với 39 lần và Wall Street Journal với 34 lần Hãng thông tấn AP,tuy không phải là tờ báo, nhưng là một cơ quan dịch vụ tin tức đã giành được 49giải Pulitzers kể từ năm 1917, chủ yếu cho thể loại ảnh

+ Tờ Yomiuri Shimbun của Nhật Bản đạt kỷ lục về giá quảng cáo cao nhất.Trong tháng 4/1989, khách hàng nếu muốn được quảng cáo cả một trang thì phảitrả tới 41,55 triệu Yên Nhật cho số báo ra buổi sáng và 32,77 triệu Yên với số rabuổi chiều theo mệnh giá thời đó

+ Trường học đầu tiên về ngành báo chí, với tên gọi Missouri School ofJournalism thành lập năm 1908 tại Hoa Kỳ bởi Walter William

+ Người có thâm niên làm báo nhiều nhất là ông Etienne Dupuch (1899-1991) ở

Nassau (Bahamas) Ông chính thức giữ chức Tổng biên tập tờ The Tribune từ

ngày 1/4/1919 đến năm 1972 và sau đó vẫn làm biên tập viên báo này tới tận khiông qua đời vào ngày 23/8/1991

+ Yomiuri Shimbun của Nhật Bản (ra đời năm 1874) là một trong những tờ báo

có quy mô lớn nhất hiện nay, với 468 văn phòng thường trú ở khắp nơi trên thế

giới, gần 3.500 người làm việc, mỗi kỳ phát hành hàng chục triệu bản cả vào

buổi sáng lẫn buổi chiều Nguyệt san Reader's Digest của Mỹ (ra đời năm 1922)

cũng nổi tiếng không kém với 48 loại ấn phẩm bằng 19 thứ tiếng phát hành ởnhiều nước trên thế giới tổng số 29 triệu bản (riêng ở Mỹ là 17 triệu) mỗi kỳ

+ Le Petit Journal xuất bản ở Paris (Pháp) là tờ báo đầu tiên đạt được định mức

này vào năm 1886 Gần 9 thập niên sau, kỷ lục đó được nâng gấp 1.000 lần bởi

tờ tuần báo Mỹ có số phát hành vô địch thế giới TV Guide: 1 tỷ bản vào năm

1974 Còn nguyệt san có số phát hành cao nhất hiện nay là Reader's Digest (Mỹ): mỗi kỳ 29 triệu bản (Nguồn: baohaiquan.vn; dantri.com.vn)

III Vai trò của báo chí

Từ trước đến nay báo chí vẫn được xem là cơ quan quyền lực thứ 4 saulập pháp, hành pháp và tư pháp Khi nền kinh tế càng phát triển thì báo chí cũngkhông ngừng đổi mới, năng động và sáng tạo hơn trong tác nghiệp Báo chí ngàycàng bám sát đời sống xã hội, thông tin nhanh chóng các tin tức sự kiện

Sứ mạng của báo chí trước hết là để thỏa mãn nhu cầu thông tin của xãhội Xã hội càng hiện đại, việc phổ biến thông tin trên quy mô đại chúng càngtrở nên quan trọng và vì vậy, sự phụ thuộc, ảnh hưởng lẫn nhau giữa các phươngtiện thông tin đại chúng và xã hội càng trở nên chặt chẽ Trong thời đại bùng nổthông tin ngày nay, vai trò tích cực của cộng đồng truyền thông đã thúc đẩy quátrình xã hội hóa các hoạt động giám sát và phản biện xã hội Thông qua báo chí,người dân có thể phát biểu ý kiến, nguyện vọng của mình về các vấn đề trongđời sống xã hội, qua đó, thể hiện sự giám sát và phản biện xã hội của mình Bámsát sự kiện, thông tin nhanh nhạy, phân tích trúng vấn đề trọng điểm và địnhhướng tư tưởng, hướng dẫn dư luận rõ ràng, các cơ quan thông tấn, báo chí đãthực hiện tốt chức năng phản biện, mang lại hiệu quả xã hội rõ rệt

Báo chí thuộc thượng tầng kiến trúc, có liên quan chặt chẽ đến hạ tầng cơ

sở và thúc đẩy sự phát triển lẫn nhau Báo chí ra đời do nhu cầu khách quan vềthông tin của con người và xã hội, bị chi phối bởi các yếu tố kinh tế, xã hội,

khoa học, kỹ thuật và môi trường giao lưu quốc tế, do vậy báo chí có ảnh hưởnglớn tới nhiều mặt của đời sống con người.

Vậy vai trò của báo chí là chỉ toàn bộ các trách nhiệm, các nhiệm vụ, cácchức năng nó thực hiện, là khả năng hoạt động sống trong xã hội

- Vai trò về chính trị: Không một cơ quan quyền lực nào không sử dụng

báo chí như một công cụ để lãnh đạo và tuyên truyền chủ trương, đường lối củamình Bên cạnh đó, báo chí còn giáo dục định hướng tư tưởng chính trị cho nhândân Hay nói cách khác, báo chí luôn luôn là công cụ, phương tiện, vũ khí sắcbén của một giai cấp, một chế độ chính trị để truyền bá tư tưởng, bảo vệ lợi ích

và duy trì địa vị thống trị trong từng giai đoạn lịch sử nhất định

- Định hướng và tạo lập dư luận xã hội: Việc định hướng và tạo lập dư

luận của báo chí rất quan trọng Vì nếu nhận định sai vấn đề sẽ gây ảnh hưởngkhông hề nhỏ đến kinh tế lẫn uy tín của một cá nhân, một tập thể hay một tổchức Do vậy cần phải nâng cao trách nhiệm, nhận thức để tránh gặp phải nhữngsai lầm đáng tiếc Với vai trò là công cụ tạo dựng và định hướng dư luận xã hộimột cách mạnh mẽ và hiệu quả nhất, báo chí còn có vai trò giám sát và phảnbiện xã hội, tích cực đóng góp ý kiến để các nhà hoạch định chính sách đưa ranhững quyết định đúng đắn

- Vai trò về kinh tế: Ngoài chức năng cung cấp thông tin, báo chí còn có

chức năng quảng cáo sản phẩm, tạo điều kiện cho các nhà sản xuất quảng bá sảnphẩm tới người tiêu dùng; đưa ra giá cả thị trường để ổn định thị trường trong vàngoài nước; bảo vệ quyền lợi của các doanh nghiệp; cầu nối giữa doanh nghiệp -doanh nghiệp, doanh nghiệp - người tiêu dùng, doanh nghiệp - cơ quan báo chítrong việc tạo ra bầu không khí xã hội lành mạnh, ổn định, bền vững và môitrường kinh doanh thuận lợi

- Vai trò về văn hóa - xã hội: Ngoài các vai trò nêu trên thì trong lĩnh vực

văn hóa - xã hội cũng có sự đóng góp và ảnh hưởng lớn của báo chí Trên mặttrận này, báo chí làm giàu, làm đẹp cho vốn văn hóa dân tộc, nhất là ngôn ngữ(giữ gìn và sáng tạo ra nhiều từ mới, thuật ngữ mới cả trong cách viết và cách

thể hiện, trong việc chuẩn ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết); đăng tải các tácphẩm văn học nghệ thuật, âm nhạc, khoa học …; công chúng được tiếp cận vớinhiều tri thức văn hóa thế giới; góp phần nâng cao văn hóa, giải trí của ngườidân…; nâng cao vai trò tuyên truyền về người tốt việc tốt.

IV Chức năng cơ bản của báo chí

- Chức năng thông tin - giao tiếp: Một xã hội phát triển tất yếu nảy sinh

nhu cầu cao về việc cung cấp và trao đổi thông tin Do vậy, báo chí là phươngtiện cung cấp phong phú, đa dạng và nhanh nhất

- Chức năng chính trị tư tưởng: Định hướng, giáo dục chính trị, tư tưởng

thực chất là tuyên truyền và bảo vệ hệ tư tưởng của giai cấp công nhân Chứcnăng định hướng của báo chí chính là không ngừng nâng cao nhận thức chínhtrị, tính tự giác của quần chúng nhân dân

- Chức năng tổ chức quản lý, giám sát và phản biện xã hội: Trong xã hội

hiện đại, thông tin có vai trò đặc biệt quan trọng, chính thông qua sử dụng và giámsát thông tin nên báo chí thể hiện được chức năng giám sát và phản biện xã hội củamình Chức năng này thể hiện quyền lực của báo chí trong đời sống xã hội

- Chức năng văn hoá, giáo dục: Về mảng văn hoá: Báo chí là bộ phận cấu

thành của văn hóa, trực tiếp góp phần phát triển, bảo tồn và giao lưu văn hóa.Trước hết, báo chí tham gia bồi đắp, hướng dẫn, nâng cao trình độ văn hóa củanhân dân; góp phần định hướng, điều chinh và cổ vũ xây dựng môi trường vănhóa mới Về mảng giáo dục: Giáo dục tư tưởng chính trị, trách nhiệm công dângiáo dục pháp luật, trao đổi kỹ năng sống, kinh nghiệm làm ăn, cho cá nhân vàcộng đồng; phổ biến kiến thức, các thành tựu khoa học mới, hướng dẫn áp dụng,chuyển giao công nghệ, tham gia cổ vũ, tổ chức thực hiện

- Chức năng khai sáng và giải trí: Trong xã hội hiện dại, không gian sống

trong lành, thân thiện với tự nhiên ngày càng thu hẹp và môi trường sống ngàycàng bị ô nhiễm Chính vì thế, báo chí đã góp phần thỏa mãn nhu cầu giải trí,tiêu khiến của con người Chức năng giải trí này của báo chí ngày càng đượcquan tâm và đề cao Bên cạnh đó, báo chí còn là diễn đàn trao đổi, chia sẻ kỹ

năng, kinh nghiệm phong phú nhằm nâng cao trình độ dân trí, đáp ứng nhu cầuphát triển bền vững của đời sống.

- Chức năng kinh tế - dịch vụ (quảng cáo - dịch vụ): Báo chí là nguồn

cung cấp thông tin cho đời sống xã hội nên quảng cáo - dịch vụ báo chí trongđiều kiện kinh tế thị trường và toàn cầu hoá là một hoạt động tất yếu Sự quảng

bá thương hiệu, thu hút sự chú ý, giới thiệu sản phẩm, hướng dẫn tiêu dùng, địnhhướng thị hiếu, chỉ dẫn đang là nhu cầu không chỉ của giới kinh doanh, dịch

vụ, giải trí, mà còn là đòi hỏi thiết yếu của đời sống xã hội Quảng cáo - dịch vụ

là nhu cầu sống còn, nhu cầu tồn tại và phát triển của bản thân xã hội hiện đại

V Các thuộc tính của báo chí

- Tính chân thật, khách quan: Là đặc trưng, đặc điểm, là yêu cầu tồn tại

của bản thân báo chí và là nguyên tắc đầu tiên để báo chí thực hiện vai trò quản

lý xã hội thông qua hoạt động phản biện và giám sát xã hội Nhìn thẳng vào sựthật để giám sát và phản biện xã hội có nghĩa là báo chí phải đưa tin cả về nhữngthành công cũng như những hạn chế, khó khăn, thất bại

- Tính công khai, công cộng: Là một xu thế tất yếu, là biểu hiện quan

trọng của nền dân chủ, trong đó có quyền được thông tin và tự do ngôn luận Vìbáo chí có tác động trực tiếp và mạnh mẽ, rộng lớn và nhanh chóng trong việchình thành dư luận xã hội, nên tính công khai cần được lưu ý trên 2 khíacạnh: một là, nói rõ sự thật sau khi đã đánh giá đúng bản chất; hai là, nói rõ sựthật để góp phần xây dựng dư luận xã hội lành mạnh Báo chí không được côngkhai dẫn tới lộ bí mật quốc gia, tạo nên mối hoài nghi cho công chúng, hay tạo

kẽ hở cho các thế lực thù địch lợi dụng Nhưng cũng không thể chấp nhận việcvin vào lý do “muốn dư luận xã hội lành mạnh, yên ổn” để hạn chế tính côngkhai của báo chí

- Tính đại chúng: Thông tin báo chí tác động tới xã hội rộng rãi, bao gồm

các tầng lớp, các nhóm xã hội khác nhau Nhu cầu thông tin của công chúngđược ưu tiên bảo đảm và là thước đo trình độ, năng lực của hoạt động thông tinbáo chí Đồng thời, báo chí cũng là diễn đàn của nhân dân và phải phù hợp với

trình độ của công chúng tiếp nhận Họ không chỉ muốn tiếp nhận thông tin từbáo chí một cách thụ động, mà còn tương tác, phản hồi thông tin mạnh mẽ.Chức năng giáo dục của báo chí ngày càng được đề cao, giáo dục để góp phầnnâng cao dân trí; nâng cao trình độ tương tác và tính chính xác của thông tinphản hồi

- Tính chiến đấu: Báo chí là nhân tố, là phương tiện có sức mạnh đặc biệt

to lớn trong việc định hướng nhận thức, hình thành dư luận xã hội; đồng thời làmột lực lượng rất quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả của phản biện xã hộitrong tiến trình xây dựng một xã hội thực sự dân chủ Do vậy tính chiến đấu củabáo chí rất quan trọng trong việc ủng hộ lối sống có lý tưởng lành mạnh, sángtạo, năng động, có ý thức xây dựng tập thể và đất nước đồng thời đấu tranhchống lại cách làm thụ động, trì trệ, hình thức chủ nghĩa, hiệu quả thấp, đấutranh chống quan liêu, tham nhũng và các tệ nạn xã hội

PHẦN 2 KINH TẾ BÁO CHÍ

I Một số khái niệm

1 Khái niệm kinh tế

Theo GS Hồ Tú Bảo trong bài “Kinh tế tri thức ở Việt Nam” đăng trênTạp chí Tia sáng ngày 20-07-2010 có đưa ra quan điểm: “Theo một định nghĩađược thừa nhận rộng rãi, kinh tế là toàn bộ các hoạt động sản xuất, phân phối,trao đổi, tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ của một cộng đồng hay một quốc gia”

Còn theo ông Adam Smith, cha đẻ của môn kinh tế, định nghĩa từ “kinhtế” trong cuốn sách nổi tiếng “Sự giàu có của các quốc gia” (Wealth of Nations)thì kinh tế là khoa học học gắn liền với những quy luật về sản xuất, phân phối vàtrao đổi

2 Khái niệm kinh tế báo chí

Ngay từ khi hình thành những tờ báo đầu tiên, người ta đã tổ chức côngviệc của mỗi tòa soạn báo thành hai mảng riêng biệt: Mảng quản trị (trị sự) domột ông chủ báo đứng đầu, chăm lo đời sống kinh tế của tòa báo như: in ấn, phát

hành, quảng cáo, hợp tác, đối ngoại, lỗ, lãi ; mảng nội dung được giao cho mộtông chủ bút hay còn gọi là tổng biên tập chuyên chăm lo về bài viết, đưa tin,phóng viên,… Công việc này được tổ chức chuyên biệt trong mỗi tòa báo.

Theo Nguyễn Gia Quý (2009), thuật ngữ “kinh tế báo chí” là cách tổ chứchoạt động báo chí nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao nhất, đem lại lợi nhuận của cơquan báo chí; bảo đảm cho sự tồn tại, phát triển của tờ báo, nâng cao đời sốngngười làm báo, đồng thời đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đấtnước Hiểu theo nghĩa khác, “kinh tế báo chí” mang hàm ý báo chí tham gia làmkinh tế trong khuôn khổ pháp luật quy định Như vậy, thuật ngữ “hoạt động kinh

tế báo chí” là để chỉ một ngành kinh tế cụ thể trong lĩnh vực báo chí Trong hoạtđộng kinh tế của mình, các cơ quan báo chí sẽ cung cấp những sản phẩm và dịch

vụ và thực hiện những hoạt động kinh tế khác trong khuôn khổ pháp luật

Trong hoạt động kinh tế báo chí hiện nay chủ yếu có hai phần: đăng bài,phát quảng cáo và làm dịch vụ báo chí Ở hoạt động làm dịch vụ báo chí có sựđóng góp to lớn của các công ty chuyên tổ chức sự kiện, các công ty kỹ thuật,các đơn vị sản xuất chương trình Họ là những vệ tinh của cơ quan báo chí

Sự phát triển kinh tế báo chí dẫn đến sự tác động có tính hai mặt vào đờisống báo chí truyền thông Mặt thứ nhất, mang lại nguồn lực tài chính quantrọng, bảo đảm cho sự tiếp tục phát triển, tăng cường cơ sở vật chất, đổi mớithiết bị kỹ thuật công nghệ, mở mang thêm các nguồn thông tin, tài liệu, cũngnhư công tác đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũnhững người làm báo Nói tóm lại, kinh tế báo chí trở thành động lực phát triểncho báo chí Ở mặt thứ hai, sự phát triển kinh tế báo chí dẫn tới hiện tượngthượng mại hóa báo chí, hay là sự xuất hiện những sản phẩm báo chí thuần túyhàng hóa, chỉ quan tâm thu lợi nhuận, không quan tâm đến chức năng thông tintuyên truyền hoặc coi chức năng thông tin, tuyên truyền như vỏ bọc cho hoạtđộng kinh tế

Cần phải tách bạch giữa làm nội dung và làm kinh tế trong hoạt động củatòa soạn Ở nước ta có Luật báo chí, song một số quốc gia trên thế giới thì không

có luật này nhưng có hành lang pháp lý để xử lý những vi phạm liên quan đếnbáo chí Do vậy, khi thực hiện kinh tế báo chí cần phải xét đến khía cạnh khuônkhổ pháp lý và đạo đức của người làm báo.

Theo dòng chảy thời gian và diễn biến lịch sử thế giới, kinh tế báo chí là

xu hướng tất yếu của báo chí trong đời sống xã hội và ngày càng lớn mạnh docung/cầu thông tin của con người

II Kinh tế báo chí

1 Kinh tế báo chí thế giới

Cho đến nay, lịch sử đã ghi chép lại hơn 5.000 năm quảng cáo, tính từkhoảng 3.000 năm trước công nguyên cho tới thời đại vệ tinh vô tuyến hiện nay.Tuy nhiên, mối quan hệ giữa quảng cáo và báo chí chỉ thực sự được thiết lập vàothế kỳ XV bằng việc phát minh ra máy in vào khoảng năm 1.440 có ý nghĩa nhưmột cuộc cách mạng thực sự làm thay đổi phương pháp truyền thông của cả thếgiới Chính cuộc cách mạng này đã thúc đẩy sự phát triển công nghệ in ấn vàxuất bản sách báo Và cũng từ đây, quảng cáo trên báo cũng được để ý hơn

Vào khoảng năm 1480, William Caston nước Anh đã in được bản quảngcáo đầu tiên trên máy in với nội dung thông báo của cha xứ dán tại nhà thờ Liêntiếp sau đó những tờ báo hiện đại đầu tiên ra đời đầu thế kỷ XVII ở châu Âungay lập tức trở thành phương tiện chuyển tải quảng cáo Năm 1625, bài quảngcáo đầu tiên xuất hiện trên một tờ báo của nước Anh Ngày 30/5/1631, tuần báođầu tiên ở Pháp với tên gọi Gazette ra đời mà ngay từ những số đầu đã dành diệntích cho quảng cáo Sau đó, người sáng lập Gazette là Théophraste Renaudo cho

ra đời tạp chí Petite Affchec (Những áp phích nhỏ), một ấn phẩm quảng cáochuyên biệt đầu tiên ở Châu Âu

Từ thế kỷ XVII, ngày càng có nhiều tờ báo mới ra đời Và để cạnh tranhđược với nhau, một số tờ phải nhờ vào việc đăng quảng cáo để giảm giá bán chođộc giả, tăng nguồn thu và cố gắng thoát khỏi sự đỡ đầu của Chính phủ Nhưvậy ngay từ khi báo chí mới xuất hiện, quảng cáo đã là một phần cần phải có đối

với mỗi tờ báo bởi các tính năng và tiện ích của loại hình này mang lại về mặtkinh tế.

Sang thế kỷ XX, những phương tiện truyền thông đại chúng mới ra đờinhư phát thanh, truyền hình, internet đã cung cấp những nền tảng mới cho quảngcáo và ngược lại, các phương tiện này cũng coi quảng cáo là hoạt động kinh tếquan trọng Năm 1929 ở Mỹ, phát thanh được sử dụng như một công cụ quảngcáo hữu hiệu Sau Thế chiến thứ hai thì quảng cáo truyền hình thực sự lên ngôi.Kinh tế báo chí bước hẳn sang một giai đoạn mới, trở thành một cuộc cạnh tranhkhốc liệt giữa các tổ chức báo chí hay các tập đoàn báo chí

Việc hình thành các tập đoàn báo chí là một dạng của sự phát triển kinh tếbáo chí hay thượng mại hóa báo chí trong nền kinh tế thị trường Ở các nước tưbản chủ nghĩa, các tập đoàn báo chí hình thành trên cơ sở tích tụ tư bản, cá lớnnuốt cá bé hay các công ty truyền thông tự nguyện liên kết lại bằng hình thứcmua bán hoặc hợp nhất với nhau nhằm tăng nguồn lực, tạo ra sức mạnh đủ khảnăng cạnh tranh để tồn tại và phát triển Những yếu tố liên quan đến khuynhhướng, tác động chính trị thực ra cũng là nhằm tìm đến lợi nhuận và bị lợi nhuậnchi phối

Thời đại kỷ nguyên số phát triển như vũ bão buộc các tổ chức báo chí haycác tập đoàn báo chí phải đổi mới phương thức, phương tiện để lôi kéo độc giả,lôi kéo người dùng Báo chí phải cạnh tranh với mạng xã hội đang không ngừngphát triển và thu hút một lượng khá lớn người sử dụng cho nên yêu cầu cấp thiếtđặt ra đối với mỗi tổ chức/tập đoàn báo chí là phải đổi mới và đầu tư nhiều hơnvào mảng công nghệ Đặc biệt khi kinh tế báo chí trở thành một “món ăn” khôngthể thiếu, một cuộc đua không hồi kết đòi hỏi người đứng đầu, người lãnh đạophải có tầm nhìn chiến lược, sâu và rộng

Ở hầu hết cơ quan báo chí nước ngoài, nguồn thu từ quảng cáo chiếm trên50% tổng doanh thu của cơ quan báo chí Theo Hiệp hội báo chí Mỹ, doanh thungành báo chí năm 2012 đạt 38,6 tỷ USD, thấp hơn 2% so với mức 39,5 tỷ USDnăm 2011 Tuy nhiên, cơ cấu doanh thu đã có sự thay đổi tích cực Mặc dù

doanh thu quảng cáo giảm 6% song doanh thu phát hành lại tăng 5%; trong khi

đó nguồn doanh thu mới như tư vấn số cho doanh nghiệp và giao dịch thươngmại điện tử tăng 8%; doanh thu kỹ thuật số bao gồm: phát hành báo mạng,quảng cáo, thương mại điện tử, tiếp thị kỹ thuật số tăng 10% - chiếm 11% tổngdoanh thu ngành báo chí năm 2012 Trong đó, doanh thu quảng cáo báo in giảm9% xuống còn 18,9 tỷ USD, quảng cáo kỹ thuật số tăng 5% đạt 3,4 tỷ USD, pháthành đạt 10,4 tỷ USD1…

Hai ví dụ về hai tập đoàn truyền thông lớn trên thế giới trong cuộc đua kinh tế báo chí

⌘ Tập đoàn truyền thông CNN, Hoa Kỳ

CNN (Cable News Network - Mạng tin tức truyền hình cáp) là tập đoàntruyền thông có trụ sở ở New York, Mỹ, được Ted Turner thành lập năm 1980như một kênh phát song các chương trình tin tức 24 giờ một ngày và 7 ngàytrong tuần Tính đến tháng 2 năm 2015, CNN hiện có mặt tại khoảng 96.289.000

hộ gia đình thông qua truyền hình cáp, vệ tinh và viễn thông (82.7% hộ gia đìnhvới ít nhất một tivi) ở Hoa Kỳ

Từ khi CNN khai trương vào 1/6/1980, hệ thống mạng lưới được mở rộng

và đạt được một số lượng truyền hình cáp và truyền hình vệ tinh, 12 trang web,

2 hệ thống mạng lưới riêng (hệ thống mạng lưới sân bay CNN), 2 hệ thốngmạng radio Mạng lưới có 42 văn phòng giao dịch khắp thế giới và hơn 900 chinhánh hội viên toàn cầu CNN trở nên nổi tiếng và được cho là kênh tin tức hàngđầu thế giới khi đã ghi được những hình ảnh máy bay bị khủng bố đâm vào toàtháp đôi của Trung tâm thương mại thế giới, Mỹ trong sự kiện 11/9/2001 Vàhơn nữa là trong cuộc chiến tranh Iraq, những thông tin, video được truyền vềliên tục và đều cung cấp cho cả thế giới, thậm chí truyền hình trực tiếp trận đánhgiữa quân đội Mỹ và quân đội Iraq

1 Đề cương chuyên đề Quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác lý luận, tư tưởng và

quản lý báo chí năm 2012 của PGS TS Nguyễn Văn Dững.