VÕ VĂN THÔNGTỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP VẬT LÍ CHO HỌC SINH THCS THEO ĐỊNH HƯỚNG TÌM TÒI NGHIÊM CỨU Chuyên ngành: lí luận và phương pháp dạy học bộ môn vật lí PHIẾU TÌM HIỂU VỀ HOẠT ĐỘNG D
Trang 1BÀI TẬP SỐ 7 PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
Giảng viên: PGS.TS Nguyễn Bảo Hoàng Thanh
Trang 2VÕ VĂN THÔNG
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP VẬT LÍ CHO HỌC SINH THCS THEO
ĐỊNH HƯỚNG TÌM TÒI NGHIÊM CỨU Chuyên ngành: lí luận và phương pháp dạy học bộ môn vật lí
PHIẾU TÌM HIỂU VỀ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VẬT LÝ CỦA GIÁO VIÊN Ở
Kính chào quý Thầy Cô !
Chúng tôi đang tìm hiểu thực tế để xác định các giải pháp góp phần nâng cao chất
lượng dạy học môn vật lý THCS trên địa bàn tỉnh Nghệ An Xin quý Thầy (Cô) vui
lòng giúp đỡ cho ý kiến về những vấn đề dưới đây
Ghi chú: Thầy (Cô) chọn phương án trả lời nào thì đánh dấu X vào ô trống ở
phương án đó.
Câu
Không bao
Hiếm khi
Thỉn h thoả
Thườn g xuyên
Rất thường xuyên
G.1 Hoạt động làm nảy sinh vấn đề mới của bài học ở học sinh (HS) Thầy (Cô) đã từng
sử dụng các cách này như thế nào?
GV mô tả một hiện tượng hoặc kể
một câu chuyện làm nảy sinh vấn
Cho HS quan sát tranh, ảnh hoặc
xem mô hình làm nảy sinh vấn đề
G.1.
6
Cho HS xem một đoạn video clip
làm nảy sinh vấn đề.
Trang 3Cho HS quan sát thí nghiệm biểu
diễn do GV thực hiện làm nảy
G.2 Giúp HS xác định dự đoán (giả thuyết) của vấn đề mới Thầy (cô) đã làm theo
những cách này như thế nào?
G.2.
1
Giáo viên (GV) nêu luôn dự đoán
của vấn đề mới, HS nhắc lại
HS tự nêu các dự đoán của vấn đề
mới, GV điều chỉnh, bổ sung
luận đề xuất dự đoán của vấn đề.
G.3 Giúp HS xác lập hệ quả, phương án kiểm tra dự đoán (giả thuyết) Thầy (Cô) đã
làm theo những cách nào trong các cách sau đây ?
GV nêu vài ba hệ quả, phương án
kiểm tra dự đoán, HS thảo luận,
HS thảo luận nhóm, nêu hệ quả,
phương án kiểm tra dự đoán, GV
hệ quả, phương án kiểm tra dự
G.4 Giúp HS thực hiện thí nghiệm kiểm tra dự đoán (giả thuyết) Thầy (Cô) đã tiến
hành theo những cách nào trong các cách sau đây ?
Trang 41 GV làm thí nghiệm, thu thập kết
Trang 5quả HS quan sát toàn bộ quá
G.5 Giúp HS hợp thức hóa kết quả nghiên cứu Thầy (cô) đã làm theo những cách nào
trong các cách sau đây ? G.5.
1
GV dựa vào kết quả nghiên cứu
thông báo kết luận khẳng định dự
Yêu cầu HS làm việc theo nhóm
phân tích kết quả nghiên cứu, rút
ra
kết luận, khẳng định dự đoán, đại
diện trình bày, GV bổ sung
G.6 Giúp HS vận dụng kiến thức Thầy (Cô) đã làm theo những cách nào trong các
cách sau đây ? G.6.
1
Hướng dẫn HS trả lời các câu hỏi
vận dụng trong Sách giáo khoa
Trang 65
Yêu cầu HS tự tìm thêm các ứng
dụng thực tiễn của kiến thức mới
G.6.
6
Yêu cầu HS thiết kế một phqơng
án mới để kiểm tra lại kiến thức
phẩm kĩ thuât mà Thầy (Cô) yêu
cầu hoặc xã hội đang cần
G.7 Trong thực tế, Thầy (Cô) đã sử dụng các loại thiết bị dạy học sau ở mức độ nào ?
G7.1 Phiếu học tập
G7.2 Tranh ảnh, mô hình vật lý
G7.3 Thí nghiệm thực vật lý
G7.4 Phim, video clip về vật lý
G7.5 Thí nghiệm mô phỏng, thí nghiệm ảo
G7.6 Website dạy học vật lý
G.8 Thầy (cô) đã nghiên cứu và vận
dụng Bản đô tư duy trong dạy
theo định hướng tìm tòi nghiên
cúu Thầy (Cô) đã nghe tên
Trang 7Câu hỏi Tên phương pháp
dạy học
Tác dụng phát huy tính tự lực, tích cực nhận thức, phát triên tư duy, năng lực sáng tạo
Luôn luôn Tốt
Thườ ng thườn g tốt
Thỉn h thoả ng tốt
Hiếm khi tốt
Kh bac t
G.13 Thầy (Cô) đánh giá thế nào về tác dụng phát huy tính tự lực, tích
cực n thức, phát triên tư duy, năng lực sáng tạo ở học sinh THCS của các phi
pháp dạy học vật lý sau đây ?
Xin trân trọng cảm ơn sự hợp tác của thầy/cô
Chúng tôi cam đoan không hề có mục đích xấu, nếu có mục đích xấu thì chúng tôi sẽ chịu trách
nhiệm pháp luật, cảm ơn các thầy cô đã cộng tác và giúp đỡ
Trang 8PHIẾU TÌM HIỂU HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP VẬT LÝ CỦA HỌC SINH THEO
ĐỊNH HƯỚNG TÌM TÒI NGHIÊM CỨU
Trường THCS : Lớp: 9 Họ và tên:
Nhằm giúp các thầy/cô giáo không ngừng cải tiến nâng cao chất lượng dạy học và giáodục đáp ứng nhu cầu của người học, chúng tôi rất mong nhân được ý kiến của các em thôngqua viêc trả lời phiếu khảo sát này Ý kiến của các em sẽ là cơ sở để các thầy/cô tự điều chỉnhbản thân mình theo hướng phù hợp nhất với đối tượng giảng dạy, đồng thời giúp nhà trường cógiải pháp chung nâng cao trình đô chuyên môn nghiêp vụ cho các thầy/cô
Hưởng dẫn: Với mỗi nhân định, các em hãy đánh dấu (X) vào 1 trong 5 ô biểu thị mức đô
đồng ý của các em với nhân định
Câu hỏi.Thực tế ở trường em đã được tham gia ở mức độ nào trong mỗi hoạt động học tập vật lí dưới đây ?
Phiếu tìm hiểu hoạt động học tập vật lí của học sinh
TT
Các hoạt động học tập vật lý ở
trường THCS
H.1 Nghe giáo viên nêu nội dung cần nghiên
cứu khi vào bài học mới
Không bao giờ
Hiế m khi
Thỉn h thoả n
Thườn g xuyên
Rất thường xuyên
H.2 Được đọc tình huống ở đầu bài học
Được giáo viên yêu cầu nhắc lại một
kiến thức cũ hoặc kể lại một kinh
nghiệm đã biết, rồi giáo viên hỏi vặn và
vào bài học mới
H.5 Được quan sát tranh, ảnh hoặc xem mô
hình rồi vào bài mới
H.6 Được xem một đoạn video clip rồi vào
bài học mới
H.7 Được nghe giáo viên mô tả một thí nghiệm rồi vào bài học mới
H.8 Được xem giáo viên làm một thí
nghiệm
rồi vào bài học mới
H.9 Được tự làm thí nghiệm, thấy vấn đề
rồi
H.10 Nghe giáo viên nêu dự đoán của vấn đề
mới rồi phải nhắc lại.
Trang 9H.11 Nghe GV nêu các dự đoán của vấn đề
mới, thảo luận, lựa chọn.
H.12 Xung phong nêu các dự đoán của vấn
đề
H.13 Thảo luận nhóm, nêu dự đoán của vấn
đề
mới, GV bô sung.
H.14 Nghe GV nêu hệ quả, phqơng án kiểm
tra dự đoán và nhăc lại.
H.15 Nghe GV suy luận ra hệ quả, phương
án
H.16 GV nêu vài ba hệ quả, phương án rồi
thảo luận, lựa chọn.
H.17 Xung phong nêu hệ quả, phương án
kiểm tra dự đoán, GV
bô sung.
H.18 Thảo luận nhóm, nêu hệ quả, phương án
H.19 Nghe GV gợi 9 ý, tự suy luận ra hệ
nghiệm, thu thập kết quả.
H.23 Giao viên cho dụng cụ HS phải tự lăp
dụng cụ, tự làm TN
H.24 GV cho các dụng cụ HS phải tự chọn dụng cụ, tự lăp, tự làm thí nghiệm
H.25 Được đề xuất tiến trình thí nghiệm, tự chọn, tự tìm dụng cụ, tự lăp, tự làm thí
nghiệm, thu thập kết quả.
H.26 Nghe giáo viên thông báo luôn kết luận
khẳng định dự đoán
H.27 Nghe GV và lớp đàm thoại rồi nghe
giáo
H.28 Được xung phong phát biểu kết luận,
nghe giáo viên bô sung.
H.29 Thảo luận nhóm rút ra kết luận, đại
diện
H.30 Phải trả lời tại lớp các câu hỏi vận dụng
trong Sách giáo khoa
H.31 Được giao làm các bài tập trong Sách
bài tập
H.32 Phải giải thích hiện t0|ợng, ứng dụng
thực
tiễn do GV nêu thêm
H.33 Phải dự đoán hiện t^ợng xảy ra do GV
nêu thêm tình huống
Trang 10H.34 Phải tự tìm thêm các ứng dụng thực
tiễn
Trang 12LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
VÕ VĂN THÔNG
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP VẬT LÍ CHO HỌC SINH THCS THEO
ĐỊNH HƯỚNG TÌM TÒI NGHIÊM CỨU Chuyên ngành: lí luận và phương pháp dạy học bộ môn vật lí
I/ MÔ TẢ QUÁ TRÌNH KHẢO SÁT (Trang 52)
1 Mục đích điều tra
- Thu thập được thông tin cần thiết về thực tế việc tổ chức hoạt động học tập vật lí của học sinh THCS, để từ đó có cơ sở đề xuất định hqớng tổ chức hoạt động học tập vật lí theo định li0|0'ng tìm tòi nghiên cứu cho học sinh THCS
2 Đối tượng điều tra
- Điều tra GV: Chúng tôi điều tra giáo viên của 18 trường THCS trên địa bàn tỉnh Nghệ
An bằng phiếu số 1.
- Điều tra HS: Chúng tôi điều tra học sinh của 18 trường THCS trên địa bàn tỉnh Nghệ
An bằng phiếu số 2.
3 Nội dung điều tra
- Khảo sát thực trạng về tổ chức hoạt động dạy học theo hướng tìm tòi nghiên cứu của
GV và học sinh ở một số trqờng THCS trên địa bàn tỉnh Nghệ An.
4 Phương pháp điều tra
- Điều tra giáo viên: Sử dụng phiếu điều tra (nội dung phiếu xem ở phụ lục số 1 và phụ lục số 2) trao đổi trực tiếp với giáo viên; xem giáo án; dự giờ thăm lớp.
- Điều tra học sinh: Sử dụng phiếu điều tra; trao đổi trực tiếp với học sinh; quan sát hoạt động của học sinh trong giờ học trên lớp, xem vở bài tập, bài kiểm tra của học sinh.
5 Phạm vi điều tra
- Không gian: Sử dụng phiếu điều tra thực trạng về tổ chức hoạt động học tập vật lí ở trqờng THCS của 18 trqờng THCS trên địa bàn tỉnh Nghệ An.
- Thời gian: được thực hiện từ tháng 8 năm 2017 đến tháng 8 năm 2018
6 Quy trình điều tra
- Để tiến hành khảo sát với các nội dung đến việc vận dụng dạy học theo hướng TTNC, những khả năng và khó khăn, vướng mắc trong quá trình vận dụng, những ý kiến đề xuất, chia sẻ
Trang 132
- Hệ thống câu hỏi điều tra gồm đủ các dạng câu hỏi: “câu hỏi đóng, câu hỏi mở, câu hỏi kết hợp đóng và mở và đảm bảo các yêu cầu đối với một bảng hỏi: Tập trung vào nội dung nghiên cứu, tiện lợi cho người trả lời khách quan, chính xác; vừa sức; diễn đạt rõ ràng, súc tích; thuận tiện cho xử lí thông tin"".
II/ CÁC MẪU PHIẾU ĐIỀU TRA (Cuối quyển PL1, PL2)
PHỤ LỤC 1
PHIẾU TÌM HIỂU VỀ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
VẬT LÝ Ở TRƯỜNG THCS
Kính chào quý Thầy Cô !
Chúng tôi đang tìm hiểu thực tế để xác định các giải pháp góp phần nâng cao
chất lqợng dạy học môn vật lý THCS trên địa bàn tỉnh Nghệ An Xin quý Thầy
(Cô) vui lòng giúp đỡ cho ý kiến về những vấn đề dưới đây
Xin trân trọng cảm ơn sự hợp tác của quý Thầy, Cô !
Ghi chú: Thầy (Cô) chọn phương án trả lời nào thì đánh dấu X vào ô trống ở
phương án đó Mỗi câu hỏi có thể chọn một hoặc nhiều phương án trả lời khác
nhau.
I Thông tin cá nhân của Thầy (Cô)
- Họ và tên (có thể cho biết hoặc không):
- Trình độ chuyên môn: CĐSP □ ĐHSP □ ThS □
- Thâm niên giảng dạy vật lý: năm
- Điện thoại, E-mail (có thể cho biết hoặc không):
II Những thông tin về dạy học Vật lý
Câu 1 Thầy (Cô) đã từng sử dụng cách nào để tổ chức các hoạt động dạy học ?
Hoạt động 1 Làm nảy sinh vấn đề mới của bài học ở học sinh (HS).
Thầy (cô) đã làm những cách nào trong các cách sau đây ?
□ Giáo viên (GV) nêu luôn vấn đề mới của bài học cho HS nghe
Trang 14NCKH Cho HS đọc tình huống ở đầu bài học SGK làm nảy sinh vấn
đề
□ GV mô tả một hiện tqợng hoặc kể một câu chuyện làm nảy sinh vấn đề
□ Yêu cầu HS nhắc lại một kiến thức cũ hoặc kể lại một kinh nghiệm đãbiết, GV nêu câu hỏi làm nảy sinh vấn đề
□ Cho HS quan sát tranh, ảnh hoặc xem mô hình làm nảy sinh vấn đề
□ Cho HS xem một đoạn video clip làm nảy sinh vấn đề
d GV mô tả một thí nghiệm làm nảy sinh vấn đề
□ Cho HS quan sát thí nghiệm biểu diễn do GV thực hiện làm nảy sinh vấn
□ đề Cho HS tự làm thí nghiệm (có thể là thí nghiệm ảo) làm nảy sinh vấnđề
Cách làm khác (nếu có):
Trang 152
Hoạt đông 2: Giúp HS xác định dự đoán (giả thuyết) của vấn đề mới Thầy
(cô) đã làm theo những cách nào trong các cách sau đây ?
□ Giáo viên (GV) nêu luôn dự đoán của vấn đề mới, HS nhắc lại
□ GV nêu vài ba dự đoán của vấn đề mới, HS thảo luận, lựa chọn dự
□ đoán HS tự nêu các dự đoán của vấn đề mới, GV điều chỉnh, bổ sung
□ HS thảo luận nhóm, nêu các dự đoán của vấn đề mới, GV điều chỉnh, bổ
□ sung GV phân tích vấn đề mới, HS thảo luận đề xuất dự đoán của vấn đề
Cách làm khác (nếu có):
Hoạt đông 3: Giúp HS xác lập hệ quả, phqong án kiểm tra dự đoán (giả thuyết).
Thầy (Cô) đã làm theo những cách nào trong các cách sau đây ?
□ GV nêu hệ quả, phqong án kiểm tra dự đoán, HS nhắc lại
□ GV trình bày suy luận lôgic suy ra hệ quả, phqong án kiểm tra dự đoán
□ GV nêu vài ba hệ quả, phqong án kiểm tra dự đoán, HS thảo luận, lựa
□ chọn HS tự nêu hệ quả, phqong án kiểm tra dự đoán, GV bổ sung
□ HS thảo luận nhóm, nêu hệ quả, phqong án kiểm tra dự đoán, GV bổ
□ sung Hqớng dẫn HS suy luận lôgic rút ra hệ quả, phqong án kiểm tra
dự đoán
Cách làm khác (nếu có):
Hoạt đông 4: Giúp HS thực hiện thí nghiệm kiểm tra dự đoán (giả thuyết).
Thầy (Cô) đã tiến hành theo những cách nào trong các cách sau đây ?
□ GV làm thí nghiệm, thu thập kết quả HS quan sát toàn bộ quá trình
□ GV làm thí nghiệm HS quan sát thí nghiệm, thu thập kết quả
□ GV lắp sẵn dụng cụ, HS làm thí nghiệm, thu thập kết quả, xử lý số liệu
□ GV chọn bộ dụng cụ HS tự lắp dụng cụ, tự làm thí nghiệm, thu thập kết
□ quả GV cho các dụng cụ HS chọn dụng cụ, tự lắp, tự làm thí nghiệm, thu
□ thập kết quả Cho HS đề xuất tiến trình thí nghiệm, tự chọn, tự tìm dụng cụ,
tự lắp, tự làm thí nghiệm, thu thập kết quả
Cách làm khác (nếu có):
Hoạt đông 5: Giúp HS hợp thức hóa kết quả nghiên cứu.
Thầy (cô) đã làm theo những cách nào trong các cách sau đây
?
□ GV dựa vào kết quả nghiên cứu thông báo kết luận khẳng định dự đoán
□ GV đàm thoại với HS rồi rút ra kết luận khẳng định dự đoán
□ Yêu cầu HS dựa vào kết quả nghiên cứu, tự rút ra kết luận khẳng định dự
Trang 16đoán, phát biểu, GV bổ sung
Trang 17Hoạt động 6: Giúp HS vận dụng kiến thức.
Thầy (Cô) đã làm theo những cách nào trong các cách sau đây ?
□ Hướng dẫn HS trả lời các câu hỏi vận dụng trong Sách giáo khoa
□ Hướng dẫn HS làm các bài tập trong Sách bài tập (tại lớp và ở nhà)
□ GV nêu thêm hiện tqợng, ứng dụng trong thực tiễn, yêu cầu HS giải thích
□ GV nêu thêm tình huống, cách thức tác động vào một sự vật trong thực tế,yêu cầu HS dùng kiến thức vừa học dự đoán hiện tqợng sẽ xảy ra
□ Yêu cầu HS tự tìm thêm các ứng dụng thực tiễn của kiến thức mới
□ Yêu cầu HS thiết kế một phqơng án mới để kiểm tra lại kiến thức vừa học
□ Hướng dẫn HS giải bài tập thí nghiệm ở nhà bằng các thiết bị tự làm
□ GV yêu cầu HS vận dụng kiến thức, tự chế tạo các vật dụng, sản phẩm kĩthuât mà Thầy (Cô) yêu cầu hoặc xã hội đang cần
Cách làm khác (nếu có):
Các trường trung học cơ sở đã khảo sát thực tế
Bảng 3 Các trường trung học cơ sở đã khảo sát thực tế
1 Trường THCS Đặng Thai Mai, TP Vinh, Nghệ An
2 Trường THCS Lê Lợi, TP Vinh, Nghệ An
3 Trường THCS Hưng Bình, TP Vinh, Nghệ An
4 Trường THCS Hưng Dũng, TP Vinh, Nghệ An
5 Trường THCS Nghi Phú, TP Vinh, Nghệ An
6 Trường THCS Bến Thủy, TP Vinh, Nghệ An
7 Trường THCS Hqng Thái Nghĩa, Nam Đàn, Nghệ An
8 Trường THCS Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An
9 Trường THCS Nam Giang, Nam Đàn, Nghệ An
10 Trường THCS Nam Tân, Nam Đàn, Nghệ An
11 Trường THCS Phúc Cqờng, Nam Đàn, Nghệ An
Trang 1812 Trường THCS Đặng Thai Mai,Thanh Chqong, Nghệ An
13 Trường THCS Thanh Lâm, Thanh Chqong, Nghệ An
14 Trường THCS Thanh Mai, Thanh Chqong, Nghệ An
15 Trường THCS Nghi Công, Nghi Lộc, Nghệ An
16 Trường THCS Nghi Kiều, Nghi Lộc, Nghệ An
17 Trường THCS Hạnh Thiết, Quế Phong, Nghệ An
18 Trường THCS Châu Thôn, Quế Phong, Nghệ An
Câu 2 Trong thực tế, Thầy (Cô) đã sử dụng các loại thiết bị dạy học sau ở mức độ
nào ? Hãy đánh dấu (X) vào ô tương ứng với mức độ sử dụng thực tế của Thầy
(Cô)
Bảng 4 Ý kiến đánh giá của Thầy (Cô) đã sử dụng các loại thiết bị
TT Loại thiết bị dạy học Mức độ sử dụng
1 Phiếu học tập
2 Tranh ảnh, mô hình vật lý
3 Thí nghiệm thực vật lý
4 Phim, video clip về vật lý
5 Thí nghiệm mô phỏng, thínghiệm ảo
6 Website dạy học vật lý
Nếu Thầy (Cô) còn sử dụng các loại thiết bị dạy học khác xin viết tiếp vào các
dòng tiếp theo.
Câu 3 Thầy (Cô) đánh giá thế nào về tác dụng phát huy tính tự lực, tích cực
nhận thức, phát triển tq duy, năng lực sáng tạo ở học sinh THCS của các phqong
pháp dạy học vật lý sau đây ? (Thầy (Cô) tự điền thêm các phqong pháp khác)
Bảng 5 Ý kiến đánh giá của Thầy (Cô) về tác dụng phát huy tính tự lực, tích cực
nhận thức, phát triển tq duy, năng lực sáng tạo ở học sinh THCS
TT Tên phương pháp dạy học
Tác dụng phát huy tính tự lực, tích cực nhậnthức, phát triển tư duy, năng lực sáng tạoTốt Không tốt Ý kiến khác
1 PP Thuyết trình
2 PP Đàm thoại
3 PP Thực nghiệm
Trang 1920
0
PP Bàn tay nặn bột1
□ Bài học xây dựng kiến thức
□ mới Bài học củng cố kiếnthức
□ Bài học vận dụng kiến thứcCác loại bài học khác:
Câu 5 Thầy (cô) đã nghiên cứu và vận dụng phương pháp Bàn tay nặn bột
vào dạy học vật lý ở mức độ nào ?
□ Chưa nghiên cứu □ Đã nghiên cứu
□ Chưa vận dụng □ Đã vận dụngNếu đã vận dụng thì Thầy (Cô) đã vận dụng vào dạy loại bài học nào ?
□ Bài học xây dựng kiến thức
□ mới Bài học củng cố kiếnthức
□ Bài học vận dụng kiến thứcCác loại bài học khác:
Câu 6 về phương pháp dạy học vật lí theo định hqớng tìm tòi nghiên cứu. _Thầy (Cô) đã nghe tên chqa? đã biết gì về nội dung ? đã vận dụng ở mức độ nào?
□ Chưa bao giờ nghe □ Biết, chưa vận dụng ŨĐã vận