Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng thực hiện các câu lệnh, thủ tục trong logo cho học sinh lớp 4, 5 trường PTDTBT hồ

Biện pháp 2: Hướng dẫn học sinh nhận biết, nắm được giao diện và phân biệt các câu lệnh trong phần mềm Logo: Nhận biết từng thành phần có trong màn hình chính của phần mềm như: + Menu t

1

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập -Tự do - Hạnh phúc

BÁO CÁO SÁNG KIẾN MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN LUYỆN KĨ NĂNG THỰC HIỆN CÁC CÂU LỆNH, THỦ TỤC TRONG LOGO CHO HỌC SINH LỚP 4, 5

TRƯỜNG PTDTBT TH VỪ A DÍNH 6

1 Mô tả bản chất của sáng kiến 7 :

1.1 Các giải pháp thực hiện, các bước và cách thức thực hiện:

Biện pháp 1: Cải thiện và đảm bảo chất lượng phòng máy:

- Để có một tiết thực hành đạt hiệu quả cao và không ảnh hưởng nhiều đến

học sinh thì tất cả các máy trong phòng phải hoạt động tốt Thế nhưng trong quá trình sử dụng máy tính, chúng ta vẫn thường xuyên gặp phải những lỗi hệ thống từ nhỏ đến lớn Trong đó, những sự cố bất thường như: treo máy, khởi động lại, thậm chí tắt luôn không khởi động được… làm ảnh hưởng rất nhiều đến giờ dạy Do đó giáo viên phải thường xuyên kiểm tra, tu bổ và phối hợp với giáo viên Tin trong trường có kế hoạch bảo trì thường xuyên để có thể khắc phục được những sự cố nhỏ một cách kịp thời đó sẽ đem lại hiệu quả lớn trong quá trình nâng cao chất lượng giờ thực hành

- Đảm bảo tất cả các máy tính đều được cài phần mềm Microsoft Windows Logo

Biện pháp 2: Hướng dẫn học sinh nhận biết, nắm được giao diện và phân biệt các câu lệnh trong phần mềm Logo:

Nhận biết từng thành phần có trong màn hình chính của phần mềm như:

+ Menu tiện ích

+ Khung giấy vẽ (sân chơi của Rùa)

+ Bút vẽ (Chú rùa)

+ Cửa sổ lưu lệnh đã dùng

+ Ngăn gõ lệnh điều khiển

+ Các nút xử lí nhanh (Halt, trace, pause, status, step, reset, execute, edall)

2 Học sinh quan sát giao diện chính của phần mềm Logo và từng bước nhận

dạng các câu lệnh cụ thể dưới sự trợ giúp của giáo viên

Mỗi một lệnh trong Logo đảm nhận một công việc nhất định vì vậy để giúp học sinh học tốt phần mềm Logo thì trước tiên tôi giúp học sinh học thuộc câu lệnh thông qua nhiều hình thức khác nhau như ra bài tập theo hình thức trắc nghiệm chọn

câu trả lời đúng sai, kiểm tra bài cũ cả lớp dưới hình thức viết tự luận trên giấy,

Yêu cầu học sinh phải nhớ và nắm rõ các câu lệnh đầu tiên cơ bản của Logo như:

Lệnh đầy đủ Tên viết tắt Hành động của rùa

ClearScreen CS Rùa về vị trí xuất phát xóa toàn bộ sân

chơi ForwarD n FD n Rùa tiến về trước n bước

hiện tại

Trong quá trình học tập đa số các câu lệnh trong Logo đều là tiếng anh do đó giáo viên cần nhấn mạnh và khắc sâu các câu lệnh đó và phân biệt chúng

Ví dụ:

Trong Tiếng Anh: Bye có nghĩa là tạm biệt

Trong Logo: Bye có nghĩa là thoát

Khi thực hành những câu lệnh của Logo tôi lưu ý học sinh phải rất cẩn thận khi viết các câu lệnh, tránh để học sinh hiểu tùy tiện, áp dụng những ngôn ngữ thông

3 thường dành cho câu lệnh Đứng trước mỗi bài tập, bài thực hành, tôi luôn luôn yêu cầu học sinh chia công việc được giao thành những nhiệm vụ nhỏ hơn và cuối cùng dùng những lệnh cơ bản của Logo để thực hiện Sau khi chia nhỏ và phân tích bài toán, cần rèn luyện cho học sinh cách nhìn tổng hợp bài toán Khuyến khích học sinh làm việc tập thể, làm việc theo nhóm Trong phần mềm Logo, học sinh phải biết phân biệt từng câu lệnh đã học, phân tích hình mẫu nên sử dụng câu lệnh nào cho phù hợp tương ứng với hình vẽ cần thực hiện Trước mỗi bài thực hành tôi hướng dẫn học sinh phân tích cụ thể hình mẫu, sử dụng thích hợp các câu lệnh để hoàn thành tốt bài thực hành, hướng dẫn học sinh sử dụng từng câu lệnh tương ứng với từng hành động của Rùa

Ta nhận thấy ngoài câu lệnh lặp được học ở lớp 4 thì bài học tiếp theo của lớp

5 lại tìm hiểu câu lệnh lặp lồng nhau cho nên theo tôi việc tính toán thời gian, lồng ghép cho các em nhắc lại các câu lệnh đã học là hết sức cần thiết để các em dễ dàng tiếp thu kiến thức mới

Ví dụ 1: Repeat 4 [FD 100 RT 90] số 4 có ý nghĩa gì và rùa vẽ được hình gì?

Lặp lại 4 lần câu lệnh FD 100 RT 90 và rùa vẽ được hình vuông

Ví dụ 2: Rùa sẽ vẽ hình gì với câu lệnh dưới đây?

Repeat 3 [FD 100 RT 120]

Rùa vẽ được hình tam giác

4 Sau đó tôi giới thiệu câu lệnh lặp lồng nhau từ đơn giản đến phức tạp

Đầu tiên tôi giới thiệu câu lệnh lặp lồng nhau bằng cách bao thêm một lệnh Repeat ra bên ngoài một lệnh Repeat đã quen thuộc để đổi hướng vẽ của Rùa

Ví dụ học sinh đã quen với lệnh vẽ hình vuông Repeat 4 [FD 100 RT 90] thì lệnh lặp lồng nhau được giới thiệu theo dạng:

Repeat n [Repeat 4 [FD 100 RT 90] (…)]

Trong đó n là số lần lặp mới và phần (…) là câu lệnh nhằm xác định hướng của mỗi lần lặp

Với n = 6 và (…) là câu lệnh quay phải 600 (Rt 60) để đổi hướng vẽ Ta được câu lệnh và hình vẽ sau: Repeat 6 [Repeat 4 [FD 100 RT 90] RT 60]

Rùa đổi hướng trước mỗi lần vẽ lại tam giác (Rt 60)

Sau đó tôi yêu cầu học sinh thay đổi phần lệnh (…) để không phải là đổi hướng vẽ mà đổi vị trí vẽ

Ví dụ: Dùng nhóm lệnh Lt 90 Pu Fd 60 Rt 90 Pd để dịch sang trái 60

bước của Rùa

Ta được câu lệnh và hình vẽ sau:

Repeat 6 [Repeat 4[Fd 100 Rt 90] Lt 90 Pu Fd 60 Rt 90 Pd]

Rùa đổi vị trí trước mỗi lần vẽ lại hình vuông (Lt 90 Pu Fd 60 Rt 90 Pd)

Để giúp học sinh hiểu được mối liên hệ giữa số lần lặp và độ lớn của góc quay, nên thay đổi, dùng cả hai cách viết câu lệnh kiểu dưới đây:

Repeat 4 [Fd 100 Rt 90] Repeat 4 [Fd 100 Rt 360/4]

Repeat 3 [Fd 100 Rt 120] Repeat 3 [Fd 100 Rt 360/3]

Repeat 5 [Fd 100 Rt 72] Repeat 5 [Fd 100 Rt 360/5]

Với việc giới thiệu câu lệnh lặp lồng nhau bằng cách nhắc lại cấu trúc của lệnh lặp với giới thiệu từ đơn giản đến phức tạp sẽ giúp học sinh phát huy tính sáng tạo, phát triển tư duy và tiếp thu kiến thức tốt hơn

Biện pháp 3 Hướng dẫn học sinh hình thành và hiểu rõ về thủ tục trong phần mềm Logo

5

Để giúp học sinh nắm chắc về thủ tục trong Logo, tôi đưa định nghĩa thủ tục

là gì?

1 “Thủ tục là một dãy các câu lệnh được thực hiện theo một thứ tự để hoàn

thành một công việc nào đó”

- Thủ tục thường có ba phần: Đầu thủ tục, thân thủ tục, kết thúc thủ tục

+ Học sinh hiểu Đầu thủ tục: “to” là từ bắt đầu của mọi thủ tục Sau “to” là tên thủ tục do em tự đặt viết liền không dấu

+ Thân thủ tục: các câu lệnh bên trong thủ tục

+ Kết thúc thủ tục: “end” là từ kết thúc thủ tục

2 Một số lưu ý khi làm trong thủ tục Logo:

- Tên thủ tục được viết liền nhau không có dấu cách, phải có ít nhất một chữ cái, dùng chữ Việt không dấu để đặt tên cho thủ tục

Ví dụ: Tên đúng: baitap1

Tên sai: bài tập 1

- Không được dùng các kí tự đặc biệt như “:”; “\”; “#”; “[ ]”; “|”

Ví dụ: Tên sai: Tam\ giác;

3 Học sinh ghi nhớ các bước để viết một thủ tục trong Logo và cách sử dụng một thủ tục đã có Tôi yêu cầu học sinh phải biết cách thực hiện và hiểu ý nghĩa, mục đích của mỗi bước:

+ Bước 1: Mở cửa sổ soạn thảo là để bắt đầu viết thủ tục;

+ Bước 2: Viết các lệnh là để giao nhiệm vụ cho thủ tục;

+ Bước 3: Ghi lại và đóng cửa sổ soạn thảo là để lưu lại thủ tục đã viết vào bộ nhớ máy tính

Khi thực hiện thủ tục, học sinh có thể mắc sai lầm gõ không đúng tên thủ tục

đã có Chẳng hạn tên đã đặt là “Hinhvuong” nhưng khi thực hiện thủ tục lại gõ

“Hinh vuong1” Tôi lưu ý học sinh có ý thức ngay từ khi đặt tên cho thủ tục sao cho gợi mở, dễ nhớ

Cách viết một thủ tục: Trong ngăn gõ lệnh ta gõ lệnh; Edit “Hinhvuong

6 Mỗi lần vẽ một hình vuông ta phải gõ các câu lệnh rất mất thời gian Có cách nào chỉ cần gõ lệnh Hinhvuong là Rùa vẽ ngay cho mình hình vuông không nhỉ? Có đấy chúng ta cùng làm thử thủ tục vẽ hình vuông

+ Bước 1: Gõ lệnh Edit “Hinhvuong trong ngăn gõ lệnh

+ Bước 2: Gõ chèn vào các lệnh vẽ hình vuông

+ Bước 3: Ghi vào bộ nhớ và đóng cửa sổ soạn thảo

Gõ lệnh Hinhvuong vào ngăn gõ lệnh rồi nhấn phím Enter Quan sát kết quả Qua ví dụ trên học sinh đã hiểu được các bước để viết một thủ tục trong Logo Nhưng nếu tắt máy, khi cần mở chương trình ra lại mất! Em cần phải làm thế nào đây ?

- Lưu lại một thủ tục bằng cách: Gõ lệnh Save “Cacthutuc.lgo rồi bấm Enter

- Nạp một tệp để làm việc bằng cách: Gõ lệnh Load Cacthutuc.lgo bấm Enter

4 Tôi có thể yêu cầu học sinh so sánh sự khác nhau giữa cách lưu thủ tục vào

bộ nhớ (lưu và thoát khỏi cửa sổ soạn thảo) và cách lưu một thủ tục vào tệp (bộ nhớ ngoài) Tuy nhiên chỉ yêu cầu học sinh phân biệt được sự khác nhau về mặt hình thức:

+ Cách lưu thủ tục vào bộ nhớ: Trên cửa sổ soạn thảo, nháy chọn File -> Save and Exit

+ Cách lưu thủ tục vào tệp: Trong ngăn gõ lệnh, gõ Save “Cacthutuc.lgo -> Enter

Như vậy, qua ví dụ cụ thể nêu trên, học sinh hiểu rõ hơn các bước thực hiện trong thủ tục và khi làm xong một thủ tục phải lưu thủ tục trong Logo thành tệp; cách gọi các thủ tục trong tệp đã lưu Tùy theo mục tiêu từng bài mà tôi sẽ viết các câu lệnh khác nhau Tôi thiết nghĩ, trong quá trình dạy học tôi có hiểu rõ được mục tiêu của mỗi hoạt động trong bài dạy thì mới hướng dẫn học sinh nắm chắc nội dung

và kiến thức của bài học

Biện pháp 4: Phân tích các loại bài tập, định hướng thực hành

Với biện pháp này, tôi thường hướng dẫn học sinh cách quan sát, phân tích hình mẫu để sử dụng câu lệnh cho phù hợp với bài thực hành để nâng cao chất lượng: Làm nhanh, đúng, chính xác, hiệu quả…

7

Ví dụ 1: Khi dạy bài 4: Thủ tục trong Logo (Tiếp theo) với Hoạt động thực

hành ở bài 1 (trang 96, 97 SGK) Tôi làm như sau:

Trước tiên, tôi cho 1 học sinh đọc lần lượt yêu cầu đề bài, cùng học sinh dưới lớp đọc thầm cùng bạn; sau đó quan sát hình mẫu, phân tích xem trong hình nên sử dụng câu lệnh nào, lặp lại bao nhiêu lần, vòng lặp lồng nhau, màu vẽ, nét vẽ, xác định góc quay của rùa bao nhiêu độ

a Trước hết học sinh nhận biết màu và độ dày nét vẽ: Set/PenColor (màu của nét vẽ), Set/PenSize (độ rộng của nét vẽ)

- Thủ tục thứ nhất tên (cánh hoa tuyết): Sử dụng lệnh Fd 30, Bk 30, Rt 60, Repeat 6 [ ], vẽ cánh hoa Repeat 6 [ Fd 30 Bk 30 Rt 60]

- Thủ tục thứ hai tên (bông hoa tuyết): Sử dụng lệnh Repeat 8 [ ] ra lệnh cho rùa lặp lại 8 lần lệnh này, mỗi lần vẽ xong cánh hoa cho rùa quay phải một góc 450, rồi lùi lại vẽ cánh tiếp theo cứ như vậy cho đến hết tám cánh, sau đó Rùa lùi lại100 bước về vị trí chính giữa bông tuyết Dưới đây là câu lệnh vẽ bông tuyết tám cánh

Repeat 8 [Repeat 6[Fd 30 Bk 30 Rt 60] Bk 100 Rt 45 Fd 100] Bk 100

b Tôi hướng dẫn học sinh lưu thủ tục Bongtuyet8 vào tệp Cacthutuc.lgo là: Save “Cacthutuc.lgo, sau đó thoát khỏi Logo “Save and edit” Ở ví dụ này, tôi

thường nhấn mạnh cho học sinh hiểu thêm:

+ Một tệp có thể dùng để lưu nhiều thủ tục;

+ Để sử dụng các thủ tục đã được lưu trong tệp, chỉ cần nạp tệp một lần

c Khởi động Logo vẽ được hình bông tuyết 8 cánh như hình dưới đây:

d Nạp tệp Cacthutuc.lgo để sử dụng các thủ tục đã làm: Tôi hướng dẫn học sinh gõ câu lệnh Load “cacthutuc.lgo vào ngăn gõ lệnh

e Thực hiện các thủ tục: Tamgiac, Hinhvuong, Bongtuyet8

Tôi đã hướng dẫn học sinh các thủ tục Tamgiac, Bongtuyet8 lưu trong tệp Cacthutuc.lgo còn thủ tục Hinhvuong cũng thực hiện các bước tương tự như trên để lưu vào tệp Cacthutuc.lgo

8

Để thực hiện tạo thủ tục Hinhvuong theo các bước:

- Gõ lệnh Edit “Hinhvuong trong ngăn gõ lệnh

- Xuất hiện cửa sổ soạn thảo

- Viết thủ tục

To Hinhvuong

Repeat 4 [ Fd 200 Rt 90]

end

- Lưu lại và đóng cửa sổ soạn thảo (Save “Cacthutuc.lgo)

- Gõ lệnh hình vuông trong ngăn lệnh (Edit “Hinhvuong)

* Với yêu cầu câu e tôi hướng dẫn học sinh thêm thủ tục mới Hinhvuong để

vẽ hình vuông

- Để lưu thủ tục này vào tệp Cacthutuc.lgo, em phải làm thế nào?

+ Đầu tiên các em phải mở tệp Cacthutuc.lgo ra (Load “Cacthutuc.lgo)

+ Tiếp theo mở các thủ tục đã làm:

Edit “Tamgiac

Edit “Bongtuyet8

Edit “Hinhvuong

Save “Cacthutuc.lgo

Vậy thủ tục Hình vuông đã được lưu vào tệp Cacthutuc.lgo

* Qua bài 1 của hoạt động thực hành này, tôi đặt các câu hỏi với các nội dung:

- Tệp “Cacthutuc.lgo lưu những thủ tục nào?

+ Các em ạ, bây giờ tệp Cacthutuc.lgo đã được lưu thủ tục Tamgiac, Hinh vuong và Bongtuyet8

- Để sử dụng được các thủ tục “Tamgiac”, “Hinhvuong”, “Bongtuyet8” em phải nạp tệp “Cacthutuc.lgo” mấy lần?

Các em chỉ cần Load “Cacthutuc.lgo một lần là mở xem được cả 3 hình

Sau khi học xong bài này, học sinh đã biết cách lưu thủ tục trong Logo thành tệp và gọi các thủ tục trong tệp đã lưu

* Với mỗi thủ tục học sinh đã viết và lưu đều có thể sửa chữa nội dung của thủ tục đó được ví dụ viết thủ tục Tamgiac ở biện pháp thứ nhất tôi đã hướng dẫn

9

học sinh sử dụng các lệnh Fd 100 Rt 120 (3 lần liên tiếp các dòng lệnh này) Nhưng

bây giờ tôi hướng dẫn học sinh sửa thành 1 câu lệnh là:

Cs Repeat 3 [Fd 100 Rt 120] rồi lưu lại và đóng cửa sổ soạn thảo Để xem,

sửa và lưu lại những sửa chữa trong một thủ tục bằng nút lệnh Edall

Ngoài cách xem, sửa và lưu lại trong một thủ tục bằng nút lệnh Edall tôi còn

sử dụng lệnh Edit Qua đó giúp học sinh hiểu điểm giống nhau của hai nút lệnh Edall và Edit là đều xem, sửa và lưu lại cách sửa chữa trong một thủ tục

Biện pháp 5: Tổ chức hoạt động nhóm và hướng dẫn giúp đỡ trong nhóm (Phân nhóm trưởng hướng dẫn và làm mẫu cho các bạn trong nhóm) và tổ chức trò chơi

Tổ chức hoạt động nhóm giúp các em hợp tác vui vẻ với nhau và sẽ giúp đỡ nhau cùng tiến bộ

Để xây dựng mối quan hệ bạn bè thân thiết, đoàn kết, gắn bó, sẵn sàng giúp

đỡ nhau trong học tập, tôi luôn tạo ra các hoạt động, các vấn đề đòi hỏi sự hợp tác của nhiều học sinh Đứng trước mỗi bài tập, bài thực hành, tôi luôn luôn yêu cầu học sinh chia công việc được giao thành những nhiệm vụ nhỏ hơn và cuối cùng dùng những lệnh cơ bản của Logo để thực hiện Sau khi chia nhỏ và phân tích bài toán, cần rèn luyện cho học sinh cách nhìn tổng hợp bài toán

- Khuyến khích học sinh làm việc theo nhóm, theo cặp

Ví dụ: Khi dạy bài 5: “Luyện tập về thủ tục” với Hoạt động thực hành ở bài 3

trang 101

Sử dụng thủ tục Lucgiac và Bongtuyet viết chương trình vẽ hình sau Kiểm tra kết quả trên máy tính

10

Để giúp học sinh vẽ được hình lục giác các cạnh đều nhau và các bông tuyết ở giữa hai cạnh, tôi đã hướng dẫn học sinh thảo luận theo nhóm đôi, phát phiếu giao việc Trong phiếu giao việc tôi xác định rõ mục đích của họa động này là gì? thảo luận về cách vẽ hình trên

NỘI DUNG PHIẾU GIAO VIỆC

Em hãy quan sát hình vẽ trên và hoàn thành câu hỏi sau:

T

1 Hình vẽ trên có màu gì và sử dụng lệnh nào?

2 Hình vẽ trên có mấy đoạn thẳng, mấy bông tuyết?

3 Các đoạn thẳng, bông tuyết có lần lượt bằng nhau không?

4 Câu lệnh lặp lồng nhau để vẽ hình trên trong thủ tục là gì?

* Các nhóm tiến hành quan sát, thảo luận về màu sắc, hình dạng, câu lệnh Kết thúc thảo luận nhóm, tôi yêu cầu các nhóm lên trình bày kết quả quan sát,

cả lớp lắng nghe, bổ sung ý kiến Sau đó tôi nhận xét, ghi những kết luận lên bảng

Bước 1: Set/ Pencolor/ màu đỏ/ Ok; Set/ Pensize/ độ rộng nét vẽ/ Ok

Bước 2: Sử dụng vòng lặp lồng nhau vì 6 đoạn thẳng và 6 bông tuyết lần lượt đều bằng nha

Bước 3: To Lucgiac

Repeat 6[Repeat 8[ fd 10 bk 10 rt 45] fd 100 rt 60

End

Để giúp học sinh biết thêm về các hình vẽ, tôi cho học sinh giới thiệu thêm một số hình như ngũ giác, bát giác…nhằm phát huy tính tích cực, ham khám phá

* Phần thực hành: Tôi gọi 1 nhóm làm thực hành trước lớp, cả lớp quan sát theo dõi nhận xét và thực hành theo nhóm phân công Tôi biểu dương các nhóm đã làm tốt

Qua đây tôi thấy, việc tổ chức dạy học theo nhóm sẽ tạo cho học sinh hoàn thành bài vẽ của mình trong khoảng thời gian quy định, tôi có bài để đánh giá học sinh ngay tại cuối tiết thực hành, như thế học sinh sẽ biết được những điểm đã làm được và những điểm cần phải bổ sung Phát huy được tính tập thể, phối hợp cùng