PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN cứu KHOA học PHIẾU tìm HIỂU về HOẠT ĐỘNG dạy học vật lý của GIÁO VIÊN ở TRƯỜNG THCS THEO ĐỊNH HƯỚNG tìm tòi NGHIÊM cứu

NGUYỄN THỊ PHƯỚC THỊNH-BT7- NCKH-THANG LIKERVÕ VĂN THÔNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP VẬT LÍ CHO HỌC SINH THCS THEO ĐỊNH HƯỚNG TÌM TÒI NGHIÊM CỨUChuyên ngành: lí luận và phương pháp dạy học

ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ĐÀ NẴNG

BÀI TẬP SỐ 7 PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Giảng viên: PGS.TS Nguyễn Bảo Hoàng Thanh

NGUYỄN THỊ PHƯỚC THỊNH-BT7- NCKH-THANG LIKER

VÕ VĂN THÔNG

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP VẬT LÍ CHO HỌC SINH THCS THEO

ĐỊNH HƯỚNG TÌM TÒI NGHIÊM CỨUChuyên ngành: lí luận và phương pháp dạy học bộ môn vật lí

PHIẾU TÌM HIỂU VỀ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VẬT LÝ CỦA GIÁO VIÊN Ở TRƯỜNG THCS THEO ĐỊNH HƯỚNG TÌM TÒI NGHIÊM CỨU

Kính chào quý Thầy Cô !

Chúng tôi đang tìm hiểu thực tế để xác định các giải pháp góp phần nâng cao chất

lượng dạy học môn vật lý THCS trên địa bàn tỉnh Nghệ An Xin quý Thầy (Cô) vui

lòng giúp đỡ cho ý kiến về những vấn đề dưới đây

Ghi chú: Thầy (Cô) chọn phương án trả lời nào thì đánh dấu X vào ô trống ở

phương án đó.

Câu

hỏi

Không bao Hiếm khi Thỉnh Thường Rất thường

G.1 Hoạt động làm nảy sinh vấn đề mới của bài học ở học sinh (HS). Thầy (Cô) đã từng

sử dụng các cách này như thế nào?

G.1.1 Giáo viên (GV) nêu luôn vấn đề mới

của bài học cho HS nghe.

G.1.2 Cho HS đọc tình huống ở đầu bài

học SGK làm nảy sinh vấn đề.

G.1.3 GV mô tả một hiện tượng hoặc kể

một câu chuyện làm nảy sinh vấn

đề

G.1.4 Yêu cầu HS nhắc lại một kiến thức

cũ hoặc kể lại một kinh nghiệm đã

biết, GV nêu câu hỏi làm nảy sinh

vấn đề.

G.1.5 Cho HS quan sát tranh, ảnh hoặc

xem mô hình làm nảy sinh vấn đề

G.1.6 Cho HS xem một đoạn video clip

làm nảy sinh vấn đề.

2

G.1.7 GV mô tả một thí nghiệm làm nảy

sinh vấn đề

G.1.8 Cho HS quan sát thí nghiệm biểu

diễn do GV thực hiện làm nảy sinh

vấn đề

G.1.9 Cho HS tự làm thí nghiệm (có thể

là thí nghiệm ảo) làm nảy sinh vấn

đề

G.2 Giúp HS xác định dự đoán (giả thuyết) của vấn đề mới Thầy (cô) đã làm theo

những cách này như thế nào?

G.2.1 Giáo viên (GV) nêu luôn dự đoán

của vấn đề mới, HS nhắc lại

G.2.2 GV nêu vài ba dự đoán của vấn đề

mới, HS thảo luận, lựa chọn dự

đoán

G.2.3 HS tự nêu các dự đoán của vấn đề

mới, GV điều chỉnh, bổ sung

G.2.4 HS thảo luận nhóm, nêu các dự

đoán của vấn đề mới, GV điều

chỉnh, bổ sung

G.2.5 GV phân tích vấn đề mới, HS thảo

luận đề xuất dự đoán của vấn đề.

G.3 Giúp HS xác lập hệ quả, phương án kiểm tra dự đoán (giả thuyết) Thầy (Cô) đã

làm theo những cách nào trong các cách sau đây ?

G.3.1 GV nêu hệ quả, phương án kiểm tra

dự đoán, HS nhắc lại.

G.3.2 GV trình bày suy luận lôgic suy ra

hệ quả, phương án kiểm tra dự

đoán

G.3.3 GV nêu vài ba hệ quả, phương án

kiểm tra dự đoán, HS thảo luận, lựa

chọn

G.3.4 HS tự nêu hệ quả, phương án kiểm

tra dự đoán, GV bổ sung.

G.3.5 HS thảo luận nhóm, nêu hệ quả,

phương án kiểm tra dự đoán, GV bổ

sung

G.3.6 Hướng dẫn HS suy luận lôgic rút ra

hệ quả, phương án kiểm tra dự đoán

G.4 Giúp HS thực hiện thí nghiệm kiểm tra dự đoán (giả thuyết) Thầy (Cô) đã tiến

hành theo những cách nào trong các cách sau đây ? G.4.1 GV làm thí nghiệm, thu thập kết

3

quả HS quan sát toàn bộ quá trình.

G.5 Giúp HS hợ̣p thứ́c hóa kết quả nghiên cứ́u Thầy (cô) đã làm theo những cách nào

trong các cách sau đây ? G.5.1 GV dựa vào kết quả nghiên cứu

thông báo kết luận khẳng định dự

dự đoán, phát biểu, GV bổ sung

G.5.4 Yêu cầu HS làm việc theo nhóm

phân tích kết quả nghiên cứu, rút ra

kết luận, khẳng định dự đoán, đại

diện trình bày, GV bổ sung

G.6 Giúp HS vận dụng kiến thứ́c Thầy (Cô) đã làm theo những cách nào trong các cách

sau đây ? G.6.1 Hướng dẫn HS trả lời các câu hỏi

vận dụng trong Sách giáo khoa

G.6.2 Hướng dẫn HS làm các bài tập

trong Sách bài tập (tại lớp và ở nhà)

G.6.3 GV nêu thêm hiện tƣợng, ứng dụng

trong thực tiễn, yêu cầu HS giải

thích

G.6.4 GV nêu thêm tình huống, cách thức

tác động vào một sự vật trong thực

tế, yêu cầu HS dùng kiến thức vừa

học dự đoán hiện tượng sẽ xảy ra

4

G.6.5 Yêu cầu HS tự tìm thêm các ứng

dụng thực tiễn của kiến thức mới

G.6.6 Yêu cầu HS thiết kế một phương

án mới để kiểm tra lại kiến thức

phẩm kĩ thuât mà Thầy (Cô) yêu

cầu hoặc xã hội đang cần

G.7 Trong thực tế, Thầy (Cô) đã sử dụng các loại thiết bị dạy học sau ở mứ́c độ nào ?

G.8 Thầy (cô) đã nghiên cứ́u và vận

dụng Bản đồ tư duy trong dạy

theo định hướng tìm tòi nghiên

cứ́u Thầy (Cô) đã nghe tên chưa?

G.11 Thầy (Cô) đã nghiên cứ́u và tổ

chứ́c “Dạy học theo dự án” trong

dạy học vật lý ở mứ́c độ nào ?

G.12 Thầy (cô) đã tổ chứ́c “Ngoại khóa

vật lý” cho HS ở mứ́c độ nào ?

5

Tác dụng phát huy tính tự lực, tích cực nhận Câu hỏi Tên phương pháp thứ́c, phát triển tư duy, năng lực sáng tạo

dạy học

luôn thường thoảng khi bao

G.13 Thầy (Cô) đánh giá thế nào về tác dụng phát huy tính tự lực, tích cực n

thứ́c, phát triển tư duy, năng lực sáng tạo ở học sinh THCS của các phư

pháp dạy học vật lý sau đây ?

Xin trân trong cam ơn sư hợp tac cua thây/cô

Chúng tôi cam đoan không hề có mục đích xấu, nếu có mục đích xấu thì chúng tôi sẽ chịu trách

nhiệm pháp luật, cảm ơn các thầy cô đã cộng tác và giúp đỡ

6

PHIẾU TÌM HIỂU HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP VẬT LÝ CỦA HỌC SINH THEO

ĐỊNH HƯỚNG TÌM TÒI NGHIÊM CỨU

Trường THCS :……… Lớp: 9 …… Họ và tên: ………

Nhăm giup cac thây/cô giao không ngưng cai tiên nâng cao chât lương day hoc va giaoduc đap ưng nhu câu cua ngươi hoc, chung tôi rât mong nhâṇ đươc y kiên cua cac em thôngqua viêc ̣ tra lơi phiêu khao sat nay Ý kiên cua cac em se la cơ sơ đê cac thây/cô tư điêu chinhban thân minh theo hương phu hơp nhât vơi đôi tương giang day, đông thơi giup nha trương cogiai phap chung nâng cao trinh đô ̣chuyên môn nghiêp ̣ vu cho cac thây/cô

Hướng dẫn: Vơi mỗi nhâṇ đinh, cac em hay đanh dâu (X) vao 1 trong 5 ô biêu thi mưc đô ̣ đông

y cua cac em vơi nhâṇ đinh

Câu hỏi.Thực tế ở trường em đã được tham gia ở mức độ nào trong mỗ̃i hoạt động học tập vật lí dưới đây ?

Phiếu tìm hiểu hoạt động học tập vật lí của học sinh

Các hoạt động học tập vật lý ở trường Các mứ́c độ

H.1

Nghe giáo viên nêu nội dung cần nghiên Không Hiếm Thỉnh Thường Rất thường

g

H.2 Được đọc tình huống ở đầu bài học SGK

khi vào bài học mới

H.3 Được nghe giáo viên mô tả một hiệntượng hoặc kể một câu chuyện liên quan

đến bài học khi bắt đầu vào bài học mới

Được giáo viên yêu cầu nhắc lại một

H.4 kiến thức cũ hoặc kể lại một kinh

nghiệm đã biết, rồi giáo viên hỏi vặn và

vào bài học mới

H.5 Được quan sát tranh, ảnh hoặc xem mô

hình rồi vào bài mới

H.6 Được xem một đoạn video clip rồi vào

bài học mới

H.7

Được nghe giáo viên mô tả một thí

nghiệm rồi vào bài học mới

H.8 Được xem giáo viên làm một thí nghiệm

rồi vào bài học mới

H.9 Được tự làm thí nghiệm, thấy vấn đề rồi

vào bài học mới

H.10 Nghe giáo viên nêu dự đoán của vấn đề

mới rồi phải nhắc lại.

7

H.11 Nghe GV nêu các dự đoán của vấn đề

mới, thảo luận, lựa chọn.

H.12 Xung phong nêu các dự đoán của vấn đề

mới, GV bổ sung.

H.13 Thảo luận nhóm, nêu dự đoán của vấn đề

mới, GV bổ sung.

H.14 Nghe GV nêu hệ quả, phương án kiểm

tra dự đoán và nhắc lại.

H.15 Nghe GV suy luận ra hệ quả, phương án

kiểm tra dự đoán.

H.16 GV nêu vài ba hệ quả, phương án rồi

thảo luận, lựa chọn.

H.17 Xung phong nêu hệ quả, phương án

kiểm tra dự đoán, GV

bổ sung.

H.18

Thảo luận nhóm, nêu hệ quả, phương án

kiểm tra dự đoán, GV bổ sung

H.19

Nghe GV gợi ý, tự suy luận ra hệ quả,

phương án kiểm tra dự đoán.

H.20 Xem giáo viên làm thí nghiệm và thu

thập kết quả.

H.21 Quan sát thí nghiệm do giáo viên làm, tự

mình thu thập kết quả.

H.22 GV lắp sẵn dụng cụ HS phải làm thí

nghiệm, thu thập kết quả.

H.23 Giao viên cho dụng cụ HS phải tự lắp

dụng cụ, tự làm TN

H.24

GV cho các dụng cụ HS phải tự chọn

dụng cụ, tự lắp, tự làm thí nghiệm

H.25 Được đề xuất tiến trình thí nghiệm, tựchọn, tự tìm dụng cụ, tự lắp, tự làm thí

nghiệm, thu thập kết quả.

H.26 Nghe giáo viên thông báo luôn kết luận

khẳng định dự đoán

H.27 Nghe GV và lớp đàm thoại rồi nghe giáo

viên rút ra kết luận

H.28 Được xung phong phát biểu kết luận,

nghe giáo viên bổ sung.

H.29 Thảo luận nhóm rút ra kết luận, đại diện

trình bày, GV bổ sung.

H.30 Phải trả lời tại lớp các câu hỏi vận dụng

trong Sách giáo khoa

H.31 Được giao làm các bài tập trong Sách

bài tập

H.32 Phải giải thích hiện tượng, ứng dụng thực

tiễn do GV nêu thêm

H.33 Phải dự đoán hiện tượng xảy ra do GV

nêu thêm tình huống

H.34 Phải tự tìm thêm các ứng dụng thực tiễn

của kiến thức mới.

8

H.35 Phải nghĩ một phương án mới để kiểm tra

lại kiến thức vừa học.

H.36 Giải bài tập thí nghiệm ở nhà bằng các

thiết bị tự làm.

H.37 Tự chế tạo các vật dụng, sản phẩm kĩ thuât

mà Thầy (Cô) yêu cầu

H.38 Đọc sách, báo về vật lý, nghe kể chuyện

9

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

VÕ VĂN THÔNG

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP VẬT LÍ CHO HỌC SINH THCS THEO ĐỊNH HƯỚNG TÌM TÒI NGHIÊM CỨUChuyên ngành: lí luận và phương pháp dạy học bộ môn vật lí

I/ MÔ TẢ QUÁ TRÌNH KHẢO SÁT (Trang 52)

1.Mục đích điều tra

- Thu thập được thông tin cần thiết về thực tế việc tổ chức hoạt động học tập vật lí của học sinh THCS, để từ đó có cơ sở đề xuất định hướng tổ chức hoạt động học tập vật lí theo định hướng tìm tòi nghiên cứu cho học sinh THCS

2 Đối tượ̣ng điều tra

- Điều tra GV: Chúng tôi điều tra giáo viên của 18 trường THCS trên địa bàn tỉnh Nghệ

An bằng phiếu số 1.

- Điều tra HS: Chúng tôi điều tra học sinh của 18 trường THCS trên địa bàn tỉnh Nghệ

An bằng phiếu số 2.

3.Nội dung điều tra

- Khảo sát thực trạng về tổ chức hoạt động dạy học theo hướng tìm tòi nghiên cứu của

GV và học sinh ở một số trường THCS trên địa bàn tỉnh Nghệ An.

4.Phương pháp điều tra

- Điều tra giáo viên: Sử dụng phiếu điều tra (nội dung phiếu xem ở phụ lục số 1 và phụ lục số 2) trao đổi trực tiếp với giáo viên; xem giáo án; dự giờ thăm lớp.

- Điều tra học sinh: Sử dụng phiếu điều tra; trao đổi trực tiếp với học sinh; quan sát hoạt động của học sinh trong giờ học trên lớp, xem vở bài tập, bài kiểm tra của học sinh.

5.Phạm vi điều tra

- Không gian: Sử dụng phiếu điều tra thực trạng về tổ chức hoạt động học tập vật lí ở trường THCS của 18 trường THCS trên địa bàn tỉnh Nghệ An.

- Thời gian: được thực hiện từ tháng 8 năm 2017 đến tháng 8 năm 2018

6.Quy trình điều tra

- Để tiến hành khảo sát với các nội dung đến việc vận dụng dạy học theo hướng TTNC, những khả năng và khó khăn, vướng mắc trong quá trình vận dụng, những ý kiến đề xuất, chia sẻ…

10

Kính chào quý Thầy Cô !

Chúng tôi đang tìm hiểu thực tế để xác định các giải pháp góp phần nâng cao

chất lƣợng dạy học môn vật lý THCS trên địa bàn tỉnh Nghệ An Xin quý Thầy

(Cô) vui lòng giúp đỡ cho ý kiến về những vấn đề dưới đây

Xin trân trọng cảm ơn sự hợp tác của quý Thầy, Cô !

Ghi chú: Thầy (Cô) chọn phương án trả lời nào thì đánh dấu X vào ô trống ở

phương án đó Mỗi câu hỏi có thể chọn một hoặc nhiều phương án trả lời khác

nhau.

I Thông tin cá nhân của Thầy (Cô)

- Họ và tên (có thể cho biết hoặc không):………

- Thâm niên giảng dạy vật lý: năm

- Điện thoại, E-mail (có thể cho biết hoặc không):………

II Những thông tin về dạy học Vật lý

Câu 1 Thầy (Cô) đã từng sử dụng cách nào để tổ chức các hoạt động dạy

học ? Hoạt động 1 Làm nảy sinh vấn đề mới của bài học ở học sinh (HS).

Thầy (cô) đã làm những cách nào trong các cách sau đây ?

Giáo viên (GV) nêu luôn vấn đề mới của bài học cho HS nghe

20

Cho HS đọc tình huống ở đầu bài học SGK làm nảy sinh

vấn đề

GV mô tả một hiện tƣợng hoặc kể một câu chuyện làm nảy sinh vấn đề Yêu cầu HS nhắc lại một kiến thức cũ hoặc kể lại một kinh nghiệm đã biết, GV nêu câu hỏi làm nảy sinh vấn đề

Cho HS quan sát tranh, ảnh hoặc xem mô hình làm nảy sinh vấn đề.Cho HS xem một đoạn video clip làm nảy sinh vấn đề

GV mô tả một thí nghiệm làm nảy sinh vấn đề

Cho HS quan sát thí nghiệm biểu diễn do GV thực hiện làm nảy sinh vấn

đề Cho HS tự làm thí nghiệm (có thể là thí nghiệm ảo) làm nảy sinh vấn đề

Cách làm khác (nếu có):… … … … … … … … … …

20

NGUYỄN THỊ PHƯỚC THỊNH-19SVL-BT SỐ 7-NCKH

Hoạt động 2: Giúp HS xác định dự đoán (giả thuyết) của vấn đề mới Thầy

(cô) đã làm theo những cách nào trong các cách sau đây ?

Giáo viên (GV) nêu luôn dự đoán của vấn đề mới, HS nhắc lại GV nêu vài ba dự đoán của vấn đề mới, HS thảo luận, lựa chọn dự đoán

HS tự nêu các dự đoán của vấn đề mới, GV điều chỉnh, bổ sung HS thảo luận nhóm, nêu các dự đoán của vấn đề mới, GV điều chỉnh, bổ

sung GV phân tích vấn đề mới, HS thảo luận đề xuất dự đoán của vấn đề Cách làm khác (nếu có):… ………….… ………

Hoạt động 3: Giúp HS xác lập hệ quả, phương án kiểm tra dự đoán (giả

thuyết) Thầy (Cô) đã làm theo những cách nào trong các cách sau đây ?

GV nêu hệ quả, phương án kiểm tra dự đoán, HS nhắc lại

GV trình bày suy luận lôgic suy ra hệ quả, phương án kiểm tra dự đoán

GV nêu vài ba hệ quả, phương án kiểm tra dự đoán, HS thảo luận, lựachọn HS tự nêu hệ quả, phương án kiểm tra dự đoán, GV bổ sung

HS thảo luận nhóm, nêu hệ quả, phương án kiểm tra dự đoán, GV bổsung Hướng dẫn HS suy luận lôgic rút ra hệ quả, phương án kiểm tra

dự đoán

Cách làm khác (nếu có):… ………….… ………

Hoạt động 4: Giúp HS thực hiện thí nghiệm kiểm tra dự đoán (giả thuyết)

Thầy (Cô) đã tiến hành theo những cách nào trong các cách sau đây ?

GV làm thí nghiệm, thu thập kết quả HS quan sát toàn bộ quá trình

GV làm thí nghiệm HS quan sát thí nghiệm, thu thập kết quả

GV lắp sẵn dụng cụ, HS làm thí nghiệm, thu thập kết quả, xử lý số liệu

GV chọn bộ dụng cụ HS tự lắp dụng cụ, tự làm thí nghiệm, thu thập kếtquả GV cho các dụng cụ HS chọn dụng cụ, tự lắp, tự làm thí nghiệm, thuthập kết quả Cho HS đề xuất tiến trình thí nghiệm, tự chọn, tự tìm dụng

cụ, tự lắp, tự làm thí nghiệm, thu thập kết quả

Cách làm khác (nếu có):… ………….… ………

Hoạt động 5: Giúp HS hợp thức hóa kết quả nghiên cứu.

Thầy (cô) đã làm theo những cách nào trong các cách sau

đây ?

GV dựa vào kết quả nghiên cứu thông báo kết luận khẳng định dự đoán

GV đàm thoại với HS rồi rút ra kết luận khẳng định dự đoán

Yêu cầu HS dựa vào kết quả nghiên cứu, tự rút ra kết luận khẳng định

dự đoán, phát biểu, GV bổ sung

20

Yêu cầu HS làm việc theo nhóm phân tích kết quả nghiên cứu, rút ra kết luận, khẳng định dự đoán, đại diện trình bày, GV bổ sung.

Cách làm khác (nếu có): … … … … … … .… … … …… …

Hoạt động 6: Giúp HS vận dụng kiến thức.

Thầy (Cô) đã làm theo những cách nào trong các cách sau đây ?

Hướng dẫn HS trả lời các câu hỏi vận dụng trong Sách giáo khoa

Hướng dẫn HS làm các bài tập trong Sách bài tập (tại lớp và ở nhà)

GV nêu thêm hiện tượng, ứng dụng trong thực tiễn, yêu cầu HS giải thích

GV nêu thêm tình huống, cách thức tác động vào một sự vật trong thực tế,yêu cầu HS dùng kiến thức vừa học dự đoán hiện tượng sẽ xảy ra

Yêu cầu HS tự tìm thêm các ứng dụng thực tiễn của kiến thức mới

Yêu cầu HS thiết kế một phương án mới để kiểm tra lại kiến thức vừa học.Hướng dẫn HS giải bài tập thí nghiệm ở nhà bằng các thiết bị tự làm

GV yêu cầu HS vận dụng kiến thức, tự chế tạo các vật dụng, sản phẩm kĩ thuât mà Thầy (Cô) yêu cầu hoặc xã hội đang cần

Cách làm khác (nếu có):… ………….… ………

Các trường trung học cơ sở đã khảo sát thực tế

Bảng 3 Các trường trung học cơ sở đã khảo sát thực tế

1 Trường THCS Đặng Thai Mai, TP Vinh, Nghệ An

2Trường THCS Lê Lợi, TP Vinh, Nghệ An

3Trường THCS Hưng Bình, TP Vinh, Nghệ An

4Trường THCS Hưng Dũng, TP Vinh, Nghệ An

5Trường THCS Nghi Phú, TP Vinh, Nghệ An

6Trường THCS Bến Thủy, TP Vinh, Nghệ An

7 Trường THCS Hưng Thái Nghĩa, Nam Đàn, Nghệ An 8

Trường THCS Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An

9Trường THCS Nam Giang, Nam Đàn, Nghệ An

10 Trường THCS Nam Tân, Nam Đàn, Nghệ An

11 Trường THCS Phúc Cường, Nam Đàn, Nghệ An

20