Biện pháp khắc phục khó khăn tâm lý của giáo viên trong quản lý hành vi cho trẻ rối loạn phát triển tại cơ sở giáo dục thực hành mầm non hoa sen trường cao đẳng sư phạm hòa bình

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM HÒA BÌNH ------ NGUYỄN THỊ HƯƠNG MAY ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC KHÓ KHĂN TÂM LÍ CỦA GIÁO VIÊN TRONG QUẢN LÍ HÀNH

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM HÒA BÌNH

- -

NGUYỄN THỊ HƯƠNG MAY

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC KHÓ KHĂN TÂM LÍ CỦA GIÁO VIÊN TRONG QUẢN LÍ HÀNH VI CHO TRẺ RỐI LOẠN PHÁT TRIỂN TẠI CƠ SỞ GIÁO DỤC THỰC HÀNH MẦM NON HOA SEN

TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM HÒA BÌNH

Hòa Bình, 2021

Chương 1 Cơ sở lí luận về khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho

trẻ rối loạn phát triển

4

1.1.1 Các nghiên cứu về khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành

vi cho trẻ rối loạn phát triển ở nước ngoài

4

1.1.2 Các nghiên cứu về khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành

vi cho trẻ rối loạn phát triển ở Việt Nam

5

1.2.2 Khái niệm quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển 13 1.2.3 Khái niệm khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ

rối loạn phát triển

14

Chương 2 Thực trạng khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ RLPT

tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen, trường CĐSP Hòa Bình

21

2.2 Thực trạng khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ RLPT tại Cơ

sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen, trường CĐSP Hòa Bình

22

2.2.1 Nhận thức của giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen về trẻ rối

loạn phát triển

22

2.2.2 Nhận thức của giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen về sự cần thiết của việc quản lí hành vi cho trẻ RLPT

24

2.2.3 Những phản ứng của giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen trước các hành vi của trẻ RLPT

25

2.2.4 Mức độ khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ RLPT tại Cơ

sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen

Chương 3 Đề xuất biện pháp khắc phục khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản

lí hành vi cho trẻ RLPT tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen, trường CĐSP Hòa Bình

34

3.1 Nguyên tắc xây dựng biện pháp khắc phục khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành

vi cho trẻ RLPT tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen

Bảng/ Biểu Nội dung

Bảng 2.1 Mức độ nhận thức của giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa

Sen về trẻ rối loạn phát triển Bảng 2.2 Những phản ứng của giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa

Sen trước các hành vi của trẻ rối loạn phát triển Bảng 2.3 Mức độ khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát

triển tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen Bảng 2.4 Mức độ ảnh hưởng của những yếu tố khách quan và yếu tố chủ quan đến khó

khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển tại Cơ

sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen Bảng 2.5 Mức độ sử dụng các biện pháp khắc phục khó khăn tâm lí của giáo viên

trong quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen

Bảng 3.1 Mức độ phù hợp của các biện pháp khắc phục khó khăn tâm lí của giáo

viên trong quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển Bảng 3.2 Nhận thức của giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen về

trẻ rối loạn phát triển Bảng 3.3 Phản ứng của giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen

trước các hành vi của trẻ rối loạn phát triển Biểu đồ 2.1 Nhận thức của giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen về

sự cần thiết của việc quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Những năm gần đây, số lượng trẻ được chẩn đoán rối loạn phát triển ngày càng tăng Rối loạn phát triển có thể xảy ra ở bất kì đứa trẻ thuộc quốc tịch, nền văn hoá, tôn giáo và xã hội nào Theo cục Bảo trợ xã hội, Việt Nam có khoảng 200.000 người mắc chứng rối loạn phát triển như Tự kỉ, chậm nói, tăng động giảm chú ý, chậm phát triển trí tuệ…Trẻ rối loạn phát triển gặp nhiều khó khăn khi tham gia vào các hoạt động giao tiếp, tương tác xã hội và các kĩ năng tự phục vụ do đó cần được chăm sóc và giáo dục đặc biệt

Hiện nay chưa có phương pháp điều trị dứt điểm nhưng nhiều nghiên cứu cho thấy việc can thiệp sớm có thể giúp cải thiện khả năng phát triển của trẻ Mặc dù trẻ rối loạn phát triển được tham gia học tập hoà nhập tại các trường mầm non nhưng trong quá trình học tập trẻ thường xuất hiện nhiều hành vi không phù hợp Giáo viên trực tiếp chăm sóc giáo dục trẻ rối loạn phát triển gặp không ít khó khăn Thực tế cho thấy nhiều giáo viên khi quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển còn tỏ ra e ngại, lúng túng Điều đó gây cản trở và ảnh hưởng bất lợi đến hiệu quả của công tác giáo dục hoà nhập Đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng của quá trình giáo dục mầm non

Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “ Biện

pháp khắc phục khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen trường Cao đẳng Sư phạm Hoà Bình” Chúng tôi mong muốn kết quả nghiên cứu sẽ đề xuất

được các biện pháp để khắc phục khó khăn tâm lí cho giáo viên Từ đó góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc và giáo dục đối với những trẻ rối loạn phát triển học hoà nhập tại cơ sở này

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực trạng khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển, đề tài đề xuất biện pháp khắc

phục khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen trường Cao đẳng Sư phạm Hòa Bình

3 Khách thể, đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Quá trình chăm sóc giáo dục trẻ rối loạn phát triển 3.2 Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp khắc phục khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen trường CĐSP Hoà Bình

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu lí luận về khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển

Nghiên cứu thực trạng khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen trường Cao đẳng Sư phạm Hoà Bình

Đề xuất biện pháp khắc phục khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen trường Cao đẳng Sư phạm Hòa Bình

5 Giả thuyết khoa học

Khi quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển, giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen trường Cao đẳng Sư phạm Hoà Bình gặp nhiều khó khăn tâm lí Điều này ảnh hưởng đến việc thực hiện mục tiêu giáo dục mầm non nói chung và công tác giáo dục hoà nhập nói riêng Nếu có các biện pháp hỗ trợ kịp thời thích hợp thì sẽ góp phần khắc phục khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển tại cơ sở này

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Trong quá trình nghiên cứu chúng tôi đã tìm hiểu, tổng hợp, khái quát, phân tích nhiều tài liệu khác nhau có liên quan đến khó khăn tâm lí, trẻ rối loạn phát triển, quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển nhằm hình thành nên cơ sở

lí luận cho đề tài

6.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Đây là một trong những phương pháp chính chúng tôi sử dụng để thu thập thông tin về thực trạng khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen

6.3 Phương pháp quan sát

Chúng tôi sử dụng phương pháp này để quan sát trực tiếp những biểu hiện

và những yếu tố ảnh hưởng đến khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành

vi cho trẻ RLPT tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen

6.4 Phương pháp đàm thoại

Chúng tôi khi sử dụng phương pháp này nhằm mục đích thu thập, bổ sung

và làm rõ thêm những biểu hiện khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ RLPT tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen trên các trường hợp cụ thể, từ đó lí giải cho kết quả nghiên cứu

6.5.Phương pháp thống kê toán học

Phương pháp thống kê toán học là phương pháp chúng tôi dùng để hỗ trợ trong quá trình xử lí số liệu sau khi khảo sát thực tiễn bằng phiếu hỏi điều tra về thực trạng khó khăn tâm lí của giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ KHÓ KHĂN TÂM LÍ CỦA GIÁO VIÊN TRONG QUẢN LÍ HÀNH VI CHO TRẺ RỐI LOẠN PHÁT TRIỂN

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu về khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành

vi cho trẻ rối loạn phát triển ở nước ngoài

Các nhà Tâm lý học Liên Xô (cũ) như A.I Pan cô, N.V.Cudomina, I tropxkia đã có những công trình nghiên cứu về khó khăn tâm lí trong công tác giáo dục trẻ mầm non Theo các tác giả này, những khó khăn thường nảy sinh với những giáo viên chưa được đào tạo về chuyên môn, họ thường gặp khó khăn trong việc điều khiển hoạt động học tập, trong đó có liên quan đến việc phân bố thời gian, sự lựa chọn phương pháp và cách thức tiến hành giờ học…Các tác giả cũng chỉ ra rằng: Mức độ khó khăn trong công tác của giáo viên có liên quan đến trình độ nghiệp vụ, thâm niên công tác, sự chuẩn bị bài giảng trước khi lên tiết học…Để khắc phục những khó khăn này phải đồng thời có sự vận hành của

Ox-cả hệ thống giáo dục

Đồng quan điểm với các nhà nghiên cứu Liên Xô (cũ), các nhà nghiên cứu Anh, Mỹ, Đức đã chỉ ra rằng: Trong hoạt động nghề nghiệp của mình, con người có thể gặp rất nhiều tình huống (những khó khăn, những xung đột…) Đặc biệt, trong những nghiên cứu hoạt động nghề nghiệp giáo viên của các nhà nghiên cứu như Ph Xpirin, M Axtrepinxki đã khẳng định: Theo bản chất, hoạt động sư phạm luôn là hoạt động sáng tạo, bởi vậy chúng ta sẽ xem xét tình huống sư phạm theo những tình huống có vấn đề

Qua thực tiễn đào tạo mầm non rất nhiều năm ở Liên Xô (cũ) các nhà nghiên cứu đã khẳng định rằng: “ Hoạt động có hiệu quả của giáo viên mầm non không thể thiếu sự lĩnh hội những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp mà

đặc biệt là những kiến thức tâm lí hoạt động của giáo viên mầm non, về các kỹ năng phân tích và xử lý các tình huống trong công tác” Các nhà nghiên cứu đã

đi đến kết luận: Sự khắc phục khó khăn và lĩnh hội tay nghề sư phạm diễn ra trong quá trình giáo viên nghiên cứu tâm lý trẻ, làm sâu sắc và giàu có kiến thức, nâng cao trình độ văn hoá chung, hình thành kỹ năng và hiểu biết nghề nghiệp Điều quan trọng để đạt được những vấn đề cơ bản trên là sự học tập, trau dồi nghiệp vụ, chuyên môn của các giáo sinh sư phạm mầm non

Trẻ rối loạn phát triển là đối tượng giáo dục cần can thiệp càng sớm càng tốt Hiện nay, nhiều tác giả trên thế giới đã dành nhiều sự quan tâm cho đối tượng này Hầu hết, các nhà nghiên cứu đã đi sâu tìm hiểu về những rối loạn cụ thể nằm trong nhóm các rối loạn phát triển thần kinh Họ tiếp cận từ nhiều góc

độ khác nhau như về dịch tễ, biểu hiện, nguyên nhân, phương pháp can thiệp; bên cạnh đó, những nghiên cứu về kiến thức, thái độ của cộng đồng cũng đã được nhiều tác giả đề cập Tuy nhiên, các nghiên cứu chưa có sự quan tâm đến vấn đề khó khăn tâm lí của những người làm công tác chăm sóc giáo dục trẻ bị rối loạn phát triển trong cộng đồng Các công trình nghiên cứu về khó khăn tâm

lý ở nước ngoài chủ yếu quan tâm đến khó khăn tâm lí trong hoạt động giao tiếp

và giao tiếp sư phạm nói chung Hiện nay, chúng tôi chưa tìm thấy có công trình nghiên cứu nào về khó khăn tâm lí của giáo viên trong quá trình quản lí hành vi cho trẻ bị RLPT được công bố

1.1.2 Các nghiên cứu về khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành

vi trẻ rối loạn phát triển ở Việt Nam

Ở Việt Nam, vấn đề nghiên cứu khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ RLPT vẫn chưa được các nhà nghiên cứu khoa học quan tâm Chúng tôi không tìm thấy công trình nghiên cứu khoa học nào nghiên cứu về vấn đề này Khi nghiên cứu về khó khăn tâm lí, các tác giả trong nước thường nghiên cứu về: Khó khăn tâm lí trong hoạt động giao tiếp, khó khăn tâm lí trong hoạt động học tập, khó khăn tâm lí trong hoạt động thực tập sư phạm của sinh viên, khó khăn tâm lí trong học ngoại ngữ…Chúng tôi nhận thấy rằng, việc

nghiên cứu khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ RLPT là việc làm cần thiết Bởi lẽ, quản lí hành vi cho trẻ RLPT là việc gặp nhiều khó khăn phức tạp Để đem lại hiệu quả trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ RLPT thì giáo viên mầm non cần có các biện pháp hỗ trợ họ khắc phục những khó khăn tâm lí đó

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Khái niệm trẻ rối loạn phát triển

Rối loạn phát triển là một khái niệm rộng được tiếp cận với nhiều dạng khuyết tật ở trẻ nhỏ RLPT bao gồm một nhóm các tình trạng tâm thần bắt nguồn từ thời thơ ấu liên quan đến suy yếu nghiêm trọng ở các khu vực khác nhau Thuật ngữ này còn được sử dụng với một số tên gọi khác Khái niệm hẹp nhất được sử dụng trong danh mục “ Rối loạn cụ thể về phát triển tâm lý” trong ICD - 10 Những rối loạn này bao gồm rối loạn phát triển ngôn ngữ, rối loạn học tập, rối loạn vận động và rối loạn phổ tự kỷ…Rối loạn phát triển có mặt từ đầu đời Hầu hết cải thiện khi đứa trẻ lớn lên, nhưng một số khiếm khuyết kéo dài suốt cuộc đời Có một thành phần di truyền mạnh mẽ; nhiều nam giới bị ảnh hưởng hơn nữ giới.13

Theo sổ tay chẩn đoán và thống kê các rối loạn tâm thần phiên bản 5 của Hiệp hội tâm thần học Hoa kỳ (DSM - 5): Rối loạn phát triển là một nhóm các rối loạn khởi phát sớm trong quá trình phát triển, thường ở thời điểm trước khi trẻ đến trường và được đặc trưng bởi những thiếu hụt phát triển, từ đó dẫn đến suy yếu chức năng cá nhân, xã hội, học tập hoặc nghề nghiệp

Phạm vi của các thiếu hụt phát triển rất đa dạng, từ những thiếu sót rất cụ thể của việc học tập hoặc kiểm soát các chức năng lập kế hoạch đến sự suy yếu tổng thể của các kỹ năng xã hội hoặc trí tuệ Rối loạn phát triển thường xuất hiện đồng thời với nhau; ví dụ: trẻ rối loạn phổ tự kỷ thường khuyết tật trí tuệ, trẻ tăng động giảm tập trung thường có khó khăn học tập Đối với một số rối loạn, biểu hiện lâm sàng bao gồm các triệu chứng như suy giảm và trễ trong việc

đạt được các mốc phát triển mong đợi

Như vậy, RLPT là những rối loạn xảy ra trong quá trình phát triển của trẻ

em, thường làm chậm sự phát triển Nó bao gồm những rối loạn về phát triển thể chất, tâm lí, và tâm thần kinh 13

RLPT có thể xảy ra ở một hay nhiều lĩnh vực: vận động (thô hoặc tinh), ngôn ngữ, kĩ năng xã hội, hành vi, kĩ năng tư duy…

1.2.1.1 Các dạng trẻ rối loạn phát triển

a Khuyết tật trí tuệ

Khuyết tật trí tuệ là các khuyết tật vĩnh viễn do những suy yếu về cơ thể hoặc tâm thần bắt đầu trong quá trình phát triển và ảnh hưởng đến hoạt động chức năng hàng ngày ở ba hoặc nhiều hơn các lĩnh vực: Sống độc lập, tự túc về kinh tế, học tập, vận động cơ thể, ngôn ngữ, tự chăm sóc…

* Các tiêu chí xác định khuyết tật trí tuệ 8

Khuyết tật trí tuệ bao gồm 3 tiêu chí sau:

- Dưới mức trí tuệ trung bình một cách rõ rệt (IQ < 70): trẻ cần được đánh giá khả năng trí tuệ bằng các thang đo trí tuệ có độ tin cậy và độ hiệu lực

- Suy yếu trong hoạt động/chức năng thích nghi ví dụ khả năng sống độc lập, khả năng đi làm tự túc về kinh tế, khả năng học, khả năng nói và giao tiếp…

- Các khuyết tật xuất hiện trước 18 tuổi

Các dấu hiệu và triệu chứng của khuyết tật trí tuệ đều là hành vi Việc nhìn mặt hoặc biểu hiện bên ngoài để chẩn đoán chậm phát triển chỉ đúng trong

số ít trường hợp Tuy vậy, người bị khuyết tật trí tuệ thường có một số đặc điểm sau:

+ Chậm về khả năng nghe, hiểu và nói

+ Trí nhớ kém (học rồi quên)

+ Khó tiếp thu những quy ước, quy định xã hội

+ Khó khăn trong những kĩ năng giải quyết vấn đề (không biết làm gì khi có các tình huống bất thường xảy ra)

+ Chậm trong sự phát triển các hành vi thích nghi như: tự chăm sóc, tự phục vụ bản thân…

+ Thiếu sự kiềm chế ở nơi công cộng

Nói chung trẻ chậm phát triển thì học tập, vận động, ngôn ngữ, khả năng

tư duy, mọi mặt của đời sống đều chậm so với trẻ phát triển bình thường Trẻ cần nhiều thời gian, sự hướng dẫn và giúp đỡ để làm được những việc mà trẻ bình thường chủ cần tự quan sát và bắt chước được Trẻ chậm phát triển các kĩ năng sẽ chậm hơn so với các mộc phát triển thường thấy ở trẻ khác, nhưng trẻ vẫn sẽ đi qua các mốc đó nhưng chậm hơn, cần nhiều thời gian hơn

b Rối loạn phổ tự kỷ

Tự kỷ (Autism) là thuật ngữ nói đến một nhóm các rối loạn phức tạp trong

sự phát triển của não bộ Đặc trưng cốt lõi của rối loạn phổ tự kỷ là sự khó khăn

trong tương tác xã hội, các vấn đề về giao tiếp bằng lời và không lời; có cá hành

vi sở thích hạn hẹp và định hình lặp lại Do khiếm khuyết trong tương tác xã hội kèm rối loạn về cảm giác, trẻ rối loạn phổ tự kỷ gặp nhiều khó khăn trong mọi lĩnh vực của cuộc sống

Hiện nay có khá nhiều khái niệm về tự kỷ, nhưng khái niệm tương đối đầy

đủ và được sử dụng phổ biến nhất là khái niệm của Liên Hiệp Quốc đưa ra năm 2008: “ Tự kỷ là một loại khuyết tật phát triển tồn tại suốt đời, thường được biểu hiện ra ngoài trong 3 năm đầu đời Tự kỷ là do một rối loạn thần kinh ảnh hưởng đến chức năng hoạt động của não bộ gây nên, chủ yếu ảnh hưởng đến trẻ em và người lớn ở nhiều quốc gia không phân biệt giới tính, chủng tộc hoặc điều kiện kinh tế - xã hội Đặc điểm của nó là khó khăn trong tương tác xã hội, các vấn đề

về giao tiếp bằng lời nói và không bằng lời nói; có các hành vi, sở thích, hoạt động lặp đi lặp lại và hạn hẹp.”6, tr.103

Đến nay, các nhà nghiên cứu vẫn chưa xác định một nguyên nhân duy nhất

gây ra tự kỷ và họ khẳng định không có một kiểu tự kỷ duy nhất Tuy nhiên, trong hầu hết trường hợp, tự kỷ có vẻ là sự kết hợp của các gen nguy cơ tự kỷ và các yếu tố môi trường ảnh hưởng lên sự phát triển sớm của não bộ

c Chậm phát triển ngôn ngữ (chậm nói)

Chậm phát triển về lời nói là sự chậm hơn về sự phát triển hay cơ chế sử dụng lời nói Lời nói bao hàm quá trình tạo ra âm thanh, như việc sử dụng các

cơ quan bộ phận như phổi, dây thanh quản, miệng, môi, lưỡi, răng…Chậm phát triển về ngôn ngữ là chậm về sự phát triển sử dụng ngôn ngữ

Trẻ chậm nói có thể gặp một số vấn đề về xã hội và cảm xúc (ngại giao tiếp, thiếu kĩ năng giao tiếp, tức giận vì không thể hiện được nhu cầu…) và có ảnh hưởng đến tâm lí (tự ti, thu mình lại…)

d Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD)

ADHD là rối loạn tâm thần và thần kinh - hành vi, đặc trưng bởi khó khăn trong việc tập trung hoặc tăng hoạt động/ xung động hay kết hợp cả giảm tập trung chú ý và tăng hoạt động/ xung động ADHD là dạng rối loạn phát triển phổ biến ở trẻ em, chiếm khoảng 2 đến 8 % trẻ em tuổi đến trường, được nghiên cứu nhiều nhất, điều trị khá hiệu quả và tiên lượng tốt

ADHD bao gồm 3 dạng:

+ Giảm tập trung là chủ yếu: Khó duy trì chú ý vào nhiệm vụ, hoạt động đòi hỏi nỗ lực trí tuệ, ví dụ như tập viết, ngồi học…trẻ hay quên, dễ bị sao nhãng bởi các kích thích bên ngoài

+ Tăng động - xung động là chủ yếu: Chân tay luôn cựa quậy, khó ngồi yên, hoạt động liên tục, nói liên tục hoặc nói quá nhiều, bộp chộp nói xen vào người khác, chạy nhảy leo trèo quá mức

+ Kết hợp giảm tập trung và tăng động - xung động

1.2.1.2 Đặc điểm về hành vi của trẻ rối loạn phát triển

Trẻ RLPT thường không khác biệt về hình dáng bề ngoài hay hình thái não

bộ, nhưng khác biệt về chức năng và cách tiếp nhận, xử lý và truyền thông tin trong não bộ Trẻ có thể gặp khó khăn trong việc để ý, chia sẻ, bắt chước, chú ý;

có thể gặp khó khăn về tiếp nhận và xử lý thông tin thị giác, thính giác, tư duy trừu tượng…vì vậy sẽ khó khăn hoặc không tiếp thu được những thông tin như những trẻ phát triển bình thường (thông qua quan sát, bắt chước…) Trẻ rối loạn phát triển thường có các “hành vi bất thường” Theo quan điểm của một số nhà Tâm lí, họ coi đó là các hành vi lệch khỏi mức bình thường, lệch khỏi mức lý tưởng, thiếu khả năng hành xử hữu hiệu Hành vi bất thường được xếp vào 2 loại:

- Hành vi hướng nội: Có nghĩa là trẻ sống thu mình, ít giao tiếp và đôi khi tự xâm hại cơ thể

- Hành vi hướng ngoại: Trẻ thể hiện ra bên ngoài thái độ chống đối hung hãn, có hành vi trái ngược, giảm chú ý và dễ kích động

Những hành vi bất thường của trẻ không chỉ ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của chính bản thân đứa trẻ mà còn là mối lo ngại thực sự đối với cha mẹ và các nhà giáo dục Những đặc điểm thường gặp của các hành vi bất thường xuất hiện ở trẻ rối loạn phát triển gồm:

- Hành vi gây gổ: Chỉ những hành vi, dùng lời hoặc không dùng lời gây ra thương tổn cho người khác một cách trực tiếp hoặc gián tiếp và mang lại điều gì đó cho người gây gổ

- Hành vi phá rối: Được định nghĩa như “hành vi có mục đích làm gián đoạn quá trình học đang diễn ra trong lớp học”

- Hành vi cáu giận bùng phát: Thường bao gồm những đặc điểm tính cách hung hăng, gây gổ và hành vi bất hợp tác

- Nói tự do: Trẻ nói khi không phải lượt của mình hoặc liên tục làm ảnh hưởng giáo viên trong quá trình giảng bài Trẻ nói mà không hề xin phép

- Hành vi rập khuôn: Là các phản ứng lặp lại giống nhau nhiều lần

- Hành vi tự kích thích: Trẻ thực hiện hành vi để tạo ra một kích thích

mà trẻ thích

- Hành vi tự xâm hại: Thông thường những trẻ có hành vi xâm hại là những trẻ có cảm giác dưới ngưỡng Do vậy trẻ tự cấu, cắn, giật tóc của mình, va người vào tường…mà không cảm thấy đau

- Thiếu chú ý: Trẻ xao nhãng với những tiếng ồn nhẹ nhất hoặc sự thay đổi trong môi trường Khi đã bị xao lãng, trẻ thường khó trở lại làm việc Kết quả là khó hoàn thành bài tập hoặc nhiệm vụ

- Hành vi không hợp tác: Trẻ thường có thái độ tiêu cực, bướng bỉnh,

dễ nổi cáu khi được yêu cầu làm gì đó hoặc khi bị cấm làm điều gì đó, không tuân theo nội quy của lớp, thường chống đối giáo viên

- Kém tập trung khi thực hiện các hoạt động: Liên quan đến việc trẻ khó duy trì sự tập trung và thường đi kèm với tính bốc đồng, hiếu động thái quá

- Thu mình: Là loại hành vi hướng nội điển hình Một số trẻ ban đầu

do tự ti vì kém bạn bè có thể ít giao tiếp với người khác, dẫn tới xu hướng

cô lập, tránh tiếp xúc

- Bốc đồng: Trẻ phản ứng nhanh chóng trước các kích thích của môi trường xung quanh mà không suy nghĩ Phản ứng này thường không đúng

và do đó trẻ thường học tập và giao tiếp kém

- Hiếu động thái quá: Trẻ không ngồi và thực hiện nhiệm vụ của mình trong một thời gian ngắn Những hành vi này có thể bao gồm sự bồn chồn, luôn muốn hoạt động, sốt ruột

- Lo lắng thái quá: Trẻ thường tỏ ra sợ hãi, dễ cảm thấy bị đe doạ, luôn trốn tránh thực tại và những tình huống mới Trẻ cũng thường hành động một cách bồng bột

Như vậy, những đặc điểm về hành vi của trẻ RLPT được biểu hiện thông qua 3 tiêu chí cụ thể sau:

* Biểu hiện qua vận động các bộ phận cơ thể:

- Trẻ đi lại, ra vào tự do trong lớp

- Khi không vừa ý, trẻ có thể đấm đá, xô đẩy hoặc ăn vạ

- Ngồi không yên, gật gù, lắc người, vận động tay chân liên tục

- Trẻ có thể đạp phá đồ vật khi chơi

- Trẻ có thể vệ sinh không đúng nơi

- Trẻ từ chối sự chăm sóc, vỗ về của người khác bằng cách lẩn tránh

* Biểu hiện bằng sự im lặng:

- Trẻ ngồi uể oải, buồn chán, im lặng

- Không nói chuyện với bạn bè, mọi người xung quanh

- Không thực hiện nhiệm vụ

- Không phản ứng lại thậm chí khi bị trêu chọc

* Biểu hiện bằng âm thanh lời nói:

- Trẻ nói tự do trong giờ học

- Trẻ có thể la hét, gào thét không rõ nguyên nhân

ngăn chặn và giảm thiểu hành vi có vấn đề, chúng ta cần theo dõi những yếu tố

có thể dẫn đến các hành vi đó một cách có hệ thống Đánh giá chính xác nguyên nhân dẫn đến hành vi bất thường là cơ sở để chúng ta có biện pháp phòng ngừa

và quản lí hành vi của trẻ hiệu quả Dưới đây là một số nguyên nhân cụ thể: + Do tổn thương hoạt động thần kinh cấp cao làm cho quá trình hưng phấn

Dưới góc độ tâm lí học, quản lí là tác động có ý thức của chủ thể quản lí lên đối tượng bị quản lí để đạt được mục tiêu nhất định

Chủ thể quản lí là cá nhân hay tổ chức - những đại diện có quyền hạn và trách nhiệm liên kết, phối hợp những hoạt động riêng lẻ của từng cá nhân hướng tới mục tiêu chung nhằm đạt được kết quả nhất định trong quản lí

Khách thể của quản lí vô cùng đa dạng, tuỳ thuộc vào từng loại hình quản

lí Nó được quy định bởi nhiều quy phạm xã hội khác nhau như quy phạm đạo đức, quy phạm tôn giáo , quy phạm pháp luật…

Hành vi của con người là một trong những khách thể quản lí Đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục Ngay từ khi còn nhỏ, hành vi của con người đã được

“uốn nắn” trong các quy phạm về mặt đạo đức, pháp luật, tôn giáo, sắc tộc… Xét trên phương diện về sinh học‚ tâm lý học thì hành vi có nghĩa là cách thể hiện suy nghĩ của một người ra bên ngoài thông qua hành động hoặc cử chỉ‚ trạng thái trong một hoàn cảnh nhất định và trong một khoảng thời gian cụ thể

Với cách tiếp cận trên có thể hiểu quản lí hành vi là sự tác động có ý thức của một cá nhân hay tổ chức có quyền hạn và trách nhiệm lên các hành động,

cử chỉ, trạng thái của đối tượng nhằm đạt được mục tiêu đã định trước

1.2.2.2 Quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển

Quản lí hành vi không mong muốn của trẻ rối loạn phát triển là việc không

hề đơn giản Chúng ta có thể lựa chọn nhiều biện pháp khác nhau nhưng nên bắt đầu bằng những biện pháp xử lý nhẹ nhất Mặt khác, việc lựa chọn biện pháp xử

lí nào phục thuộc vào mức độ nghiêm trọng của hành vi do trẻ gây ra Mục tiêu cuối cùng là dạy trẻ kiểm soát được các hành vi của mình mà không cần hoặc cần ít nhất sự hỗ trợ từ phía bên ngoài Từ đó, giúp trẻ sống độc lập ở mức cao nhất và hoà nhập được với cộng đồng

Quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển là sự tác động của một cá nhân (cha, mẹ, người chăm sóc trực tiếp, cô giáo,…) hay tổ chức (gia đình, nhà trường, các nhà giáo dục…) có quyền hạn và trách nhiệm lên các hành động, cử chỉ, trạng thái của trẻ rối loạn phát triển nhằm giúp trẻ hạn chế và kiểm soát được các hành vi bất thường Từ đó trẻ đạt được các mục tiêu giáo dục đã đề

ra

Tóm lại, quản lí hành vi đề cập đến việc sử dụng các chiến lược biện pháp nhằm tăng cường các hành vi mong muốn và giảm thiểu những hành vi không

mong muốn ở trẻ, giúp trẻ duy trì và khái quát các hành vi phù hợp

1.2.3 Khái niệm khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển

1.2.3.1 Khó khăn tâm lí

Trong từ điển tiếng Anh từ “ Difficutly” được dùng để chỉ sự khó khăn, trở

ngại, đòi hỏi nhiều nỗ lực khắc phục

Từ khó khăn trong từ điển Tiếng Việt có nghĩa là sự trở ngại làm mất nhiều công sức hoặc thiếu thốn Theo tác giả Nguyễn Như Ý: Khó khăn là có nhiều trở ngại hoặc chịu điều kiện thiếu thốn, đời sống khó khăn” Trong cuộc sống, khi tham gia vào các hoạt động, con người có thể gặp nhiều khó khăn khác nhau, đòi hỏi phải có sự nỗ lực của ý chí để vượt qua nhằm đạt được hiệu quả hoạt động như mong đợi

Trong quá trình nghiên cứu, chúng ta có thể bắt gặp thuật ngữ “hàng rào tâm lí” với nghĩa tương đương “khó khăn tâm lí” V.Ph.Galugin cho rằng: Hàng rào tâm lí là chướng ngại có tính chất tâm lí, nó cản trở quá trình thích ứng của

cá nhân đối với các yếu tố mới của ngoại cảnh, do các đặc điểm của hoàn cảnh

và đặc điểm cá nhân tạo nên

Theo P.D Parughi: Hàng rào tâm lí được hiểu ngầm như các quá trình, các thuộc tính, các trạng thái của con người nói chung, bao bọc tiềm năng trí tuệ, tình cảm con người

Từ các nghiên cứu về thuật ngữ khó khăn tâm lý cho thấy rằng: Khó khăn tâm lí xuất hiện khi cá nhân thể hiện tính thụ động, lúng túng, trong việc thích ứng với các yếu tố mới của ngoại cảnh do năng lực trí tuệ, tình cảm, ý chí của

họ không phù hợp với đối tượng hoạt động Khó khăn tâm lí được xem là toàn

bộ những nét tâm lí cá nhân (nảy sinh ở chủ thể trong quá trình hoạt động với hoàn cảnh xác định) ít phù hợp với những yêu cầu đặc trưng của hoạt động đó, gây trở ngại cho tiến trình và kết quả của hoạt động

Khó khăn tâm lí là tổ hợp các thuộc tính, các trạng thái, các đặc điểm nhân cách không phù hợp với đối tượng hoạt động, làm cho quá trình hoạt động gặp khó khăn, làm cho chủ thể không phát huy được khả năng của mình dẫn đến kết quả hoạt động bị hạn chế

Trong nghiên cứu này, chúng tôi đồng tình với khái niệm khó khăn tâm lí

là những trở ngại tâm lí cản trở hoạt động của con người 9, tr.23

1.2.3.2 Khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển

Từ khái niệm khó khăn tâm lí nêu trên, chúng tôi hiểu: khó khăn tâm lí của

giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển là toàn bộ những trở ngại tâm lí cản trở hoạt động quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển mà giáo viên gặp phải

* Các mức độ biểu hiện khó khăn tâm lí của giáo viên:

Mặt nhận thức: Nhận thức là một trong ba mặt của đời sống tâm lý con người Nhận thức giúp con người hiểu biết về các sự vật hiện tượng từ đó bày tỏ thái độ tình cảm và có hành vi tương ứng Trong bất cứ hoạt động nào của con người thì nhận thức cũng ảnh hưởng sâu sắc đến kết quả hành động Trong quá trình quản lí hành vi cho trẻ RLPT cũng vậy Nếu không có hiểu biết đúng đắn

về trẻ RLPT, về các kĩ năng quản lí hành vi cho trẻ thì hoạt động này sẽ gặp phải khó khăn và không đem lại hiệu quả cao

Khó khăn tâm lí biểu hiện ở mặt nhận thức trong quản lí hành vi cho trẻ RLPT gồm:

+ Thiếu hiểu biết và chưa nắm chắc về đặc điểm các dạng trẻ RLPT

+ Vốn kinh nghiệm và kĩ năng quản lí hành vi bất thường của trẻ RLPT còn hạn chế

+ Chưa có khả năng liên tưởng, sàng lọc và xác định phương án quản lí hành vi tối ưu nhất cho trẻ

+ Động cơ chọn nghề chưa đúng theo nguyện vọng Giáo viên khi lựa chọn nghề không phải do yêu thích, tự nguyện nên không hứng thú trong việc tiếp nhận tri thức, không nhiệt tình trong công việc, không có nhu cầu nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ…nên sẽ gặp khó khăn tâm lí khi gặp các tình huống có vấn đề với trẻ RLPT

* Mặt thái độ: Trong quá trình quản lí hành vi cho trẻ RLPT luôn có sự tham gia của các trạng thái tình cảm, cảm xúc, thái độ của giáo viên Xuất phát

từ việc hiểu biết về trẻ RLPT còn hạn chế và chưa có kinh nghiệm, kĩ năng quản

lí hành vi cho trẻ mà giáo viên có thể gặp phải những trạng thái cảm xúc như sau:

+ E ngại khi phải quản lí hành vi bất thường của trẻ RLPT

+ Hồi hộp, lo lắng khi quản lí hành vi cho trẻ

+ Thiếu tự tin khi quản lí hành vi

+ Sợ ảnh hưởng khi phải quản lí hành vi bất thường

+ Thiếu kiên nhẫn khi quản lí hành vi

* Mặt hành vi: Hành vi, hành động ứng xử là biểu hiện ra bên ngoài của khả năng quản lí hành vi bất thường ở trẻ RLPT của giáo viên Đó là sự phối hợp hài hoà hợp lý của thái độ, hành vi, hành động, cử chỉ, điệu bộ, cách nói năng ứng xử của giáo viên đối với các hành vi bất thường của trẻ RLPT Các hành vi bất thường hay nảy sinh trong các tình huống bất ngờ và có biểu hiện

“kì quặc”, rất phức tạp Điều này tạo nên khó khăn tâm lý cho giáo viên, đặc biệt

là đối với các giáo viên trẻ, chưa có kinh nghiệm hoặc chưa tiếp xúc nhiều với trẻ RLPT Những khó khăn tâm lí biểu hiện ở mặt hành vi trong quá trình quản

lí hành vi bất thường cho trẻ RLPT gồm:

+ Thụ động trong việc quản lí hành vi bất thường ở trẻ

+ Ứng xử trong quá trình quản lí hành vi kém linh hoạt

+ Hành vi lúng túng, thiếu tự tin

+ Hành vi bột phát, thiếu suy nghĩ, thiếu sự huy động kiến thức về kĩ năng quản

lí hành vi bất thường cho trẻ RLPT

Tóm lại, ba mặt biểu hiện nhận thức, thái độ, hành vi có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Mặt nhận thức là định hướng, là nền tảng cho thái độ và hành vi Mặt thái độ là động lực, tạo sức mạnh về mặt ý chí giúp cho nhận thức và hành động nhanh chóng đi đến kết quả Mặt hành động là biểu hiện của hai mặt trên

1.2.3.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển; trong đó có hai nhóm: Yếu tố khách quan và yếu tố chủ quan

a Yếu tố khách quan

Yếu tố khách quan là những yếu tố bên ngoài được kể đến như những điều kiện, phương tiện của hoạt động, đó là môi trường gia đình, nhà trường và xã hội Những yếu tố này ảnh hưởng gián tiếp đến quá trình hoạt động của con người Tuy nhiên, trong một số trường hợp nào đó, có vị trí hết sức quan trọng đến quá trình và kết quả hoạt động tâm lí của chủ thể

- Môi trường giáo dục mầm non là một môi trường làm việc khó khăn, vất

vả và thường gặp nhiều áp lực

- Điều kiện về cơ sở vật chất hỗ trợ trong quá trình chăm sóc, giáo dục trẻ RLPT còn hạn chế, chủ yếu vẫn tận dụng các đồ dùng dạy học, đồ chơi dành cho trẻ mầm non

- Học liệu, tài liệu liên quan đến đối tượng trẻ RLPT còn thiếu thốn Giáo viên chưa có nhiều điều kiện tiếp cận với các thông tin mới về trẻ RLPT một cách khoa học

- Kiến thức về trẻ RLPT khá mới mẻ và trừu tượng Nhiều vấn đề về trẻ

RLPT cho đến nay vẫn còn chưa được các nhà khoa học làm sáng tỏ

- Giáo viên mầm non chưa được hướng dẫn thực hành một cách bài bản về quản lí hành vi cho trẻ RLPT

- Gia đình không chấp nhận những vấn đề của trẻ đang gặp phải và không hợp tác với giáo viên trong quá trình quản lí hành vi cho trẻ RLPT

- Mọi người xung quanh chưa hiểu biết đúng đắn về trẻ RLPT, chưa có sự quan tâm đúng mức và hợp tác chặt chẽ với giáo viên mầm non

- Chưa tiếp xúc nhiều với trẻ RLPT nên chưa có kinh nghiệm và kĩ năng quản lý hành vi cho trẻ

- Khả năng kiểm soát cảm xúc của bản thân giáo viên cũng có thể là một trong những lí do khiến các cô gặp khó khăn tâm lí trong quá trình quản lí hành

vi cho trẻ RLPT

- Tính cách rụt rè, thiếu tự tin của giáo viên, đặc biệt là các giáo viên trẻ mới vào nghề khi xử lí các tình huống liên quan đến hành vi bất thường của trẻ RLPT có thể ảnh hưởng đến hiệu quả quản lí hành vi

- Lí tưởng nghề nghiệp chưa rõ ràng, không hứng thú với công việc nên chưa chủ động quan tâm đến trẻ RLPT

Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khó khăn tâm lí của giáo viên trong quá trình quản lí hành vi của giáo viên mầm non khi chăm sóc và giáo dục trẻ RLPT

Tiểu kết chương 1

Quản lí hành vi cho trẻ RLPT là vấn đề không hề đơn giản Do đó, giáo viên mầm non có thể gặp nhiều khó khăn tâm lí trong quản lí hành vi cho trẻ Nếu khắc phục được khó khăn tâm lí thì việc quản lí hành vi cho trẻ RLPT sẽ thuận lợi và đạt được kết quả như mong đợi Chúng tôi nghiên cứu đề tài này nhằm mục đích đề xuất các biện pháp khắc phục khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi trẻ RLPT tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen

Từ đó mong muốn góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc và giáo dục trẻ RLPT học hoà nhập tại cơ sở Tại chương 1 chúng tôi nghiên cứu những vấn đề sau:

- Tổng hợp những nghiên cứu ở nước ngoài cũng như ở Việt Nam về khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi cho trẻ RLPT

- Phân tích, hệ thống hoá khái niệm liên quan đến đề tài như: khái niệm trẻ rối loạn phát triển, khái niệm quản lí hành vi, khái niệm khó khăn tâm lí, khái niệm khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi trẻ rối loạn phát triển

- Chúng tôi cũng phân tích làm rõ các dạng trẻ rối loạn phát triển, đặc điểm các hành vi của trẻ rối loạn phát triển, những yếu tố khách quan và yếu tố chủ quan dẫn đến khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi trẻ rối loạn phát triển

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG KHÓ KHĂN TÂM LÍ CỦA GIÁO VIÊN TRONG QUẢN LÍ HÀNH VI CHO TRẺ RỐI LOẠN PHÁT TRIỂN

TẠI CƠ SỞ GIÁO DỤC THỰC HÀNH M ẦM NO N HOA SEN,

TRƯỜNG CĐSP HÒA BÌNH 2.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen được thành lập năm 2013 trực thuộc trường Cao đẳng Sư phạm Hoà Bình Với chức năng không chỉ là cơ sở thực hành cho sinh viên khoa Giáo dục mầm non trong trường CĐSP Hoà Bình

mà còn là nơi chăm sóc giáo dục trẻ em lứa tuổi mầm non khu vực Thành phố Hoà Bình Địa bàn của trường cách xa trung tâm thành phố khoảng 8 km Hiện nay, cơ sở có 09 nhóm lớp với tổng số 209 trẻ Cơ sở thực hiện theo chương

trình giáo dục mầm non theo Thông tư 28/2016 TT – BGDĐT ngày 30/12/2016 Giáo viên các lớp lập kế hoạch năm, kế hoạch chủ đề, kế hoạch tuần và ngày theo đúng quy định; Xây dựng môi trường giáo dục cho trẻ hoạt động phù hợp với điều kiện của các nhóm lớp, phù hợp với chủ đề Tổ chức các hoạt động nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ theo đúng thời gian biểu một ngày của trẻ Hiện nay, đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên của Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen là 25 người Trong đó: Cán bộ quản lí 02 người (CBQL kiêm nhiệm trong biên chế: 01; hợp đồng: 01; trình độ đào tạo: Đại học: 01; Cao đẳng: 01); Giáo viên hợp đồng: 20 người; trình độ đào tạo: Đại học: 01; Cao đẳng: 07; Trung cấp: 12; Nhân viên hợp đồng: 03 người và 100 % có chứng chỉ nghề chế biến nấu ăn

Trong cơ sở cũng có các trẻ bị RLPT theo học hoà nhập Các dạng RLPT của trẻ theo học tại cơ sở tương đối đa dạng bao gồm: Rối loạn phổ tự kỉ, tăng động giảm chú ý, trễ về sự phát triển, chậm nói….Trong sinh hoạt hàng ngày, trẻ RLPT tại cơ sở bộc lộ rất nhiều hành vi bất thường gây khó khăn cho quá trình chăm sóc và giáo dục

2.2 Thực trạng khó khăn tâm lí của giáo viên trong quản lí hành vi trẻ rối loạn phát triển tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen trường CĐSP Hoà Bình

2.2.1 Nhận thức của giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen về trẻ rối loạn phát triển

Để đánh giá nhận thức của giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen về trẻ RLPT như khái niệm trẻ RLPT, mức độ hiểu biết về các vấn

đề của trẻ RLPT như các dạng trẻ RLPT, đặc điểm tâm lí của trẻ RLPT, đặc điểm các hành vi bất thường ở trẻ RLPT và nguyên nhân dẫn đến hành vi bất thường của trẻ RLPT, chúng tôi tiến hành đàm thoại với các cô giáo trực tiếp chăm sóc giáo dục trẻ RLPT và phát phiếu hỏi yêu cầu lựa chọn đáp án đúng

nhất Nội dung câu hỏi được chúng tôi trình bày ở phần phụ lục Kết quả được thể hiện ở bảng 2.1

Bảng 2.1 Mức độ nhận thức của giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen về trẻ RLPT

STT Các vấn đề của trẻ RLPT Chưa

hiểu rõ

Hiểu đôi chút

Hiểu rõ

3 Đặc điểm hành vi bất thường của trẻ

Kết quả trong bảng số liệu còn thể hiện mức độ hiểu biết của các cô về nguyên nhân dẫn đến hành vi bất thường của trẻ RLPT còn ở mức độ thấp Có 72,2 % ý kiến ở mức độ chưa hiểu rõ nguyên nhân dẫn đến hành vi bất thường của trẻ RLPT Để làm rõ hơn về vấn đề này, chúng tôi trò chuyện cùng cô giáo

NTMT và được biết: Tôi là giáo viên trẻ mới công tác tại cơ sở 2 năm nay Tôi

thấy trong lớp cũng có 1 đến 2 trẻ có các hành vi khác lạ, không giống với các bạn còn lại trong lớp chắc là các cháu bị tự kỉ Một cháu thì thường xuyên đi lại

tự do và rất hay nói lẩm bẩm một mình Cháu chỉ chơi một mình và không biết chơi cùng các bạn khác Còn một cháu thì liên tục có hành vi cắn bạn và rất hay cáu giận Cháu thường gào thét nếu như không vừa ý Tôi nghĩ chắc là bố mẹ nuông chiều quá khiến cho trẻ có hành vi như vậy

Khi được hỏi về đặc điểm của trẻ RLPT, có đến 50% ý kiến cho rằng họ chưa hiểu rõ, 28% ý kiến hiểu đôi chút và còn lại 22 % hiểu rõ đặc điểm của trẻ Như vậy, nhận thức của giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen về các vấn đề của trẻ còn chưa cao Điều này có thể do kinh nghiệm làm việc của giáo viên và do đối tượng trẻ RLPT rất phức tạp Hầu hết các cô cho rằng tất cả những trẻ có hành vi kì quặc là bị tự kỉ và nguyên nhân theo các

cô đưa ra là do bố mẹ nuông chiều và cho xem nhiều ti vi, điện thoại, tỉ lệ này chiếm một tỉ lệ cao tới 72% Cũng qua bảng số liệu, ta có thể thấy, chỉ có 6% giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen hiểu rõ về nguyên nhân gây ra RLPT ở trẻ Mặc dù tỉ lệ này còn rất khiêm tốn nhưng cũng là một tín hiệu đáng mừng vì các cô giáo tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen cũng đã bắt đầu quan tâm đến vấn đề RLPT ở trẻ Các cô cũng đã chỉ ra được các yếu tố ảnh hưởng dẫn đến RLPT ở trẻ như do tổn thương hoạt động thần kinh cấp cao, hạn chế về ngôn ngữ và kĩ năng giao tiếp khiến trẻ không biết thể hiện cảm xúc và mong muốn của bản thân

2.2.2 Nhận thức của giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen về sự cần thiết của việc quản lí hành vi cho trẻ rối loạn phát triển

Để đánh giá nhận thức của giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen về sự cần thiết của việc quản lí hành vi cho trẻ RLPT chúng tôi đã

đưa ra câu hỏi: Các cô đánh giá như thế nào về sự cần thiết của việc quản lí hành

vi cho trẻ rối loạn phát triển? với 3 mức độ lựa chọn bao gồm rất cần thiết, cần

thiết, không cần thiết Kết quả thu được được biểu diễn thông qua biểu đồ 2.1

Biểu đồ 2.1 Nhận thức của giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non

Hoa Sen về sự cần thiết của việc quản lí hành vi cho trẻ RLPT

Nhìn vào biểu đồ ta thấy: Tuy nhận thức về các vấn đề của trẻ RLPT còn

ở mức độ chưa cao nhưng đa phần giáo viên tại cơ sở đều thấy được sự cần thiết phải quản lí hành vi cho trẻ RLPT Có tới 84% ý kiến trả lời ở mức độ rất cần thiết Khi trò chuyện với các giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen, các cô cho rằng việc quản lý hành vi cho trẻ RLPT là rất cần thiết vì sẽ giảm được những hành vi bất thường của trẻ, giúp trẻ hòa nhập được với lớp học

và giúp giáo viên tổ chức lớp học hiệu quả Tuy nhiên vẫn còn có 5% ý kiến cho rằng việc quản lí hành vi cho trẻ RLPT ở mức độ không cần thiết Sở dĩ vẫn có các ý kiến trả lời như vậy là vì các cô cho rằng các hành vi đó như thói quen, đã

là thói quen thì rất khó sửa chữa Hành vi nào không quá gây nhiễu hay rắc rối cho trẻ khác trong lớp thì không cần thiết phải kiểm soát hay quản lí Các cháu còn nhỏ nên có thể lớn hơn các cháu sẽ hiểu và tự thay đổi Tuy nhiên, thực tế cho thấy có thể có những hành vi bất thường không gây hại cho trẻ khác nhưng lại gây cản trở cho sự phát triển của chính bản thân trẻ đó Do vậy, giáo viên với vai trò là nhà giáo dục cần giúp trẻ kiểm soát các hành vi không phù hợp và phát

triển các hành vi tích cực cho trẻ để trẻ có thể phát triển một cách tốt nhất

2.2.3 Những phản ứng của giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen trước các hành vi của trẻ rối loạn phát triển

Nghiên cứu về những phản ứng của giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen trước các hành vi của trẻ RLPT chúng tôi thu được kết quả dưới bảng 2.2

Bảng 2.2 Những phản ứng của giáo viên tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm

non Hoa Sen trước các hành vi của trẻ RLPT

STT Những phản ứng của giáo viên

Mức độ

Thường xuyên

Đôi khi

Không bao giờ

1 Rất bực mình và không kiềm chế được cơn

nóng giận

16% 67% 17%

2 Bối rối và lúng túng không biết nên làm thế nào 72% 28% 0%

3 Lo lắng khi phải quản lí hành vi bất thường 56% 44% 0%

4 Sợ hãi và né tránh, để cho giáo viên khác xử lý 39% 33% 28%

5 Bình tĩnh xử lý các hành vi bất thường của trẻ 22% 27% 51%

Nhìn vào bảng số liệu ta thấy có đến 72 % ý kiến của giáo viên cho rằng họ thường xuyên cảm thấy bối rối và lúng túng không biết làm thế nào trước các hành vi bất thường của trẻ Khi thấy trẻ la hét, tức giận, nổi cáu, không kiểm soát được hành vi các cô thường không biết cách để giảm bớt những hành vi đó của trẻ Bên cạnh đó, trạng thái lo lắng khi phải quản lí hành vi bất thường cũng

có nhiều giáo viên tại cơ sở gặp phải với 56 % ý kiến ở mức độ thường xuyên

Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, chúng tôi có trao đổi trò chuyện cùng cô giáo

B.T.T và được biết: “Các trẻ có vấn đề thường hay bộc lộ nhiều hành vi rất kì

quặc thậm chí đôi lúc rất đáng sợ Bản thân tôi cũng đã công tác nhiều năm, thường xuyên tiếp xúc với trẻ có hành vi bất thường Tuy nhiên, với mỗi trẻ lại

có những biểu hiện về hành vi khác nhau Do đó, khi phải xử lí hành vi không phù hợp của trẻ tôi vẫn có cảm giác lo lắng và không tránh khỏi bối rối.”

Có 39% giáo viên thường xuyên thấy sợ hãi và né tránh khi gặp hành vi bất thường của trẻ RLPT, các cô thường để các giáo viên khác xử lí Chúng tôi cũng nhận thấy rõ điều này khi trò chuyện với giáo viên: “Khi thấy trẻ có các hành vi như tự cắn tay đến chảy máu, đập đầu vào tường khi không vừa ý, tôi rất

sợ và gọi giáo viên khác xử lí” (Cô B.T.P chia sẻ) Số liệu cũng cho thấy chỉ có 22% giáo viên có thái độ bình tĩnh xử lý các hành vi bất thường Qua quan sát, chúng tôi nhận thấy, sự bĩnh tĩnh giúp các cô xử lí tốt các tình huống phát sinh

do những hành vi bất thường của trẻ RLPT gây ra Khi trẻ đánh bạn, đánh cô, ăn

vạ trong lớp học các cô đã rất linh hoạt, bình tĩnh xử lí vấn đề Trong khi đó,

51 % ý kiến cho rằng họ không bao giờ giữ được sự bình tĩnh khi quản lí hành vi bất thường của trẻ Họ dễ nổi nóng, cáu giận, thậm chí phải chạy ra ngoài hét lên

để giải tỏa sự căng thẳng nhằm giảm bớt những ảnh hưởng tiêu cực từ cô đến trẻ Điều này chứng tỏ các hành vi bất thường đều dẫn đến khó khăn tâm lí cho giáo viên tuy nhiên ở các mức độ khác nhau Để có thể bình tĩnh xử lý các hành

vi bất thường của trẻ RLPT đòi hỏi giáo viên phải có hiểu biết về trẻ RLPT, đặc điểm hành vi của những trẻ này, đồng thời phải có kĩ năng, kinh nghiệm làm việc với trẻ Trên cơ sở đó giáo viên sẽ giảm bớt được những khó khăn tâm lí trong qúa trình quản lí hành vi cho trẻ RLPT tại Cơ sở giáo dục thực hành mầm non Hoa Sen

Các cô cũng đã chia sẻ rằng: Đối với giáo viên mầm non, đặc biệt là giáo viên trẻ mới ra trường, chưa được đào tạo bài bản về trẻ RLPT, trước các hành

vi bất thường của trẻ các cô nhiều khi có sự phản ứng chưa linh hoạt Thực tế,

đó là những phản ứng tự nhiên của con người Tuy nhiên, với vai trò là nhà giáo dục thì việc kiểm soát cảm xúc, làm chủ hành vi và có những phản ứng phù hợp tình huống là yêu cầu đòi hỏi phải có để thực hiện tốt công việc