Tiểu luận tội phạm học về tình hình, nguyên nhân của tội phạm trộm cắp tài sản và giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘIKHOA LUẬT ------BÀI TIỂU LUẬN MÔN TỘI PHẠM HỌC ĐỀ BÀI: Tình hình, nguyên nhân của tội phạm trộm cắp tài sản ở Hà Nội và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác ph

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

- -BÀI TIỂU LUẬN MÔN TỘI PHẠM HỌC

ĐỀ BÀI: Tình hình, nguyên nhân của tội phạm trộm cắp tài sản

ở Hà Nội và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa

Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về tình hình tội phạm trộm cắp tài sản. 6

1.1.1 Khái niệm tình hình tội phạm trộm cắp tài sản 6

1.1.2 Đặc điểm của tình hình tội phạm trộm cắp tài sản. 6

1.2 Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm trộm cắp tài sản 7

1.3 Phòng ngừa tình hình tội phạm trộm cắp tài sản. 8

1.3.2 Phân loại biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm 9

1.3.3 Các chủ thể của hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm 9

Chương 2: Tình hình tội trộm cắp tài sản ở thành phố Hà Nội giai đoạn 2011 - 2015

2.2.1 Nguyên nhân và điều kiện kinh tế – xã hội 12

2.2.2 Nguyên nhân và điều kiện từ gia đình. 13

2.2.3 Nguyên nhân và điều kiện về văn hóa – giáo dục. 13

Chương 3: Công tác phòng ngừa tình hình tội phạm trộm cắp tài sản và một số giải

3.1 Thực tiễn công tác phòng ngừa tình hình tội phạm trộm cắp tài sản ở Hà Nội.

14 2

3.2 Một số đề xuất hoàn thiện công tác phòng ngừa tình hình tội phạm trộm cắp

Phần mở đầu

1 Lý do lựa chọn đề tài

Kể từ khi bắt đầu quá trình đổi mới năm 1986 cho đến bây giờ, Việt Nam đã vàđang tiếp tục phát triển xã hội một cách toàn diện trên mọi mặt và mọi lĩnh vực.Đất nước ta cũng đã đạt được một số thành quả, thành tựu nhất định, đời sống củangười dân phần nào được cải thiện và ngày càng nâng cao Tuy nhiên, bên cạnhnhững thành công đó, nước ta vẫn không thể nào tránh khỏi một số khuyết điểm vàvẫn còn xảy ra một số vấn đề nhất định Bên cạnh những người tốt thì vẫn còn tồntại không ít những kẻ xấu bị tha hóa, biến chất về đạo đức, có lối sống thực dụng

và hưởng thụ Họ luôn tìm kiếm mọi cách, mọi thủ đoạn để có thể trục lợi chochính bản thân mình, và điều này làm phát sinh các tệ nạn xã hội, các tội phạm gâyảnh hưởng xấu đến tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội

Các tội phạm xảy ra thuộc nhiều nhóm tội phạm khác nhau, trong đó nhóm tộiphạm về trộm cắp tài sản là một trong những nhóm tội phạm phổ biến Khi xã hộingày càng phát triển, tiến bộ thì tội phạm về trộm cắp cũng ngày càng phức tạp và

đa dạng hơn Một số tội phạm cũng có thủ đoạn xáo quyệt và tinh vi hơn, gây khókhăn cho cơ quan chức năng có thẩm quyền trong việc phát hiện, giải quyết và xử

lý tội phạm Điều này thường xảy ra ở các thành phố lớn và phát triẻn, trong đó cóthành phố Hà Nội Vì vậy tôi đã quyết định lựa chọn đề tài “Tình hình, nguyênnhân của tội phạm trộm cắp tài sản trên địa bàn thành phố Hà Nội và giải phápnâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa” làm đề tài tiểu luận kết thúc học phần

“Tội phạm học” của mình

2 Mục đích nghiên cứu đề tài tiểu luận

Việc nghiên cứu đề tài tiểu luận này nhằm những mục đích sau: đầu tiên làphân tích và làm rõ các khái niệm lý luận cơ bản về tình hình tội phạm trộm cắp tàisản, sau đó tiến hành nghiên cứu cụ thể tình hình tội phạm trộm cắp tài sản ở địabàn thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2011 – 2015, tìm hiểu một số nguyên nhân

và điều kiện dẫn đến tình hìnhh tội phạm như vậy, xem xét công tác phòng ngừa

4

tội phạm hiện tại và đề xuất một số giải pháp để có thể nâng cao chất lượng hiệuquả phòng ngừa tội trộm cắp tài sản.

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong phần đầu tiên về nghiên cứu và phân tích một số vấn đề lý luận cơ bảncủa tình hình tội phạm, tôi sẽ sử dụng phương pháp tìm hiểu, tra cứu các tài liệu đãđược đưa ra trước đó để tìm ra các khái niệm phù hợp và phân tích cụ thể chúng.Trong phần thứ hai và phần thứ ba về tìm hiểu thực tiễn tình hình tội phạm ởthành phố Hà Nội, tôi sẽ dùng phương pháp tìm hiểu, phương pháp thống kê và sosánh đối chiếu Do tình hình dịch COVID-19 hiện tại đang diễn biến rất phức tạp,việc đi lại, phỏng vấn cũng gặp khó khăn nên khó có thể thu thập số liệu chính xác

và mới nhất được Vì thế tôi đã sử dụng số liệu đã được thống kê chính thức sẵncủa Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2011 đến 2015 để tìm hiểu

và phân tích

5 Cấu trúc của bài tiểu luận

Bài tiểu luận của tôi có kết cấu ba chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về tình hình tội phạm trộm cắp tài sản.Chương 2: Tình hình tội phạm trộm cắp tài sản ở thành phố Hà Nội giai đoạn

2011 – 2015 và nguyên nhân điều kiện tình hình tội phạm

Chương 3: Công tác phòng ngừa tình hình tội phạm trộm cắp tài sản ở Hà Nội

và một số đề xuất hoàn thiện

5

Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về tình hình tội phạm trộm cắp tài sản.

1.1 Tình hình tội phạm trộm cắp tài sản

1.1.1 Khái niệm tình hình tội phạm trộm cắp tài sản

Trước hết hãy xem xét khái niệm thuật ngữ „tình hình tội phạm“ Xét dưới góc

độ tội phạm học, tình hình tội phạm là một hiện tượng xã hội tiêu cực, trái phápluật hình sự, mang tính giai cấp và thay đổi theo quá trình của lịch sử, được thểhiện ở một tổng hợp các tội phạm cụ thể đã xảy ra trong xã hội và trong mộtkhoảng thời gian nhất định1 Như vậy, dựa vào khái niệm trên có thể thấy rằng tìnhhình tội phạm là một khái niệm rộng và bao hàm nhiều loại tội phạm cụ thể khácnhau, trong đó có ẩn chứa các tội phạm về trộm cắp tài sản

Vì thế có thể hiểu tình hình tội phạm trộm cắp tài sản là một hiện tượng xã hộitiêu cực, trái pháp luật hình sự, mang tính giai cấp và thay đổi theo quá trình củalịch sử, thể hiện các tội phạm về hành vi trộm cắp tài sản đã xảy ra trong xã hội vàtrong một khoảng thời gian nhất định

1.1.2 Đặc điểm của tình hình tội phạm trộm cắp tài sản.

Căn cứ vào khái niệm vừa nêu ở trên, cũng như tình hình tội phạm nói chung,tình hình tội phạm trộm cắp tài sản có một số đặc điểm và thuộc tính sau

Thứ nhất, tình hình tội phạm trộm cắp tài sản là một hiện tượng xã hội mangtính tiêu cực Trước hết, sở dĩ đây là một hiện tượng xã hội vì nó tồn tại trong xãhội, có nguồn gốc trong xã hội, có nội dung xã hội và số phận của nó cũng mangtính xã hội Đồng thời, tình hình tội phạm trộm cắp tài sản còn bị coi là hiện tượng

xã hội mang tính tiêu cực vì nó được hình thành từ những hành vi buôn bán, vậnchuyển, tiêu thụ và sử dụng chất trộm cắp tài sản Đây đều là những hành vi saitrái, lệch lạc và đi ngược lại với những tiêu chuẩn chung của xã hội, tác động xấukhông chỉ cho con người nói riêng mà còn cho cả xã hội nói chung

Thứ hai, tình hình tội phạm trộm cắp tài sản trái với pháp luật hình sự Ở ViệtNam, một hành vi nào đó chỉ bị coi là trái pháp luật nếu như nó được quy định

1 Đại học Luật Hà Nội (2008), Giáo trình Tội phạm học, Nhà xuất bản Công an nhân dân, tr 91.

6

trong pháp luật hình sự hiện hành là một hành vi cấm, cụ thể là ở trong Bộ luậthình sự (BLHS) 2015 và các văn bản pháp lý hình sự đơn hành khác Và tội trộmcắp tài sản đã được quy định ở Điều 173 BLHS 2015 và có chế tài hình phạt xử lý,vậy nên đây là một hành vi trái pháp luật hình sự.

Thứ ba, tình hình tội phạm trộm cắp tài sản là hiện tượng mang tính giai cấp.Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể dính vào tội trộm cắp tài sản, nhưng không phải bất

cứ ai đều thực hiện hành vi này Hành vi trộm cắp tài sản thường bắt nguồn từ giaicấp vô sản, khi họ không có hoặc có rất ít tài sản và dần dần nổi lòng tham muốnchiếm đoạt tài sản của người khác Hoặc có thể những người đó thuộc giai cấp tưsản và luôn muốn trấn lột tài sản của người khác

Thứ tư, tình hình tội phạm trộm cắp tài sản là hiện tượng luôn được thay đổi vềmặt lịch sử Ở mỗi giai đoạn khác nhau thì tình hình tội phạm trộm cắp tài sản luônthay đổi và dẫn đến sự khác nhau về một số đặc điểm nhất định như về nội dung,

về các dấu hiệu, các yếu tố cấu thành, số lượng hành vi…

Cuối cùng, tình hình tội phạm trộm cắp tài sản là một tổng hợp biện chứng cáchành vi tội phạm trộm cắp tài sản xảy ra trong xã hội và trong một khoảng thờigian nhất định

1.2 Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm trộm cắp tài sản 1.2.1 Khái niệm

Dưới góc độ tội phạm học, nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạmnói chung và tình hình tội phạm trộm cắp tài sản nói riêng là tổng hợp những ảnhhưởng và quá trình xã hội, xác định tình hình tội phạm là hậu quả của chúng2 Nếunhư tình hình tội phạm là kết quả của quá trình phát triển tiêu cực của xã hội thìnguyên nhân của nó phải là những sự kiện hay quá trình xã hội trực tiếp làm phátsinh tình hình nói trên Vì vậy, nguyên nhân phải xảy ra trước tình hình về mặt thờigian là những sự kiện hay quá trình xã hội tiêu cực xét ở các phương diện kinh tế,chính trị, văn hóa, xã hội và con người

2 Đại học Luật Hà Nội (2008), Giáo trình Tội phạm học, Nhà xuất bản Công an nhân dân, tr 135.

7

1.2.2 Phân loại

Có rất nhiều tiêu chí khác nhau để người ta có thể đánh giá và phân chianguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm

Căn cứ vào mức độ tác động của các ảnh hưởng, quá trình xã hội, nguyên nhân

và điều kiện của tình trạng phạm tội được phân chia làm các loại sau: nguyên nhân

và điều kiện của tình hình tội phạm nói chung, nguyên nhân và điều kiện của cácloại tội phạm nhất định, nguyên nhân và điều kiện của tội phạm cụ thể …

Căn cứ vào nội dung của tác động xã hội, có thể chia nguyên nhân và điều kiệncủa tình hình tội phạm thành các loại khác nhau như nguyên nhân và điều kiệnkinh tế xã hội, nguyên nhân và điều kiện tư tưởng chính trị xã hội, nguyên nhân vàđiều kiện tâm lý xã hội, nguyên nhân và điều kiện văn hóa giáo dục xã hội, nguyênnhân và điều kiện tổ chức quản lý xã hội…

Căn cứ vào yếu tố môi trường tác động, có thể phân chia thành các nguyênnhân môi trường khác nhau, trong đó chủ yếu có thể kể đến môi trường gia đình,môi trường trường học, môi trường tập thể lao động sản xuất, môi trường xã hộikhác…3

1.3 Phòng ngừa tình hình tội phạm trộm cắp tài sản.

1.3.1 Khái niệm

Dưới góc độ tội phạm học, phòng ngừa tình hình tội phạm là việc áp dụng tổngthể các biện pháp kinh tế, chính trị, tư tưởng, pháp luật… do các cơ quan, các tổchức và công dân tiến hành dưới sự lãnh đạo của Đảng nhằm xóa bỏ hoặc vô hiệuhóa các nguyên nhân, điều kiện phạm tội ; không để cho tội phạm xảy ra ; làmgiảm tội phạm và tiến tới loại trừ hoàn toàn tình hình tội phạm ra khỏi đời sống xãhội4 Đây có thể được coi là các biện pháp để phòng ngừa tình hình tội phạm,phòng chống tội phạm tiếp tục hoành hành và diễn ra ở các lĩnh vực trên đời sống

xã hội Đây cũng là phương pháp để có thể bảo vệ trật tự an toàn xã hội và bảođảm người dân có một cuộc sống an toàn và hạnh phúc

3 Đại học Luật Hà Nội (2008), Giáo trình Tội phạm học, Nhà xuất bản Công an nhân dân, tr .

4 Đại học Luật Hà Nội (2008), Giáo trình Tội phạm học, Nhà xuất bản Công an nhân dân, tr .

8

1.3.2 Phân loại biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm

Người ta phân chia biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm theo các cấp độkhác nhau Theo đó có phòng ngừa tình hình tội phạm theo cấp độ xã hội chung,theo cấp độ chuyên ngành tội phạm học, theo phạm vi lãnh thổ và theo tính chấtcủa sự phòng ngừa Việc phân loại các biện pháp phòng ngừa như vậy có ý nghĩalớn trong việc tổ chức hoạt động phòng ngừa cũng như phạm vi và thẩm quyền củacác chủ thể

1.3.3 Các chủ thể của hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm

Việc phòng ngừa tình hình tội phạm không chỉ là hoạt động của một số cá nhânnhất định mà là hoạt động của tất cả mọi người Nó yêu cầu sự chủ động của từngngười và đòi hỏi sự liên kết, hợp tác chặt chẽ giữa các cá nhân, tập thể đó với nhau.Việc phòng ngừa tình hình tội phạm được thực hiện xuyên suốt trong tất cả mọilĩnh vực của đời sống xã hội

Các chủ thể của hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm được phân chia baogồm các tổ chức của Đảng cộng sản Việt Nam, Hội đồng nhân dân các cấp, các cơquan quản lý hành chính, kinh tế, nhà nước, các cơ quan công an, viện kiểm sát vàtòa án, các cơ quan thuộc Bộ tư pháp, các tổ chức xã hội, tập thể quần chúng laođộng và cá nhân công dân Việc phân chia thành các chủ thể như vậy giúp xác địnhđược phạm vi hoạt động, chức năng cũng như nhiệm vụ của các chủ thể ấy, giúpcho họ có thể thực hiện chúng một cách đúng đắn5

5 Đại học Luật Hà Nội (2008), Giáo trình Tội phạm học, Nhà xuất bản Công an nhân dân, tr .

9

Chương 2: Tình hình tội trộm cắp tài sản ở thành phố Hà Nội giai đoạn

có thể thấy được tình hình tội trộm cắp tài sản có xu hướng diễn biến căng thẳng

và phức tạp hơn Qua mỗi năm từ 2011 đến 2014, số vụ trộm cắp tài sản và số bịcáo bị đưa ra xét xử trước Tòa án đều tăng lên dần dần (từ 1.222 vụ và 1.862 người

ở năm 2011 lên 1.436 vụ và 2.007 người phạm tội vào năm 2014)

Để xét một cách chính xác hơn về mức độ tình hình tội phạm trộm cắp tài sản,cần phải so sánh nó với tình hình tội phạm xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt

Sở dĩ phải so sánh như vậy bởi vì tội danh trộm cắp tài sản thuộc nhóm tội phạmnày, ngoài ra nhóm tội xâm phạm sở hữu còn bao gồm các tội phạm cụ thể khácnhư tội cướp tài sản (Điều 168 BLHS 2015), tội cướp giật tài sản (Điều 171 BLHS2015), tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 BLHS 2015)… Số liệu thống kê sosánh này đã được đưa ra ở bảng 2.2

Thông qua số liệu đó, có thể thấy tổng quát tỉ lệ số vụ trộm cắp tài sản so với

số vụ xâm phạm sở hữu cũng như tỉ lệ số người phạm tội qua các năm đều chiếmquá nửa Điều đó cho thấy tội trộm cắp tài sản là tội cụ thể phổ biến nhất và đượctiến hành nhiều nhất trong nhóm tội phạm xâm phạm sở hữu này Ngoài ra, trongkhi tỉ lệ số vụ trộm cắp tài sản so với số vụ xâm phạm sở hữu có xu hướng tăngqua các năm, thì tỉ lệ số người phạm tội trộm cắp tài sản so với tổng số người phạmtội xâm phạm sở hữu ban đầu giảm, nhưng sau đó lại tăng nhanh

10

2.1.2 Tính chất tình hình tội phạm trộm cắp tài sản

Tính chất tình hình tội phạm nói chung và tình hình tội phạm trộm cắp tài sảnnói riêng được xét theo hai mặt: xét theo cơ cấu về hành vi và xét theo cơ cấu nhânthân người phạm tội

Để xét tính chất tình hình tội phạm trộm cắp tài sản trên địa bàn thành phố HàNội trong giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2015, tôi sẽ xét cơ cấu của tình hình tộiphạm trộm cắp tài sản xét theo hình phạt đã áp dụng, do việc xác định được hìnhphạt phần nào cho thấy được mức độ và tính chất của hành vi phạm tội đó

Qua bảng 2.3 ở phần phụ lục, có thể thấy hình phạt được áp dụng cho ngườiphạm tội trộm cắp tài sản được trải đều từ cải tạo không giam giữ, án treo đến tù cóthời hạn Điều đó cho thấy hành vi trộm cắp tài sản có thể là hành vi ít nghiêmtrọng, nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng Đồng thời, hìnhphạt được áp dụng xét xử nhiều nhất là hình phạt tù dưới 3 năm Qua đó ta có thểthấy đa số vụ phạm tội trộm cắp tài sản ở địa bàn thành phố Hà Nội là tội phạm ítnghiêm trọng6

Nhân thân người phạm tội là một bộ phận nhỏ trong khái niệm nhân thân conngười nói chung và chỉ đến đối tượng là người đủ tuổi và năng lực hành vi hình sựtheo quy định của pháp luật hình sự và đã thực hiện một hành vi phạm tội nhấtđịnh Nhân thân con người là tổng hợp các đặc điểm, dấu hiệu thể hiện bản chấtcon người tham gia mối quan hệ xã hội và gồm có ba hệ thống: các đặc điểm, dấuhiệu xã hội – nhân khẩu (giới tính, tuổi, trình độ học vấn, hoàn cảnh gia đình…),chức năng – vai trò xã hội của cá nhân và đặc điểm đạo đức, tâm lí phản ánh quan

hệ của người đó đối với giá trị xã hội, vai trò xã hội mà người đó đã thực hiện.Như vậy có thể thấy nhân thân người phạm tội bao gồm nhiều phạm trù khác nhau,

và mỗi phạm trù có thể có đóng góp trong việc xác định mức độ phạm tội củangười đó

Trong phạm vi bài tiểu luận này, tôi sẽ tìm hiểu về cơ cấu của tình hình tộiphạm trộm cắp tài sản xét theo trình độ học vấn và nghề nghiệp của người phạmtội

6 Khoản 1 Điều 9 Bộ luật hình sự 2015.

11