. Ngôn ngữ có sức mạnh làm chuyển hóa cái xấu trở lên tốt đẹp, ngôn ngữ đẹp cũng sẽ giúp người gần người hơn. Đối với trẻ nhỏ thì ngôn ngữ được coi như là một trong những nội dung giáo dục quan trọng bậc nhất giúp trẻ phát triển nhận thức, tư duy, khả năng tiếp nhận các nội dung giáo dục khác. Đồng thời ngôn ngữ mạch lạc còn giúp trẻ mạnh dạn, tự tin qua đó hình thành và phát triển nhân cách toàn diện.
Trang 1ĐỀ TÀI:
MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ MẠCH LẠC THÔNG QUA
TÁC PHẨM VĂN HỌC CHO TRẺ 5-6 TUỔI
Lênin đã viết: “Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của con người” Bác Hồ kính yêu cũng đã dạy “ Tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và vô cùng quí báu của dân tộc Chúng ta phải giữ gìn nó, tôn trọng nó Ngôn ngữ là phương tiện giữ gìn, bảo tồn, truyền đạt, phát triển những kinh nghiệm lịch sử và phát triển xã hội của lòai người.”
Như vậy, ngôn ngữ thực sự có vai trò quan trọng đối với mỗi con người Ngôn ngữ có sức mạnh làm chuyển hóa cái xấu trở lên tốt đẹp, ngôn ngữ đẹp cũng sẽ giúp người gần người hơn Đối với trẻ nhỏ thì ngôn ngữ được coi như là một trong những nội dung giáo dục quan trọng bậc nhất giúp trẻ phát triển nhận thức, tư duy, khả năng tiếp nhận các nội dung giáo dục khác Đồng thời ngôn ngữ mạch lạc còn giúp trẻ mạnh dạn, tự tin qua đó hình thành và phát triển nhân cách toàn diện
Kính thưa ban giám khảo cùng toàn thể hội thi! Đặc biệt, việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5-6 tuổi, đó cũng là một hành trang quan trọng giúp trẻ 5 tuổi chuẩn bị tốt tâm thế vào lớp 1 Nhưng làm thế nào để phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5 tuổi? Đó cũng là nội dung mà tôi muốn chia sẻ với hội thi ngày hôm nay với đề
tài “ Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ mạch lạc thông qua tác phẩm văn học cho trẻ 5-6 tuổi”
Trong quá trình thực hiện đề tài tôi có những thuận lời và khó khăn như sau:
+Thuận lợi:
- Nhà trường có CSVC khang trang, lớp học rộng rãi, đảm bảo đủ diện tích theo qui định
- Bản thân có tinh thần học tập, học hỏi; luôn yêu nghề, mến trẻ
- Nhìn chung trẻ ngoan, đi học đều, tỉ lệ chuyên cần cao
- Đa số phụ huynh quan tâm đến việc học tập của các con
+ Khó khăn
- Nhận thức của trẻ không đồng đều.
+ 40% trẻ chưa mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp
+ 40% trẻ chưa diễn đạt rõ ràng, mạch lạc khi nói
+ 42 % trẻ chưa biết đọc thơ diễn cảm
+ 45 % trẻ chưa kể lại được truyện đã được nghe
+ 60 % trẻ chưa biết đóng kịch theo tác phẩm văn học
- Bản thân chưa phát huy hết tính sáng tạo của trẻ khi tổ chức các hoạt động
Từ những thuận lợi khó khăn trên cùng với việc đúc rút kinh nghiệm từ nhiều năm giảng dạy của bản thân Tôi đã đề ra năm biện pháp phát triển ngôn ngữ mạch lạc thông qua TPVH cho lớp tôi phụ trách như sau:
Biện pháp 1 : Xây dựng kế hoạch, lựa chọn nội dung phù hợp
Xây dựng kế hoạch là một việc làm không thể thiếu của người giáo viên đứng lớp việc xây dựng kế hoạch cụ thể phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhóm lớp, phù
Trang 2hợp vói khả năng nhận thức của trẻ sẽ đem lại hiệu quả cao Vì vậy, ngay từ đầu năm học tôi đã triển khai ngay việc xây dựng kế hoạch và lựa chọn nội dung phát triển ngôn ngữ cho trẻ
Từ kế hoạch chung nhà trường kết hợp với khung chương trình cứng mà bộ giáo dục đã ban hành, tôi đã cụ thể hóa thành kế hoạch của lớp Từ đó, tôi xây dựng kế hoạch tháng, tuần và kế hoạch ngày, lựa chọn những bài thơ, câu chuyện, bài đồng dao phù hợp , hấp dẫn trẻ để đưa vào giảng dạy Nhờ có việc xây dựng kế họach mà tất cả các công việc của tôi đều được thực hiện một cách khoa học, bài bản
Biện pháp 2: Tạo môi trường cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học
Trong trường mầm non, môi trường giáo dục là vô cùng quan trọng Chính vì vây, tôi đã chú ý xây dựng góc “ khu vườn cổ tích” Đó là một mảng tường trang trí thành sân khấu nhỏ tạo thành từng cảnh trong mỗi nội dung câu chuyện Với góc chơi này, tôi muốn giới thiệu thật nhiều các tác phẩm văn học trong và ngoài chương trình đến trẻ Tôi đã làm tranh truyện, làm rối tay từ những nguyên vật liệu phế thải về các nhân vật trong câu chuyện mà trẻ yêu thích, Qua góc này, tôi thu hút trẻ tham gia vào các hoạt động tập kể chuyện, tập đóng kịch Từ đó, ngôn ngữ của trẻ phát triển hơn
Biện pháp 3 : Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ thông qua việc dạy trẻ kể lại truyện và dạy trẻ tập đóng kịch.
Dạy trẻ kể lại chuyện là một nội dung quan trọng của chương trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non Qua việc dạy trẻ kể lại truyện, trẻ sẽ được thể hiện giọng điệu cuả các nhân vật, được rèn luyện, được thực hành, trải nghiệm nghệ thuật Từ đó, ngôn ngữ của trẻ phát triển một cách rõ ràng, mạch lạc Chính vì vậy, tôi cho trẻ kể lại truyện dưới hình thức như: Kể lại truyện theo tranh, kể lại truyện theo rối tay Với hình thức kể truyện theo tranh: trước tiên, tôi cho trẻ làm quen với câu chuyện qua các hoạt động phù hợp.Tôi sử dụng những quyển tranh to với những hình ảnh các nhân vật đẹp mắt, ngộ nghĩnh, nội dung câu chuyện rõ ràng, ngắn gọn Ngoài ra, tôi còn cho trẻ xem băng hình truyện trước giờ trả trẻ nhằm giúp trẻ gji nhớ nội dung truyện, nhớ nhân vật truyện và lời thoại của các nhân vật trong truyện VD: Câu chuyện “ Ai đáng khen hơn” (Hình thức tổ chức hoạt động góc)
- Chuẩn bị : Truyện tranh to
- Tiến hành
Tôi cho trẻ ngồi ở góc “ khu vườn cổ tích”, trước khi tổ chức cho trẻ kể lại câu chuyện “ ai đáng khen hơn”
Tôi kể cho trẻ nghe và cho trẻ xem băng truyện ở hoạt động phù hợp Mục đích
để trẻ nhớ nội dung, nhân vật trong truyện trước khi tiến hành cho trẻ kể lại truyện, tôi đàm thoại với trẻ nội dung truyện
- Đàm thoại:
+ Câu chuyện cô vừa kể có tên là gì? trong câu chuyện có những nhân vật nào? Thỏ
mẹ bảo hai anh em thỏ đi đâu ? (cho trẻ nhắc lại lời của thỏ mẹ).Vâng lời mẹ thỏ em đã làm như thế nào? Trên đường đi thỏ em đã gặp những ai và làm gì? Các con có biết vì sao thỏ anh về muộn không?Mẹ thỏ đã nói với hai anh em thỏ điều gì?
Trang 3Tiếp theo tôi tổ chức cho trẻ lên kể lại theo tranh minh họa, tôi dạy trẻ khi kể đến nhân vật nào thì dùng que chỉ vào từng hình ảnh của nhân vật đó sao cho phù hợp với nội dung truyện Khi trẻ kể xong truyện, tôi cho các bạn trong nhóm nhận xét bạn
kể Kể truyện theo tranh tổ chức ở hoạt động góc thì trẻ được thay nhau kể, thoải mái thể hiện giọng kể của mình một cách sáng tạo mà không bị gò bó như trong tiết học Qua hoạt động ở góc này, trẻ được đàm thoại, tranh luận trực tiếp với nhau để từ đó ngôn ngữ của trẻ được sử dung linh hoạt hơn trong cuộc sống
Với hình thức kể truyên theo rối tay: Tôi hướng dẫn trẻ cách sử dụng rối tay,
tôi dạy trẻ dùng cánh tay lồng vào con rối, vừa nói lời thoại nhân vật, vừa điều khiển con rối bằng 3 ngón tay (ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa) sao cho những cử chỉ phù hợp với lời thoại trong truyện
Với hình thức tập đóng kịch: Trước khi cho trẻ đóng kịch, tôi cho trẻ ôn luyện
lại nội dung câu chuyện, đàm thoại về tính cách, giọng điệu các nhân vật để từ đó trẻ biết thể hiện những sắc thái khác nhauvễ ngữ điệu, tính cách, tâm trạng của nhân vật Muốn trẻ đóng được kịch thì trước hết trẻ phải nhớ lời thọai của nhân vật sau đó cho trẻ đóng vai theo tổ hoặc nhóm Quan trọng nhất là cô giúp trẻ xác định được giọng nói của nhân vật thì trẻ sẽ nhập vai và hóa thân vào nhân vật một cách tốt nhất
VD: Trong truyện “ Cáo thỏ và gà trống ”: Tôi xác định giọng của từng nhân vật cụ thể như sau:
+ Giọng của Cáo khi sang nhà Thỏ sưởi nhờ thì như thế nào? ( Giả vờ đau khổ )
+ Giọng của Cáo khi lấy được nhà của Thỏ thì như thế nào? (vô cùng đắc trí )
+ Giọng của Thỏ khi bị mất nhà như thế nào?(đau buồn và khóc lóc)
+ Giọng của Cáo khi đuổi bầy Chó, bác Gấu? ( giọng to và nhanh )
+ Giọng của Cáo khi gặp anh Gà Trống?( nói nhỏ, chậm và run sợ )
+ Giọng của anh Gà Trống khi đòi lại nhà cho Thỏ thì như thế nào?( Cương quyết dứt khoát)
Tôi cho trẻ đọc lời thoại trích dẫn của các nhân vật trong truyện Khi đóng kịch tre được trực tiếp giao lưu, đối thoại với bạn diễn từ đó ngôn ngữ của trẻ phát triển một cách linh hoạt
Biện pháp 4: Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ thông qua việc cho trẻ đọc thơ diễn cảm và các bài đồng dao, ca dao.
Dạy trẻ đọc thơ diễn cảm; đọc đồng dao, ca dao là vô cùng quan trọng Bởi thông qua hoạt động này giúp trẻ phát triển vốn từ, rèn kĩ năng phát âm chuẩn, rèn lời nói trôi chảy, mạch lạc Việc cho trẻ tiếp cận nhiều với các bài đồng dao, ca dao, tục ngữ cũng sẽ truyền tải cho trẻ những hiểu biết phong phú về đời sống vật chất cũng như tinh thần của ông cha ta xưa với những gì chân thật, mộc mạc nhất Qua đó, tâm hồn trẻ thêm phong phú cũng khiến cho ngôn ngữ của trẻ thêm mượt mà, diễn cảm
Khi dạy trẻ đọc thơ diễn cảm: Tôi đọc diễn cảm cho trẻ nghe 1-2 lần kết hợp
với hình ảnh minh họa Sau đó đàm thoại giúp trẻ hiểu nội dung bài thơ, giải thích một
số từ khó… Cuối cùng tôi tổ chức cho trẻ đọc thơ dưới nhiều hình thức khác nhau Khi dạy trẻ đọc thơ tôi chú ý nghe trẻ đọc và phát hiện ra trẻ nói ngọng, đọc sai để sửa cho trẻ bằng cách tôi đọc lại cho trẻ nghe nhiều lần yêu cầu trẻ đọc lại và động viên trẻ
Trang 4* VD: Bài thơ mèo đi câu cá.
- Trước hết tôi đọc diễn cảm bài thơ Mèo đi câu cá 1-2 lần kết hợp với tranh hoặc ảnh minh họa
- Đàm thoại với trẻ giúp trẻ hiểu nội dung bài thơ
+ Cô vừa đọc cho các con nghe bài thơ gì? Của nhà thơ nào?
+ Hai anh em nhà mèo rủ nhau đi đâu?
+ Mèo anh và mèo em ngồi câu cá ở đâu?
+ Hai anh em nhà mèo có câu được cá không? Vì sao?
+ Cuối cùng chuyện gì đã xảy ra với hai anh em nhà mèo?
- Giải thích một số từ khó trong bài thơ: “hớn hở”-Thể hiện sự vui mừng thích thú “Hối hả”- thể hiện sự vội vã Từ “lều gianh”- căn nhà nhỏ được lợp bằng gianh
Sau mỗi câu hỏi tôi luôn đọc những câu thơ trích dẫn, giúp trẻ ghi nhớ nồi dung bài thơ
Khi dạy trẻ đọc đồng dao, ca dao: Tôi lồng ghép các bài đồng dao, ca dao vào
những trò chơi dân gian được tổ chức vào các hoạt động phù hợp và lồng ghép vào các chủ điểm trẻ đang học
Ví dụ:
- Chủ đề bản thân: đọc kết hợp chơi TCDG : Nu na nu nống
- Chủ đề gia đình : Đọc kết hợp với chơi TCDG : gánh gánh gồng gồng, dung dăng dung dẻ,…
- Chủ đề nghề nghiệp đọc và kết hợp chơi TCDG: Rồng ra rồng rắn, dệt vải, kéo cưa lừa xẻ
- Chủ đề TGĐV : Đọc và kết hợp chơi TCDG : Mèo đuổi chuột, con vỏi con voi Ngoài ra, tôi cũng cung cấp cho trẻ những bài ca dao, tục ngữ trong các giờ đón trả trẻ theo chủ đề Ví dụ : Chủ đề gia đình, tôi dạy trẻ đọc:
“Công cha như núi Thái Sơn Nghĩa mẹ như nước trong ngồn chảy ra
Một lòng thờ mẹ kính cha Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con
Vào chiều thứ 6 hàng tuần, tôi cho các nhóm trẻ thi đua với nhau: thi kể chuyện, đóng kịch, đọc thơ, đọc ca dao đồng dao,…
Biện pháp 5: Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ thông qua hình thức tuyên truyền, kết hợp với phụ huynh
Như chúng ta đã biết mối liên hệ giữa giáo viên, nhà trường, phụ huynh và cộng đồng phải là một liên hệ thống nhất thì trẻ mới có thể phát triển một cách toàn diện nhất Vì vậy, tôi thường xuyên đổi mới hình thức tuyên truyền với phụ huynh: Trao đổi, trò chuyện, xem băng đĩa, mời phụ huynh đến tham dự hội thảo, chuyên đề, các hội thi, lễ hội về các hoạt động thi kể chuyện, đóng kịch…
Hàng tuần tôi cung cấp những bài thơ, câu chuyện, những bài đồng dao, ca dao
mà trẻ đang được học theo từng chủ đề ở trường bằng cách in lại nội dung yêu cầu phụ huynh về nhà cùng đọc, cùng trẻ kể lại chuyện với con
Trang 5Qua bảng tuyên truyền, qua nhóm zalo của lớp, tôi và phụ huynh cùng trao đổi quá trình phát triển ngôn ngữ của trẻ để có những biện pháp phù hợp đối với từng trẻ, nhóm trẻ
*Kết quả đạt được.
Qua việc áp dụng các biện pháp trên, tôi đã thu được kết quả như sau:
+ Bản thân giáo viên có thêm nhiều kinh nghiệm và ngày càng sáng tạo, linh hoạt hơn trong việc rèn trẻ 5 tuổi phát triển ngôn ngữ mạch lạc
+ Về phía trẻ:
- 95% trẻ mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp
- 90% trẻ diễn đạt rõ ràng, mạch lạc khi nói.
- 90% trẻ thuộc và biết đọc thơ diễn cảm
- 80 % trẻ kể lại truyện đã được nghe
- 83% trẻ biết đóng kịch theo tác phẩm văn học
+ Về phía phụ huynh: Phụ huynh dành nhiều thời gian hơn trong các hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ nói chung và hoạt động rèn trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc nói riêng
* Bài học kinh nghiệm
Trong quá trình thực hiện đề tài bản thân tôi cũng đã rút ra một số bài học kinh nghiệm sau:
- Bản thân giáo viên phải thường xuyên rèn luyện nghiệp vụ sư phạm, đổi mới, linh hoạt trong tổ chức các hoạt động
- Cần tạo được môi trường cho trẻ hoạt động tốt thì sẽ kích thích được cho trẻ phát triển ngôn ngữ, thu hút trẻ tham gia các hoạt động
- Làm tốt công tác tuyên truyền, phối hợp với phụ huynh để nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ
Kính thưa ban giám khảo, thưa toàn thể hội thi
Chim khôn kêu tiếng rảnh rang Người khôn nói tiếng dịu dàng dễ nghe Vâng, Tôi xin được trích câu ca dao của ông cha ta xưa để một lần nữa nhấn mạnh ý nghĩa của ngôn từ, của tiếng nói cũng là để nhấn mạnh ý nghĩa của đề tài mà tôi vừa chia sẻ tới hội thi ngày hôm nay Lời cuối, tôi xin chân thành cảm ơn sự chú
ý lắng nghe của toàn thể hội thi