tác phẩm báo chí đa phương tiện phân tích mối quan hệ giữa sự kiện và vấn đề trong tác phẩm báo chí

A. Sự kiện trong tác phẩm báo chí I. Khái niệm Báo chí ra đời gắn với sinh hoạt phát triển của nền văn minh phương Tây đầu thế kỉ XVII. Đến nửa sau thế kỉ XIX và đầu thế kỉ XX, báo chí trở thành nghành công nghiệp lớn, sức tiêu thụ mở rộng ra toàn xã hội, đặc biệt là ở những nước phát triển. Hiện nay, báo chí là sản phẩm không thể thiếu được ở mỗi quốc gia, dân tộc, phần nào còn là thước đo trình độ phát triển của mỗi đất nước thông qua báo chí để tiếp nhận thông tin là thói quen không thể thiếu được trong mỗi con người ở xã hội hiện đại 1.Các khái niệm về sự kiện: Theo nghĩa Hán – Việt: sự: việc, chuyện xảy ra, kiện: nhiều Từ điển Tiếng Việt giải nghĩa: Sự kiện là sự việc có ít nhiều quan trọng đã, đang và sẽ xảy ra trong cuộc sống thực tiễn. Sự kiện khách quan xảy ra theo quy luật tự nhiên, không phụ thuộc vào ý muốn con người. Là một lát cắt, một trạng thái, một phần cuộc sống hiện thực đang vận động không ngừng, mang tính chất cụ thể được xác định qua thời gian, không gian, bối cảnh tự nhiên và xã hội, những nhân chứng liên quan. 2.Khái niệm sự kiện báo chí: Sự thật mà báo chí bày trên mặt báo không phải là toàn bộ thế giới. Với cách giải nghĩa này, sự kiện xảy ra hằng ngày trong tự nhiên và xã hội chỉ được thông tin trên báo chí, khi có nhà báo tiếp cận với sự kiện ấy, tư duy, xem xét xem nó có ý nghĩa như thế nào đối với xã hội công chúng báo chí sẽ đón nhận, quan tâm đến nó như thế nào, rồi sau đó mới lựa chọn để làm tác phẩm. Sự kiện trong tác phẩm báo chí chính là những phán đoán trực tiếp của nhà báo về các sự kiện hiện tượng có thật vừa mới xảy ra. Vai trò của nhà báo là phát hiện ra sự kiện và những giá trị thời sự của sự kiện phản ánh một cách khách quan sự kiện đó vào tác phẩm báo chí của mình. Chính tính khách quan cũng là một giá trị quan trọng cùng với tính hấp dẫn của thông tin về sự kiện tạo nên hiệu quả của tác phẩm báo chí. Bởi vì tính khách quan trực tiếp tạo nên đặc điểm kênh thông tin quy định tính chất giao tiếp nhà báo với công chúng cũng như thái độ tiếp nhận thông tin báo chí của công chúng. Phần lớn các bài thông tin có mục đích làm sáng tỏ sự kiện. Nhiệm vụ quan trọng nhất của phóng viên thông tin viên là nhanh chóng thông báo cho bạn đọc những sự kiện quan trọng đang diễn ra, địa điểm và thời gian diễn ra sự kiện. Thiếu các bản tin về những hoạt động, sự kiện, biến cố đang diễn ra thì không có thông tin báo chí. Chúng là “món ăn hàng ngày” của báo chí.

A Sự kiện trong tác phẩm báo chí

I Khái niệm

Báo chí ra đời gắn với sinh hoạt phát triển của nền văn minh phương Tây đầu thế kỉ XVII Đến nửa sau thế kỉ XIX và đầu thế kỉ XX, báo chí trở thành nghành công nghiệp lớn, sức tiêu thụ mở rộng ra toàn xã hội, đặc biệt là ở những nước phát triển Hiện nay, báo chí là sản phẩm không thể thiếu được ở mỗi quốc gia, dân tộc, phần nào còn là thước đo trình độ phát triển của mỗi đất nước thông qua báo chí để tiếp nhận thông tin là thói quen không thể thiếu được trong mỗi con người ở xã hội hiện đại

1.Các khái niệm về sự kiện:

Theo nghĩa Hán – Việt: sự: việc, chuyện xảy ra, kiện: nhiều

Từ điển Tiếng Việt giải nghĩa: Sự kiện là sự việc có ít nhiều quan trọng

đã, đang và sẽ xảy ra trong cuộc sống thực tiễn

Sự kiện khách quan xảy ra theo quy luật tự nhiên, không phụ thuộc vào ý muốn con người Là một lát cắt, một trạng thái, một phần cuộc sống hiện thực đang vận động không ngừng, mang tính chất cụ thể được xác định qua thời gian, không gian, bối cảnh tự nhiên và xã hội, những nhân chứng liên quan

2.Khái niệm sự kiện báo chí:

Sự thật mà báo chí bày trên mặt báo không phải là toàn bộ thế giới Với cách giải nghĩa này, sự kiện xảy ra hằng ngày trong tự nhiên và xã hội chỉ được thông tin trên báo chí, khi có nhà báo tiếp cận với sự kiện ấy, tư duy, xem xét xem nó có ý nghĩa như thế nào đối với xã hội công chúng báo chí sẽ đón nhận, quan tâm đến nó như thế nào, rồi sau đó mới lựa chọn để làm tác phẩm

Sự kiện trong tác phẩm báo chí chính là những phán đoán trực tiếp của nhà báo về các sự kiện hiện tượng có thật vừa mới xảy ra Vai trò của nhà báo là phát hiện ra sự kiện và những giá trị thời sự của sự kiện phản ánh một cách khách quan sự kiện đó vào tác phẩm báo chí của mình Chính tính khách quan cũng là một giá trị quan trọng cùng với tính hấp dẫn của thông tin về sự kiện tạo nên hiệu quả của tác phẩm báo chí Bởi vì tính khách quan trực tiếp tạo nên đặc điểm kênh thông tin quy định tính chất giao tiếp nhà báo với công chúng cũng như thái độ tiếp nhận thông tin báo chí của công chúng

Phần lớn các bài thông tin có mục đích làm sáng tỏ sự kiện Nhiệm vụ quan trọng nhất của phóng viên - thông tin viên là nhanh chóng thông báo cho bạn đọc những sự kiện quan trọng đang diễn ra, địa điểm và thời gian diễn ra sự kiện Thiếu các bản tin về những hoạt động, sự kiện, biến

cố đang diễn ra thì không có thông tin báo chí Chúng là “món ăn hàng ngày” của báo chí

II.Các tiêu chí của sự kiện báo chí

1.Mới lạ, hấp dẫn, độc đáo, chứa đựng điều người khác muốn tìm hiểu 2.Liên quan đến quyền lợi mỗi con người.

Sự kiện được đề cập trong tác phẩm báo chí thường liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến lợi ích của mọi người trong xã hội

Ví dụ như vụ FORMOSA, các thể loại báo truyền hình, báo mạng điện ử, báo in,… liên tục có các bài viết, phóng sự, tọa đàm, hình ảnh,… sống động để lên án gay gắt hành động xả nước thải của nhà máy, gây ô nhiễm môi trường Điều đó liên quan trực tiếp tới quyền lợi của con người – trực tiếp là người dân Việt Nam

Báo Dân Trí

Truyền Hình VTV1

3 Chứng minh, lý giải về một tiến trình vận động mang tính quy luật của

tự nhiên và xã hội.

Mỗi sự kiện là một dấu mốc thời gian về tiến trình vận động của một đất nước, một dân tộc Sau một thời gian dài thống kê các sự kiện theo một chủ đề sẽ thấy được tiến trình vận động của sự kiện theo một quy luật khách quan

Ví dụ: Sự kiện Phụ nữ Việt Nam “xưa và nay” ; Sự kiện Văn học Việt Nam thời kì đổi mới;…

4.Cụ thể, xác thực

Một sự kiện báo chí phải rõ ràng: Sự kiện diễn ra ở đâu ? Vào thời gian nào? Những ai có liên quan ? Tại sao lại diễn ra sự kiện đó ? Các thông tin phải chính xác và được kiểm chứng

Báo chí chính là người “phát tin đồn” nên yếu tố cụ thể chính xác phải được chọn lọc kĩ càng, tránh tình trạng gây hoang mang dư luận xã hội

5 Mang tính thời điểm

Được quy định bởi tính chất “nóng-nguội” ở thời điểm mà sự kiện diễn

ra Sự kiện có ý nghĩa khi xem xét trong một thời điểm hoặc giai đoạn lịch sử mà nó diễn ra

Ví dụ: Nhiều học giả cho rằng sự kiện báo chí lớn nhất Thế Giới là vụ

“Tài liệu lầu năm góc” là sự kiện mang tính thời điểm và dành được nhiều sự quan tâm của dư luận

Sự kiện “Lầu năm góc”

III.Vai trò của sự kiện:

- Đối với đời sống:

• Không phải mọi sự kiện đều trở thành đối tượng phản ánh của tin tức báo chí Đối tượng trung tâm mà tin báo chí quan tâm là các sự kiện thời

sự cấp bách

• Sự kiện thời sự cấp bách thường được thể hiện trên các phương diện: thời gian, thời điểm và ý nghĩa xã hội.Ý nghĩa xã hội của nó thể hiện ở chỗ sự kiện có mối quan hệ nào đó với xã hội và người ta có nhu cầu cần biết, cần hiểu sự kiện đó Mục đích của sự hiểu biết đó có thể để nâng cao kiến thức, để điều chỉnh thái độ, hành vi một cách hợp lí hoặc có thể chỉ

để thỏa mãn sự tò mò , giải trí

• Sự kiện giúp con người có nhận thức đúng đắn về sự vật hiện tượng

Ưu tiên thỏa mãn, phục vụ nhu cầu, mong đợi của công chúng xã hội và nhân dân

Ví dụ:

- Đối với tác phẩm báo chí

• Bản thân sự kiện không bao giờ tồn tại độc lập mà luôn là 1 bộ phận không tách rời của 1 hoặc 1 số hệ thống sự kiện khác nhau

• Trong hoạt động báo chí, thông tin sự kiện là công cụ chủ yếu để nhà báo thực hiện mục đích của mình Sự kiện trở thành cầu nối giữa báo chí

và công chúng Nó là dụng cụ làm việc của nhà báo, với sự giúp đỡ của dụng cụ đó, những công việc đa dạng và quan trọng được thực hiện

• Sự kiện giữ vai trò quan trọng nhất đối với tác phẩm báo chí Sự kiện- đó là tư tưởng, vấn đề, xung đột, chứng cứ, hình ảnh, chi tiết, sự khái quát vv toàn bộ sự phong phú về nội dung của tác phẩm báo chí đều liên quan mật thiết với sự kiện, biểu hiện chủ yếu qua sự kiện

B Vấn đề trong tác phẩm báo chí

I Khái niệm về vấn đề trong tác phẩm báo chí:

Vấn đề là điều cần được xem xét, nghiên cứu và giải quyết.

1 Khái niệm vấn đề trong đời sống xã hội:

Vấn đề mẫu thuẫn cả chiều rộng lẫn chiều sâu, mang tính thời đại và giai đoạn lịch sử Là một phần của cuộc sống hiện thực, mang tính cụ thể

2 Khái niệm vấn đề trong tác phẩm báo chí:

Vấn đề trong tác phẩm báo chí là những điều tiêu biểu, mới lạ, hấp dẫn, chứa đựng những thông tin mang tính cập nhât, thu hút sự tò mò, hiếu kỳ cho độc giả

3 Phân chia vấn đề

+ Vấn đề trong nước, vấn đề quốc tế

Vấn đề trong nước

Vấn đề quốc tế.

+ Vấn đề liên quan đến mọi lĩnh vực trong cuộc sống: Chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội

Vấn đề môi trường

+ Vấn đề mang tính tích cực, tiêu cực

Vấn đề tiêu cực.

II Tiêu chí lựa chọn vấn đề.

1 Gồm những sự kiện có cùng bản chất hợp thành ( mang tính khái quát).

Chúng ta đều biết những sự kiện thường nảy sinh từ các tình huống chính trị - xã hội; các trạng thái kinh tế, đạo đức và những trạng thái khác của

xã hội

Phân tích sự kiện là xuất phát điểm trong phân tích các quá trình Điều này diễn ra trước khi bắt đầu đào xới, tìm giải đáp cho các câu hỏi và gắn kết những sự kiện có tính liên quan và mang tính khái quát nhất

2 Chứa những mâu thuẫn, gồm cả bề rộng lẫn bề sâu, cần được giải quyết.

Tác phẩm báo chí thường xuất hiện khi cần giải thích, làm sáng tỏ những vấn đề đang có nhiều ý kiến tranh luận, nhiều quan điểm khác nhau; bám sát những mâu thuẫn tồn tại trong cuộc sống, tái hiện lại, tìm ra bản chất,

xu hướng vận động phát triển và đôi khi là hướng giải quyết mâu thuẫn

đó Hàng ngày, trong cuộc sống của chúng ta thường xuyên xuất hiện rất nhiều mâu thuẫn, nhưng không phải mâu thuẫn nào cũng là đối tượng của tác phẩm báo chí Để trở thành đối tượng phản ánh trong một tác phẩm báo chí, mâu thuẫn đó phải tồn tại trong một vấn đề, trong một hoàn cảnh tiêu biểu, có có ý nghĩa Trong lý luận báo chí nước ta, trong một “hoàn cảnh có vấn đề” phải xuất hiện những tình huống, sự việc không bình thường, trái với quy luật vận động của đời sống hoặc cách ứng xử thông thường trong xã hội, có nhiều dữ kiện tạo nên nhiều cách hiểu khác nhau cho công chúng

3 Mang tính thời đại, giai đoạn lịch sử.

+ Loạt 15 bài báo “Đêm trước” đổi mới của Hàng Chức Nguyên – Xuân Trung – Quang Thiện ( báo Tuổi Trẻ TPHCM,2006) phản ánh về một

thời kì lịch sử của cơ chế bao cấp ở Việt Nam trước năm 1986, gợi lại ký

ức về sổ gạo, tem phiếu, chợ trời, bù giá vào lương… thật khó khăn và đáng ghi nhớ, để thấy được sự phát triển vĩ đại của thời đổi mới hiện nay

+ Vấn đề tranh chấp giữa Hàn Quốc và Triều Tiên

Đây đều là các vấn đề mang đậm tính thời sự, giai đoạn lịch sử tầm vóc của một quốc gia, dân tộc nào đó hoặc sức ảnh hưởng tới cả Thế Giới

IV Cách thức thể hiện vấn đề trong tác phẩm báo chí

1 Các thể loại báo chí truyền tải

Khác với sự kiện mang tính cụ thể, nhanh nhậy được thể hiện qua tin, tường thuật, truyền hình, phát thanh trực tiếp, thì vấn đề thường được thể hiện trong các tác phẩm báo chí qua thể loại phỏng vấn, tọa đàm, bình luận, phóng sự,…

Với tính chất chuyên sâu, diễn ra trong thời gian dài, phức tạp và mang tính đại chúng, vấn đề cần được thể hiện đa chiều và sâu sắc nhất, do vậy cần được thể hiện qua các thể loại khó, chuyên sâu

2 Mục đích của từng thể loại

Phóng sự:

- Đòi hỏi nhiều thời gian và công sức để điều tra, thâm nhập thực tế và phỏng vấn nhiều người

- Phóng sự cung cấp cho người đọc một cái nhìn cận cảnh và toàn cảnh

về một hiện tượng, thường là đặc biệt, diễn ra trong xã hội

- Thông qua những ghi chép cụ thể, sinh động tình hình một vấn đề, một sự việc nào đó đang là vấn đề thời sự mang tính bức xúc, phóng sự thể hiện tính chiến đấu cao độ, dùng sự thật để bác lại những nhận thức còn sai lệch, lấy sự thật đời sống để ảnh hưởng đến nhận thức của xã hội

VD:

+ Tọa đàm, bình luận:

- Là chương trình trao đổi với khách mời, bài báo bình luận sâu về vấn

đề đang thu hút sự quan tâm của người dân, xã hội, …

- Thể hiện vấn đề thông qua những ý kiến tranh luận, bình luận sâu để làm rõ nhiều khía cạnh của vấn đề

VD:

+ Phỏng vấn:

- Là thể loại đặt câu hỏi cho người trả lời, người được phỏng vấn là những chuyên gia, nhà quản lí, người có kiến thức về vấn đề đó

- Mục đích làm rõ vấn đề, đem đến thông tin chân thực và chính xác từ người được phỏng vấn

V Vai trò của vấn đề đối với mỗi tác phẩm báo chí

1 Vai trò chủ quan

+ Các vấn đề tạo cho báo chí những nguồn đề tài đa dạng, nhiều màu sắc thể hiện

- Vấn đề trong nước, quốc tế

- Vấn đề về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội,…

- Những vấn đề tích cực, tiêu cực

+ Người làm báo phải tư duy sâu rộng hơn, sử dụng nhiều kĩ năng tác nghiệp và phản ánh trên nhiều khía cạnh khi thể hiện vấn đề trong tác phẩm báo chí

+ Tạo cho tác phẩm báo chí có nhiều thông tin, góc cạnh và tạo sự hấp dẫn cho tác phẩm báo chí

+ Tạo sự quan tâm nhiều hơn của khán thính giả

2 Vai trò khách quan

+ Từ sự tư duy, phản ánh của người làm báo, các vấn đề được thể hiện 1 cách rõ ràng, chân thực giúp người đọc người, người xem có nhiều thông tin, hiểu rõ hơn về các vấn đề xảy ra trong đời sống xã hội

+ Mỗi vấn đề lại có những tác động khác nhau đến xã hội, các vấn đề như kinh tế, chính trị, văn hóa

- Những vấn đề nóng có tác động sâu sắc đến xã hội

- 1 số vấn đề đơn giản, mang tính thời điểm, không tác động nhiều đến đời sống xã hội

VD: Vấn đề Sơn Tùng MTP có đạo nhạc không? Đây là câu hỏi mà rất nhiều bạn trẻ tìm kiếm câu trả lời

- Những vấn đề nhân văn mang tác động tích cực

+ Định hướng tư tưởng, hành động của con người:

- Vấn đề tiêu cực: lên án, tảy chay

- Vấn đề tích cực: cổ vũ, hưởng ứng, tiếp cận.

C Phân biệt sự kiện và vấn đề trong tác phẩm báo chí

Nội dung của một tác phẩm báo chí thường phản ánh chân thực, khách quan những sự kiện, vấn đề, sự việc có thực xảy ra trong cuộc sống hàng ngày, mang tính thời sự, có ý nghĩa xã hội và được công chúng quan tâm Đây là khâu quan trọng trong quy trình sáng tạo tác phẩm, bởi vì, tác

phẩm có hấp dẫn công chúng hay không sẽ phụ thuộc vào những vấn đề

mà nó đề cập và cách thức thể hiện nó

Sự kiện và vấn đề trong tác phẩm báo chí là 2 khái niệm tưởng chừng tương đương nhưng thực chất chúng rất khác nhau

* Sự kiện

+ Sự kiện là sự việc có ý nghĩa ít nhiều quan trọng đại, đang và sẽ xảy ra trong cuộc sống thực tiễn

+ Sự kiện khách quan xảy ra theo quy luật tự nhiên, không phụ thuộc vào

ý muốn của con người Nó là một lát cắt, một trạng thái, một phần của cuộc sống hiện thực đang vận động không ngừng

+ Sự kiện mang tính cụ thể , được xác định rõ về không gian, thời gian Bối cảnh tự nhiên và xã hội, những nhân chứng có liên quan…

* Vấn đề:

+ Là nhiều sự kiện có cùng bản chất hợp thành cần được xem xét nghiên cứu, giải thích

+ Chứa nhiều tầng thông tin, ý nghĩa, mang tính giai đoạn lịch sử, tồn tại trong thời gian dài

Như vậy, vấn đề có tính bao quát, chuyên sâu hơn sự kiện

• Mỗi vấn đề đều có 1 chiều các sự kiện tác động và làm nổi bật

VD: Các sự kiện giết người dã man của thanh niên gần đây đã tạo nên vấn đề nổi cộm trong xã hội: mất nhân tính trong giới trẻ, ảnh hưởng xấu đến xã hội

Sự kiện đánh đập trẻ ở mầm non Sen Vàng, tát dã man vào mặt lũ trẻ gần đây đã tạo nên vấn đề nổi cộm trong xã hội: Bạo lực học đường trẻ mầm non – một vấn đề đáng suy ngẫm