sáng kiến kinh nghiệm hóa học thpt

Nhữngnăm gần đây, cùng với sự đổi mới trong giáo dục thì các phương pháp dạy họctích cực được áp dụng nhiều hơn trong nhà trường: Lấy học sinh là trung tâm.Lúc này người dạy chỉ đóng vai

THÔNG TIN CHUNG

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

I ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN

1 Sự cần thiết của việc thực hiện sáng kiến

Trước đây, khi phương pháp dạy học cho học sinh chủ yếu là các phươngpháp dạy học truyền thống lấy giáo viên là trung tâm, là người truyền thụ vàthông báo kiến thức, người học bị động tiếp nhận kiến thức từ giáo viên Nhữngnăm gần đây, cùng với sự đổi mới trong giáo dục thì các phương pháp dạy họctích cực được áp dụng nhiều hơn trong nhà trường: Lấy học sinh là trung tâm.Lúc này người dạy chỉ đóng vai trò là người đưa ra các tình huống có vấn đề vàchỉ dẫn các công cụ để giải quyết vấn đề Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện ápdụng phương pháp dạy học mới, tăng cường rèn luyện kĩ năng sống cho học sinhthì bản thân chúng tôi cũng gặp phải những khó khăn nhất định như: Không cógiáo trình hay tài liệu chính thống nào hướng dẫn những nội dung bài giảng cụthể cho các tình huống mà giáo viên đưa ra Do đó, nội dung được lựa chọn phụthuộc nhiều và kinh nghiệm của giáo viên, vào các thông tin thời sự quanh taliên quan trực tiếp đến nội dung bài học

Hóa học là một môn học gắn liền với đời sống, sinh hoạt, công việc, khoahọc công nghệ…của con người, việc rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh thôngqua các giờ học môn Hóa học là một trong những nội dung rất quan trọng đượccác thầy cô giáo bộ môn chú trọng Nhà trường cũng như tổ bộ môn và đặc biệt

là giáo viên luôn chú ý rèn luyện kĩ năng sống cho các em học sinh trong các giờhọc của mình, tuy nhiên trước những khó khăn trên thì việc thực hiện cũng chưathực sự triệt để Mỗi giáo viên sẽ có những lựa chọn kiến thức tích hợp hay cáchthức tích hợp khác nhau

Với mục đích: Đẩy mạnh hoạt động giáo dục kỹ năng sống (KNS) cho họcsinh (HS) theo định hướng phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực của HSgắn với định hướng nghề nghiệp; Giúp giáo viên (GV) chủ động, tích cực trongviệc tự bồi dưỡng KNS cho bản thân và giáo dục KNS cho HS, ngày 28 tháng

01 năm 2015 bộ GD-ĐT đã ra Thông tư 463/BGDĐT-GDTX, hướng dẫn việc tổchức giáo dục KNS tại các cơ sở GDMN, GDPT và GDTX Bộ GD-ĐT yêu cầu:

2Giáo dục cho người học những kỹ năng cơ bản, cần thiết, hướng tới hình thànhnhững thói quen tốt giúp người học thành công, đảm bảo vừa phù hợp với thựctiễn và thuần phong mỹ tục Việt Nam vừa hội nhập quốc tế trong giai đoạn côngnghiệp hoá đất nước.

Chúng ta đều biết: Cuộc sống luôn tạo ra những khó khăn để cho con ngườivượt qua, những mất mát để con người biết trân quý những gì đang có Vì vậy,mỗi con người cần có những kỹ năng nhất định để tồn tại và phát triển Là giáoviên, những người luôn đồng hành với quá trình phát triển của HS, chúng tôicàng thấy rõ sự cần thiết giáo dục KNS cho HS Bởi giáo dục KNS chính là địnhhướng cho các em những con đường sống tích cực trong xã hội hiện đại trong bamối quan hệ cơ bản: con người với chính mình; con người với tự nhiên; conngười với các mối quan hệ xã hội Có được KNS, các em sẽ biết chuyển dịchkiến thức – “cái mình biết” và thái độ, giá trị - “cái mình nghĩ, cảm thấy, tintưởng”…thành những hành động cụ thể trong thực tế - “làm gì và làm cách nào”

là tích cực và mang tính chất xây dựng Tất cả đều nhằm giúp các em thích ứngđược với sự phát triển nhanh như vũ bão của khoa học công nghệ và vững vàng,

tự tin bước tới tương lai

Cụ thể:

+ Trong quan hệ với chính mình: Giáo dục KNS giúp HS biết gieo nhữngkiến thức vào thực tế để gặt hái những hành động cụ thể và biến hành độngthành thói quen, rồi lại gieo những thói quen tích cực để tạo ra số phận chomình

+ Trong quan hệ với gia đình: Giáo dục KNS giúp HS biết kính trọng ông

bà, hiếu thảo với cha mẹ, quan tâm chăm sóc người thân khi ốm đau…

+ Trong quan hệ với xã hội: Giáo dục KNS giúp HS biết cách ứng xử thânthiện với môi trường tự nhiên, với cộng đồng như: có ý thức giữ gìn trật tự antoàn giao thông; bảo vệ môi trường thiên nhiên…Từ đó, góp phần làm cho môitrường sống trong sạch, lành mạnh, bớt đi những tệ nạn xã hội, những bệnh tật

do sự thiếu hiểu biết của chính con người gây nên; góp phần thúc đẩy những

hành vi mang tính xã hội tích cực để hài hoà mối quan hệ giữa nhu cầu – quyềnlợi – nghĩa vụ trong cộng đồng.

Do những ý nghĩa đặc biệt nêu trên, việc giáo dục hình thành nhân cáchcho HS nói chung và đối với giáo dục KNS nói riêng ngày càng trở nên quan

trọng và cấp thiết hơn Vì thế, chúng tôi chọn sáng kiến:“ Một số kinh nghiệm trong giáo dục kỹ năng sống thông qua việc tích hợp vào các bài học phần hóa học hữu cơ tại trường THPT Tống Văn Trân”.

2 Mục đích của việc thực hiện sáng kiến

Đưa ra một số giải pháp tích hợp giáo dục KNS cho học sinh với dạy họcphần kiến thức hóa học hữu cơ phù hợp với mục tiêu giáo dục của Việt Nam làchuyển từ mục tiêu cung cấp kiến thức là chủ yếu sang hình thành và phát triểnnhững năng lực cần thiết ở người học, trong đó chú trọng rèn luyện các KNS,

HS không chỉ cần có kiến thức, mà còn phải biết làm, biết hành động phù hợptrong những tình huống, hoàn cảnh của cuộc sống Các giải pháp trong sáng kiếnnhằm hướng tới các mục đích sau:

+ Trang bị cho HS những kiến thức, giá trị, thái độ và kỹ năng phù hợp.Hình thành cho HS những hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực Loại bỏnhững hành vi, thói quen tiêu cực trong các mối quan hệ, các tình huống và hoạtđộng hằng ngày

+ Tạo cơ hội thuận lợi để HS thực hiện tốt quyền, bổn phận của mình; pháttriển hài hoà về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức

+ Trang bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết để phòng chống dịch bệnhtrong bối cảnh dịch Covid-19 đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu

+ Sáng kiến còn chỉ ra cách tổ chức quá trình học tập sáng tạo của học sinhtheo hướng phát triển năng lực, rèn luyện kỹ năng góp phần nâng cao chất lượngdạy học môn Hóa học ở trường THPT

3 Phạm vi triển khai thực hiện

Một số kinh nghiệm trong giáo dục kỹ năng sống thông qua việc tích hợpvào các bài học phần kiến thức hóa học hữu cơ đã được triển khai thực hiện tạitrường THPT Tống Văn Trân năm học 2020-2021, tiếp tục áp dụng tại trường

THPT Tống Văn Trân trong những năm học sau và các trường trong địa bàn huyện, tỉnh.

II MÔ TẢ SÁNG KIẾN

1 Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến

1.1 Hiện trạng tích hợp giáo dục KNS với dạy và học phần kiến thức hóa học hữu cơ trước khi áp dụng giải pháp mới.

Trước khi có giải pháp mới chúng tôi thường:

- Thiết kế giáo án và xây dựng bài giảng dựa trên nội dung được quy địnhchi tiết trong chuẩn kiến thức, kỹ năng của Bộ GD-ĐT, theo thứ tự bài giảngđược thống nhất trong “Kế hoạch giảng dạy” đã được thống nhất trong tổ chuyênmôn

- Sử dụng tài liệu chủ yếu là sách giáo khoa, sách giáo viên

- Trong phần lớn giờ lên lớp giáo viên thường chủ động đưa ra nội dungkiến thức, kỹ năng cần đạt

- Trong một số bài giảng giáo viên có đổi mới phương pháp giảng dạy, sửdụng một số kỹ thuật dạy học tích cực, có liên hệ bài học với thực tiễn song chưachú trọng giáo dục và rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh

1.2 Ưu điểm của giải pháp cũ

- Bài giảng đảm bảo về nội dung: kiến thức, kỹ năng và thái độ

- Giáo viên lựa chọn nội dung giảng dạy dễ dàng, không tốn nhiều thời gian

- Các bài giảng có sự đổi mới về phương pháp dạy học với việc sử dụng một

số kỹ thuật dạy học tích cực

1.3 Nhược điểm của giải pháp cũ

- Dạy học dựa vào kiến thức chuyên môn là chủ yếu, ít gắn với các tình huống thực tiễn

- Bài giảng ít đề cập đến việc vận dụng các kiến thức vào giải quyết các vấn

đề thực tiễn

- Bài giảng ít chú trọng đến rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh

- Học sinh bị động trong tiếp cận kiến thức, ít hứng thú học tập

2 Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến

2.1 Tính mới, sự khác biệt của giải pháp mới so với giải pháp cũ

Việc tích hợp giáo dục KNS cho HS trong quá trình xây dựng bài giảng mang lại nhiều ưu điểm:

- Ngoài nội dung của SGK, nội dung bài học được xây dựng trên các tình huống thực tiễn, các vấn đề thời sự trong nước và quốc tế

- Người truyền thụ kiến thức, tổ chức các hoạt động không nhất thiết là giáoviên

- Hoạt động của HS đa dạng, phong phú

- HS được đánh giá theo nhiều chiều: Thầy - trò, trò - trò, tập thể - cá nhân,thông qua nhiều hoạt động

Thông qua các hoạt động trải nghiệm, khám phá, phân tích, tìm tòi, tranh luận, thực hành, tự đánh giá … các KNS của HS được rèn luyện, đó là:

• Kỹ năng tự phục vụ bản thân

• Kỹ năng đặt mục tiêu

• Kỹ năng điều chỉnh và quản lý cảm xúc

• Kỹ năng ứng phó với căng thẳng

• Kỹ năng tìm kiếm sự hỗ trợ

• Kỹ năng thể hiện sự tự tin

• Kỹ năng giao tiếp

• Kỹ năng lắng nghe tích cực

• Kỹ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng

• Kỹ năng cảm thông chia sẻ

• Kỹ năng thương lượng

• Kỹ năng giải quyết mâu thuẫn

• Kỹ năng hợp tác

• Kỹ năng tư duy phê phán, phản biện

• Kỹ năng tư duy sáng tạo

• Kỹ năng ra quyết định

• Kỹ năng giải quyết vấn đề

• Kỹ năng kiên định.

• Kỹ năng đảm nhận trách nhiệm

• Kỹ năng đặt mục tiêu

• Kỹ năng quản lí thời gian

• Kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin

• Kỹ năng tìm kiếm việc làm

• Kỹ năng ứng phó với các tình huống xảy ra trong lao động, học tập

và sinh hoạt

Như vậy, việc tích hợp giáo dục KNS cho HS trong quá trình dạy học khôngchỉ giáo dục những KNS cơ bản, mà qua đó hình thành cho HS các giá trị sống,KNS tích cực Những KNS tích cực sẽ giúp HS hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập,sống có bản lĩnh và sẽ trở thành người có ích trong tương lai

2.2 Các bước thực hiện giải pháp mới

Giải pháp 1: Khai thác triệt để các tình huống thực tiễn để giáo dục KNS a) Mục đích

Dùng tình huống thực tiễn để phát huy khả năng vận dụng kiến thức của HSvào giải quyết các vấn đề thực tiễn đang diễn ra trong cuộc sống hàng ngày, giúphình thành và phát triển các kỹ năng làm chủ bản thân, kỹ năng tư duy phản biện

và sáng tạo, kỹ năng ứng phó cho học sinh

Với mỗi bài học cụ thể, các thầy cô giáo cần nghiên cứu, tìm hiểu tham khảobáo, đài để biết được, lựa chọn và giải thích được các hiện tượng tự nhiên, các kinhnghiệm sống được đúc kết từ cha ông ta, hay qua đó hiểu được các sự vật hiệntượng xảy ra xung quanh không gian giống của chúng ta Từ các kiến thức lựachọn được, giáo viên sẽ xây dựng các hình huống có vấn đề cho HS để các em tiếpnhận kiến thức và cùng khám phá cuộc sống thông qua bài học

b) Cách thực hiện

- Bước 1: GV sưu tầm các tư liệu có nội dung thực tiễn, có tính thời sự Ởbước này GV cũng có thể giao nhiệm vụ cho HS sưu tầm với định hướng cụ thể

- Bước 2: GV lựa chọn nội dung thực tiễn phù hợp gắn với nội dung bài học, lựa chọn các kỹ năng cần rèn luyện.

- Bước 3: GV sử dụng công nghệ thông tin để đưa nội dung thực tiễn vào bài

- Bước 4: HS trải nghiệm, thảo luận, đưa ra ý kiến nhằm giải quyết các vấn đềthực tiễn hoặc phương án xử lý đối với tình huống cụ thể

- Bước 5: GV tư vấn giúp HS lựa chọn phương án xử lý phù hợp nhất,

khuyến cáo các vấn đề tiêu cực nếu có

c) Nội dung giải pháp

Một số tình huống thực tiễn trong các bài phần hóa học hữu cơ THPT

Bài: Ancol

Tình huống: Cảnh báo sản phẩm rượu khiến 1 người tử vong, 6 người ngộ

độc nặng vong-6- nguoi-ngo-doc-nang-20201112092725028.htm).

(https://vtv.vn/suc-khoe/canh-bao-san-pham-ruou-khien-1-nguoi-tu-Thông tin từ Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, trong tháng 10,11/2020, trung tâm tiếp nhận 2 vụ ngộ độc methanol với ít nhất 7 người ngộ độc,trong đó 1 ca tử vong

Sáng ngày 3/11, Trung tâm Chống độc tiếp nhận một bệnh nhân nam (32tuổi) được chẩn đoán ngộ độc cồn công nghiệp methanol từ tuyến dưới chuyểnlên Bệnh nhân nhập viện trong tình trạng hôn mê sâu, đồng tử giãn, huyết áptụt

Xét nghiệm cho thấy nồng độ methanol trong máu rất cao 141mg/dL,nhiễm toan chuyển hóa nặng Kết quả chụp CT cho thấy bệnh nhân có tổnthương não lan tỏa rất nặng, mặc dù đã được giải độc cấp cứu và hồi sức tíchcực nhưng không hồi phục và gia đình đã xin về để tử vong tại nhà

Xét nghiệm rượu bệnh nhân đã uống do gia đình mang đến cho thấy nồng

độ cồn công nghiệp methanol là 20,21%, trong khi đó nồng độ rượu thôngthường ethanol chỉ có 11,42% Loại rượu bệnh nhân đã uống sau đó được y tếđịa phương thông tin lại là: loại rượu đóng can nhựa 30 lít, tên là "RƯỢU

NẾP", "Hầm Rượu Việt", địa chỉ cơ sở sản xuất ghi trên nhãn là "CƠ SỞ SXRƯỢU ĐẤT LÚA", Trương Xá, Toàn Thắng, Kim Động, Hưng Yên.

Đáng chú ý, loại rượu này có hình thức giống hệt với loại rượu đã gây vụ ítnhất 4 người bị ngộ độc ngộ độc cồn công nghiệp methanol nhập viện vào ngày

12 - 14/10 đang được các cơ quan chức năng kiểm tra

Hình ảnh bệnh nhân bị ngộ độc metanol trong rượu đang được theo dõi và điều trị

Một số biểu hiện khi ngộ độc metanol:Dấu hiệu đầu tiên của ngộ độc

methanol khó phân biệt với chứng say rượu thông thường Có thể có các triệuchứng nhẹ trong vòng chừng một tiếng sau khi uống như nôn mửa, đau dạ dày,tương tự như ngộ độc rượu Sau chừng 12-24 tiếng, các triệu chứng rõ ràng hơnxuất hiện như đau đầu, chóng mặt, choáng váng, mắt mờ Đây là khoảng thờigian rất nguy hiểm vì thường mọi người đã đi ngủ, bỏ mặc các dấu hiệu này vàchẩn đoán bệnh chậm trễ Nếu mắt đã mờ đến mức khó có thể nhìn vào ánh sángchói, đây đã là lúc nguy hiểm cần cấp cứu gấp

Đối với người bình thường, chỉ cần uống phải từ 5 - 15ml Methanol có thểgây ngộ độc nặng, 15ml trở lên là gây mù loà, 30ml có thể gây tử vong

Với những tính chất nguy hiểm như vậy, chúng ta cần hết sức thận trọngkhi sử dụng rượu trong các bữa ăn, buổi tiệc

Học sinh đưa ra quyết định: Sử dụng hay không sử dụng rượu trong các

buổi liên hoan, bữa tiệc

Giáo viên khuyến cáo: HS cần làm chủ bản thân trong các bữa tiệc, không

sa đà vào các buổi tiệc rượu, không sử dụng đồ uống có cồn đặc biệt các loạirượu không rõ nguồn gốc

Tình huống: Máy đo nồng độ cồn là gì? Ngành nào sử dụng thiết bị này?

Máy đo nồng độ cồn còn có tên gọi khác là thiết bị đo nồng độ cồn là

một sản phẩm lý tưởng không thể thiếu phục vụ cho ngành công nghiệp chếbiến hoa quả, sản xuất rượu,…Đặc biệt hơn là được sử dụng rộng rãi nhấtcho cảnh sát giao thông trên toàn thế giới

Hình ảnh máy đo nồng độ cồn

Nguyên lý hoạt động của máy đo nồng độ cồn trong hơi thở:

Thành phần chính của các loại nước uống có cồn là rượu etylic Đặctính của rượu etylic là dễ bị oxi hóa Có rất nhiều chất oxi hóa có thể tácdụng với rượu etylic nhưng người ta chọn một chất oxi hóa mạnh làcrom(VI) oxit CrO3 (có màu đỏ thẫm) Bột oxit CrO3 khi gặp rượu etylic sẽ

bị khử thành oxit Cr2O3 là một hợp chất có màu lục thẫm

Các cảnh sát giao thông sử dụng máy đo nồng độ cồn có chứa CrO3.Khi tài xế hà hơi thở vào thiết bị trên, nếu trong hơi thở có chứa hơi rượuthì sẽ xảy ra phản ứng:

C2H5OH + CrO3→ H2O + Cr2O3 + CO2

Đỏ thẫm Lục thẫmDựa vào sự biến đổi màu sắc mà thiết bị sẽ thông báo cho cảnh sát biếtđược nồng độ cồn trong khỉ thở của người điều khiển phương tiện giaothông

Mức xử phạt lỗi nồng độ cồn với xe máy:

+ Điều khiển xe trên đường mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồnvượt quá 50 miligam đến 80 miligam/100 mililít máu hoặc vượt quá 0,25miligam đến 0,4 miligam/1 lít khí thở Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000đồng Nếu gây tai nạn bị tước quyền sử dụng Giấy phép lái xe 02 tháng

+ Điều khiển xe trên đường mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồnvượt quá 80 miligam/100 mililít máu hoặc vượt quá 0,4 miligam/1 lít khí thởPhạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng Bị tước quyền sử dụng Giấyphép lái xe 02 tháng

Theo công bố của Tổ chức Y tế Thế gới (WHO), ít nhất 40% số nạn nhântai nạn giao thông do người điều khiển phương tiện vi phạm nồng độ cồn gây ra

Học sinh đưa ra quyết định: Đã sử dụng rượu bia thì không lái xe, đã lái xe thì

không uống rượu bia

GV: Đưa ra thông điệp đơn giản “Người tốt đã uống thì không lái xe”.

Bài: Phenol

Tình huống: Khủng hoảng Formosa Vũng Áng

Sự cố Formosa tại vùng biển Vũng Áng (Hà Tĩnh – Việt Nam) bắt đầukhoảng tháng 4 năm 2016 làm cá chết hàng loạt, sau đó lan tiếp ra các vùng biểnQuảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế…Thảm họa này đã làm cho hàng trămtấn cá chết hàng loạt, gây ảnh hưởng rất lớn đến sinh hoạt và sản xuất của ngưdân Vậy nguyên nhân do đâu dẫn đến hiện tượng cá chết hàng loạt như vậy?

Theo kết quả nghiên cứu của trên 100 chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành

từ hơn 30 cơ quan trong và ngoài nước đã xác định, trong nguồn nước thải củacông ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh có chứa độc tốphenol, cyanua, hidroxit sắt vượt quá ngưỡng cho phép Đây là những chất độcgây ra tình trạng cá chết ở Việt Nam

Hình ảnh: Phenol ở trạng thái rắn

Theo viện vệ sinh Y tế Công cộng thành phố Hồ Chí Minh: Phenol rất độchại cho da, đường hô hấp, hệ tiêu hóa và mắt Đặc biệt nguy hiểm nếu nuốt, híthoặc tiếp xúc qua da Chất này gây đột biến tế bào soma ở động vật có vú Liềulượng 630mg/kg gây chết 50% động vật khi tiếp xúc qua da Con người nhiễm

độc phenol có thể bị ảnh hưởng mãn tính dẫn đến ung thư, hư hại các cơ quannhư thận, hệ thần kinh trung ương, gan.

Tiến sĩ Phan Thế Đồng, giảng viên Khoa Khoa học và Công nghệ, Đại

học Hoa Sen, TP HCM, khẳng định phenol là hóa chất dùng trong công nghiệp, có nhiều độc tính nguy hại đến sức khỏe con người nên không

được phép hiện diện trong thực phẩm Do vậy hoàn toàn không có tiêu chuẩnquy định mức độ hay hàm lượng phenol trong thực phẩm

HS thảo luận và rút ra những điều cần lưu ý: Thận trọng khi tiếp xúc với

nguồn hóa chất này

GV: Giáo dục học sinh có ý thức khi tham gia thực hành với các hóa chất

độc hại, có ý thức trong việc sử dụng và xử lý hóa chất thừa, tránh gây ô nhiễm,ngộ độc môi trường sống xung quanh Không sử dụng thực phẩm có nhiễm độchoặc nghi nhiễm độc phenol

Bài: Axit cacboxylic

Tình huống: Khi bị ong, kiến đốt chúng ta có thể bôi gì lên chỗ bị đốt?

Theo kết quả nghiên cứu về thành phần của một số loại ong, kiến trong nọccủa chúng có chứa một số loại axit như axit fomic (HCOOH), axit clohidric, axitoctophotphoric… gây cho chúng ta cảm giác đau nhức, khó chịu, ngứa tại vùng

bị đốt Khi đó, chúng ta có thể sử dụng Ca(OH)2 để bôi vào chỗ bị đốt để giảmcác triệu chứng đó, là do Ca(OH)2 có tính bazơ tác dụng với các thành phần cótrong nọc ong là axit làm giảm hàm lượng axit trong cơ thể tại vùng bị đốt

Tình huống: Thực phẩm nhiễm axit oxalic độc hại thế nào?

Axit oxalic có công thức: HOOC-COOH, ở thể rắn, có vị chua của quả me

Ở liều cao, axit oxalic (hoặc muối oxalat) có khả năng gây ra ngộ độc cấp tính,

có thể dẫn đến tử vong với hàm lượng 4-5g Liều ngộ độc (LD50) của acidoxalic nguyên chất được ước khoảng 378 mg/kg thể trọng (khoảng 22,68g/người60kg) Sự kết hợp của acid oxalic với canxi tạo ra calci oxalat, có thể gây kết tủalắng đọng tạo thành sỏi ở các cơ quan tiết niệu, gan mật, tụy,…

Nước tiểu dưới kính kiển vi cho thấy trong đó có các tinh thể Canxi oxalat

Theo Cục An toàn thực phẩm, axit oxalic (muối oxalat) tồn tại sẵn có trongmột số loại thực phẩm và thường không gây hại, đáng lo ngại là khó phân biệtgiữa acid oxalic tồn tại tự nhiên với acid oxalic chủ động cho vào thực phẩm

HS thảo luận: Những loại thực phẩm nào giàu axit oxalic (muối oxalat).

GV đưa ra lời khuyên:

+ Đối với người tiêu dùng, lựa chọn thực phẩm bao gồm cả các loại rau củquả tươi phù hợp với tình hình sức khỏe, đối với những người có nguy cơ mắccác bệnh lý liên quan đến tạo sỏi trong cơ thể tránh sử dụng các thực phẩm giàuacid oxalic

+ Khi sử dụng các thực phẩm giàu acid oxalic (muối oxalat), cần chú ý tăngcường uống nước để tăng đào thải

+ Thực hiện các biện pháp sơ chế, chế biến có tác dụng làm giảm acidoxalic như ngâm, rửa, luộc, rang… phù hợp với đặc tính của từng nguyên liệuthực phẩm cũng như sản phẩm thực phẩm có nguy cơ cao được khuyến cáo

Bài: Este – Lipit

Tình huống: Máu nhiễm mỡ có gây chết người không?

Câu trả lời là có, nếu máu nhiễm mỡ không được điều trị kịp thời

Bởi máu nhiễm mỡ sẽ tạo điều kiện thuận lợi hình thành các mảng xơ vữa

ở thành mạch máu, gây hẹp lòng mạch, tãng huyết áp, thiếu máu cơ tim, thiếumáu não…Nặng nề hơn nữa là vỡ các mảng xơ vữa làm lấp mạch não (đột quỵ)hoặc nhồi máu cơ tim có thể dẫn đến tàn phế hoặc tử vong

Các mảng xơ vữa ở thành mạch máu

Tăng triglyxeride sẽ làm gan nhiễm mỡ, đề kháng insulin dễ dẫn đến bệnh đái tháo đường Ngoài ra nếu triglyxeride quá cao (>1.000mg/dl) có thể gây ra viêm tuỵ cấp

HS thảo luận: Đối tượng nào dễ bị mỡ máu cao?

+ Thừa cân, béo phì, hút thuốc lá, uống nhiều rượu, ăn nhiều thức ăn có

chứa chất béo sẽ làm tăng lượng triglyceride trong máu là những đối tượng có

nguy cơ cao mắc bệnh máu nhiễm mỡ

+ Bên cạnh đó máu nhiễm mỡ còn do biến chứng của các bệnh như: đái

tháo đường, hội chứng thận hư , tăng urê máu, suy tuyến giáp, bệnh gan, nghiện

rượu, uống thuốc tránh thai,…

GV: Nên làm gì để hạn chế tăng mỡ máu

+ Tăng cường hoạt động cơ thể (tập thể dục nhịp điệu, đi bộ, tập nhảy dây,

lắc vòng, đi xe đạp chậm, sinh hoạt điều độ), đặc biệt đối với người béo phì,

thừa cân nên tăng cường hoạt động cơ thể

+ Chế độ dinh dưỡng khoa học: Nên ăn nhiều những loại thực phẩm có

chứa hàm lượng cholesterol thấp như rau xanh, các sản phẩm được làm từ đậu,

thịt nạc thăn… đặc biệt là nên ăn những loại rau xanh có chứa nhiều chất xơ

+ Không hút thuốc lá, không uống rượu bia

Bài: Cacbohidrat (Glucozơ-Saccarozơ-Tinh bột-Xenlulozơ)

Tình huống: Bệnh nhân tiểu đường nên ăn gì, không nên ăn gì?

Đái tháo đường, còn gọi là bệnh tiểu đường, là một nhóm bệnh rối loạn

chuyển hóa cacbohydrat, mỡ và protein khi hoóc môn insulin của tụy bị thiếuhay giảm tác động trong cơ thể, biểu hiện bằng mức đường trong máu luôn cao;trong giai đoạn mới phát thường làm bệnh nhân đi tiểu nhiều, tiểu ban đêm và

do đó làm khát nước Bệnh tiểu đường là một trong những nguyên nhân chínhcủa nhiều bệnh hiểm nghèo, điển hình là bệnh tim mạch vành, tai biến mạchmáu não, mù mắt, suy thận, liệt dương, hoại thư,

HS thảo luận: Chế độ ăn phù hợp cho bệnh nhân đái tháo đường?

Trong bệnh tiểu đường, đường huyết có chiều hướng tăng vọt sau khi ănnhưng lại không chuyển hoá được để cung cấp năng lượng cho cơ thể vì thế chế

độ ăn phải hạn chế cacbohidrat (gluxit-chất bột đường) Nên sử dụng các loạigluxit phức hợp dưới dạng các hạt và khoai củ Hết sức hạn chế các loại đườngđơn và các loại thức ăn có hàm lượng đường cao (bánh, kẹo, nước ngọt ) Tỷ lệnăng lượng do gluxit cung cấp nên đạt 50-60% tổng số năng lượng khẩu phần

GV khuyến cáo: + Đầy đủ các chất dinh dưỡng: các vitamin, khoáng chất,

Tình huống: Vì sao thuốc lá và khói thuốc lá có hại cho sức khỏe

Trong một điếu thuốc lá chứa xấp xỉ 600 thành phần Khi điếu thuốc đượcđốt lên, tạo ra hơn 7.000 hóa chất, trong đó có ít nhất 69 hóa chất được xác nhận

là nguyên nhân gây nên ung thư và nhiều hóa chất khác là siêu độc tố

Một trong số những chất độc kinh hoàng có trong khói thuốc được các nhàkhoa học chỉ ra là nicotine

Nicotine (C10H14N2) là một chất gây nghiện có trong thuốc lá Cơ quanKiểm soát dược và thực phẩm Hoa Kỳ (FDA) xếp Nicotine vào nhóm các chất

có tính chất dược lý gây nghiện chủ yếu, tương tự như các chất ma túy Heroin

và Cocain Nicotine là chất không màu, chuyển thành màu nâu khi cháy và cómùi thuốc khi tiếp xúc với không khí Người hút thuốc trung bình đưa vào cơthể 1mg đến 2mg nicotine trong mỗi điếu thuốc Nicotine được hấp thụ qua da,miệng, niệm mạc mũi hoặc hít vào phổi, vào máu và ảnh hưởng đến não bộtrong khoảng 10 giây sau khi hút vào, gây tác động tới thần kinh làm tăng cảmgiác sảng khoái, vui vẻ, tăng hoạt động cảm xúc.

Tuy nhiên, cảm giác đó sẽ mau qua đi sau vài phút Khi nồng độ Nicotinetrong cơ thể giảm xuống, người hút thuốc sẽ cảm thấy bứt rứt, căng thẳng,không tập trung, buồn bã, lo lắng, rối loạn giấc ngủ Vì vậy, để có sự thoải mái,người hút thuốc phải hút điếu thuốc tiếp theo và tạo ra một vòng xoắn liên tụchút thuốc Nicotine khi vào trong máu làm tăng nhịp tim và huyết áp do kíchthích giải phóng hormone như adrenalin và làm hẹp mạch máu Adrenalin làmtăng nhịp tim, tăng huyết áp và giảm lưu thông máu Ngoài ra, khi Nicotine vàomáu ngăn giải phóng insulin từ tụy Hormone này có vai trò loại bỏ đường thừatrong máu Vì vậy, người hút thuốc rơi vào tình trạng đường máu cao hơn bìnhthường Ở những người sử dụng thuốc lá, Nicotine được tìm thấy ở tất cả các cơquan, bộ phận trong cơ thể và cả trong sữa mẹ Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng,các nhà sản xuất thuốc lá sử dụng nhiều hóa chất đi kèm nhằm tăng độ hấp thuNicotine vào cơ thể

HS thảo luận, giải quyết được một số vấn đề: Vậy phải làm như thế nào để

phòng và tránh các bệnh gây nên do thuốc lá

GV: Giáo dục HS có ý thức bảo vệ môi trường sống xung quanh cộng đồng

người, tuyên truyền đến những người thân trong gia đình, bạn bè và xã hội biếttác hại của thuốc lá từ đó có biện pháp phòng tránh

Tình huống: Vì sao cá thường có mùi tanh?

Nguyên nhân các loài cá có mùi tanh là do trên da cá có tuyến niêm dịch,tiết ra chất nhờn có mùi tanh Chất nhờn này chứa một số chất có gốc amin cómùi tanh, điển hình là trimetylamin (CH3)3N là chất có mùi tanh nổi trội nhất.Trong một con cá cũng có những bộ phận tanh nhiều, tanh ít khác nhau Ví dụ,chất nhờn ở bề mặt, mỡ, lớp màng đen trong bụng con cá mè thường tanh nhiềuhơn so với phần thịt cá

HS thảo luận: Vậy để khử mùi tanh của cá thì ta có thể làm những cách nào?

GV kết luận: Từ xa xưa, các thế hệ đi trước đã biết một số cách để làm giảm mùi

tanh của cá Thứ nhất là ngâm rửa, phương pháp này giúp loại bỏ được phần nàomùi tanh của cá trong quá trình chế biến loại bỏ các bộ phận gây ra nhiều mùitanh; Thứ hai là làm bớt tanh bằng các loại lá cây ổi, lá găng, nước chè đặc,chuối xanh…Tuy nhiên các phương pháp trên chỉ đơn thuần là quá trình rửa trôinên cũng không làm sạch hết mùi tanh cá Nhìn về bản chất, trimetyl amin nóiriêng hay các amin khác nói chung có tính bazơ, do đó có thể chọn các dungdịch axit hữu cơ để rửa (phổ biến dấm ăn, chanh) kỹ ở phần bụng cá, khi đó cácaxit hữu cơ sẽ tác dụng với các amin gây ra mùi tanh của cá làm con cá giảmđáng kể mùi tanh hoặc hết mùi tanh

Bài: Amino axit – Peptit – Protein

Tình huống: Gout có phải bệnh của nhà giàu?

Người mắc bệnh gút lâu năm bị biến dạng các khớp ở bàn tay

Gout không phải là “bệnh nhà giàu” mà là một bệnh lý rối loạn chuyển hóapurin làm tăng Acid uric máu dẫn đến ứ đọng tinh thể muối Urat tại khớp gâyviêm khớp Triệu chúng đặc trưng thường là sưng tấy, nóng, đỏ, đau dữ dội tạimột hay nhiều khớp

Một trong những yếu tố nguy cơ dẫn tới bệnh gout là thói quen ăn thức ănnhiều thịt, hải sản, phủ tạng động vật,…

HS thảo luận: Cách phòng ngữa bệnh gout

GV kết luận: Các biện pháp sau giúp giảm và ngăn ngừa triệu chứng:

- Giảm béo, giảm nồng độ acid uric máu, đồng thời giảm bớt sự chịu đựng sứcnặng của các khớp Tuy nhiên, không nên nhịn đói để giảm cân nhanh vì nhưvậy lại càng làm tăng acid uric máu

- Tránh ăn quá nhiều đạm động vật Đây là nguồn chứa nhiều purin Các thựcphẩm chứa nhiều purin như tạng động vật (gan, thận, não, lách), cá trồng, cátrích, cá thu,…các loại thịt, cá, gia cầm chứa ít purin hơn

- Giới hạn hoặc tránh rượu Uống quá nhiều rượu làm giảm bài tiết acid uric.Nếu bạn đang bị gout, tốt nhất nên tránh hoàn toàn rượu bia

d) Điều kiện thực hiện giải pháp

Phòng học có trang bị máy chiếu; GV chuẩn bị các nội dung liên quan đến thực tiễn cuộc sống, các video clip, tranh, ảnh, đồ vật …

GV: Sử dụng thành thạo các thiết bị hỗ trợ dạy học, tích hợp nội dung khoa học, hợp lý để đảm bảo về thời gian tiết học cũng như nội dung

HS: Tích cực chủ động tham gia thảo luận, đóng góp ý kiến, đề xuất phương án giải quyết các vấn đề thực tiễn

e) Ưu điểm của giải pháp 1

Thông qua các tình huống trong thực tiễn, bài học trở nên gần với cuộcsống hơn, HS học tập hứng thú hơn và yêu thích bộ môn hơn Vấn đề thực tiễnkhông những giúp HS nhớ bài lâu hơn mà còn rèn luyện các kỹ năng ứng phóvới các tình huống nguy hiểm trong cuộc sống

Giải pháp 2: Sử dụng hiệu quả các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực a) Mục đích

Nói đến phương pháp dạy học là nói đến yếu tố quan trọng góp phần nângcao chất lượng giáo dục và đào tạo Như vậy, để nâng cao chất lượng giáo dục thìtiêu chí không thể bỏ qua là “nâng cao” phương pháp dạy học, dám đổi mới và ápdụng phương pháp dạy học mới vào quá trình dạy học của người giáo viên Hiệnnay, đã có rất nhiều phương pháp và kĩ thuật dạy học được đưa ra nhằm mục đích

đó, song dám đổi mới và đưa các phương pháp dạy học mới vào thực tiễn đòi hỏingười giáo viên không chỉ có bản lĩnh nghề nghiệp mà còn phải tự mình vượt quađược những thói quen đã ăn sâu, bám rễ từ những phương pháp cũ

Ưu điểm của phương pháp dạy học tích cực: là phương pháp giảng dạy chủđộng, sáng tạo thông qua hoạt động như làm việc nhóm, sắm vai, tình huống đểhọc sinh tự giác rèn luyện và tự học, tìm ra phương pháp học tốt nhất để nắmkiến thức tại lớp Tạo hứng thú học tập cho học sinh, góp phần nâng cao chuyênmôn của giáo viên và cải thiện tinh thần tự học cho học sinh Khi giáo viên dạyhọc bằng phương pháp giảng dạy tích cực, học sinh sẽ được chia sẻ những kiếnthức và kinh nghiệm của mình đồng thời với việc bổ sung những kiến thức, kinhnghiệm không chỉ từ giáo viên mà còn từ chính các bạn trong lớp, áp dụng vàothực tế Trong khi đó, hạn chế của phương pháp dạy học cũ rõ ràng nhất, dễ thấy

nhất đó là học sinh bị động trong việc tiếp thu và lĩnh hội kiến thức, không tạođược môi trường

Phương pháp và kỹ thuật dạy học có ưu thế trong việc phát huy tính tíchcực học tập của HS, việc sử dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực

sẽ tạo điều kiện, cơ hội cho HS được thực hành, trải nghiệm KNS trong quátrình học tập

b) Cách thực hiện

- Bước 1: GV thiết kế các hoạt động học tập theo nguyên tắc HS đượctương tác với bạn cùng học và những người xung quanh; được trải nghiệm quacác tình huống thực tế; đảm bảo tiến trình: nhận thức - hình thành thái độ - thayđổi hành vi; thúc đẩy HS thay đổi hay định hướng lại các giá trị, thái độ và hànhđộng của mình

- Bước 2: GV lựa chọn kỹ thuật dạy học phù hợp với nội dung bài học và tổchức thực hiện các hoạt động học tập

- Bước 3: HS tích cực tham gia các hoạt động theo nhiệm vụ được giao

- Bước 4: GV đánh giá KNS của HS, biểu hiện tiến bộ của HS

c) Nội dung giải pháp

Một số phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực được áp dụng trong quá trình dạy và học phần hóa hữu cơ THPT

* Kỹ thuật "Các mảnh ghép" hay “Ghép tranh” (Bài: Ancol)

Thế nào là kỹ thuật "Các mảnh ghép"?

Là hình thức học tập hợp tác kết hợp giữa cá nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm:

- Giải quyết một nhiệm vụ phức hợp (có nhiều chủ đề)

- Kích thích sự tham gia tích cực của HS

- Nâng cao vai trò của cá nhân trong quá trình hợp tác

Cách tiến hành kỹ thuật "Các mảnh ghép"

Áp dụng cho phần học về đồng đẳng, đồng phân, danh pháp, tính chất hóa học của ancol

VÒNG 1: Nhóm chuyên gia

- Hoạt động theo nhóm 3 đến 8 người.

- Chủ đề A: Sử dụng kiến thức đã học về đồng đẳng, hãy xây dụng dãy đồngđẳng của ancol: no, đơn chức; no, đa chức; không no đơn chức; không no đachức (màu đỏ)

- Chủ đề B: Sử dụng kiến thức về đồng phân, hãy dự đoán các loại đồng phân cóthể có của ancol no đơn chức mạch hở; từ đó dự đoán cách gọi tên ancol no đơnchức, mạch hở (màu xanh)

- Chủ đề C: Dựa vào kiến thức đã học về rượu etylic (lớp 9), dự đoán và trìnhbày tính chất hóa học của ancol (màu vàng)

Lớp có 36 học sinh

Giáo viên có thể chia thành 6 nhóm: mỗi nhóm gồm 6 học sinh

Giao nhiệm vụ: nhóm 1,2 nhận chủ đề A, nhóm 3,4 nhận chủ đề B, nhóm 5,6 nhận chủ đề C

Phát phiếu học tập cho học sinh Trên phiếu học tập theo màu có đánh số từ 1 đến 12 Thông báo cho học sinh thời gian làm việc cá nhân và theo nhóm

VÒNG 2: Nhóm các mảnh ghép

Giáo viên thông báo chia thành 12 nhóm mới: mỗi 3 học sinh được chia theo nguyên tắc sau

Giáo viên thông báo thời gian làm việc nhóm mới

Các chuyên gia sẽ trình bày ý kiến của của nhóm mình ở vòng 1

Giao nhiệm vụ mới: Làm thế nào để phân biệt ancol đơn chức và ancol đa chức

có nhóm -OH liền kề?

Một số lưu ý với kỹ thuật "Các mảnh ghép"

- Kỹ thuật này áp dụng cho hoạt động nhóm với nhiều chủ đề nhỏ trong tiết học,học sinh được chia nhóm ở vòng 1 (chuyên gia) cùng nghiên cứu một chủ đề

- Phiếu học tập mỗi chủ đề nên sử dụng trên giấy cùng màu có đánh số 1,2,…,n(nếu không có giấy màu có thể đánh thêm kí tự A, B, C, Ví dụ A1, A2, An,B1, B2, , Bn, C1, C2, , Cn).

- Sau khi các nhóm ở vòng 1 hoàn tất công việc giáo viên hình thành nhóm mới(mảnh ghép) theo số đã đánh, có thể có nhiều số trong 1 nhóm mới Bước nàyphải tiến hành một cách cẩn thận tránh làm cho học sinh ghép nhầm nhóm

- Trong điều kiện phòng học hiện nay việc ghép nhóm vòng 2 sẽ gây mất trật tựnên GV cần chú ý điều tiết

* Kỹ thuật "Khăn trải bàn"

Thế nào là kỹ thuật "Khăn trải bàn"?

Là hình thức tổ chức hoạt động mang tính hợp tác kết hợp giữa hoạt động cánhân và hoạt động nhóm nhằm:

- Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực

- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân HS

- Phát triển mô hình có sự tương tác giữa HS với HS

Cách tiến hành kỹ thuật "Khăn trải bàn"

Áp dụng cho phần học về tính chất hóa học của axit cacboxylic (Bài: Axit

cacboxylic)

- Hoạt động theo nhóm (4 người/nhóm) (có thể nhiều người hơn)

- Mỗi người ngồi vào vị trí như hình vẽ minh họa

- Chủ đề: Căn cứ vào tính chất hóa học chung của axit, dãy dự đoán tính chấthóa học và viết phương trình minh họa cho các dự đoán đó về tính chất của axitcacboxylic.

- HS viết câu trả lời vào ô mang số của mình Mỗi cá nhân làm việc độc lậptrong khoảng vài phút

- Kết thúc thời gian làm việc cá nhân, các thành viên chia sẻ, thảo luận và thốngnhất các câu trả lời

- Viết những ý kiến chung của cả nhóm vào ô giữa tấm khăn trải bàn (giấy A0)

Một vài lưu ý với kỹ thuật "Khăn trải bàn"

- Kỹ thuật này giúp cho hoạt động nhóm có hiệu quả hơn, mỗi học sinh đều phảiđưa ra ý kiến của mình về chủ đề đang thảo luận, không ỷ lại vào các bạn họckhá, giỏi

- Kỹ thuật này áp dụng cho hoạt động nhóm với một chủ đề nhỏ trong tiết học,toàn thể học sinh cùng nghiên cứu một chủ đề

- Sau khi các nhóm hoàn tất công việc giáo viên có thể gắn các mẫu giấy "khăntrải bàn" lên bảng để cả lớp cùng nhận xét

- Có thể thay số bằng tên của HS để sau đó giáo viên có thể đánh giá được khảnăng nhận thức, các kỹ năng học tập của từng HS về chủ đề được nêu

* Kỹ thuật "Tia chớp"

Thế nào là kỹ thuật "Tia chớp"?

Kỹ thuật tia chớp là một kỹ thuật huy động sự tham gia của các thành viên đốivới một câu hỏi nào đó, hoặc tiếp thu thông tin phản hồi nhằm cải thiện tìnhtrạng giao tiếp và không khí học tập trong lớp học, thông qua việc các thànhviên lần lượt nêu ngắn gọn và nhanh chóng (nhanh như chớp!) ý kiến của mình

về câu hỏi hoặc tình trạng vấn đề

Cách thực hiện

- Có thể áp dụng bất cứ thời điểm nào, phù hợp với các kiểu bài

- Lần lượt từng người nói suy nghĩ của mình về một câu hỏi đã thoả thuận, vídụ: Đặt các câu hỏi cho câu trả lời là Anken

- Mỗi người chỉ nói ngắn gọn 1-2 câu ý kiến của mình

- Chỉ thảo luận khi tất cả đã nói xong ý kiến.

Dự kiến các phương án trả lời của HS:

+ Hidrocacbon mạch hở có 1 liên kết đôi C=C trong phân tử ?

+ Hidrocacbon mạch hở có 1 liên kết  trong phân tử?

+ Chất có khả năng trùng hợp tạo polime?

+ Chất tạo thành trong quá trình tách nước của ancol?

+ Hợp chất hữu cơ mạch hở, có CTTQ CnH2n (n ≥ 2)

…

* Kỹ thuật "Lược đồ tư duy"

Thế nào là kỹ thuật "Lược đồ tư duy"?

Lược đồ tư duy (còn được gọi là sơ đồ tư duy) là một sơ đồ nhằm trình bày mộtcách rõ ràng những ý tưởng mang tính kế hoạch hay kết quả làm việc của cánhân hay nhóm về một chủ đề

Cách thực hiện

- Viết tên chủ đề ở trung tâm, hay vẽ một hình ảnh phản ánh chủ đề

- Từ chủ đề trung tâm, vẽ các nhánh chính Trên mỗi nhánh chính viết một kháiniệm, phản ánh một nội dung lớn của chủ đề, viết bằng CHỮ IN HOA Nhánh

và chữ viết trên đó được vẽ và viết cùng một màu Nhánh chính đó được nối vớichủ đề trung tâm Chỉ sử dụng các thuật ngữ quan trọng để viết trên các nhánh

- Từ mỗi nhánh chính vẽ tiếp các nhánh phụ để viết tiếp những nội dung thuộcnhánh chính đó Các chữ trên nhánh phụ được viết bằng chữ in thường

- Tiếp tục như vậy ở các tầng phụ tiếp theo

Lược đồ tư duy có thể ứng dụng trong nhiều tình huống khác nhau như:

 Tóm tắt nội dung, ôn tập một chủ đề;

 Trình bày tổng quan một chủ đề;

 Thu thập, sắp xếp các ý tưởng;

 Ghi chép khi nghe bài giảng

Ưu điểm

 Các hướng tư duy được để mở ngay từ đầu;

 Các mối quan hệ của các nội dung trong chủ đề trở nên rõ ràng;

 Nội dung luôn có thể bổ sung, phát triển, sắp xếp lại;

 Học sinh được luyện tập phát triển, sắp xếp các ý tưởng

d) Điều kiện thực hiện giải pháp

Phòng học có đủ bàn ghế, có thể trang bị máy chiếu; GV chuẩn bị các tàiliệu, các video clip, tranh, ảnh, …

GV: Sử dụng thành thạo các thiết bị hỗ trợ dạy học, chuẩn bị các phương ánthực hiện, tích hợp rèn luyện KNS hợp lý để đảm bảo về thời gian tiết học cũngnhư nội dung bài học

HS: Tích cực chủ động tham gia thảo luận, đóng góp ý kiến, thực hiệnnhiệm vụ theo phân công

e) Ưu điểm của giải pháp 2

Giải pháp 2 giúp HS hình thành được nhiều KNS trong quá trình HStương tác với bạn cùng học và những người xung quanh (kỹ năng thương lượng,

kỹ năng giải quyết vấn đề ) Trong khi tham gia các hoạt động có tính tươngtác, trải nghiệm HS có dịp thể hiện các ý tưởng của mình, xem xét ý tưởng củangười khác, được đánh giá và xem xét lại những kinh nghiệm sống của mìnhtrước đây theo một cách nhìn nhận tích cực

Vì vậy, việc sử dụng kỹ thuật dạy học tích cực vào tổ chức các hoạt động

có tính chất tương tác cao tạo cơ hội quan trọng để giáo dục KNS hiệu quả

Giải pháp 3: Xây dựng các tình huống giả định

a) Mục đích

Dùng tình huống khẩn cấp giả định để tập dượt cho HS kỹ năng phán đoántình hình, quyết đoán trong lựa chọn phương án xử lý, nâng cao khả năng tươngtác, nhằm tạo cơ hội cho HS áp dụng kiến thức và kỹ năng vào các tình huống

"thực" trong cuộc sống

b) Cách thực hiện

- Bước 1: GV sưu tầm các tư liệu có nội dung thực tiễn, có tính thời sự để xâydựng tình huống khẩn cấp giả định Ở bước này GV cũng có thể giao nhiệm vụcho HS sưu tầm

- Bước 2: GV lựa chọn tình huống giả định phù hợp.

- Bước 3: GV sử dụng công nghệ thông tin để đưa nội dung tình huống vào bài.

- Bước 4: HS trải nghiệm, lựa chọn phương án xử trí đối với tình huống cụ thể

- Bước 5: GV đánh giá khả năng xử lý tình huống khẩn cấp của HS và đưa ra hướng dẫn cụ thể

c) Nội dung giải pháp

Tình huống giả định 1 : Trong một lần đi dã ngoại cùng gia đình, em vô tình bị

một con kiến ba khoang đốt vào chân, vết đốt đau ngứa và có hiện tượng sưngtấy Em sẽ làm gì?

HS thảo luận, đưa ra các bước xử trí, GV giúp HS lựa chọn phương án đúng vàtối ưu nhất

Các bước cần thực hiện khi bị kiến đốt

+ Báo cho những thành viên khác trong gia đình cẩn thận và tránh để không bịloài kiến đó đốt

+ Tìm một nhà dân hoặc cửa hàng gần đó để rửa sạch vết thương bằng nướcsạch, xin một chút vôi tôi và bôi lên vết kiến đốt Vì trong thành phần của nọckiến có chứa một số axit hữu cơ, gây nên hiện tượng đau ngứa

+ Trong trường hợp bị nặng cần đưa đến trung tâm y tế gần nhất để được sơ cứu

và chữa trị

Tình huống giả định 2: Trong một bữa tiệc gia đình, có chế biến món cá biển có

mùi rất tanh Em sẽ làm gì để làm giảm hoặc khử mùi tanh đó?

HS thảo luận, đưa ra các bước xử trí, giải thích tại sao lại xử trí như thế

GV giúp HS lựa chọn phương án đúng và tối ưu nhất

1 Dùng lưỡi dao cạo thật sạch da cá để loại bỏ hết nhớt tanh và lớp phấn bámdưới phần bụng cá; Loại bỏ hết màng đen trong bụng, gỡ hết gân máu Rửa sạchbằng nhiều lần nước rồi ngâm với nước muối Sau đó vớt ra để ráo

2 Dùng rượu tẩm ướp và cá trước khi chiên, nướng hoặc trong khi hấp, luộc chomột ít rượu vào sẽ làm cá đỡ hẳn mùi tanh

3 Dùng gia vị có mùi thơm tẩm ướp cá để giảm hoặc át đi mùi tanh của cá

Một số tình huống tình huống khẩn cấp giả định trong các bài phần hóa học hữu cơ THPT

4 Dùng giấm ăn rửa sạch cá trước khi chế biến để loại bỏ mùi tanh của cá.

Tình huống giả định 3: Trong gia đình em có người thân bị ngộ độc thực phẩm

Ngộ độc thực phẩm là thường xảy ra sau khi ăn, uống những thức ăn nhiễm độc, nhiễm khuẩn, thức ăn bị biến chất ôi thiu, có chất bảo quản, phụ gia

Dấu hiệu nhận biết khi bị ngộ độc thực phẩm

Đau bụng và tiêu chảy nhiều lần là một trong những biểu hiện thường thấy nhất

ở bệnh nhân ngộ độc thực phẩm

HS thảo luận, đưa ra các bước xử trí, giải thích tại sao lại xử trí như thế

GV giúp HS lựa chọn phương án đúng và tối ưu nhất:

+ Đối với người bệnh có các triệu chứng nôn mửa sau khi ăn thực phẩm nhiễmđộc, cần ngay lập tức khiến người bị ngộ độc nôn hết thức ăn trong bụng ra Cóthể pha nước muối (2 thìa canh muối hòa tan trong 1 ly nước ấm) hoặc uốngnhiều nước lọc, rồi dùng ngón tay trỏ ép vào gốc lưỡi, kích thích người bệnh nôncàng nhiều càng tốt

+ Đối với người bệnh tiêu chảy, có thể sử dụng dung dịch oresol hòa tan đểtránh tình trạng đi ngoài nhiều gây mất nước trong cơ thể Trường hợp không cósẵn oresol, có thể thay thế bằng dung dinh nước muối loãng (pha 1 thìa cà phêmuối trong 1 lít nước lọc) Những người có biểu hiện ngộ độc nhẹ như đaubụng, đi ngoài có thể uống men tiêu hóa để cải thiện tình hình, giảm các cơnđau

+ Nếu bệnh nhân có các triệu chứng khác lạ, như co giật, rối loạn ý thức hay suy

hô hấp thì không sử dụng biện pháp gây nôn nếu không sẽ ảnh hưởng tới tínhmạng Cần nhanh chóng chuyển người bệnh tới cơ sở y tế gần nhất để kịp thờiđiều trị

Tình huống giả định 4: Tính lượng calo cần thiết tiêu thụ mỗi ngày của bản thân.

Để biết được lương calo cần thiết cho mỗi người với các mục đích tăng cân,giảm cân hay duy trì cân nặng hiện tại trước hết cần phải tính ra lượng calotối thiểu cơ thể cần mỗi ngay để duy trì các hoạt động cơ bản như hoạt độngcủa não bộ, hoạt động của hệ tuần hoàn , hệ hô hấp,… và các hoạt động của

cơ thể

Các tính năng lượng cần thiết tối thiểu cho một người được áp dụng bằng côngthức BMR ( Basal metabolic rate) Kết hợp phương pháp tính lượng calo để duytrì cân nặng hằng ngày bằng công thức TDEE (Total Daily Enerly Expenditure).Công Thức BMR ( Basal Metabolic Rate):

Nam: [ (13.397 x Trọng lượng kg) + (4.799 x chiều cao cm) – (5.677 x Tuổinăm) + 88.362]

Ví dụ 1: Bạn Tân, nặng 70kg, cao 172cm và 18 tuổi Vậy BMR = [(13.397 x 70)

TDEE:

- Nhóm 1: Không hoặc ít vận động: BMR x 1.2

- Nhóm 2: Vận động từ 1 đến 3 lần trong tuần: BMR x 1.375

- Nhóm 3: Vận động từ 3 đến 5 lần trong tuần: BMR x 1.55

- Nhóm 4: Vận động từ 6 đến 7 lần trong tuần: BMR x 1.725

- Nhóm 5: Vận động nặng với hơn 7 lần trong tuần: BMR x 1.9

Dựa vào ví dụ trên vậy lượng calo cần cho bạn Tân duy truy cần nặng hàng ngàynếu như vận đông nhẹ như nhóm 2 với 1 – 3 lần/1 tuần là TDEE= BMR x 1.375

= 1749 x 1.375 = 2404 calo Dựa vào chỉ số TDEE bạn sẽ biết đươc lượng calocần thiết để duy trì cân nặng hàng ngày của mình, từ đó có thể biết được lượngcalo cần cho cơ thể nếu muốn tặng hay giảm cân nặng hiện tại bằng cách tặnggiảm lượng calo cần nạp và cơ thể hằng ngày

d) Điều kiện thực hiện giải pháp:

Phòng học có trang bị máy chiếu; GV chuẩn các nội dung liên quan đến các tình huống khẩn cấp, các video clip, tranh, ảnh, đồ vật …

GV: Sử dụng thành thạo các thiết bị hỗ trợ dạy học, tích hợp nội dung khoa học, hợp lý để đảm bảo về thời gian tiết học cũng như nội dung

HS: Tích cực chủ động tham gia trải nghiệm, đề xuất phương án xử lý tình huống khẩn cấp giả định trong bài

e) Ưu điểm của giải pháp 3:

Thông qua các tình huống khẩn cấp giả định, bài học trở nên gần với cuộcsống hơn, HS được rèn luyện các kỹ năng sinh tồn, các kỹ năng này không chỉgiúp HS học tập tốt mà còn là “vốn sống” theo các em trong suốt cuộc đời

Giải pháp 4: Vận dụng mô hình giáo dục STEM

a) Mục đích

Vận dụng mô hình giáo dục STEM để nâng cao hứng thú và động cơ họctập, phát triển năng lực giải quyết vấn đề, năng lực khoa học cũng như kết quảhọc tập của học sinh Những tác động tích cực của giáo dục STEM đến học sinhbiểu hiện cụ thể ở việc tạo động lực học tập, tăng sự tích cực, cảm nhận được ýnghĩa và hăng say trong học tập Đây là nhân tố quan trọng giúp học sinh duy trìđịnh hướng nghề nghiệp và sự kiên trì trong các lĩnh vực STEM Giáo dụcSTEM còn được xem có ảnh hưởng tích cực đến thành công trong học tập vàthái độ của học sinh trong trường lớp

b) Cách thực hiện

- Bước 1: Lựa chọn chủ đề

Căn cứ vào nội dung kiến thức trong chương trình môn học và các hiệntượng, quá trình gắn với các kiến thức đó trong tự nhiên; quy trình hoặc thiết bịcông nghệ có sử dụng của kiến thức đó trong thực tiễn để lựa chọn chủ đề củabài học

- Bước 2: Xác định vấn đề cần giải quyết

Sau khi chọn chủ đề, cần xác định vấn đề cần giải quyết để giao cho HSthực hiện sao cho khi giải quyết vấn đề đó, HS phải học được những kiến thức,

kỹ năng cần dạy trong chương trình môn học đã được lựa chọn (đối với STEMkiến tạo) hoặc vận dụng những kiến thức, kỹ năng đã biết (đối với STEM vậndụng) để xây dựng chủ đề

Trong quá trình này, việc thử nghiệm chế tạo trước các nguyên mẫu có thể

hỗ trợ rất tốt quá trình xây dựng chủ đề Qua quá trình xây dựng, giáo viên cóthể hình dung các khó khăn học sinh có thể gặp phải, các cơ hội vận dụng kiếnthức để giải quyết vấn đề cũng như xác định được đúng đắn các tiêu chí của sảnphẩm trong bước 3

- Bước 3: Xây dựng tiêu chí của thiết bị/ giải pháp giải quyết vấn đề

Sau khi đã xác định vấn đề cần giải quyết/ sản phẩm cần chế tạo, cần xácđịnh rõ tiêu chí của giải pháp/ sản phẩm Những tiêu chí này là căn cứ quantrọng để đề xuất giả thuyết khoa học/ giải pháp giải quyết vấn đề/ thiết kế mẫusản phẩm

Các tiêu chí cũng phải hướng tới việc định hướng quá trình học tập và vậndụng kiến thức nền của học sinh chứ không nên chỉ tập trung đánh giá sản phẩmvật chất

- Bước 4: Thiết kế tiến trình tổ chức hoạt động dạy học

Tiến trình tổ chức hoạt động dạy học được thiết kế theo các phương pháp

và kỹ thuật dạy học tích cực với 3 loại hoạt động học đã nêu ở trên Mỗi hoạtđộng học được thiết kế rõ ràng về mục đích, nội dung và sản phẩm học tập mà

HS phải hoàn thành Các hoạt động đó có thể được tổ chức cả ở trong và ngoài lớp học (ở trường, ở nhà và cộng đồng).

Cần thiết kế bài học điện tử trên mạng để hướng dẫn, hỗ trợ hoạt động học của học sinh bên ngoài lớp học

- Bước 5: Đánh giá kết quả thực hiện chủ đề STEM, rút kinh nghiệm cho những nghiên cứu tiếp theo

c) Nguyên tắc lựa chọn

- Xây dựng nội dung phải huy động kiến thức tổng hợp của các môn học thuộc lĩnh vực STEM

- Cấu trúc bài học STEM theo quy trình thiết kế kĩ thuật

- Nội dung giáo dục STEM phải đảm bảo tính vừa sức đối với người học

- Nội dung giáo dục STEM phải có ý nghĩa thực tiễn và phù hợp với cuộc sống và trải nghiệm và sản phẩm, bao gồm cả thất bại

- Tổ chức bài học STEM lôi cuốn HS vào hoạt động nhóm kiến tạo

d) Nội dung giải pháp

Một số chủ đề giáo dục STEM được áp dụng trong quá trình dạy và họcphần hóa hữu cơ THPT

Chủ đề: Pha chế nước rửa tay khô

I Tình huống, bối cảnh

Vi khuẩn (có hại)/ virus/ kí sinh trùng có nhiều tác hại tới sức khoẻ conngười: làm suy giảm hệ miễn dịch; làm suy yếu những cơ quan chức năng;nguy hiểm đến tính mạng, Một trong những tác hại có thể dễ nhận thấy nhấtcủa vi khuẩn là gây đau bụng, ngộ độc thức ăn (khi ăn uống đồ ăn không hợp

vệ sinh hoặc chân tay nhiễm khuẩn) … và vấn đề thời sự cấp bách nhất hiệnnay: chúng ta đang phải đối diện với đại dịch Covid - 19 rất nguy hiểm chotoàn nhân loại, đe dọa đến tính mạng và ảnh hưởng đến nền kinh tế toàn cầu

Để giảm thiểu tác hại của vi khuẩn (có hại)/ virus/ kí sinh trùng thì mộttrong những biện pháp có tác dụng lớn nhất đó là phòng tránh không để cho cơthể bị nhiễm các loại vi khuẩn (có hại)/ virus/ kí sinh trùng này Để phòng tránh

sự xâm nhập của vi khuẩn/ virus/ kí sinh trùng đối với cơ thể ta nên rửa tay

thường xuyên, đúng cách với xà phòng, nước sạch; hoặc các loại nước rửa tay

có chứa cồn Ăn uống hợp vệ sinh, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm Sử dụngkhẩu trang đúng cách Tránh tiếp xúc quá gần với người bị bệnh dịch Khi dịchbệnh xảy ra có thể gây tình trạng thiếu các mặt hàng hoá như xà phòng, nướcrửa tay (không mua được các mặt hàng hoá này), vậy làm thế nào để có thểpha chế được dung dịch nước rửa tay để bảo vệ sức khoẻ

Chủ đề STEM “Pha chế nước rửa tay khô” được lựa chọn với mục đíchcủng cố kiến thức bài Ancol, vừa tận dụng các nguyên liệu dễ kiếm, ngoài ra còngiúp học sinh trải nghiệm với dự án pha chế nước rửa tay khô: Từ khâu thu thậpnguyên liệu, thiết kế quy trình sản xuất, đến thiết kế bao bì, lên kế hoạch quảng

bá sản phẩm;… Với các hoạt động đa dạng, HS được phát huy năng lực giảiquyết vấn đề và sáng tạo, vận dụng được kiến thức của nhiều lĩnh vực STEM

II MỤC TIÊU CỦA CHỦ ĐỀ

- HS nêu được khái niệm về độ rượu, cách pha loãng dung dịch rượu

- HS nêu được các thành phần cần có của nước rửa tay khô

- HS vận dụng được kiến thức liên môn (Hóa học, Sinh học, Toán học,Công nghệ, Kỹ thuật…) để phân tích quy trình điều chế nước rửa tay khô, đánhgiá thành phần hóa học trong sản phẩm

b) Kĩ năng

- Thiết kế kĩ thuật để xây dựng các dụng cụ, quy trình điều chế nước rửatay khô đảm bảo an toàn

- Tiến hành pha chế nước rửa tay khô

- Sử dụng thành thạo internet để thu thập thông tin; sử dụng thành thạocác phần mềm tạo video, phần mềm tạo bài thuyết trình…

- Tính toán xác định lượng nguyên liệu cần pha chế.

c) Thái độ

– Có thái độ tích cực, hợp tác trong làm việc nhóm;

– Yêu thích, say mê nghiên cứu khoa học;

– Có ý thức bảo vệ môi trường, tái tạo các vật liệu phế phẩm thành những sản phẩm có ích;

– Có ý thức bảo vệ sức khỏe cho mình và mọi người

- Năng lực tự chủ và tự học: Học sinh tự ôn tập kiến thức và vận dụngkiến thức để xây dựng qui trình tạo nước rửa tay khô

- Năng lực hoá học

III Vấn đề cần giải quyết/thách thức đặt ra cho học sinh

HS các nhóm cần pha chế nước rửa tay khô từ cồn, glyxerol, nước, tinh dầu,

…đảm bảo các yêu cầu sau:

- Nước rửa tay có khả năng diệt khuẩn

- Nước rửa tay không làm khô tay

- Nước rửa tay có mùi hương hấp dẫn

IV Kiến thức, kĩ năng nền sử dụng trong chủ đề

Kiến thức, kĩ năng của một số môn học làm cơ sở để xây dựng chủ đề gồm: - Môn Hóa học : Hóa học 11, chương 9, bài 40: Ancol

- Môn Sinh học: Sinh học 10, chương 3: Virus và bệnh truyền nhiễm

- Môn Công nghệ: Công nghệ 11, chương 2, bài 8: Thiết kế và bản vẽ kỹthuật

- Môn Toán học

Toán học 10, chương 5: Toán số, trung bình cộng

- Bước 1: Đổ 415 ml cồn 960 vào bình to

- Bước 2: Dùng xy lanh lấy 20 ml nước oxi già 3%, sau đó đổ vào bình

chứa cồn

- Bước 3: Tiếp tục thêm 7,5 ml Glyxerin Vì Glyxerin rất nhớt, nên sẽ bị

dính vào xy lanh đo Do đó cần phải rửa xy lanh bằng nước cất hoặc nước sôi đểnguội và sau đó đổ vào bình

- Bước 4: Thêm khoảng 2-3ml tinh dầu để giảm bớt mùi cồn và dung dịch

có mùi thơm dễ chịu Đậy ngay nắp bình sau khi pha xong dung dịch để không

bị bay hơi

- Bước 5: Lắc hoặc khuấy nhẹ dung dịch bằng đũa.

- Bước 6: Rót dung dịch qua chai nhỏ để tiện mang theo sử dụng.

 Yêu cầu về sản phẩm

Đánh giá sản phẩm nước rửa tay khô

Mùi hương nước rửa tay khô (hấp dẫn) 3

Dung dịch trong suốt, dung dịch đồng

Đánh giá bài báo cáo và bản thiết kế sản phẩm

Ghi đầy đủ các bước, thao tác rõ ràng,

ngắn gọn

3

Giải thích rõ qui trình tạo nước rửa tay

khô, vai trò của mỗi thành phần trong

sản phẩm

4

Trình bày rõ ràng, logic, sinh động 3

VI PHƯƠNG PHÁP VÀ HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ

1 Xác định kiến thức STEM trong chủ đề:

Sản phẩm Khoa học

(S)

Công nghệ(T)

Kĩ thuật(E)

Toán học(M)Nước rửa tay

- Tác hại của

vi khuẩn (cóhại) /virus/kísinh trùng đếnsức khoẻ conngười và cáchphòng

tránh

- Các thiết bị;

dụng cụ dùng

để pha chếnước rửa taykhô

- Bản vẽ hoặcthiết kếPowerPoint

mô tả quy phachế nước rửa tay khô

- Các phầnmềm tin họcthiết kế mẫubao bì sảnphẩm

- Xác địnhlượng nguyênliệu cần đểđiều chế500ml nướcrửa tay khô

- Tính toángiá thành vàhiệu quả phachế nước rửatay khô

- Vai trò của nước rửa taykhô

2 Chuẩn bị:

a Của giáo viên:

- Phương pháp dạy học theo nhóm;

- Bảng kiểm quan sát;

- Phiếu đánh giá dự án của GV và HS;

- Tiêu chí đánh giá sản phẩm: bài thuyết trình, nước rửa tay khô thành phẩm, bao bì sản phẩm, poster hoặc brochure giới thiệu về sản phẩm;

- Nội dung kiến thức chốt sau dự án hoàn thành;

- Trang thiết bị dạy học cần thiết để thực hiện dự án, nguyên liệu cần dùng

để làm thí nghiệm thực hành;

- Các tài liệu liên quan đến nước rửa tay khô; pha chế nước rửa tay khô

b Học sinh:

- Sách giáo khoa, sách tham khảo, máy tính,…;

- Kiến thức liên quan đến vi khuẩn (có hại)/ virus/ kí sinh trùng, vius Corona có nguy cơ gây hại rất lớn đối với con người;

- Kiến thức liên quan đến nước rửa tay khô;

- Thiết bị hỗ trợ học tập và các phần mềm khác (nếu có, khi cần thiết);

- Kết quả tham gia đánh giá và tự đánh giá dự án

- Ghi chép nội dung chính của bài ( GV “Chốt” kiến thức)

4 Kế hoạch thực hiện:

Hoạt động 1: Khởi động (15 - 20 phút)

- GV chia lớp HS thành 04 nhóm, bầu nhóm trưởng và thư kí nhóm.

- GV: Yêu cầu HS nêu những tác hại của vi khuẩn (có hại) /virus Corona/ký

sinh trùng… đến sức khoẻ con người

- HS: Một số tác hại chung của vi khuẩn (có hại)/ virus/ kí sinh trùng tới sức

khoẻ con người:

+ Làm suy giảm hệ miễn dịch;

+ Làm suy yếu những cơ quan chức năng;

+ Nguy hiểm đến tính mạng

- GV: Một trong những tác hại có thể dễ nhận thấy nhất của vi khuẩn là gây

đau bụng, ngộ độc thức ăn (khi ăn uống đồ ăn không hợp vệ sinh hoặc chântay nhiễm khuẩn, )

- GV: Ngoài ra, có một số đại dịch do virus gây ra như: SAR, H5N1, H1N1…

và nhấn mạnh hiện nay chúng ta đang phải đối diện với dịch Covid - 19 rấtnguy hiểm do chủng mới của virus Corona gây ra