DÂN CHỦ và dân CHỦ xã hôi CHỦ NGHĨA THỰC TRẠNG và GIẢI PHÁP THỰC HIỆN dân CHỦ TRONG nền GIÁO dục ở TP HCM HIỆN NAY

Trong các trường học luôn xác định việc thực hiện dân chủ là yếu tố quan trọng đểphát huy nội lực của mỗi cán bộ giáo viêc, nhân viên, học sinh, sinh viên trong việcthực hiện tốt mục tiê

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH ĐẠI HỌC BÁCH

KHOA 

BÀI TẬP LỚN MÔN CHỦ NGHĨA XÃ HÔỊKHOA HOC

ĐỀ TÀI:

DÂN CHỦ̉ VÀ DÂN CHỦ̉ XÃ̃ HÔI CHỦ̉ NGHĨ̃A THỰC TRẠNG

VÀ GIẢI PHÁP THỰC HIỆN DÂN CHỦ̉ TRONG NỀN GIÁO DỤC

Ở TP.HCM HIỆN NAY LỚP L03 - NHÓM 9 - HK 211 NGÀY NỘP ………

Giảng viên hướng dẫn: ThS.Đăng ̣ Kiều Diễm

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề̀ tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng “Dân chủ là cái quý báu nhất của nhân dân, chìakhóa vạn năng đề giải quyết mọi khó khăn” Và chúng ta lại càng thấy rõ hơn về ýnghĩa của dân chủ hơn nữa trong môi trường giáo dục, trong môi trường tri thức, thấyđược giá trị nhân văn sâu sắc của dân chủ trong cộng đồng xã hội có tầm ảnh hưởnglớn trong trường học và học sinh, sinh viên là thế hệ tương lai của đất nước, là tiền đềxây dựng một đất nước văn minh, tiến bộ, dân chủ

Trong các trường học luôn xác định việc thực hiện dân chủ là yếu tố quan trọng đểphát huy nội lực của mỗi cán bộ giáo viêc, nhân viên, học sinh, sinh viên trong việcthực hiện tốt mục tiêu của các nhà trường phát huy và đảm bảo quyền làm chủ, sứcsáng tạo trong nhà trường và các hoạt động khác, các lĩnh vực khác ngoài xã hội, mặtkhác nâng cao hơn nữa trách nhiệm, tầm quan trọng của học sinh, sinh viên là nhữngngười công dân tương lai, tạo ra bầu không khí dân chủ, cởi mở đoàn kết nội bộ gópphần giữ vững kỷ cương, duy trì nề nếp trong nhà trường và các hoạt động trong tổchức, xây dựng một xã hội văn minh, tiến bộ

Đồng thời cũng có rất nhiều câu hỏi được đặt ra trong việc thực hiện dân chủ tronggiao dục hiện tại như thế nào, đã đáp ứng được yêu cầu thực tiên của học sinh, sinhviên chưa? Và việc xây dựng dân chủ trong các cơ sở giáo dục là từng bước hoàn thiệnnền dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm dân chủ được thực hiện trong các lĩnh vực kháctrong thực tế cuộc sống Nhận thức được tầm quan trọng của việc thực hiện dân chủđầu tiên là trong giáo dục hiện nay nên nhóm chúng tôi đã lựa chọn đề tài liên quanđến việc thực hiện dân chủ trong lĩnh vực giáo dục nhằm góp phần………

2 Đối tượng nghiên cứu

Lĩnh vực giáo dục

3 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi không gian: Bao gồm các cơ sở giáo dục trên địa bàn TP.HCM

Phạm vi thời gian: Từ năm 2015-2020.

4 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề̀ tài

Thứ nhất, làm ro dân chủ và sự ra đời, phát triển của dân chủ

Thứ hai, làm ro quá trình ra đời và bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

Thứ ba, làm ro thực trạng, những mặt tích cực và mặt hạn chế của việc thực hiện dânchủ trong giáo dục hiện nay

Thứ năm, đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao việc thực hiện dân chủ tronglĩnh vực giáo dục

5 Phương pháp nghiên cứu

Chủ nghĩa xã hội khoa học là một môn chính trị - xã hội do đó khi nghiên cứu phải

sử sử dụng nhiều phương pháp có tính liên ngành nên ngoài việc sử dụng phương pháplịch sử, phương pháp logic nhóm chúng tôi còn vận dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp phân tích tổng hợp

- Phương pháp thống kê mô tả

- Phương pháp so sánh

6 Kết cấu của đề̀ tài

Ngoài mục lục, phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, đề tài gồm 02 chương:

- Chương 1: Dân chủ và dân chủ xã hội chủ nghĩa

- Chương 2: Thực trạng và giải pháp thực hiện dân chủ trong nền giáo dục ở TP HCM hiện nay

PHẦN NỘI DUNG Chương 1: DÂN CHỦ̉ VÀ DÂN CHỦ̉ XÃ̃ HỘI CHỦ̉ NGHĨ̃A

1.1 Dân chủ và sự ra đời, phát triển của dân chủ

1.1.1 Quan niệm về dân chủ

Dân chủ là quyền lực của nhân dân, thuộc về nhân dân, nhân dân là chủ nhân củanhà nước

Dân chủ là một hình thức hay hình thái nhà nước là chính thể dân chủ hay chế độdân chủ

Dân chủ là một loại nguyên tắc

Dân chủ là một giá trị xã hội phản ánh những quyền cơ bản của con người, là mộthình thức tổ chức nhà nước của giai cấp cầm quyền, có quá trình ra đời, phát triểncùng với lịch sử xã hội nhân loại

1.1.2 Sự ra đời và phát triển của các nền dân chủ

Chế độ cộng sản nguyên thủy: chưa có nền dân chủ

Chế độ chiếm hứu nô lệ: nền dân chủ nô.

Chế độ phong kiến: nền quân chủ phong kiến chuyên chế

Chế độ tư bản chủ nghĩa: nền dân chủ tư sản

Chế độ xã hội chủ nghĩa: nền dân chủ vô sản (XHCN)

Chế độ xã hội cộng sản chủ nghĩa: nền dân chủ mất đi vì giai cấp, nhà nước khôngcòn

Lê-nin: con đường biện chứng của quá trình phát triển dân chủ là “Từ chuyên chếđến dân chủ tư sản, từ dân chủ tư sản đến dân chủ vô sản, từ nhân chủ vô sản đếnkhông còn dân chủ nữa”

1.2 Dân chủ xã hội chủ nghĩa

1.2.1 Quá trình ra đời của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

Giai đoạn 1: Giai cấp công nhân làm cách mạng để giành lấy dân chủ

Giai đoạn 2: Giai cấp công nhân dùng dân chủ tổ chức nhà nước của giai cấp côngnhân và nhân dân lao động – Nhà nước xã hội chủ nghĩa

Dân chủ xã hội chủ nghĩa ra đời từ sau cách mạng tháng mười Nga (1917)

Dân chủ xã hội chủ nghĩa là: nền dân chủ cao hơn về chất so với nền dân chủ tư sản,

là nền dân chủ mà ở đó mọi quyền lực thuộc về nhân dân, dân là chủ dân làm chủ, dânchủ và pháp luật nằm trong sự thống nhất biện chứng, được thực hiện bằng Nhà nướcpháp quyền XHCN, đặc dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

1.2.2 Bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

Là thủ tiêu tình trạng áp bức giai cấp, dẫn tộc, giải phóng con người một cách triệt

để, toàn diện, thực hiện quyền tự do, bình đẳng của con người

Đảm bảo quyền lực thực sự thuộc về nhân dân

- Sở hữu xã hội về tư liệu sản xuất là chủ yếu

- Chủ thể phát triển lực lượng sản xuất và thụ hưởng lợi ích là nhân dân

*Bản chất tư tưởng văn hóa xã hội

- Hệ tư tưởng chủ đạo trong xã hội là chủ nghĩa Mác – Lê-nin

- Kế thừa giá trị của các nền văn hóa trước đó

- Thực hiện giải phóng con người triệt để và phát triển toàn diện cá nhân

Dân chủ xã hội chủ nghĩa là nhất nguyên về chính trị, đảm bảo vai trò duy nhất củaĐảng Cộng sản, chính sự lãnh đạo của Đảng là điều kiện cho dân chủ xã hội chủ nghĩa

ra đời, tồn tại và phát triển

Chương 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP THỰC HIỆN DÂN CHỦ̉ TRONG NỀN GIÁO DỤC Ở TP.HCM HIỆN NAY 2.1 Đăc ̣điểm việc thực hiện dân chủ trong nề̀n giáo dục ở TP.HCM hiện nay

2.1.1 Đặc điểm chung

Dân chủ trong ngành giáo dục luôn được xã hội và nhà nước đặc biệt quan tâm Tuynhiên, trong thời gian qua, việc thực hiện dân chủ tại nhiều cơ sở giáo dục, đào tạo cònhình thức, sơ sài, chưa hiệu quả, chất lượng chưa cao, vẫn còn xảy ra tình trạng mấtdân chủ Tuy trường nào vể hình thức cũng có khẩu hiệu, hô hào về công khai và dânchủ, kết thúc các cuộc họp, ai cũng nhất trí nhưng trong lòng còn bộn bề tâm tư, nghĩsuy về việc đánh giá giáo viên không công bằng, về thưởng phạt, phân công, chi tiêumua sắm công, xây dựng cơ sở vật chất, thái độ của hiệu trưởng đối với giáo viên…Điều đáng ngại là sự im lặng ngồi nghe về những khoản thu chi sai luật, mua sắm bấtminh, thu của học sinh những món tiền vô lý Quyền lợi của tập thể và quyền lợi củachính bản thân bị xâm phạm

Thực tế nhiều năm qua, việc “trên nói dưới gật” bất kể đúng sai không hề hiếmtrong môi trường giáo dục Giáo viên không dám nói khác, chứ chưa nói là nói trái ýcủa hiệu trưởng, dẫn đến việc mọi người che giấu ý kiến, quan điểm của mình Ở môitrường thiếu dân chủ, chỉ cần khác đi sẽ được lãnh đạo “chú ý” Nhiều trường học trởthành một “ốc đảo” khép kín về thông tin, thiếu hẳn tư duy phản biện, nhiều nơi bùng

nổ đấu đá phe phái mất đoàn kết triền miên,chủ yếu không thống nhất với nhau vềquyền lợi Rất nhiều quy định, chủ trương tháo gỡ cho giáo viên đưa xuống trường học

bị “tắc nghẽn” ở ban giám hiệu Luật vua không qua nổi lệ làng, như về giảm tải hồ

sơ sổ sách, về không bắt buộc thi giáo viên giỏi, về không được thu các loại tiềntrường chỉ nằm trên báo cáo Giáo viên nào thuộc diện “hay ý kiến ý cò” thì càng dễ

bị “gạch đít”, cho vào “sổ bìa đen”, đến thời điểm nâng lương hay xét, cho đi bồidưỡng nghiệp vụ lúc đó sẽ… tính sổ Nói chung là có hiện tượng trù dập với ai dám

đấu tranh Ban giám hiệu, nhất là hiệu trưởng quyết thế nào thì sẽ như thế, nói khác đi

sẽ rước họa vào thân Những tiếng nói chỉ được xầm xì, bàn tán sau buổi họp Giữahiệu trưởng và giáo viên ngày càng có khoảng cách Có ý kiến cho rằng, nhà trườngkhông chỉ mất dân chủ mà còn nhiều nơi có sự “khiếp nhược”! Đúng là giáo viênkhiếp nhược, sợ bị trù úm vì họ phải “chạy việc”, nhỡ ra mất việc thì khốn khổ cả nhà.Hiệu trưởng thừa biết điều này nên dễ thao túng Giáo viên trẻ mong được hiệu trưởng

ưu ái, mong có điều kiện thuận lợi thăng tiến nên đa phần chọn thái độ im lặng, thậmchí a dua theo những sai trái của hiệu trưởng, còn giáo viên già thì thì làm thinh để yên

ổn chờ đến ngày nghỉ hưu Ở đây, đấu tranh vì sự trong sáng dân chủ bị thủ tiêu

Trong khi đó, Hội đồng trường - một chế định để kiểm soát các cam kết, thực hiệnquy định của nhà trường - hiện nay chỉ có không đến 20% cơ sở thành lập Nhiều nơithành lập lấy lệ và hoạt động còn hình thức Các mối quan hệ giữa hiệu trưởng và giáoviên, giữa hiệu trưởng với các tổ chức đoàn thể, giữa giáo viên và học sinh… ở nhiềunơi bị méo mó Nhà trường thiếu dân chủ khó triển khai cải cách giáo dục

Cùng với xu thế phát triển dân chủ của xã hội, dân chủ trong nhà trường ngày naycũng đã tiến bộ hơn nhiều so với trước đây Cán bộ quản lý nhà trường gần gũi, cởi

mở hơn với giáo viên, nhân viên, lắng nghe được nhiều hơn những ý kiến, những tâm

tư nguyện vọng của anh chị em đồng nghiệp, phụ huynh và học sinh trong nhà trường.Những mâu thuẫn trong nhà trường xuất phát từ sinh hoạt thiếu dân chủ giảm thiểuhầu như không còn Giới hạn chính hiện nay là đời sống thu nhập của giáo viên vẫncòn khó khăn, ảnh hưởng lớn đến mức độ cống hiến của đội ngũ cho công cuộc đổimới phát triển nhà trường Những thói quen, nề nếp cũ thiếu tiến bộ trong nhà trườngchưa thực sự được tích cực đấu tranh xóa bỏ, tình trạng nể nang hay ngại khó vẫn còntồn tại Việc thực hiện cơ chế dân chủ chưa đầy đủ và chưa thường xuyên ở một sốnhà trường do áp lực công việc mỗi ngày một cao hơn đang làm ảnh hưởng không ítđến quá trình thực hiện dân chủ

Dân chủ thường được đề cập đến như một tính chất của một xã hội hay một cộngđồng, đơn vị Nhưng thường chúng ta chỉ nhận thức nó như một mối quan hệ đơnthuần giữa cấp quản lý và người bị quản lý chứ chưa cảm nhận hết được giá trị nhânvăn sâu sắc của dân chủ trong cộng đồng xã hội như đã nói ở phần mở đầu trên đây

Chân lý ấy còn có ảnh hưởng lớn trong học sinh, thế hệ tương lai của đất nước, mộtđất nước văn minh, dân chủ Cho nên chúng ta phải thể hiện sự dân chủ như là một lẽsống, không chỉ là mối quan hệ bình thường để có thể đối phó hoặc giả tạo với nó Cơchế dân chủ trong nhà trường thường thể hiện ở kỳ họp định kỳ (Liên tịch, giao ban,họp Hội đồng sư phạm…), qua sinh hoạt đoàn thể, qua họp thư, qua lịch tiếp dân vàhiệu quả nhất là gặp gỡ trao đổi Nếu không thực hiện thường xuyên thì dân chủ củađơn vị khó được phát huy.

Trước hết là sự đoàn kết, đồng lòng của toàn thể hội đồng nhà trường, tất cả vì sựtiến bộ chung Ở đó, người lãnh đạo quản lý toàn tâm toàn ý để có tầm nhìn đúng cho

sự phát triển và có tâm để cảm thông, chia sẻ và đủ sức thuyết phục mọi người pháthuy thế mạnh và khắc phục điểm yếu để đưa đơn vị phát triển, tiến bộ một cách vănminh và khoa học nhất Giáo viên, nhân viên trong đơn vị nhận thức được đầy đủ ýnghĩa và giá trị của mọi hoạt động trong nhà trường, xem đó như một phần máu thịt,trách nhiệm của mình để cùng chia sẻ một cách tự giác và chủ động; không né tránh,

co thủ, đối phó Các đoàn thể trong trường thể hiện đầy đủ và thực chất chức năng đạidiện của mình một cách hiệu quả và thiết thực Cơ chế hoạt động dân chủ trong nhàtrường được thực hiện một cách nề nếp, chất lượng Chúng ta phải hết sức cảnh giáctình trạng “bằng mặt mà không bằng lòng” hay “dân chủ hình thức”, có thể không xảy

ra mâu thuẫn hay đổ vỡ lớn nhưng thực chất là mất dân chủ, không phát huy được sứcmạnh chung và bản chất văn minh tiến bộ của nhà trường

Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thị Nghĩa thừa nhận có thực tế văn bản quy chế dânchủ rất nhiều nhưng việc thực hiện tại nhiều cơ sở GD-ĐT còn hình thức, sơ sài, chưahiệu quả, chất lượng chưa cao Một số cơ sở giáo dục vẫn còn xảy ra tình trạng mấtdân chủ, cá biệt có cá nhân vi phạm đạo đức nhà giáo Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam đềnghị Thứ trưởng Nguyễn Thị Nghĩa đánh giá thẳng thắn việc mất dân chủ, tình trạngkhiếu kiện ở một số cơ sở giáo dục được phản ánh thời gian qua là cá biệt hay là tươngđối nhiều trong các nhà trường “Chúng ta nhìn thẳng vào những bất cập cũng phải rất

nỗ lực mới khắc phục được nhưng nếu không nhìn thẳng vào thì chắc chắn không baogiờ khắc phục được” - Phó Thủ tướng nhấn mạnh Trả lời câu hỏi này, bà Nghĩa chorằng vai trò của người đứng đầu rất quan trọng trong thực hiện dân chủ trong cơ sở

giáo dục Đơn cử tình trạng khiếu kiện vượt cấp ở một số trường ĐH hay vụ việcTrường Tiểu học Nam Trung Yên vừa qua là bài học kinh nghiệm về dân chủ, về tráchnhiệm của người đứng đầu nhà trường Cũng theo bà Nghĩa, việc lập hội đồng trường,một cơ cấu để giám sát, phân chia quyền lực với người đứng đầu nhằm ngăn chặn sựmất dân chủ trong nhà trường theo quy định của pháp luật chưa được coi trọng Hiệnmới có 16 trường ĐH trong số các trường do bộ quản lý thành lập hội đồng trườngsong hoạt động vẫn còn hình thức Kết luận hội nghị Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam yêucầu việc thực hiện quy chế dân chủ trong môi trường giáo dục phải đi trước để lan tỏatinh thần dân chủ trong toàn xã hội.

Để phát triển, mỗi dân tộc, không còn con đường nào khác là bắt đầu từ chính conngười Một nền giáo dục tốt là một nền giáo dục phong phú, gần cuộc sống và luônthích ứng với những đòi hỏi của cuộc sống Môi trường giáo dục tốt phải là vườn ươmnhân cách, kỹ năng

2.1.2 Giáo viên, giảng viên, cán bộ quản lý

Trong công tác quản lý, việc phân công nhiệm vụ cho các thành viên trong nhàtrường hàng năm do hiệu trưởng quyết định Việc bố trí giáo viên chủ nhiệp lớp, khuvực hay phân hiệu thường được thực hiện một cách dân chủ qua các bước Thứ nhất làxem xét hoàn cảnh gia đình, trình độ chuyên môn, sở trường, khí chất Tiếp theo là tổchức cuộc họp liên tịch, hiệu trưởng thông qua dự kiến phân công chuyên môn trongcuộc họp chi bộ để chi bộ có hướng chỉ đạo và thăm dò lắng nghe ý kiến phản biện củacác đảng viên để làm cơ sở Bên cạnh đó là xem xét quyết định phân công chuyên môncủa tất cả các năm học trước, kết quả xét thi đua, xét công chức, kết quả công tác trongsuốt quá trình, đánh giá điểm mạnh và điểm yếu của từng cá nhân, xem xét hoàn cảnhgia đình, tình hình sức khỏe… Các đối tượng không được phân công theo nguyệnvọng sẽ được mời trao đổi, phân tích, giải thích, đồng thời có hướng động viên, khích

lệ, lưu ý đến việc biểu dương thành tích của họ…Cuối cùng là tổ chức cuộc họp hộiđồng Sư phạm để công bố quyết định phân công chuyên môn đầu năm học và lắngnghe ý kiến của cán bộ, giáo viên, nhân viên, đồng thời phân công nhiệm vụ, sắp xếpbuổi dạy, thời khóa biểu một cách khoa học Hiệu trưởng có quyền quyết định khi cóquan điểm không thống nhất trong phân công nhiệm vụ Hiệu trưởng phải có tính toán

tốt và khả năng quyết đoán, cũng như dự báo trong một năm học để tránh thay đổi dotách lớp, ghép lớp, nhận giáo viên mới, có giáo viên chuyển đi, giáo viên nghỉ sản vàcác qui định mới của Nhà nước về biên chế, bố trí chức danh , có biện pháp tốt đốivới những trường hợp “Khẩu phục, tâm chưa phục” trong việc chấp hành phân côngnhiệm vụ Đó là quy trình phân công nhiệm vụ một cách khoa học và thể hiện rõ néttính dân chủ trong nhà trường.

Việc tổ chức cuộc họp liên tịch để bàn bạc điều chỉnh phân công nhiệm vụ một cáchphù hợp nhất để từng cá nhân phát huy tốt sở trường và được sự đồng ý cao của cácthành viên tham dự Nhưng thực tế, cuộc họp liên tịch nhà trường cũng chỉ là thủ tục.Bởi vì, người đứng đầu các tổ chức, đoàn thể (Đoàn thanh niên, Công đoàn cơ sở)trong nhà trường lại là giáo viên, vì nhiều lý do họ không thể đứng ra để bênh vực mộtcách chính đáng cho đoàn viên của mình Tiếng nói của họ, trên thực tế không cónhiều “trọng lượng” và hơn thế nữa họ cũng “lo thân mình còn chưa xong” Cuốicùng, người giáo viên phải chấp hành mọi sự phân công của hiệu trưởng Mọi đề xuất,nguyện vọng chính đáng đều không được xem xét Sự mất dân chủ trong việc điềuhành, quản lý còn nhiều nguyên nhân khác nữa Nhưng chung quy lại, việc thiên lệch,mối quan hệ gia đình, và những vấn đề tế nhị đã dẫn đến sự lạm quyền, xem nhẹ cácđoàn thể trong nhà trường, từ đó làm mất niềm tin của giáo viên đối với tập thể, đốivới lãnh đạo Dân chủ được giáo viên coi như vấn đề cao xa, mà người giáo viênkhông “với” đến được

Vậy nên, dân chủ cần thể hiện rõ ở phẩm chất của người đứng đầu, là người lãnh đạobiết lắng nghe và tiếp thu những ý kiến cá nhân, đoàn thể trong nhà trường, biết thu thậpthông tin đa chiều và không vụ lợi, biết cách giải quyết kịp thời về chế độ chính sách,không câu nệ những quy định rập khuôn Đặc biệt, dân chủ thể hiện tốt hơn trong việcthực hiện chế độ công khai tài chính theo quy định, hiện nay đây là vấn đề rất “nhạycảm”, định kỳ công khai các chế độ chính sách và quyền lợi đối với thành viên trong nhàtrường Cuối cùng, người lãnh đạo tốt là người thực hiện thường xuyên quy chế dân chủ,biết đi đầu trong việc đấu tranh chống những biểu hiện như cửa quyền, sách nhiễu, thànhkiến, trù dập và làm trái nguyên tắc Biết xây dựng nhà trường thành biểu tượng của

“thương hiệu”: dân chủ, kỷ cương, tình thương và trách nhiệm

Chính vì nhiều năm qua quyền dân chủ đáng có của nhiều giáo viên, giảng viên vẫnchưa được thực hiện tốt, nên đến nay, bộ Giáo Dục đã ban hành Nghị định24/2021/NĐ-CP quy định việc quản lý trong cơ sở giáo dục mầm non và cơ sở giáodục phổ thông công lập, trong đó, quy định trách nhiệm, quyền hạn của hiệu trưởng,giáo viên khi thực hiện dân chủ trong hoạt động giáo dục.

Trách nhiệm và quyền hạn của người đứng đầu cơ sở giáo dục (hiệu trưởng) Tổchức cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, người lao động tham gia xây dựng kếhoạch tuyển sinh, kế hoạch giáo dục của nhà trường, kế hoạch quản lý tài chính, tàisản, tổ chức bộ máy và thật sự của cơ sở giáo dục; trình Hội đồng trường phê duyệtcác kế hoạch trước khi tổ chức thực hiện Tổ chức thực hiện kế hoạch tuyển sinh, kếhoạch giáo dục của nhà trường, kế hoạch quản lý tài chính, tài sản, tổ chức bộ máy vànhân sự của cơ sở giáo dục; quản lý, sử dụng các nguồn lực xã hội hóa, bảo đảm đúngmục đích, công bằng, công khai, minh bạch Tổ chức đánh giá và kiểm định chấtlượng giáo dục của cơ sở giáo dục theo quy định; tổ chức cho cán bộ, giáo viên, nhânviên, người lao động tham gia đánh giá chất lượng giáo dục và kiểm định chất lượnggiáo dục của cơ sở giáo dục Công khai mục tiêu chất lượng giáo dục, điều kiện bảođảm chất lượng giáo dục, kết quả tuyển sinh, kết quả giáo dục, kết quả đánh giá vàkiểm định chất lượng giáo dục của cơ sở giáo dục theo quy định của pháp luật Thựchiện trách nhiệm và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật về thực hiện dân chủtrong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập

Trách nhiệm và quyền hạn của giáo viên, nhân viên, người lao động trong cơ sở giáodục Tham gia xây dựng và thực hiện kế hoạch tuyển sinh, kế hoạch giáo dục của nhàtrường, kế hoạch quản lý tài chính, tài sản, tổ chức bộ máy và nhân sự của cơ sở giáodục theo chức năng, nhiệm vụ được phân công Tham gia tổ chức tuyển sinh, tổ chứchoạt động giáo dục, quản lý tài chính, tài sản, tổ chức bộ máy và nhân sự của cơ sởgiáo dục theo chức năng, nhiệm vụ được phân công Tham gia giám sát việc tổ chứctuyển sinh, tổ chức hoạt động giáo dục, quản lý tài chính, tài sản, tổ chức bộ máy vànhân sự của cơ sở giáo dục theo quy định của pháp luật Thực hiện trách nhiệm vàquyền hạn khác theo quy định của pháp luật về thực hiện dân chủ trong hoạt động của

cơ quan hành chính nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập

2.1.3 Học sinh, sinh viên

Những năm qua, nhiều chính sách được đưa ra nhằm để học sinh, sinh viên thựchiện quyền dân chủ của mình Tuy nhiên, mục tiêu đạt được rất ít ỏi vì hầu hết họcsinh, sinh viên khá rụt rè, e ngại, lo sợ để công khai thể hiện ý kiến, quan điểm củamình Vì các học sinh, sinh viên đều có quan điểm rằng những quy định, nội quy đócủa nhà trường là ý kiến, sự tán thành chung của các bậc thầy cô hay là những họcsinh khác chấp nhận được mình cũng chấp nhận được Chính vì lẽ đó, cần phải xóa bỏ

tư tưởng sai lệch của học sinh, sinh viên để họ thực hiện quyền dân chủ chính đángcủa mình

Từ đó, ngành giáo dục đã cho phép học sinh được đóng góp ý kiến để xây dựng: Nộiquy, quy định của nhà trường có liên quan đến học sinh Tổ chức phong trào thi đua vàcác hoạt động khác trong nhà trường có liên quan đến học sinh Việc tổ chức giảngdạy của giáo viên, học tập của học sinh trong nhà trường có liên quan đến quyền lợihọc tập của học sinh Những ý kiến đóng góp của học sinh, sinh viên ngày nay cũng cóthể không cần phải bày tỏ công khai mà có thể gặp riêng hay đóng góp với tư cách ẩndanh Chính những điểm mới này sẽ tạo nên cơ hội tốt đề dân chủ được thực hiện

Nhằm phát huy quyền dân chủ một cách mạnh mẽ và toàn diện, nhiều trường phổ thông

ở thành phố Hồ Chí Minh đã thực hiện chương trình “Đối thoại mùa xuân” vào thời điểmhọc sinh chuẩn bị nghỉ Tết Nguyên đán Cụ thể, sau khi học sinh kiểm tra xong học kì 1,các trường tổ chức chương trình này nhằm lắng nghe tiếng nói của các em qua nhiềuphương diện Học sinh tự do bày tỏ ý kiến của mình về việc dạy của giáo viên, các hoạtđộng phong trào của trường lớp và những mong muốn khác mà các em gửi gắm Trướckhi chương trình “Đối thoại mùa xuân” diễn ra khoảng một tuần, lớp trưởng của từng lớptiến hành khảo sát ý kiến của các thành viên sau một học kì Học sinh tự do nêu ý kiến củamình về phương pháp giảng dạy, cách ứng xử của giáo viên, nhân viên nhà trường Các

em cũng có quyền đánh giá các hoạt động phong trào của trường, lớp hoặc điều kiện vuichơi giải trí nơi mình đang theo học Cùng với đó, học sinh cũng có thể đề xuất nhữngcách làm hay có hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng học tập, sinh hoạt Ý kiến riêng củathành viên được xem như ý kiến chung của tập thể lớp nên học sinh không phải lo sợ lộdanh tính cá nhân Sau đó, lớp trưởng tập hợp các

ý kiến, phân loại thành những nội dung chính và trực tiếp gửi cho Ban Giám hiệu nhàtrường Với cách làm này, giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn gần như không canthiệp đến học sinh khi các em có ý kiến trái chiều về thầy cô, trường lớp Cũng nhờ cáchlàm này, học sinh đã có nhiều ý kiến đóng góp thiết thực, chân tình cho thầy cô, kể cảBan Giám hiệu.

2.2 Thực trạng thực hiện dân chủ trong nề̀n giáo dục ở TP.HCM hiện nay

2.2.1 Những mặt đạt được và nguyên nhân

Những thành tựu đã đạt được trong thực hành dân chủ ở nhà trường đại học ViệtNam hiện nay:

*Về thực hành dân chủ trong nội dung, chương trình giảng dạy

Với phương châm đào tạo “lấy người học làm trung tâm”, ngành giáo dục- đào tạođang tiến hành đổi mới nội dung chương trình và quy trình đào tạo nhằm tăng khảnăng chủ động, sáng tạo, kích thích năng lực tự học, độc lập nghiên cứu của sinh viên.Những đổi mới này có ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch giảng dạy của các trường đạihọc, đến kế hoạch dạy học của giảng viên và sinh viên

Các chương trình đào tạo đại học thường xuyên được cải tiến, được xây dựng lạitheo hướng tăng cường tính liên thông giữa các chương trình đào tạo gần ngành vớinhau, tăng cường các môn tự chọn giúp sinh viên có thể chọn học những môn hợp sởtrường, nguyện vọng của mình Các trường đại học ở nước ta vẫn đang trong quá trìnhchuyển đổi triệt để quy trình đào tạo từ niên chế sang học chế tín chỉ Quy trình nàycho phép sinh viên tự chọn kế hoạch học tập riêng cho mình, phát huy tối đa quyềnlàm chủ của cả người học và người dạy Tuy nhiên, cần có thời gian và những điềukiện tối thiểu để từng bước làm quen với mô hình đào tạo mới này

Thực tiễn giảng dạy cho thấy, đội ngũ giảng viên đã hoàn thành tương đối tốt nhiệm

vụ của mình Họ tôn trọng chương trình, tôn trọng người học, chuyển tải đủ nội dungtheo những chương trình thích hợp với chức năng, nhiệm vụ đào tạo của của trườngmình Đây là yếu tố quan trọng để tạo nên sự đồng thuận trong mục tiêu đào tạo chunggiữa các trường, vừa phát huy được những thế mạnh của từng trường trong việc giảngdạy

*Thành tựu thực hành dân chủ trong đào tạo, nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế

ở các nhà trường đại học nước ta

Thực hiện dân chủ trong nhà trường, trước hết là tạo cơ chế để mỗi cán bộ, giảngviên được tham gia vào quá trình hoạt động chuyên môn của nhà trường, làm cho họthực sự trở thành những người làm chủ trong nhà trường Trường đại học là cơ sở đàotạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước, đồng thời là cơ sở nghiên cứu khoahọc và chuyển giao công nghệ cho các lĩnh vực hoạt động kinh tế- xã hội của cả nước.Trường đại học phải chịu trách nhiệm trước toàn xã hội về các sản phẩm khoa học,công nghệ của mình, trong đó sản phẩm đặc biệt là các chuyên gia thuộc các lĩnh vựckinh tế, văn hóa, xã hội khác nhau Trong bối cảnh của cuộc vận động “hai không” vớibốn nội dung của ngành giáo dục và đào tạo hiện nay: không bệnh thành tích; khôngtiêu cực trong thi và kiểm tra; không đào tạo không đạt chuẩn và không theo nhu cầu

xã hội; không vi phạm đạo đức nhà giáo thì việc toàn thể cán bộ, giảng viên tham giavào quá trình hoạt động chuyên môn của nhà trường càng trở nên quan trọng hơn baogiờ hết Hơn nữa, việc trao quyền tự chủ cho các trường đại học trong việc xác địnhquy mô đào tạo, tuyển sinh, chất lượng đào tạo đòi hỏi các nhà trường phải có nănglực tự quản tốt, nếu không sẽ bị đào thải

Vấn đề dân chủ trong quá trình đào tạo ở các trường đại học nước ta thời gian qua đãtừng bước được cải thiện và đạt được những thành tựu bước đầu quan trọng Quy trìnhtuyển sinh dần dần được cải tiến theo hướng công khai, công bằng, dân chủ hơn Quy

mô đào tạo mở rộng tương đối hợp lý, tạo điều kiện cho phần lớn thanh niên có đủđiều kiện tham gia học tập tại các trường đại học

Vấn đề tuyển dụng sinh viên sau khi ra trường vào làm việc tại các các cơ sở cũngđược công khai hóa Nhiều trường đại học đã phối kết hợp với các cơ sở tuyển dụng đểthực hiện “đào tạo theo nhu cầu xã hội”, thực hiện “ba công khai”, nhờ đó người học

và gia đình họ có điều kiện thuận lợi trong việc chọn trường, chọn nghề, chọn nơi làmviệc sau khi ra trường

*Thực hiện tốt vấn đề dân chủ trong quản lý tài chính và cơ sở vật chất của nhà

trường

Quá trình thực hiện dân chủ trong lĩnh vực quản lý những năm qua ở các trường đạihọc nước ta đã đạt được một số bước phát triển quan trọng, góp phần làm cho nhàtrường ngày càng lớn mạnh Các lĩnh vực quản lý của nhà trường đã dần dần đượccông khai hóa, minh bạch hóa và có hiệu quả ngày càng cao, được cán bộ, giảng viêntrong trường ghi nhận Hầu hết các trường đại học đều thực hiện tốt “ba công khai”,

“bốn kiểm tra”

Trước hết là về quản lý tài chính, chi tiêu trong nhà trường Tài chính của một trườngđại học bao gồm các nguồn thu chính là: nguồn thu do ngân sách nhà nước cấp; nguồn thuhọc phí; nguồn thu từ đào tạo ngoài ngân sách (đào tạo hợp đồng, đào tạo tại chức, v.v.);nguồn thu từ các hoạt động khoa học, công nghệ; các nguồn tài trợ khác Do các nguồnthu khá đa dạng nên đây là lĩnh vực dễ nảy sinh tiêu cực Hiệu trưởng là người chịu tráchnhiệm toàn bộ về các nội dung thu, chi tài chính trong trường cho nên cũng dễ xảy ra tìnhtrạng độc đoán, chuyên quyền, mất dân chủ trong lĩnh vực này Đây còn là nội dung nhạycảm do nó liên quan trực tiếp đến thu nhập và cuộc sống của mỗi người nên thường đượcmọi người quan tâm Mỗi khoản thu, chi không hợp lý hay những thủ tục thanh toán rườm

rà đều gây bất bình cho cán bộ, giảng viên Hiện nay, các nhà trường đã có nhiều cố gắngtrong việc công khai các khoản thu chi trong các báo cáo tại đại hội công nhân viên chứctrường hàng năm, các khoản thu chi đều có giải trình rõ ràng Trong việc mua sắm trangthiết bị, xây dựng cơ bản trong trường đều được công khai hóa, khách quan hóa trong việcđấu thầu, đấu giá Những công việc liên quan đến tài chính và cơ sở vật chất (phòng kếhoạch tài chính, phòng quản trị của các trường) đều được giao cho những người cóchuyên môn để giúp đỡ ban giám hiệu, hiệu trưởng trong quản lý tài chính và cơ sở vậtchất của nhà trường

*Thực hành dân chủ trong công tác quản lý cán bộ

Việc thực hiện chính sách đối với cán bộ, giảng viên và việc tuyển dụng, sử dụng, bổnhiệm, quản lý đào tạo cán bộ đã được các trường từng bước thực hiện có hiệu quả.Các hoạt động này đã được thực hiện đúng quy trình, đảm bảo công khai, dân chủ nênđược cán bộ, giảng viên ghi nhận

Việc công khai hóa và thực hiện đúng các chính sách đối với cán bộ, giảng viên luôn

là ưu tiên hàng đầu trong các trường đại học vì nó tác động trực tiếp đến thái độ làm

việc và bầu không khí dân chủ trong trường Rất nhiều chế độ, chính sách đối với cán

bộ, giảng viên được thực hiện kịp thời và hiệu quả như tăng lương đúng chế độ, cácchính sách ưu đãi nghề nghiệp, thanh toán vượt giờ, tiền hỗ trợ tăng thêm, hỗ trợ họctập, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, chi cho nghiên cứu khoa học của cán bộ, giảngviên, v.v Những việc làm cụ thể mà các trường đại học đã thực hiện được góp phầnđáng kể vào việc nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho cán bộ, giảng viên trongtrường, kích thích tính tích cực của cán bộ, giảng viên thực hiện tốt nhiệm vụ chính trịcủa nhà trường

Vấn đề tuyển chọn, bố trí, sử dụng và điều động cán bộ cũng từng bước được côngkhai hóa về chỉ tiêu, tiêu chuẩn, quy trình tuyển dụng và bố trí cán bộ Quy trình bổnhiệm cán bộ lãnh đạo các cấp trong trường dần dần được xác lập hợp lý, vừa đảm bảoquyền dân chủ, vừa có định hướng, lãnh đạo thống nhất từ trên xuống, từ khâu quyhoạch cán bộ, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ nguồn kế cận đến tiến trình bầu cử đều có kếhoạch rõ ràng và có sự thăm dò ý kiến, lấy phiếu tín nhiệm của cán bộ, giảng viêntrong trường (tùy vào từng chức danh và căn cứ vào điều kiện cụ thể mà các trườnglựa chọn mức độ phổ cập của việc lấy phiếu tín nhiệm - trực tiếp hoặc đại diện)

*Trong công tác quản lý sinh viên

Sinh viên là lực lượng đông đảo nhất trong các trường đại học nước ta hiện nay Vớiphương châm đào tạo là lấy người học làm trung tâm thì dân chủ trong sinh viên làmột trong những nội dung rất quan trọng của việc thực hiện dân chủ trong nhà trường

Để sinh viên hiểu hơn về quyền và trách nhiệm thực hiện dân chủ của mình trong nhàtrường, các trường đại học đã tổ chức tuần sinh hoạt công dân, tuần sinh hoạt chính trịđầu khóa, các buổi nói chuyện chuyên đề, hội thảo, v.v Thông qua những hội nghị,hội thảo này, sinh viên được học tập, phổ biến các quy chế, quy định của ngành và nhàtrường, các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước, qua

đó nắm bắt được quyền và nghĩa vụ của mình Ngoài ra, các trường còn cung cấp chosinh viên các tài liệu về quy chế đào tạo, cung cấp nguồn tư liệu để sinh viên tìm hiểuthêm về các chính sách, pháp luật liên quan đến quyền và nghĩa vụ của sinh viên trongnhà trường đại học