ĐỊNH tội DANH tội lạm DỤNG tín NHIỆM CHIẾM đoạt tài sản từ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ hồ CHÍ MINH

Như vậy, có thể kết hợp các nội dung trên và quy định tại Điều 142 BLHS 2015 để nêu ra khái niệm đối với Tội phạm hiếp dâm người dưới 16 tuổi như sau: “Tội phạm đối với Tội hiếp dâm ngư

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, chưa được công

bố trong bất cứ công trình nghiên cứu khác

Tác giả

Võ Anh Thảo

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI 7

1.1 Khái niệm, đặc điểm của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi 7 1.2 Các dấu hiệu pháp lý của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi 9 1.3 Phân biệt Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi với một số tội phạm khác mà nạn nhân là người dưới 16 tuổi 28

Chương 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI TẠI TỈNH SÓC TRĂNG

VÀ KIẾN NGHỊ 42

2.1 Tổng quan áp dụng pháp luật hình sự về Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi tại tỉnh Sóc Trăng 42 2.2 Kiến nghị các giải pháp bảo đảm áp dụng đúng pháp luật hình

sự về Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi 64

KẾT LUẬN 78 TÀI LIỆU THAM KHẢO 80

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

BLHS 1999 Bộ luật Hình sự năm 1999 sửa đổi, bổ sung năm 2009

BLHS 2015 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thực hiện tư tưởng của Người, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm, chú trọng kiện toàn hệ thống pháp luật, chính sách về bảo vệ, chăm sóc trẻ em Đặc biệt, Luật Trẻ em có hiệu lực từ ngày 1-6-2017 đã cụ thể hóa nhiều quan điểm tiến bộ, góp phần tăng cường công tác giáo dục, bảo vệ trẻ em Chính sự vào cuộc đồng bộ, toàn diện nên công tác bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em của Việt Nam đã đạt được những kết quả quan trọng

Tại khoản 1 Điều 37 quy định: “Trẻ em được nhà nước, gia đình và xã

hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục; được tham gia vào các vấn đề về trẻ em Nghiêm cấm xâm hại, hành hạ, ngược đãi, bỏ mặc, lạm dụng, bốc lột sức lao động và những hành vi khác xâm phạm quyền trẻ em” Do trẻ em chưa phát

triển đầy đủ về thể chất, tâm sinh lý, chưa có khả năng nhận thức một cách cơ bản và tự bảo vệ mình nên ở độ tuổi này rất dễ tổn thương về mọi mặt và tại

Điều 20 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Mọi người có quyền bất khả xâm

phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối

xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm”[44]

Hành vi xâm hại tình dục trẻ em ngoài việc bị tổn thương sức khỏe, nó còn xâm hại đến danh dự, nhân phẩm trẻ em, ảnh hưởng xấu đến sự phát triển lành mạnh của các em sau này Vì vậy, quyền được tôn trọng và bảo vệ của trẻ em tránh mọi sự xâm hại có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, mọi hành vi xâm hại đến trẻ em đều cần phải được phát hiện kịp thời, xử lý nghiêm minh với các hình phạt nghiêm khắc hơn

Trong những năm qua tình hình tội phạm diễn biến rất phức tạp trên cả nước nói chung và trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng, ngày càng có chiều hướng gia tăng Đặc biệt, nhóm tội xâm hại liên quan đến trẻ em ngày càng phức tạp về

hành vi Tội phạm hiếp dâm người dưới 16 tuổi không phải là tội danh mới

mà là sửa đổi về tên tội so với quy định của Bộ luật Hình sự năm 1999 (trước đây) Trải qua quá trình thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm về tình dục nói chung và các hành vi phạm Tội hiếp dâm nói riêng Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi được quy định trong Bộ luật Hình sự năm 2015 có nhiều sửa đổi phù hợp và đáp ứng nhu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm trong thời kỳ

mới Tội phạm liên quan đến tình dục bao gồm nhiều loại khác nhau nhưng

chung quy lại đều xâm hại đến các khách thể mà BLHS bảo vệ Tuy nhiên, để đánh giá hiểu đúng bản chất của từng loại tội phạm có sự khác nhau Trong thực tiễn, để làm sáng tỏ tội danh liên quan đến Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi còn nhiều tranh cãi, gây khó khăn cho việc áp dụng pháp luật

Trong bối cảnh phức tạp của tình hình tội phạm hiện nay, các cơ quan tiến hành tố tụng nhìn chung đã áp dụng pháp luật một cách đúng đắn có hiệu quả, đáp ứng được yêu cầu của công cuộc đấu tranh phòng chống nhiều loại tội phạm, góp phần làm ổn định tình hình chính trị địa phương

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt làm được trong thời gian qua, hoạt động điều tra, truy tố, xét xử các vụ án vẫn còn những hạn chế bất cập như trong việc định khung hình phạt và quyết định hình phạt (QĐHP) cũng chưa chính xác, dẫn đến tình trạng án bị hủy, sửa Những bất cập, hạn chế đó do nhiều nguyên nhân khác nhau trong đó việc nhận thức pháp luật giữa các cơ quan tiến hành tố tụng khác nhau

Ngày 01 tháng 10 năm 2019, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao ban hành Nghị quyết số 06/2019/NQ-HĐTP về hướng dẫn áp dụng một

số quy định tại các Điều 141,142, 143, 144, 145, 146, 147 của Bộ luật Hình

sự và việc xét xử vụ án xâm hại tình dục người dưới 18 tuổi đã phần nào góp phần hạn chế việc định tội danh sai trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử nhóm tội phạm xâm hại tình dục người dưới 18 tuổi [42]

Vì vậy, việc nghiên cứu các vấn đề liên quan đến tội phạm hiếp dâm người dưới 16 tuổi nhằm có sự thống nhất trong nhận thức các quy định của pháp luật, phân tích thực tiễn xét xử trên cơ sở đó đề xuất hoàn thiện pháp luật nâng cao hiệu quả xét xử các vụ án có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng Vì vậy, tác giả quyết định chọn đề tài: “Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi từ thực tiễn tỉnh Sóc Trăng” làm luận văn thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Hiện nay có nhiều các công trình nguyên cứu về nhóm tội phạm xâm phạm tình dục người dưới 18 tuổi

Về các công trình là Sách chuyên khảo có:

- Số chuyên đề về Bộ luật Hình sự năm 1999 của Tạp chí Dân chủ và pháp luật, Bộ Tư pháp, xuất bản tháng 3 năm 2000

- Sách 500 bài tập Định tội danh của GS TSKH Lê Cảm và TS GVC Trịnh Quốc Toản, Đại học Quốc gia Hà Nội, NXB Đại học Quốc gia năm 2012

Về các công trình là Giáo trình, tài liệu giảng dạy ở các cơ sở đào tạo Luật học có liên quan đến tội phạm này:

- Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam của Khoa Luật Đại học Quốc gia

HN do PGS TS Nguyễn Ngọc Chí (chủ biên), NXB Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2014;

- Bình luận khoa học chuyên sâu Bộ luật Hình sự năm 1999 (Tập I),Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người của tác giả Đinh Văn Quế, NXB Tư pháp năm 2006;

Các công trình là Luận án, Luận văn có:

- Các tội xâm hại tình dục trẻ em – Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam và nghiên cứu so sánh với một số nước của tác giả Hồ Thị Nhung (2014) Luận văn thạc sỹ luật học của Khoa Luật, Đại học Quốc Gia Hà Nội

- Bảo vệ quyền trẻ em bằng pháp luật hình sự Việt Nam của tác giả Tạ Thị Thu Thảo, Khóa luận tốt nghiệp năm 2013, Khoa Luật, Đại học Quốc Gia

Hà Nội

- Tạp chí Tòa án của Tòa án nhân dân Tối cao, Tạp chí Kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân Tối cao, Tạp chí Luật học, Tạp chí Nghề luật đều có những bài báo, bài viết, bài tham luận trình bày về nhóm tội xâm phạm tình dục trẻ em nói chung và Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi nói riêng

Từ những công trình nghiên cứu này không những đã chỉ ra cơ sở lý luận

về cấu thành tội phạm của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi mà còn nêu rõ nhiều vấn đề pháp lý liên quan đến khái niệm “Trẻ em” trong cấu thành cơ bản; làm rõ khái niệm “người chưa thành niên” là như thế nào; làm rõ khách thể bị xâm hại; phân tích rõ các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình

sự ra sao Đồng thời, có các công trình nghiên cứu về lý luận và thực tiễn đối với các tội phạm xâm phạm tình dục trẻ em

Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu còn nhiều nội dung xung đột hoặc chưa đồng nhất trong các luật chuyên ngành; sự phát triển của xã hội ngày càng cao dẫn đến việc xuất hiện nhiều hình thái tội phạm mới phát sinh đối với nhóm tội này mà chưa được đề cập tới, chưa có một công trình nghiên cứu sâu từ chính hoạt động thực tiễn trong việc phát hiện, điều tra, truy tố và xét xử đối với tội danh hiếp dâm người dưới 16 tuổi Đặc biệt trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng chưa có tác giả nào nghiên cứu về Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

để chỉ ra những bất cập, hạn chế Do vậy, tác giả của luận văn chọn đề tài

“Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi từ thực tiễn tỉnh Sóc Trăng ” để có giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động điều tra, truy tố và xét xử Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trong các vụ án trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài là

Để đạt được mục đích nghiên cứu luận văn có nhiệm vụ: Phân tích khái niệm và các căn cứ pháp lý của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi; Phân tích các yếu tố cấu thành Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi; Phân tích hình phạt đối với người phạm Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi; Phân tích thực tiễn điều tra, truy tố và xét xử người phạm Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng

Đề xuất hoàn thiện quá trình điều tra, truy tố và xét xử người phạm tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi được quy định tại Điều 142 của BLHS năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu các quan điểm, quy định của pháp luật và thực tiễn quyết định hình phạt về Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi theo pháp luật hình

sự Việt Nam trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài luận văn được nghiên cứu trong phạm vi Bộ luật Hình sự 1999, được sửa đổi bổ sung năm 2009, Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi bổ sung năm 2017 và các văn bản pháp luật có liên quan Từ đó đối chiếu với thực tiễn xét xử các vụ án hình sự được thu thập trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng Luận văn không hướng tới việc so sánh pháp luật hình sự đối với các nước

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu có hiệu quả đề tài, tác giả sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp và bình luận án xuyên suốt quá trình nghiên cứu Qua đó phân tích các quy định của pháp luật hình sự hiện hành về các vấn đề liên quan đến tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi tại Điều 142 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi

bổ sung năm 2017) và các văn bản pháp luật có liên quan Ngoài ra tác giả sử dụng phương pháp bình luận các vụ án liên quan đến Tội hiếp dâm người

dưới 16 tuổi trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng để đưa thực tiễn xét xử vào công trình nghiên cứu Tác giả sử dụng phương pháp tổng hợp kết hợp với phương pháp phân tích trong quá trình nghiên cứu về Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng

6 Ý nghĩa của luận văn

Việc nghiên cứu thành công đề tài có ý nghĩa quan trọng về lý luận và thực tiễn cho người thực thi pháp luật trong việc định tội danh và quyết định hình phạt đối với người phạm Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi đạt được hiệu quả và chính xác nhằm tránh oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung của luận văn gồm có 02 chương: Chương những vấn đề lý luận và quy định của pháp luật hình sự về Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi và Chương thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự về Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi tại tỉnh Sóc Trăng và kiến nghị

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI

1.1 Khái niệm, đặc điểm của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

Khái niệm Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

Trẻ em theo quy định của pháp luật Việt Nam là đối tượng được bảo vệ đặc biệt Do đó, hành vi xâm phạm đến trẻ em được Pháp luật hình sự Việt Nam bảo vệ đối với những hành vi xâm hại đến trẻ em

Để tìm hiểu về khái niệm của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trước hết chúng ta phải hiểu Tội phạm là gì ? Từ đó đưa ra được khái niệm của tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội, được quy định trong Bộ luật Hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện, có lỗi và xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của công dân mà theo quy định của Bộ luật này phải bị xử lý hình sự;

Một số khái niệm khác về Tội hiếp dâm mà ta có thể thấy phổ biến như:

Theo Từ điển Tiếng Việt hiếp dâm có nghĩa là dùng sức mạnh bắt người khác phái để thực hiện hành vi dâm dục [45]

Theo Từ điển Bách khoa Công an nhân dân Việt Nam thì hành vi hiếp

dâm được hiểu là “Dùng sức mạnh cưỡng bức người khác để thoả mãn nhu

cầu tình dục của mình” Như vậy, theo như quan điểm của trong Từ điểm

Bách khoa Công an nhân dân Việt Nam thì hiếp dâm là hành vi dùng sức mạnh (dùng vũ lực như đánh, đấm gây thương tích cho bị hại hoặc trói nạn nhân để không thể chống cự được) hoặc đe dọa (đe dọa giết, đe dọa đánh hoặc làm một việc gì đó ảnh hưởng nghiêm trọng đến nạn nhân) để nhằm thỏa mãn tình dục một cách trái pháp luật [46] Theo Điều 141 BLHS 2015 quy định về

tội hiếp dâm như sau: Hiếp dâm là hành vi “dùng vũ lực, đe doạ dùng vũ lực

hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác để giao cấu trái với ý muốn của nạn nhân”

Theo quan điểm tác giả là: Hiếp dâm là hành vi dùng vũ lực, đe doạ dùng

vũ lực xâm hại về tình dục trái ý muốn đối với người khác

Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi là

trường hợp đặc biệt của Tội hiếp dâm (theo Bộ luật Hình sự năm 1999 còn có tên gọi là Tội hiếp dâm trẻ em quy định tại Điều 112) thuộc nhóm các tội xâm phạm đến danh dự, nhân phẩm của người dưới 16 tuổi Như vậy, có thể kết hợp các nội dung trên và quy định tại Điều 142 BLHS 2015 để nêu ra khái

niệm đối với Tội phạm hiếp dâm người dưới 16 tuổi như sau: “Tội phạm đối

với Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự cố

ý thực hiện bằng cách thức dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác để giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi trái với ý muốn của họ;giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người dưới 13 tuổi (không phân biệt có trái ý muốn của nạn nhân hay không)”

Đặc điểm của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

Để có cái nhìn rõ hơn về khái niệm của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi thì cần phân tích đặc điểm của Tội phạm này Cụ thể như sau:

Tội phạm này thuộc nhóm tội xâm phạm danh dự, nhân phẩm của người dưới 16 tuổi được quy định trong pháp luật hình sự Việt Nam, thể hiện tại Chương XIV Điều 142 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) Hành vi thể hiện dưới dạng hành động cụ thể

Người phạm tội thực hiện hành vi giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan

hệ tình dục khác trái ý muốn đối với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi và thực hiện hành vi giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác đối

với người dưới 13 tuổi, người phạm tội đều thực hiện hành vi với lỗi cố ý Người phạm tội thực hiện hành vi trái pháp luật hình sự như sử dụng vũ lực, đe doạ sử dụng vũ lực hoặc bằng các thủ đoạn khác thực hiện hành vi giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái ý muốn nhằm thỏa mãn những ham muốn tình dục, dục vọng thấp hèn của người phạm tội đối với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi hoặc dưới 13 tuổi (dù nạn nhân có đồng ý hay không đồng)

Người phạm tội thực hiện hành vi giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan

hệ tình dục khác trái ý muốn đối với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi hoặc dưới 13 tuổi (dù nạn nhân có đồng ý hay không đồng ý) phải chịu chế tài của pháp luật hình sự và gánh chịu hậu quả pháp lý mà pháp luật hình sự quy đinh

1.2 Các dấu hiệu pháp lý của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

1.2.1 Dấu hiệu định tội của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

Theo khoa học hình sự Việt Nam, về cấu trúc của loại Tội hiếp dâm người

dưới 16 tuổi thì tội phạm này được hợp thành bởi bốn yếu tố: khách thể, mặt

khách quan, chủ thể, mặt chủ quan Bốn yếu tố này hợp thành cấu thành tội phạm Cấu thành tội phạm là tổng hợp các dấu hiệu pháp lý đặc trưng của một

tội phạm cụ thể Các dấu hiệu đấy phải phản ánh đúng bản chất của tội phạm

cụ thể, phải có tác dụng phân biệt tội phạm này với tội phạm khác Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi cũng được cấu thành bởi bốn yếu tố cấu thành tội phạm đó là: khách thể, mặt khách quan, chủ thể, mặt chủ quan Có thể nói khách thể của tội phạm có vai trò rất lớn trong quá trình định tội danh, việc xác định đúng khách thể (khách thể chung, khách thể loại, khách thể trực tiếp) giúp làm sáng tỏ một trong số những tiêu chuẩn trong quá trình định tội danh Nghiên cứu bốn yếu tố cấu thành tội phạm của Tội hiếp dâm người dưới

16 tuổi giúp làm rõ đặc điểm pháp lý của tội phạm, có tác dụng định tội cho tội phạm xảy ra, đồng thời để phân biệt giữa tội phạm này với tội phạm khác

Khách thể của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi:

Khách thể trực tiếp của tội phạm là quyền bất khả xâm phạm về tình dục, danh dự, nhân phẩm là sự phát triển lành mạnh về cả thể chất lẫn tinh thần của người dưới 16 tuổi Ngoài ra hành vi Hiếp dâm người dưới 16 tuổi còn xâm phạm đến sự phát triển bình thường về tâm sinh lý của người dưới 16 tuổi, gián tiếp làm suy đồi đạo đức xã hội gây nên sự bất bình trong nhân dân Hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi còn có thể gây ra những tổn thương về sức khỏe, có thể nguy hiểm đến cả tính mạng của nạn nhân

Như vậy, khách thể của tội phạm là các quan hệ xã hội bị hành vi phạm tội tác động đến gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho các quan hệ xã hội

đã được pháp luật hình sự bảo vệ, khách thể là một yếu tố cấu thành tội phạm

mà thiếu nó thì không phải là tội phạm Đối tượng tác động đối với Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi có đặc điểm bắt buộc về độ tuổi

Đối tượng tác động đối với Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Nạn nhân trong trường hợp này là người dưới 16 tuổi (nó phù hợp với sự phát triển về tâm lý do bị xâm phạm ở độ tuổi này nạn nhân khó tự vệ được và dễ bị dụ dỗ, mua chuộc), trong độ tuổi dưới 16 tuổi nên có một vài dấu hiệu thuộc về phía nạn nhân không giống với trường hợp hiếp dâm mà nạn nhân không phải là dưới 16 tuổi như : Đối với nạn nhân từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi thì phải xác định việc giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của nạn nhân, còn đối với nạn nhân dưới 13 tuổi thì dù nạn nhân có đồng ý hay không đồng ý giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác thì người phạm tội vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi Việc nhà làm luật quy định nạn nhân dưới 13 tuổi dù có đồng ý để người phạm tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác thì hành vi này vẫn bị coi là phạm Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi xuất phát từ luận điểm: ở độ tuổi dưới 13 trẻ em còn hết sức non nớt, yếu ớt, chưa

có khả năng biểu lộ ý chí đúng đắn, dễ bị người khác lôi kéo, rủ rê, mua

chuộc, khó có thể tự vệ được, không thể chống cự, tự vệ lại hành vi xâm hại,

độ tuổi của nạn nhân là đặc điểm có ảnh hưởng quan trọng đến tính nguy hiểm của tội phạm, nên cần được bảo vệ một cách đặc biệt nhằm bảo đảm sự phát triển bình thường, lành mạnh của các em mà cần phải trừng trị thật nghiêm khắc đối với hành vi xâm phạm tình dục đối với trẻ em

Đối tượng tác động là một trong những dấu hiệu được mô tả trong cấu thành tội phạm tại Điều 142 BLHS 2015 về Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi,

nó có ý nghĩa trong việc phân biệt Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi với các tội danh về tình dục khác cũng như xác định khung hình phạt và quyết định mức hình phạt

Như đã nêu ở trên, thì độ tuổi của nạn nhân là dấu hiệu bắt buộc trong cấu thành tội phạm của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, thể hiện nay trong tên của tội danh, cơ quan tiến hành tố tụng buộc phải xác định tuổi của nạn nhân trên cơ sở các loại giấy tờ nhân thân của họ (ví dụ như giấy khai sinh của nạn nhân), nếu trường hợp không có giấy tờ nào (nếu mất giấy khai sinh hoặc không có giấy khai sinh) thì các cơ quan tiến hành tố tụng phải dùng tất cả các biện pháp có thể được để xác định được tuổi thật của nạn nhân, nếu đến cuối cùng vẫn không xác định được tuổi thật của nạn nhân thì phải áp dụng nguyên tắc có lợi cho người phạm tội

Mặt khách quan của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi:

Mặt khách quan của tội phạm là mặt bên ngoài của tội phạm, bất kỳ tội phạm nào cũng được thể hiện ra bên ngoài, phản ánh trong thế giới khách quan, có thể hiểu bao gồm những biểu hiện của tội phạm diễn ra trong thực tại hoặc tồn tại bên ngoài thế giới khách quan, thì mặt khách quan của tội phạm bao gồm những dấu hiệu: Hành vi nguy hiểm cho xã hội, hậu quả do hành vi

đó gây ra, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi nguy hiểm cho xã hội và hậu quả tác hại, các điều kiện chi phối hành vi và hậu quả của hành vi và các dấu hiệu khách quan khác như thời gian, địa điểm, phương pháp thực hiện phạm

tội, công cụ thực hiện phạm tội, phương tiện phạm tội (các dấu hiệu này không bắt buộc)

Do đó, hành vi khách quan của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi chia làm hai loại:

Loại thứ nhất, đối với đối tượng từ 13 tuổi đến chưa đủ 16 tuổi Trường hợp này người phạm tội thực hiện hành vi dùng vũ lực (vật lộn, giữ chân tay, bịt miệng, bóp cổ, trói …), đe dọa dùng vũ lực ( dùng lời nói hoặc hành động

uy hiếp tinh thần của nạn nhân ) hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân (nạn nhân đang đau ốm, bệnh tật, ngất xỉu, bị tâm thần…) hoặc thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác (thì hành vi giống như đối với nạn nhân của Tội hiếp dâm quy định tại Điều 141

Bộ luật Hình sự năm 2015)

Loại thứ hai: Đối với người chưa đủ 13 tuổi thì hành vi hiếp dâm có hai trường hợp Trường hợp thứ nhất người phạm tội có hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực thủ đoạn khác nhằm giao cấu hoặc quan hệ tình dục khác trái

ý muốn với người chưa đủ 13 tuổi (giống như hành vi với người từ đủ 13 tuổi đến chưa đủ 16 tuổi nêu trên) Trường hợp thứ hai đối với người chưa đủ 13 tuổi thì chỉ cần người phạm tội có hành vi giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác (không nhất thiết phải có dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc thủ đoạn khác) Bởi vì đối tượng nạn nhân là người chưa đủ 13 tuổi

là đối tượng còn hết sức non nớt, yếu ớt, chưa có khả năng biểu lộ ý chí đúng đắn, chưa phát triển đầy đủ về nhận thức, dễ bị người khác lôi kéo rủ rê, không có khả năng tự bảo vệ mình, cần được bảo vệ một cách đặc biệt nhằm bảo đảm sự phát triển bình thường, lành mạnh nên chỉ cần hành vi giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với những đối tượng nạn nhân

là người chưa đủ 13 tuổi này cũng cấu thành tội phạm

Như vậy, hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc thủ đoạn khác (như lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân) nhằm để giao

cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái ý muốn đối với người từ

đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi hay mọi hành vi giao cấu hoặc hành vi quan hệ tình dục khác đối với người dưới 13 tuổi là mặt khách quan của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

Trên thực tế, việc xác định có trái ý muốn hay không cần dựa vào thực tế của người phạm tội có dùng vũ lực hay thủ đoạn khác hay không, thái độ của nạn nhân trước, trong và sau khi bị giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác, trái ý muốn của nạn nhân được thể hiện ra bên ngoài, có thể nhìn thấy được như các vết thương trên cơ thể, vết cào cấu, tiếng kêu cứu, trầy xước hoặc vết cắn, vùng vẫy nhằm trốn thoát, vết bẩn bùn đất Nhưng cũng có trường hợp nạn nhân sợ hãi, hoặc sức khỏe yếu không có khả năng kháng cự, nên để xác định việc giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái ý muốn của nạn nhân thường căn cứ vào nhiều yếu tố khác nhau: mối quan hệ giữa nạn nhân và người phạm tội, thủ đoạn thực hiện tội phạm, hoàn cảnh cụ thể xảy ra giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác, nhân thân của nạn nhân và người phạm tội…v v…cho nên một vài trường hợp việc chứng minh trạng thái tâm lý trái ý muốn nạn nhân có thể gặp trở ngại, khó khăn Có trường hợp nạn nhân và người phạm tội có quan hệ tình cảm với nhau nhưng khi bị người khác phát hiện nạn nhân sợ ảnh hưởng đến bản thân mà khai mình bị hiếp dâm, có trường hợp do gia đình người phạm tội tác động đến gia đình nạn nhân để nạn nhân cho lời khai có lợi cho người phạm tội chuyển từ tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi thành tội Giao cấu với người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi; có trường hợp tội phạm ẩn diễn ra đã lâu nhưng vì thiếu hiểu biết pháp luật hoặc gia đình nạn nhân sợ ảnh hưởng đến danh dự nhân phẩm của nạn nhân, hoặc bị đe dọa về tinh thần của nạn nhân

mà không tố giác nên khi cơ quan chức năng phát hiện thì đã hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, có những trường hợp do thiếu hiểu biết pháp luật nên bản thân người phạm tội và nạn nhân đều không biết hành vi giao cấu

của cả hai dẫn đến việc người phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự, Vì vậy, các cơ quan tiến hành tố tụng phải đánh giá cẩn trọng, khách quan, phải căn cứ vào nhiều yếu tố khác nhau nhằm hạn chế việc chủ quan, đánh giá phiến diện, tránh trường hợp xử lý oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm

Hành vi trái với ý muốn của nạn nhân có thể hiểu là hành vi mà người phạm tội thực hiện nhưng nạn nhân không đồng ý, nạn nhân chống cự không thành nên phó mặc cho người phạm tội thực hiện hành vi phạm tội hoặc nạn nhân còn quá nhỏ tuổi không có khả năng biểu lộ ý chí của mình đối với hành

vi quan hệ tình dục cố ý của người phạm tội

Như vậy, để thực hiện được mục đích giao cấu hoặc thực hiện các hành vi quan hệ tình dục khác trái ý muốn nạn nhân trong Tội hiếp dâm nói chung được thực hiện thông qua các biểu hiện cụ thể sau:

Hành vi dùng vũ lực thông thường là hành vi làm thế nào để buộc nạn nhân phải để cho người phạm tội thực hiện giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác Là những hành vi chủ yếu làm tê liệt hoặc vô hiệu hóa

sự kháng cự của nạn nhân để người phạm tội thực hiện hành vi giao cấu hoặc hành vi quan hệ tình dục khác như: vật lộn, giữ chân tay, dùng hung khí de dọa, bịt miệng nạn nhân, dùng dây trói, bóp cổ, đánh đấm vào cơ thể nạn nhân, Thực tế có trường hợp nạn nhân bị người phạm tội dùng vũ lực tới mức làm cho nạn nhân bất tỉnh nhưng chưa chết, sau khi người phạm tội thực hiện xong hành vi đã thỏa mãn được dục vọng thì nạn nhân đã chết thì người phạm tội có thể phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội giết người, ngoài tội hiếp dâm mà người phạm tội đã thực hiện

Hành vi đe dọa dùng vũ lực: Là hành vi của một người dùng lời nói hoặc hành động nhằm uy hiếp về tinh thần nạn nhân, làm cho nạn nhân sợ hãi, tê liệt ý chí kháng cự, buộc nạn nhân phải chịu cho người phạm tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác mà không kháng cự như: dọa giết chết, dọa gây thiệt hại tính mạng sức khỏe người thân, dọa đánh, dọa

chém, dọa bắn hay các hành vi đe dọa khác Điều luật không quy định đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc nên có thể hiểu hành vi đe dọa dùng vũ lực ở đây bao gồm đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc và trường hợp đe dọa dùng vũ lực sau đó cách một thời gian, tuy nhiên thông thường đối với Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi được hiểu là hành vi dùng vũ lực ngay tức khắc, không có khoản cách về mặt thời gian và sức mạnh của sự đe dọa đã đến mức làm cho nạn nhân bị tê liệt hoàn toàn ý chí kháng cự lại với người phạm tội

Hành vi lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân: là hành vi lợi dụng tình trạng sẳn có của nạn nhân khi nạn nhân bị đau ốm, bệnh tật, hay ngất xỉu, say rượu,….với tình trạng này thì nạn nhân không thể kháng cự được nếu như bị người khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác Tình trạng không thể chống cự được là ngẫu nhiên, sẳn có từ chính nạn nhân chứ không phải do người phạm tội thực hiện hay tạo ra tình trạng không thể chống cự được như việc lợi dụng nạn nhân bại liệt, bệnh tật, thiểu năng về trí tuệ,… để thực hiện hành vi Do đó, theo quy định tại khoản 1 Điều 141 và khoản 1 Điều 142 của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) là việc người phạm tội lợi dụng tình trạng người bị hại lâm vào một trong những hoàn cảnh sau đây để giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác: Người bị hại không thể chống cự được (ví dụ: người bị hại bị bệnh tật, tai nạn, bị ngất xỉu, bị trói, bị khuyết tật dẫn đến không thể chống cự được); Người bị hại bị hạn chế hoặc bị mất khả năng nhận thức, khả năng điều khiển hành vi (ví dụ: người bị hại bị say rượu, bia, thuốc ngủ, thuốc gây mê, ma túy, thuốc an thần, thuốc kích thích, các chất kích thích khác, bị bệnh tâm thần hoặc bị bệnh khác dẫn đến nạn nhân bị hạn chế hoặc bị mất khả năng nhận thức, khả năng điều khiển hành vi)

Hành vi dùng thủ đoạn khác: là hành vi mà phạm phạm tội thực hiện giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác không được sự đồng ý của nạn nhân Là những thủ đoạn như đầu độc nạn nhân; cho nạn nhân uống thuốc

ngủ, thuốc gây mê, uống rượu, bia hoặc các chất kích thích mạnh khác làm nạn nhân lâm vào tình trạng mất khả năng nhận thức, khả năng điều khiển hành vi để giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác; hứa hẹn cho tốt nghiệp, cho đi học, đi thi đấu, đi biểu diễn ở nước ngoài để giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác

Về hậu quả thiệt hại: Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi là tội cấu thành hình thức, tức là chỉ cần người phạm tội sử dụng vũ lực, đe dọa sử dụng vũ lực, lợi dụng tình trạng không tự vệ được của nạn nhân hoặc sử dụng các thủ đoạn khác để giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái ý muốn với nạn nhân là người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi hoặc thực hiện các hành vi giao cấu, quan hệ tình dục khác với người dưới 13 tuổi thì đã cấu thành Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

Việc thực hiện xong hành vi giao cấu hoặc hành vi quan hệ tình dục khác trong Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi không nên được xem là căn cứ để xác định chủ thể thực hiện tội phạm đã phạm tội Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

là tội cấu thành hình thức, tức là trong ý nghĩ của chủ thể thực hiện hành vi phải thể hiện mong muốn giao cấu hoặc thực hiện các hành vi quan hệ tình dục khác với nạn nhân Các hành vi để thực hiện được ý đồ đó trên thực tế phải được diễn ra trước, hành vi giao cấu và hành vi quan hệ tình dục khác không nhất thiết phải ở tình trạng hoàn thành mà có thể được diễn ra ở giai đoạn chuẩn bị, phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành hoặc phạm tội chưa đạt đã hoàn thành Mục đích cuối cùng là thỏa mãn nhu cầu tình dục của người phạm tội trái ý muốn đối với nạn nhân, để đánh giá điều này rất khó khăn Nên trên thực tế chỉ cần dựa vào việc đối tượng đã thực hiện đủ các thủ đoạn khác nhằm mục đích giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác (như cho nạn nhân uống thuốc kích thích, thuốc mê nhằm để nạn nhân không kháng cự khi người phạm tội thực hiện giao cấu nhưng vì một lý do gì đó mà không thực hiện được) trước khi giao cấu hoặc hành vi quan hệ tình dục khác,

không kể hành vi đã kết thúc về mặt sinh lý hay chưa là đã đủ cấu thành tội phạm đối với Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

Nhóm dấu hiệu khách quan khác không phải là dấu hiệu bắt buộc trong cấu thành tội phạm như: công cụ phạm tội, phương tiện thực hiện phạm tội, thời gian, địa điểm, hoàn cảnh phạm tội Tuy nhiên việc xác định các dấu hiệu này có ý nghĩa quan trọng cho cơ quan tiến hành tố tụng trong quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử Do những dấu hiệu này góp phần xác định tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, có ý nghĩa trong việc định khung hình phạt trong cấu thành tội phạm tăng nặng, đồng thời thông qua đó làm rõ được nguyên nhân và điều kiện phạm tội (nguyên nhân khách quan là mặt trái của nền kinh tế thị trường, sự du nhập của những luồng văn hóa không chính thống, lối sống thực dụng, việc tiếp xúc với phim ảnh bạo lực khiêu dâm và văn hóa phẩm đồi trụy đã tác động tiêu cực đến con người dẫn đến thực hiện hành vi phạm tội, nguyên nhân chủ quan là từ phía nạn nhân, nhóm nạn nhân dưới 16 tuổi là còn trẻ, thiếu hiểu biết, thiếu nhận thức về những mối nguy hiểm tiềm ẩn từ các mối quan hệ xã hội, đặc biệt những mối quan hệ qua mạng internet, sự thiếu quan tâm của gia đình cha mẹ đối với nạn nhân, lối sống không lành mạnh…v v ), để từ đó tìm ra các phương pháp hữu hiệu cho việc đấu tranh phòng chống tội phạm

Với những đặc điểm phân tích như vậy, chúng ta có thể thấy rằng Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi có cấu thành tội phạm hình thức

Chủ thể của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi:

Chủ thể của tội phạm là nam giới và nữ giới là người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội thỏa mãn hai điều kiện: Có năng lực trách nhiệm hình

sự và độ tuổi là những dấu hiệu pháp lý bắt buộc của chủ thể tội phạm Lý do

có chủ thể là nữ giời bởi vì Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) có

đã có sự thay đổi là xử lý cả các hành vi quan hệ tình dục khác, đây là các hành vi không bị trói buộc bởi quan điểm về hành vi giao cấu thông thường

giữa nam giới và nữ giới Như vậy người nào đủ năng lực trách nhiệm hình

sự, dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc bằng thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của nạn nhân thì đều có thể trở thành chủ thể của tội phạm đối với Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

Do đó, chủ thể của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi phải đảm bảo được

03 yếu tố sau: Chủ thể phải là cá nhân một con người đang sống; đủ tuổi chịu

trách nhiệm hình sự và có năng lực trách nhiệm hình sự Từ những phân tích trên có thể đưa ra kết luận chủ thể của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi là bất

kỳ người nào có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự - BLHS không có quy

định trực tiếp như thế nào là trách nhiệm hình sự nhưng có quy định thế nào

là trong tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự tại Điều 21 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) - và từ đủ 14 tuổi - khoản 2 Điều

12 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) - mà thực hiện hành vi

được mô tả trong cấu thành tội phạm tại Điều 142 BLHS 2015 (tại Điều 142 BLHS 2015 cho thấy không có trường hợp phạm tội nào tương ứng tội ít nghiêm trọng) thì phải chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi phạm tội đó của mình theo quy định của điều luật

Mặt chủ quan của Tội Hiếp dâm người dưới 16 tuổi:

Mặt chủ quan của tội phạm là diễn biến tâm lý bên trong của người phạm tội, mặt chủ quan thuộc về suy nghĩ của người thực hiện hành vi phạm tội chưa được thể hiện ra bên ngoài, vì vậy người khác không thể cảm nhận được những điều đó thông qua việc tiếp xúc thông thường mà cần phải có một quá trình nhận thức theo phương pháp biện chứng Mặt chủ quan của cấu thành tội phạm là mặt bên trong không thể thấy được nếu nó không thể hiện

ra bên ngoài bằng hành vi nguy hiểm cho xã hội, bằng hậu quả tác hại, bằng thời gian, địa điểm, phương pháp công cụ thực hiện phạm tội… bao gồm các dấu hiệu là lỗi, động cơ và mục đích của tội phạm

Dấu hiệu lỗi là dấu hiệu bắt buộc quan trọng nhất, được phản ánh trong tất cả các cấu thành tội phạm Vì tội phạm nào cũng thực hiện do lỗi cố ý hay

vô ý Lỗi của người phạm Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi là lỗi cố ý do tội danh này có cấu thành hình thức vì người phạm tội nhận thức rõ hành vi giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái ý muốn với nạn nhân hay không trái ý muốn với nạn nhân mà nạn nhân dưới 13 tuổi bằng một trong những thủ đoạn đã phân tích ở mặt khách quan của Tội phạm hiếp dâm người dưới 16 tuổi (dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc dùng thủ đoạn khác) hoặc không quan tâm đến độ tuổi của nạn nhân

Dấu hiệu động cơ phạm tội là dấu hiệu không bắt buộc được hiểu là động lực bên trong thúc đẩy người phạm tội thực hiện hành vi phạm tội cố ý, động cơ phạm tội làm ảnh hưởng đến mức độ nguy hiểm cho xã hội nhưng không làm thay đổi cơ bản về tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội Trên thực tế xã hội thường thấy động cơ phạm tội của những người phạm Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi thường là do ham muốn dục vọng của bản thân người phạm tội, nhu cầu tình dục hoặc các lý do khác như mâu thuẫn

cá nhân nên muốn hủy hoại cuộc đời của nạn nhân, bị xúi giục thực hiện hành

vi phạm tội vì tiền hay lợi ích khác Tuy nhiên, động cơ phạm tội không phải

là dấu hiệu bắt buộc để định khung và định tội

Dấu hiệu mục đích phạm tội là dấu hiệu không bắt buộc là kết quả mà trong ý thức mà người phạm tội mong muốn đạt được khi thực hiện hành vi giao cấu với nạn nhân Tuy nhiên, việc làm rõ động cơ, mục đích phạm tội có

ý nghĩa cho cơ quan tiến hành tố tụng trong việc xác định tính nguy hiểm cho

xã hội của hành vi mà người phạm tội gây ra, đồng thời góp phần đánh giá mức độ lỗi nhằm quyết định hình phạt tương xứng

1.2.2 Dấu hiệu định khung của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

Các hiệu định khung của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi là gồm ba dạng: Dạng hành vi thuộc khung cơ bản, hành vi thuộc khung tăng nặng thứ

nhất và hành vi thuộc khung tăng thứ hai

Dấu hiệu thuộc khung tăng nặng thứ nhất:

Hành vi thuộc khung tăng nặng thứ nhất quy định tại khoản 2 Điều 142 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) bao gồm các dấu hiệu:

- Có tính chất loạn luân:

Đối với dấu hiệu là có tính chất loạn luân được hiểu là người phạm tội đã hiếp dâm với người cùng dòng máu về trực hệ, với anh chị em cùng cha mẹ, anh chị em cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha; thì đây là tình tiết định khung cần thiết nhất, và hành vi có tính chất loạn luân là đáng lên án nhất, cần phải xử lý nghiêm minh vì tính chất nguy hiểm khôn lường về mặt hậu quả dài lâu của nó Về mặt sinh học do có cùng dòng máu (bộ gen), nếu hành vi giao cấu của người phạm tội này nếu dẫn đến nạn nhân có thai và sinh con thì hậu quả những đứa bé được sinh ra có nhiều khả năng sẽ bị quái thai, dị tật, khuyết tật, đần độn… đó là điều không tốt đối với thế hệ tương lai, sẽ là một gánh nặng cho gia đình nạn nhân, gánh nặng cho xã hội Bên cạnh đó, hành vi phạm tội có tính chất loạn luân ảnh hưởng tới tập quán, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thuần phong mỹ tục, bởi hành vi đó đi ngược lại những giá trị về đạo đức xã hội, bị xã hội lên án kịch liệt Vì vậy, việc quy định hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi có tính chất loạn luân là tình tiết định khung tăng nặng cho Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi với khung hình phạt như tại khoản

2 là đúng đắn và nghiêm minh của pháp luật

- Làm nạn nhân có thai:

Đối với dấu hiệu làm nạn nhân có thai là thai nhi được hình thành từ hành vi hiếp dâm của người phạm tội đối với nạn nhân, thì các cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định thai nhi là kết quả của việc giao cấu giữa người

phạm tội với nạn nhân, bởi vì có trường hợp nạn nhân bị hiếp dâm nhưng thai nhi là kết quả của việc giao cấu giữa nạn nhân với người khác không phải là kết quả của lần bị hiếp dâm thì không thể áp dụng tình tiết định khung tăng nặng này cho người phạm tội (việc xác định nạn nhân có thai hay không phải

có kết quả giám định của cơ quan y tế chuyên môn) Nhưng trên thực tế đôi khi các cơ quan tiến hành tố tụng lại bỏ qua việc xác định này vì hành vi hiếp dâm nạn nhân trùng hợp cùng thời điểm nạn nhân mang thai Quy định tình tiết này là tình tiết cần thiết nhằm răng đe nghiêm khắc hơn đối với những người phạm tội và mang tính phòng ngừa tội phạm chung cho xã hội Vì một đứa trẻ sinh ra từ những hành vi phạm tội này đều bị khiếm khuyết về gia đình, hạn chế về sức khỏe (trẻ không có cha, trẻ không được phát triển đầy đủ

do mẹ chưa phát triển đầy đủ về thể chất), nếu gia đình nạn nhân là những người có hoàn cảnh khó khăn thì lại trở thành một gánh nặng cho gia đình và cho xã hội

- Gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe hoặc gây rối loạn tâm thần

và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%:

Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã sửa đổi từ ngữ tỷ

lệ thương tật thành tỷ lệ tổn thương cơ thể là rất phù hợp, thì đây là một quy định rất phù hợp với thực tiễn và hậu quả đến từ lỗi vô ý của người phạm tội trong quá trình thực hiện hành vi gây ra thương tích cho nạn nhân, tỷ lệ tổn thương cơ thể là tỷ lệ mất sức lao động ( tỷ lệ tổn thương cơ thể cần phải căn

cứ vào kết quả pháp y của Hội đồng giám định pháp y kết luận) Nếu lỗi gây

ra thương tích, gây tổn hại sức khỏe của nạn nhân là lỗi cố ý, người phạm tội còn bị truy tố thêm tội danh Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe cho người khác tại Điều 134 BLHS 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) Gây rối loạn tâm thần và rối loạn hành vi là các biểu hiện trầm cảm, sang chấn tâm

lý sau khi bị xâm hại, biểu hiện bệnh trầm cảm thường thấy là nạn nhân thường có tâm trạng buồn bã, có hoặc không kèm theo triệu chứng hay khóc,

không có động lực, giảm hứng thú trong mọi việc kể cả những hoạt động nằm trong sở thích trước đây Nạn nhân bị trầm cảm sẽ ảnh hưởng đến cảm giác, suy nghĩ và hành xử, ảnh hưởng đến thể chất và tinh thần, thường xuyên nghĩ

về cái chết, có ý tưởng hoặc hành vi tự hủy hoại bản thân và có thể tự sát Nạn nhân bị rối loạn tâm thần và rối loại hành vi luôn có những hành vi tiêu cực, không tuân theo các quy định, quy tắc xã hội dẫn đến việc hòa nhập với xã hội trở nên khó khăn Do đó, người phạm tội gây ra hậu quả này đối với nạn nhân cần được áp dụng khung hình phạt tăng nặng là phù hợp

- Đối với người mà người phạm tội có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục, chữa bệnh:

Đối với người mà người phạm tội có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục, chữa bệnh là điều kiện bắt buộc trong quy định tại trường hợp này, theo quy định tại Điều 98 Luật trẻ em 2016 thì cha, mẹ, người giám hộ, người chăm sóc trẻ em và các thành viên trong gia đình có trách nhiệm trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng, quản lý, giáo dục trẻ em, ngoài ra thì Luật bảo vệ, chăm sóc

và giáo dục trẻ em cũng quy định về nghĩa vụ của cha mẹ, nhà trường và các

cơ quan tổ chức xã hội khác có trách nhiệm chăm sóc và giáo dục trẻ em, nên người phạm tội ở đây được xem là người đang trực tiếp có nghĩa vụ đối với nạn nhân Ví dụ: quan hệ giữa cha mẹ nuôi với con cái, cha dượng với con riêng của vợ, chú bác với cháu mà mình đang nuôi dưỡng, bác sĩ với bệnh nhân, giáo viên với học sinh, người giám hộ với trẻ mồ côi… Tình tiết này được áp dụng khi người phạm tội lợi dụng tình cảnh nạn nhân đang phải sống phụ thuộc hay điều kiện thuận lợi trong công việc và mối quan hệ xã hội để có hành vi xâm hại tình dục đối với nạn nhân

- Phạm tội 02 lần trở lên:

Dấu hiệu phạm tội 02 lần trở lên thì đây là điểm mới của BLHS 2015, trước đây BLHS 1999 có quy định tương ứng là “phạm tội nhiều lần” Mặc dù chưa có văn bản nào quy định chính thức về khái niệm thế nào là “phạm tội

nhiều lần” nhưng thông qua các văn bản hướng dẫn thì có nhận thức chung phạm tội nhiều lần tức là “phạm tội 02 lần trở lên” nên sự thay đổi trong quy định của BLHS 2015 là rất khoa học, theo đó người thực hiện hành vi phạm tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi từ 02 lần trở lên, mà nếu tách riêng mỗi lần thực hiện hành vi phạm tội ra thì đều có đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định tại khoản 1 Điều 142 BLHS 2015 (định khung cơ bản) và chưa lần nào bị đưa ra xét xử không thuộc trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt, miễn chấp hành hình phạt, xóa án tích hoặc đã chấp hành xong hình phạt thì sẽ bị áp dụng tình tiết định khung tăng nặng phạm tội 02 lần trở lên

- Đối với 02 người trở lên:

Dấu hiệu đối với 02 người trở lên cũng giống như tình tiết “phạm tội 02 lần trở lên” có thể hiểu phạm tội đối với 02 người trở lên theo đó người thực hiện tội phạm đã phạm cùng một tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi với từ 02 người trở lên, mà nếu tách riêng mỗi lần đó với từng người một thì đều có đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định tại khoản 1 (khung cơ bản) của Điều luật đó (tội phạm đó) và chưa lần nào bị đưa ra xét xử, được miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt, miễn chấp hành hình phạt, xóa án tích hoặc đã chấp hành xong hình phạt

- Tái phạm nguy hiểm:

Người phạm tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi bị coi là tái phạm nguy hiểm nếu người phạm tội đã bị kết án về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do cố ý, chưa được xóa án tích mà lại tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi hoặc đã tái phạm, chưa được xóa án tích mà lại tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi cũng như những loại tội phạm khác nếu thuộc trường hợp tái phạm nguy hiểm thì phải chịu truy cứu trách nhiệm hình sự nặng hơn vì nhằm mục đích xử lý những người phạm tội không

chịu phục thiện để sửa chữa lỗi lầm đã gây ra, không biết ăn năn hối cải, vẫn ngoan cố, có ý thức coi thường pháp luật là sự suy thoái nặng về đạo đức, có trường hợp lần phạm tội sau sẽ gây hậu quả nghiêm trọng hơn lần phạm tội trước, nên cần thiết áp dụng hình phạt tăng nặng so với khung cơ bản nhằm có thời gian nhiều hơn để giáo dục đối với người phạm tội

Dấu hiệu thuộc khung tăng nặng thứ hai:

Hành vi thuộc khung tăng nặng thứ hai quy định tại khoản 3 Điều 142 BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) bao gồm các dấu hiệu:

- Có tổ chức:

Hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi có tổ chức là sự kết cấu chặt chẽ giữa các đồng phạm với nhau, có phân công vai trò cụ thể, có kế hoạch tổ chức thực hiện rõ ràng, có đầy đủ dấu hiệu chủ quan và khách quan, vừa thể hiện mức độ liên kết về mặt chủ quan, vừa thể hiện mức độ phân hóa vai trò, nhiệm vụ cụ thể về mặt khách quan của những người đồng phạm Khái niệm đồng phạm được quy định tại Điều 17 BLHS 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) với định nghĩa là có 02 người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm, nhưng đồng phạm có tổ chức là hình thức đồng phạm có sự cấu kết chặt chẽ hơn gồm người tổ chức, người thực hành, người xúi giục, người giúp sức

- Nhiều người hiếp một người:

Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi có tình tiết định khung tăng nặng nhiều người hiếp một người thì đây là trường hợp nhiều người cùng thực hiện hành

vi hiếp dâm một người, dù có tổ chức hay không có tổ chức mà nhiều người cùng thực hiện hành vi giao cấu hoặc hành vi quan hệ tình dục khác đối với nạn nhân đều phải bị áp dụng tình tiết này

- Phạm tội đối với người dưới 10 tuổi:

Dấu hiệu phạm tội đối với người dưới 10 tuổi đây là tình tiết mới được

bổ sung trong BLHS 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) được tách một phần

từ khoản 3 điều 112 BLHS 2015, có khung hình phạt từ 20 năm tù, chung

thân hoặc tử hình việc bổ sung tình tiết này là cần thiết, phù hợp với lý luận cũng như thực tiễn xã hội hiện nay, tình tiết này được pháp luật quy định như

là một trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, không cần hội tụ đủ các yếu tố cấu thành tội hiếp dâm thông thường, thể hiện rõ sự phân hóa về độ tuổi của đối tượng tác động khi chủ thể thực hiện hành vi giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người dưới 10 tuổi Phù hợp với thực tiễn xét xử vì

có trường hợp nếu không có quy định này thì những tội phạm thực hiện hành

vi với trẻ em dưới 10 tuổi mà chỉ xử phạt từ 12 đến 20 năm tù, chung thân hoặc tử hình thì không tương xứng với tính chất mức độ nguy hiểm của hành

vi phạm tội

- Gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe hoặc gây rối loạn tâm thần

và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên:

Đối với trường hợp này tương tự với trường hợp tại hành vi thuộc khung tăng nặng thứ nhất đã nói ở trên tại khoản 2 Điều 142 BLHS 2015 nhưng chỉ khác nhau ở chổ tỷ lệ tổn thương cơ thể của nạn nhân phải từ 61% trở lên

- Giây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân 46% trở lên:

Đây là trường hợp hậu quả này bắt buộc phải xảy ra thì mới áp dụng, hành vi phạm tội làm cho nạn nhân bị tâm thần và có những biểu hiện hành vi không ổn định, diễn biến tâm lý thất thường với tỷ lệ nhất định từ 46% trở lên

và xác định tỷ lệ % phải do cơ quan giám định pháp y kết luận

- Biết mình bị nhiễm HIV mà vẫn phạm tội:

Dấu hiệu biết mình bị nhiễm HIV mà vẫn phạm tội là nếu người phạm tội trước đó không biết mình nhiễm HIV mặc dù thực tế sau khi phạm tội xét nghiệm là có bị nhiễm thì không áp dụng tình tiết này, đây là một tình tiết cũng rất khó trong việc xác định là người phạm tội biết hay không biết nếu người phạm tội cố tình che dấu nếu không có chứng cứ chứng minh việc người phạm tội biết được mình bị nhiễm HIV

- Làm nạn nhân chết hoặc tự sát:

Người phạm tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi mà dẫn đến nạn nhân chết hoặc tự sát là trường hợp nạn nhân chết do bị hành vi hiếp dâm gây ra thì áp dụng các tình tiết định tội này, nếu nạn nhân chết không phải từ nguyên nhân

do bị hiếp dâm gây ra mà vì một nguyên nhân khác thì tùy trường hợp cụ thể

mà người phạm tội có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội hiếp dâm và tội tương ứng với hành vi làm nạn nhân chết Trường hợp nạn nhân bị tội phạm làm cho bất tỉnh, sau đó thực hiện hành vi giao cấu rồi bỏ mặc nạn nhân dẫn đến nạn nhân chết thì trường hợp này không phải thuộc tình tiết làm nạn nhân chết mà là Tội giết người và Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi Một người tự sát thì có nhiều nguyên nhân nhưng nếu vì bị hiếp dâm mà nạn nhân

tự sát thì người hiếp dâm nạn nhân sẽ phạm tội thuộc trường hợp hiếp dâm người dưới 16 tuổi với tình tiết định khung tăng nặng làm cho nạn nhân tự sát Tuy nhiên xác định lý do tự sát cũng không phải dễ dàng, ngoài ra chỉ cần xác định lý do tự sát là có phải do bị hiếp dâm hay không, còn việc nạn nhân chết hay không chết, không phải là dấu hiệu bắt buộc để xác định tình tiết trong trường hợp này Tuy nhiên khi áp dụng hình phạt thì cơ quan tiến hành tố tụng đều xem xét nếu nạn nhân tự sát mà chết thì áp dụng mức hình phạt cao hơn tự sát mà không chết

1.2.3 Hình phạt đối với Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

Theo Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bô sung năm 2017) quy định về mức hình phạt của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi được chia thành bốn khung hình phạt, cụ thể như sau:

Khung hình phạt thứ nhất quy định tại khoản 1 Điều 142 BLHS 2015 là người nào thực hiện các hành vi như dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi trái ý muốn của nạn nhân và người nào thực hiện các hành vi

giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người dưới 14 tuổi thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm Đây là khung hình phạt thấp nhất đối với loại tội phạm này

Khung hình phạt thứ hai quy định tại khoản 2 Điều 142 BLHS 2015 là khung hình phạt tăng nặng đối với người nào thực hiện các hành vi như tại khoản 1 và thuộc một trong các trường hợp như: Có tính chất loạn luân; Làm nạn nhân có thai; Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%; Gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân từ 11% đến 45%; Đối với người mà người phạm tội có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục, chữa bệnh; Phạm tội 02 lần trở lên; Đối với

02 người trở lên; Tái phạm nguy hiểm thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm Khung hình phạt thứ ba quy định tại khoản 3 Điều 142 BLHS 2015 là khung hình phạt cao nhất đối với Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, được quy định cụ thể là người nào thực hiện các hành vi phạm tội quy định tại khoản 1 điều này và thuộc các trường hợp như: Có tổ chức; Nhiều người hiếp một người; Phạm tội đối với người dưới 10 tuổi; Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên; Gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân 46% trở lên; Biết mình bị nhiễm HIV

mà vẫn phạm tội; Làm nạn nhân chết hoặc tự sát thì phạt tù 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình Khung hình phạt này rất tương xứng với hành vi phạm tội

mà tội phạm gây ra thuộc các trường hợp quy định theo các điểm trong khoản

3 Điều 142 BLHS 2015

Khung 4 thứ tư quy định tại khoản 4 Điều 142 BLHS 2015 Được quy đình

là hành phạt bổ sung ngoài việc bị xử lý theo một trong các hình phạt chính trên, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề (ví dụ như bác sĩ có hành vi phạm tội đối với bệnh nhân, giáo viên với học sinh, v v…) hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm

1.3 Phân biệt Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi với một số tội phạm khác mà nạn nhân là người dưới 16 tuổi

Như đã phân tích ở trên, dấu hiệu pháp lý trặc trưng của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi là do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện hành vi xâm hại tình dục một cách cố ý đối với nạn nhân bằng các cách thức như dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác để giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người dưới 16 tuổi trái với ý muốn của họ, hoặc hành vi giao cấu, hành vi quan hệ tình dục khác đối với người dưới 13 tuổi (dù có trái ý muốn hay không trái ý muốn của nạn nhân) Đó cũng là dấu hiệu pháp lý đặc trưng để làm căn cứ phân biệt với các tội phạm về tình dục khác mà nạn nhân là cũng người dưới 16 tuổi, được quy định tại các Điều 144, Điều 145, Điều 146 và Điều

147 của BLHS 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017)

Do đó, để phân biệt Tội hiếp dâm người dưới 16 đối với các tội xâm hại tình dục khác chúng ta cần nhận biết dấu hiệu pháp lý đặc trưng của từng loại tội phạm

1.3.1 Phân biệt Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi với Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi

Cả hai hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi và cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi đều là hành vi xâm phạm đến quyền được bảo vệ thân thể, nhân phẩm, danh dự của trẻ em dưới 16 tuổi Các hành vi này đều gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển bình thường của người dưới 16 tuổi, ảnh hưởng đến tâm sinh lý của nạn nhân Lỗi của người phạm tội là lỗi cố ý trực tiếp Người phạm tội biết hành vi của mình là trái pháp luật, biết hành vi đó là xâm hại nhân phẩm, danh dự của nạn nhân nhưng vẫn thực hiện hành vi nhằm đạt mục đích thỏa mãn bản thân của người phạm tội Hậu quả của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi và Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi đều là những thiệt hại gây ra cho danh dự, nhân phẩm con người thể hiện

dưới dạng thiệt hại về tinh thần Đều có mức hình phạt bổ sung giống nhau là

áp dụng đối với người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ (đối với tội phạm có giữ chức vụ), cấm hành nghề (đối với tội phạm là người chữa bệnh như bác sĩ với bệnh nhân, giáo viên với học sinh…) hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm

Tuy nhiên giữa hai tội danh này có điểm khác nhau cơ bản về khái niệm:

Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi là người nào thực hiện một trong các hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác (các hành vi này đã được phân tích ở phần 1.2.1 Dấu hiệu định tội của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi) nhằm giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi trái với ý muốn của họ hay giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan

hệ tình dục khác với người dưới 13 tuổi (không xét về sự đồng ý hay không

đồng ý của nạn nhân)

Còn đối với tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi là người nào dùng mọi thủ đoạn khiến người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi đang ở trong tình trạng lệ thuộc mình (tình trạng lệ thuộc là những mối quan hệ giữa chủ và người giúp việc; người nuôi dưỡng và người được nuôi dưỡng; cha xứ

và con chiên; cha dượng và con riêng của vợ; …) hoặc trong tình trạng quẫn bách (là người trong tình trạng hết sức khó khăn, tự mình không thể hoặc khó

có thể khắc phục được mà đòi hỏi phải có sự hỗ trợ của người khác như người thân mắc bệnh hiểm nghèo cần tiền điều trị khi hoàn cảnh lại đang túng thiếu nghiêm trọng…) phải miễn cưỡng giao cấu hoặc miễn cưỡng thực hiện hành

+ Nạn nhân là người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi: Hành vi phạm tội của tội này được quy định là dùng vũ lực làm nạn nhân không thể chống cự được,

đe dọa dùng vũ lực làm cho người bị đe dọa sợ hãi hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân là trường hợp nạn nhân rơi vào tình trạng nếu như bị người khác giao cấu thì không thể chống cự lại được do chính người phạm tội tạo hay do bản thân của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của nạn nhân

Có thể hiểu bao gồm cả trường hợp dùng vũ lực ngay tức khắc và trường hợp

đe dọa dùng vũ lực sau đó một thời gian mới thực hiện hành vi Nếu nạn nhân

tự nguyện thì không cấu thành Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi mà cấu thành tội phạm khác

+ Nạn nhân chưa đủ 13 tuổi: Hành vi phạm tội của tội này được quy định việc giao cấu với trẻ em dưới 13 tuổi trong mọi trường hợp dù nạn nhân tự nguyện hay không tự nguyện đều phạm Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

- Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi: Có hành vi giao cấu trẻ em là người bị lệ thuộc hoặc cần sự giúp đỡ bằng việc sử dụng thủ đoạn như dụ dỗ, mua chuộc, đe doạ…

+ Trẻ em là nạn nhân phải có mối quan hệ lệ thuộc với người phạm tội Mối quan hệ lệ thuộc được hiểu là mối quan hệ lệ thuộc về nhiều mặt như: về vật chất (được người phạm tội nuôi dưỡng, được người phạm tội trợ giúp các điều kiện sinh sống, được người phạm tội chăm sóc do trẻ mồ côi không có người nuôi dưỡng…), về xã hội (giữa giáo viên với học sinh, giữa bác sĩ với bệnh nhân), về tín ngưỡng (giữa tín đồ với nhiều người có chức sắc tôn giáo như cha xứ với con chiên,…); về gia đình (giữa cha dương và con riêng của

vợ, cha mẹ nuôi với con nuôi,…), người phạm tội dùng mọi thủ đoạn lôi kéo, hứa hẹn hay dụ dỗ để nạn nhân miễn cưỡng giao cấu với người phạm tội + Trẻ em đang ở trong tình trạng quẫn bách phải miễn cưỡng giao cấu với người phạm tội Được hiểu là trường hợp trẻ em đó đang gặp những khó khăn

rất lớn về kinh tế hoặc những khó khăn đặc biệt khác… khó có thể khắc phục được hoặc đang gặp hiểm hoạ (như gia đình khó khăn muốn được đi học thì phải có sự giúp đỡ mới được xét học bổng; cha mẹ bị mắc nợ và phải giúp cha

mẹ trả nợ,….)

Đây là những sự khác nhau cơ bản giữa Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

và Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi

Sự khác nhau về tuổi chịu trách nhiệm hình sự:

- Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Do tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi các khung hình phạt không có trường hợp nào tương ứng với tội ít nghiêm trọng nên độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự là người từ đủ 14 trở lên

- Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi: Là bất kỳ người nào có năng lực trách nhiệm hình sự đồng thời phải có quan hệ lệ thuộc với trẻ em hoặc có quan hệ nhất định trong việc giúp đỡ trẻ em thoát khỏi tình trạng quẫn bách

Sự khác nhau về mức hình phạt:

- Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi được chia thành ba khung hình phạt chính và một khung hình phạt bổ sung, cụ thể như: Khung 1: Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm Khung 2: Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm Khung 3 là khung hình phạt nặng nhất có mức hình phạt từ phạt tù 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình

- Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi được chia thành ba khung hình phạt chính và một khung hình phạt bổ sung, cụ thể như: Khung 1

có hình phạt tù từ 05 năm đến 10 năm Khung 2 có hình phạt tù từ 07 năm đến

15 năm Khung 3 có hình phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân, tuy nhiên không có khung hình phạt mức tử hình

Hai tội danh đều có khung hình phạt bổ sung đối với người phạm tội còn

có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ (người có chức vụ quản lý trong các cơ

quan, tổ chức), cấm hành nghề (như giáo viên, bác sĩ) hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm

1.3.2 Phân biệt Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi với Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới

16 tuổi

Hai tội danh này đều là hành vi xâm phạm đến quyền được bảo vệ thân thể, nhân phẩm, danh dự của trẻ em dưới 16 tuổi Đều có hậu quả là gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển bình thường của nạn nhân, ảnh hưởng đến tâm sinh lý của nạn nhân (như trầm cảm, sang chấn tâm lý….) Lỗi của người phạm tội là lỗi cố ý trực tiếp Người phạm tội biết hành vi của mình là trái pháp luật, biết hành vi phạm tội của mình là xâm hại nhân phẩm, danh dự của nạn nhân nhưng vẫn thực hiện hành vi bằng mọi cách nhằm đạt thỏa mãn mục đích của bản thân người phạm tội Hậu quả đều là gây ra những thiệt hại cho danh dự, nhân phẩm con người thể hiện dưới dạng thiệt hại về tinh thần Còn giống nhau về qui định mức hình phạt bổ sung

Giữa Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi và Tội giao cấu hoặc thực hiện hành

vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi thì có các điểm khác nhau cơ bản như:

- Khác nhau về khái niệm:

+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi là người nào thực hiện một trong các hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự

vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác (các hành vi này đã được phân tích

ở phần 1.2.1 Dấu hiệu định tội của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi) nhằm giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi trái với ý muốn của họ hay giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người dưới 13 tuổi (không xét về sự đồng ý hay

không đồng ý của nạn nhân)

+ Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ

đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi: Là hành vi của một người đã thành niên (theo điều 20 Bộ luật dân sự 2015 người thành niên là người từ đủ 18 tuổi trở lên)

giao cấu với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi không trái với ý muốn của nạn nhân (có sự đồng thuận từ nạn nhân)

- Khác nhau về hành vi:

+Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi gồm hai trường hợp:

● Nạn nhân là người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi: Hành vi phạm tội của tội này được quy định là dùng vũ lực làm nạn nhân không thể chống cự được,

đe dọa dùng vũ lực làm cho người bị đe dọa sợ hãi hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân là trường hợp nạn nhân rơi vào tình trạng nếu như bị người khác giao cấu thì không thể chống cự lại được do chính người phạm tội tạo hay do bản thân của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của nạn nhân

Có thể hiểu bao gồm cả trường hợp dùng vũ lực ngay tức khắc và trường hợp

đe dọa dùng vũ lực sau đó một thời gian mới thực hiện hành vi Nếu nạn nhân

tự nguyện thì không cấu thành Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi mà cấu thành tội phạm khác

● Nạn nhân chưa đủ 13 tuổi: Hành vi phạm tội của tội này được quy định việc giao cấu với trẻ em dưới 13 tuổi trong mọi trường hợp dù nạn nhân tự nguyện hay không tự nguyện đều phạm Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi + Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ

đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi: là hành vi của người đã thành niên giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi mà có sự đồng ý, chấp nhận của nạn nhân mặc dù người phạm tội không

có bất kỳ thủ đoạn nào ép buộc, khống chế

Như vậy, những điểm vừa phân tích là những điểm khác nhau cơ bản giữa Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi với Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi là hành vi

- Khác nhau về tuổi chịu trách nhiệm hình sự:

+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Do tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi các khung hình phạt không có trường hợp nào tương ứng với tội ít nghiêm trọng nên độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự là người từ đủ 14 trở lên

+ Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ

đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi: thì người phạm tội phải là người đủ 18 tuổi trở lên (theo quy định tại Điều 20 BLDS 2015)

- Khác nhau về độ tuổi người bị hại:

+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Người bị hại là người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi (đối với trường hợp trái ý muốn của nạn nhân) và người dưới

13 tuổi (không phân biệt trường hợp có trái ý muốn của nạn nhân hay không) + Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ

đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi: Người bị hại là người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi có sự đồng ý, chấp nhận của nạn nhân mặc dù người phạm tội không có bất kỳ thủ đoạn nào ép buộc, khống chế

- Khác nhau về mức hình phạt:

+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Mức hình phạt được chia thành ba khung hình phạt chính và một khung hình phạt bổ sung là Khung 1: Phạt tù từ

07 năm đến 15 năm; Khung 2: Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm; Khung 3: Phạt

tù 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình

+ Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ

đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi: Mức hình phạt được chia thành ba khung hình phạt chính và một khung hình phạt bổ sung là Khung 1 có mức phạt tù từ 01 năm đến 05 năm; Khung 2 có mức phạt tù từ 03 năm đến 10 năm; Khung 3 có mức phạt tù từ 07 đến 15 năm

1.3.3 Phân biệt Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi với Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi

Đều là tội có hành vi xâm phạm đến quyền được bảo vệ thân thể, nhân

phẩm, danh dự của trẻ em dưới 16 tuổi Hậu quả đều gây ra ảnh hưởng xấu đến sự phát triển bình thường của nạn nhân, làm ảnh hưởng đến tâm sinh lý của người bị hại là những trẻ em dưới 16 tuổi Lỗi của người phạm tội đều là lỗi cố ý trực tiếp Người phạm tội biết hành vi của mình là trái pháp luật, biết hành vi phạm tội của mình là xâm hại nhân phẩm, danh dự của nạn nhân nhưng vẫn thực hiện hành vi bằng mọi cách nhằm đạt thỏa mãn mục đích của bản thân người phạm tội Hậu quả đều là gây ra những thiệt hại cho danh dự, nhân phẩm con người thể hiện dưới dạng thiệt hại về tinh thần Còn giống nhau về qui định mức hình phạt bổ sung

Độ tuổi của người bị hại đều là người dưới 16 tuổi

Điểm khác nhau cơ bản giữa Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi với Tội dâm

ô đối với người dưới 16 tuổi được thể hiện qua:

- Khác nhau về khái niệm:

+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi là người nào thực hiện một trong các hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự

vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác (các hành vi này đã được phân tích

ở phần 1.2.1 Dấu hiệu định tội của Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi) nhằm giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi trái với ý muốn của họ hay giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người dưới 13 tuổi (không xét về sự đồng ý hay

không đồng ý của nạn nhân)

+ Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi: Là người nào có hành vi dâm ô (có thể nạn nhân đồng thuận, tự nguyện hoặc bị cưỡng ép thực hiện hành vi dâm ô với người phạm tội) nhưng không nhằm mục đích giao cấu hoặc không nhằm mục đích thực hiện các hành vi quan hệ tình dục khác với người bị hại

- Khác nhau về độ tuổi người bị hại:

+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi

mà người phạm tội thực hiện hành vi phạm tội trái ý muốn của người bị hại; Người dưới 13 tuổi (không phân biệt trái ý muốn hay không)

+ Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi: là người dưới 16 tuổi không chia làm hai trường hợp như Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

- Khác nhau về tuổi chịu trách nhiệm hình sự:

+ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Do tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi các khung hình phạt không có trường hợp nào tương ứng với tội ít nghiêm trọng nên độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự là người từ đủ 14 trở lên

+ Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi: người phạm tôi là người thành niên đủ 18 tuổi trở lên (theo Điều 20 BLDS 2015)

- Khác nhau về mức hình phạt:

Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi có và Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi đều được chia làm ba khung hình phạt chính và một khung hình phạt bổ sung Tuy nhiên có sự khác nhau về mức hình phạt của từng khung hình phạt Đối với Tôi hiếp dâm người dưới 16 tuổi thì mức thấp nhất của khung hình phạt đầu tiên đã là 7 năm tù và mức hình phạt cao nhất của khung thứ ba là tử hình Còn đối với Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi thì có mức hình phạt