Tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4 0 đến hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam

Tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4 0 đến hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam. Kinh tế chính trị. Trường đại học sư phạm kĩ thuật thành phố Hồ Chí Minh. Tiểu luận cuối kỳ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HCM

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ



MÔN HỌC: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNIN

TIỂU LUẬN

TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CÁCH MẠNG 4.0 ĐẾN HOÀN THIỆN

THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG

XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

GVHD:

SVTH:

Thành phố Hồ Chí Minh, Tháng 11 năm 2021

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN

Điểm: ………

KÝ TÊN

DANH MỤC VIẾT TẮT CMCN: Cách mạng công nghiệp

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích đề tài 2

3 Phương pháp nguyên cứu 2

4 Kết cấu đề tài 2

PHẦN NỘI DUNG 3

Chương 1: Tổng quan về cuộc cách mạng 4.0, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 3

1 Cuộc cách mạng 4.0 3

1.1 Cuộc cách mạng 4.0 là gì? 3

1.2 Đặc trưng của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 3

1.3 Ảnh hưởng của cuộc cách mạng 4.0 đến nền kinh tế 4

2 Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 5

2.1 Khái niệm kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 5

2.2 Tính tất yếu khách quan của việc phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 5

2.3 Đặc trưng của việc phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 5

3 Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 7

3.1 Sự cần thiết phải hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 7

3.2 Nội dung hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 7

Chương 2: TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 ĐẾN HOÀN THIỆN THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM 10

1 Tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 tới thể chế và phương thức điều hành nhà nước 10

2 Tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 tới phát triển toàn diện các thành tố trong kinh tế thị trường 12

3 Tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 tới hình thành các thể chế quốc tế mới và thay đổi cơ chế vận hành 15

4 Tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 tới hoàn thiện nhanh thể chế kinh tế, gắn kết tăng cường kinh tế với đảm bảo quốc phòng, an ninh 16

Phần mở đầu

1 Lí do chọn đề tài

Mô hình kinh tế thị trường là một mô hình kinh tế phổ biến và có hiệu quả nhấttrong việc phát triển kinh tế của hầu hết các quốc gia trên thế giới Và Việt Nam đã vàđang xây dựng mô hình này Có thể nói, việc xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là một sự lựa chọn đúng đắn của Đảng ta Điều

đó đã đã được thể hiện qua thực tế Sau 35 năm đổi mới, mô hình kinh tế thị trường củaViệt Nam từng bước phát triển, tư duy và nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa liên tục được đổi mới Việc phát triển kinh tế thị trường định hướng xãhội chủ nghĩa đã đáp ứng được với yêu cầu thực tiễn và thực hiện cam kết hội nhập quốc

tế Hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế được nâng lên Việc đổi mới, sắp xếp, cơcấu lại, nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước được đẩy mạnh; kinh tế tập thể đượcquan tâm đổi mới; kinh tế tư nhân ngày càng được coi trọng; đội ngũ doanh nhân khôngngừng lớn mạnh; thu hút vốn đầu tư nước ngoài đạt được kết quả tích cực Hiện nay, ViệtNam ngày càng đẩy mạnh hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa trong bối cảnh trong nước và quốc tế biến động nhanh khó lường cùng với đó là sựxuất hiện của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (Cách mạng công nghiệp 4.0).Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 với những đột phá về công nghệ internet vạn vật, trí tuệnhân tạo, xử lý dữ liệu lớn, điện toán đám mây và các công nghệ khác để thực hiện siêukết nối, tích hợp các hệ thống số hóa - vật lý - sinh học, giữa thế giới thực và không gian

số tạo ra lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất mới… đã và đang tác động tới Việt Nam

ở tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, an ninh quốc phòng,… Bên cạnh đó, lànhững tác động tiêu cực gây ra sự xáo trộn nền kinh tế Tác động của cuộc cách mạngcông nghiệp 4.0 đển sự hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

ở Việt Nam là rất lớn với nhiều cấp độ khác nhau, cả về hình thức và nội dung

Đề tài này sẽ chỉ ra các nội dung về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam và tác động của cuộc cách mạng 4.0 đến hoàn thiệnnhanh thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Giúp chúng ta

có cái nhìn tổng quát hơn, thực tế hơn về nền kinh tế thị trường ngày nay Đó chính là lí

1

do nhóm chúng em lựa chọn đề tài này, đề tài “Tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đến hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam”

3 Phương pháp nghiên cứu

Cơ sở định hướng nghiên cứu dựa trên cơ sở kinh tế chính trị của Marx-Lenin, các nghiên cứu của các chuyên gia Đồng thời, tiểu luận cũng so sánh, phân tích, tổng hợp và tham khảo hàng loạt bài báo, bài nghiên cứu của các tác giả về chủ đề Tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đến hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

PHẦN NỘI DUNG Chương 1: Tổng quan về cuộc cách mạng 4.0, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

1 Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

1.1 Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 là gì?

Ý nghĩa của thuật ngữ này đề cập đến một giai đoạn mới trong Cách mạng côngnghiệp Nó tập trung nhiều vào tính kết nối, khả năng tự động hóa, máy học và thu thập

dữ liệu thời gian thực Từ đó tạo ra một hệ sinh thái kết nối toàn diện hơn, tốt hơn cho cáccông ty, tập đoàn để tập trung vào sản xuất và quản lý chuỗi cung ứng tốt và hiệu quảhơn

Mặc dù mọi công ty và tổ chức hoạt động ngày nay đều khác nhau Nhưng tất cả

họ đều có điểm chung là nhu cầu kết nối và truy cập vào các quy trình sản xuất, tạo ra sảnphẩm phẩm và giao tiếp với đối tác và con người…

1.2 Đặc trưng của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

Đặc trưng của cách mạng công nghiệp 4.0 được thể hiện ở 3 điểm chính:

Sự kết hợp giữa các hệ thống ảo và thực tế: Đây là xu hướng kết hợp giữa các hệthống ảo và thực thể, vạn vật kết nối IoT và các hệ thống kết nối IoS Nhờ khả năng kếtnối thông qua các thiết bị di động và khả năng tiếp cận với cơ sở dữ liệu lớn, các tínhnăng xử lý thông tin sẽ được nhân lên bởi những đột phá công nghệ trong các lĩnh vựcnhư trí tuệ nhân tạo, công nghệ người máy, xe tự lái, công nghệ in 3D, công nghệ nano,công nghệ sinh học, khoa học vật liệu, lưu trữ năng lượng và tính toán lượng tử

Có quy mô và tốc độ phát triển chưa từng có trong lịch sử loài người “Nếu nhưcác cuộc cách mạng công nghiệp trước đây diễn ra với tốc độ theo cấp số cộng (hay tuyếntính) thì tốc độ phát triển của cách mạng công nghiệp lần thứ tư này là theo cấp số nhân”.Theo đó, những đột phá công nghệ diễn ra trên nhiều lĩnh vực với tốc độ nhanh chóng vàmức độ tương tác rộng lớn sẽ tạo ra một thế giới được số hóa, tự động hóa và hoạt độngngày càng trở nên hiệu quả, thông minh hơn

Có sự tác động mạnh mẽ và toàn diện đến thế giới đương đại Điều này thể hiện ở

sự ảnh hưởng sâu rộng trên tất cả các lĩnh vực như kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, môitrường, quốc phòng, an ninh… với các cấp độ từ toàn cầu đến châu lục, khu vực và trongtừng quốc gia[1]

1.3 Ảnh hưởng của cuộc cách mạng 4.0 đến nền kinh tế

Cuộc cách mạng 4.0 là sự kết hợp các công nghệ làm mờ đi đường ranh giới giữavật lý, kỹ thuật số và công nghệ sinh học Đặc biệt, mức độ ảnh hưởng, lan tỏa của cuộccách mạng này diễn ra trên quy mô toàn cầu, với tốc độ nhanh hơn những gì đã xảy ra từtrước đến nay và dự báo sẽ làm thay đổi toàn bộ hệ thống sản xuất, quản lý và quản trịtrên toàn thế giới

Giống như các cuộc cách mạng công nghiệp trước đó, cuộc cách mạng côngnghiệp 4.0 sẽ làm tăng thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân toàncầu Việc gọi taxi, đặt vé máy bay, đặt mua hàng hóa, thanh toán hóa đơn, nghe nhạc,xem phim đều có thể thực hiện từ xa Việc đổi mới về công nghệ cũng sẽ cải thiện năngsuất và hiệu suất cho dịch vụ cung ứng Chi phí vận chuyển và thông tin liên lạc sẽ giảm,các dịch vụ hậu cần (logistic) và chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ trở nên hiệu quả hơn, chi phíthương mại sẽ giảm

Song cuộc cách mạng này cũng có thể phá vỡ thị trường lao động, khi tự động hóathay thế lao động chân tay trong nền kinh tế, khi robot thay thế con người trong nhiều lĩnhvực, hàng triệu lao động sẽ rơi vào cảnh thất nghiệp, nhất là trong lĩnh vực bảo hiểm, môigiới bất động sản, tư vấn tài chính và vận tải

Ảnh hưởng nhiều nhất đến những ngành nghề gắn với lao động chân tay, lao độngmang tính thao tác lặp đi lặp lại và sản xuất đồng loạt Vì hoạt động đó dần dần sẽ thaybằng máy móc, robot Ngoài ra, những ngành nghề gắn với quá trình tự động hóa, điềukhiển được hành vi như: dệt may gia công, lắp ráp điện tử, cơ khí chế tạo cũng dễ bịthay thế bởi rô bốt Với nghề lái xe, mà trước tiên là lái xe taxi có thể bị “ra khỏi cuộc

1 TS Nguyễn Thắng, Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và tác động đến Việt Nam, truy cập ngày 2/12/2021,

nam-5496

http://hvcsnd.edu.vn/nghien-cuu-trao-doi/dai-hoc-40/cuoc-cach-mang-cong-nghiep-lan-thu-tu-va-tac-dong-den-viet-5

chơi” khi nền kinh tế chia sẻ Uber hay Grap taxi nở rộ Nói chung, với cách mạng 4.0 mọingành nghề đều có khả năng bị thay thế

2 Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

2.1 Khái niệm kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

“Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế vận hành theo cácquy luật của thị trường đồng thời góp phần hưởng tới từng bước xác lập một xã hội mà ở

đô dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, có sự điều tiết của Nhà nước doĐảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo” [2, tr.108]

2.2 Tính tất yếu khách quan của việc phát triển kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

“Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là tất yếu ở Việt Nam

xuất phát từ những lý do cơ bản sau:

Một là, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là phù hợp với xu

hướng phát triển khách quan của Việt Nam trong bối cảnh thế giới hiện nay

Hai là, do tính ưu việt của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong

thúc đẩy phát triển đối với Việt Nam

Ba là, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với nguyện vọng

mong muốn dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn mình của người dân ViệtNam.” [2, tr.110]

2.3 Đặc trưng của kinh tế thị trường định hưởng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Về mục tiêu: “Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là hướng tới phát

triển lực lượng sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, nângcao đời sống nhân dân, thực hiện “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”[2, tr.112]

Về quan hệ sở hữu và thành phần kinh tế: Kinh tế thị trường định hướng xã hội

chủ nghĩa ở Việt Nam là nền kinh tế có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế,trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng

Các chủ thể thuộc các thành phần kinh tế bình đẳng, hợp tác, cạnh tranh cùng phát triểntheo pháp luật [2, tr.114].

Về quan hệ quản lý nền kinh tế: Quản lý và cơ chế quản lý trong nền kinh tế thị

trưởng định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam có đặc trưng riêng đó là: Nhà nước quản

lý và thực hành cơ chế quản lý là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, donhân dân, vì nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản, sự làm chủ và giám sát của

nhân dân Đảng lãnh đạo nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thông qua

cương lĩnh, đường lối phát triển kinh tế - xã hội và các chủ trương, quyết sách lớn trongtừng thời kỳ phát triển của đất nước, là yếu tố quan trọng bảo đảm tính định hướng xã hội

chủ nghĩa của nền kinh tế thị trường Nhà nước quản lý nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa thông qua pháp luật, các chiến lược, kế hoạch, quy hoạch và cơ chếchính sách cùng các công cụ kinh tế trên cơ sở tôn trọng những nguyên tắc của thị trường,phù hợp với yêu cầu xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam[2, tr.115]

Về quan hệ phân phối: Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

thực hiện phân phối công bằng các yếu tố sản xuất, tiếp cận và sử dụng các cơ hội và điềukiện phát triển của mọi chủ thể kinh tế (phân phối đầu vào) để tiến tới xây dựng xã hộimọi người đều giàu có, đồng thời phân phối kết quá làm ra (đầu ra) chủ yếu theo kết quảlao động, hiệu quả kinh tế, theo mức đóng góp vốn cùng các nguồn lực khác và thông qua

hệ thống an sinh xã hội, phúc lợi xã hội Phân phối theo lao động và hiệu quả kinh tế,phân phối theo phúc lợi là những hình thức phân phối phản ảnh định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trưởng[2, tr.116]

Về quan hệ giữa gắn tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội: Nền kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam thực hiện gắn tăng trưởng kinh tế vớicông bằng xã hội; phát triển kinh tế đi đôi với phát triển văn hóa - xã hội; thực hiện tiến

bộ và công bằng xã hội ngay trong từng chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch vàtừng giai đoạn phát triển của kinh tế thị trường Đây là đặc trưng phản ảnh thuộc tínhquan trọng mang tính định hướng xã hội chủ nghĩa nền kinh tế thị trường ở Việt Nam Bởitiến bộ và công bằng xã hội vừa là điều kiện bảo đảm cho sự phát triển bền vững của nền

7

kinh tế, vừa là mục tiêu thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa mà chúng taphải hiện thực hóa từng bước trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội[2, tr.116]

3 Hoàn thiện thể chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam

3.1 Sự cần thiết phải hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Thế chế và thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

“Thể chế là những quy tắc, luật pháp, bộ máy quản lý và cơ chế vận hãnh nhằm

điều chỉnh các hoạt động của con người trong một chế độ xã hội [2, tr.117].”

“Thể chế kinh tế là hệ thống quy tắc, luật pháp, bộ máy quản lý và cơ chế vận

hành nhằm điều chỉnh hành vi của các chủ thề kinh tế, các hành vị sản xuất kinh doanh vàcác quan hệ kinh tế [2, tr.117].”

“Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là hệ thống đường lối,

chủ trương chiến lược, hệ thống luật pháp, chính sách quy định xác lập cơ chế vận hành,điều chỉnh chức năng, hoạt động, mục tiêu, phương thức hoạt động, các quan hệ lợi íchcủa các tổ chức, các chủ thế kinh tế nhằm hướng tới xác lập đồng bộ các yếu tố thịtrường, các loại thị trưởng hiện đại theo hưởng góp phần thúc đẩy dân giàu, nước mạnh,dân chủ, công bằng, văn minh [2, tr.117].”

“Lý do phải thực hiện hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Thứ nhất, do thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa còn chưa đồng

bộ

Thứ hai: hệ thống thể chế chưa đầy đủ.

Thứ ba, hệ thống thể chế còn kém hiệu lực, hiệu quả, thiếu các yếu tố thị trường và

các loại thị trường [2, tr.118].”

3.2 Nội dung hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

3.2.1 Hoàn thiện thể chế về sở hữu và phát triển các thành phần kinh tế

Để hoàn thiện thể chế về sở hữu trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội