Luận văn tốt nghiệp: Thế giới nghệ thuật thơ Y Phương

Mục đích nghiên cứu của đề tài là nghiên cứu về thế giới nghệ thuật thơ Y Phương là một việc làm cần thiết, nhằm đánh giá những thành tựu của Y Phương, qua đó có thể thấy được những đóng góp của nhà thơ đối với thơ Việt Nam hiện đại.

M  Đ U Ở Ầ

1.      Lí do ch n đ  tài ọ ề

2.      L ch s  nghiên c u v n đ  ị ử ứ ấ ề  

3.   M c đích và nhi m v  nghiên c u ụ ệ ụ ứ

4.      Đ i tố ượng và ph m vi nghiên c u ạ ứ

5.      Phương pháp nghiên c u ứ

6.      Đóng góp c a đ  tài ủ ề

7.      C u trúc c a đ  tài ấ ủ ề

PH N N I DUNG Ầ Ộ  

Chương 1. QUAN NI M NGH  THU T C A Y PHỆ Ệ Ậ Ủ ƯƠNG

1.1       Cu c đ i và văn nghi pộ ờ ệ  nhà th  ơNhà th  Y Phơ ương

1.2       Quan ni m ngh  thu t c a Y Phệ ệ ậ ủ ương 

1.2.1       S ng và vi t nh  t  gi y không th  đ  m t lố ế ư ờ ấ ể ể ấ ề

1.2.2       Vi t văn nh  m t cu c ch i đ y h ng kh iế ư ộ ộ ơ ầ ứ ở

1.2.3       Vi t văn nh  là ế ư  m t cách tri ân cu c đ iộ ộ ờ

1.3     T  quan ni m ngh  thu t đ n “cái tôi” sáng t o trong th  Y Phừ ệ ệ ậ ế ạ ơ ươ  ng

Chương 2. NGU N C M H NG CH  Đ O TRONG TH  Y PHỒ Ả Ứ Ủ Ạ Ơ ƯƠNG2.1   C m h ng chung v  quê hả ứ ề ương đ  nấ ước

2.2   Quê hương trong truy n th ng văn hóaề ố

2.3   C m h ng v  tình yêuả ứ ề

2.3.1  Tình yêu đôi l aứ

2.3.2  Tình c m đ i ả ố  v i ngớ ười thân 

Chương 3.  NÉT Đ C S C TRONG Ặ Ắ  NGH  THU T TH  Y PHỆ Ậ Ơ ƯƠNG3.1    Ngôn t  ngh  thu từ ệ ậ

K T LU N Ế Ậ  

DANH M C CÁC CÔNG TRÌNH ĐàCÔNG B  C A TÁC GI Ụ Ố Ủ Ả

T  LI U KH O SÁT VÀ TÀI LI U THAM KH O Ư Ệ Ả Ệ Ả  

PH  L C Ụ Ụ : Chân dung nhà th  Y Ph ơ ươ ng

M  Đ U Ở Ầ

1.      LÝ DO CH N Đ  TÀIỌ Ề

Y Phương đã đo t đạ ược nhi u gi i thề ả ưởng văn h c l n nh : Gi i A cu c thiọ ớ ư ả ộ  

th  t p chí Văn ngh  Quân đ i, Gi i thơ ạ ệ ộ ả ưởng lo i A c a H i Nhà văn Vi t Nam,ạ ủ ộ ệ  

Gi i A c a H i đ ng Văn h c Dân t c ­ H i nhà văn Vi t Nam, và vinh d  đả ủ ộ ồ ọ ộ ộ ệ ự ượ  c

nh n Gi i thậ ả ưởng Nhà nước đ t 2 v  Văn h c Ngh  thu t năm 2007.ợ ề ọ ệ ậ

2. L CH S  NGHIÊN C U V N ĐỊ Ử Ứ Ấ Ề

văn (1987)

Ph ươ ”, ho c đ ng ặ ược đăng r i rác trên các báo trong toàn qu c. Các bài vi t t pả ố ế ậ  

quan ni m ngh  thu t m t cách rõ ràng, m t nhà th  có t  t ệ ệ ậ ộ ộ ơ ư ưở ng, có quan ni m ệ   ngh  thu t là bi u hi n c a m t nhà th  l n ệ ậ ể ệ ủ ộ ơ ớ ” [6].

Ph m Quang Trung thì th a nh n:ạ ừ ậ “Y Ph ươ ng tr ướ c sau nh t quán m t xác ấ ộ   tín ngh  nghi p ề ệ ” [44]. Nh  nhi u ngư ề ườ ầi c m bút khác, Y Phương đã trăn tr  trênở  

t ng trang vi t, ừ ế  “luôn đòi h i cao v i b n thân ỏ ớ ả ” [87,170] trau chu t l i nh ng v nố ạ ữ ầ  

th  đã ra đ i, đó cũng là đi u hay g p   nhi u ngơ ờ ề ặ ở ề ười sáng tác có ý th c.ứ

Nh n xét chung khi đ c ba t p thậ ọ ậ ơ Ti ng hát tháng giêng ế , L i chúc ờ , Đàn  then c a Y Phủ ương, Tr n M nh H o kh ng đ nh: “ầ ạ ả ẳ ị Th  Y Ph ơ ươ ng bình d , chân ị  

ch t, h n nhiên, gi u c t mà không he hé l  thiên, l ng l  mà bùng n , nh n nha ấ ồ ấ ấ ộ ặ ẽ ổ ẩ  

nh  chính cu c đ i ông, con ng ư ộ ờ ườ i ông” [3, 301]

T  Duy Anhạ  c m nh n v  th  Y Ph ả ậ ề ơ ươ  “cũng nh  r ng ư ượ u ngon, th  ông càng ơ  

đ  lâu càng ng m th i gian, có đi u ki n đ  ông thanh l c nh ng t p ch t, tr  nên ể ấ ờ ề ệ ể ọ ữ ạ ấ ở   tinh khi t – cái tĩnh l ng luôn luôn là môi tr ế ặ ườ ng c a ý t ủ ưở ng sâu s ắc” [3, 290].

Khi giao ti p v i Y Phế ớ ương, m i ngọ ườ ẽi s  có c m nh n gi ng nh  nhà vănả ậ ố ư  Nguy n H u Ti n: “ễ ữ ế Y Ph ươ ng c a đ i th ủ ờ ườ ng và Y Ph ươ ng trong th  là m t. B n ơ ộ ạ  

đ c tìm th y  ọ ấ ở  th  anh m t ti ng nói chung,  y là s  đ ng lòng, đ ng c m” ơ ộ ế ấ ự ồ ồ ả  [3, 271]

Chu Văn S n l i ch  ra s  nghiêm túc trong lao đ ng ngh  thu t c a Yơ ạ ỉ ự ộ ệ ậ ủ  

Phương ­ m t ngộ ười vùng cao nh ng đã kh c ph c đư ắ ụ ược cái “thô ráp, ngây ngô v n ố  

là nh ượ ậ ủ ố ả c t t c a l i c m đó” [3, 267]

2.2 C m h ng sáng t o c a Y Phả ứ ạ ủ ương cũng là v n đ  đấ ề ược nhi u bài vi tề ế  

đ  c p khi tìm hi u th  Y Phề ậ ể ơ ương

T  Hanh cho r ng: “ế ằ Y Ph ươ ng b t đ u tu i tr  mình b ng cu c đ i ng ắ ầ ổ ẻ ằ ộ ờ ườ   i lính và b t đ u đ i th  mình là nh ng bài th  đánh gi c ắ ầ ờ ơ ữ ơ ặ ” [3, 244]. Theo ông, m ngả  

th  c a Y Phơ ủ ương vi t v  non nế ề ước Cao B ng r t thi t tha và linh ho t, còn nh ngằ ấ ế ạ ữ  bài th  nói v  m , v  con, v  ngơ ề ẹ ề ề ười yêu thì mang đ m b n s c dân t c.ậ ả ắ ộ

Nhà th  Ph m H  khi tìm hi u t p “ơ ạ ổ ể ậ Ti ng hát tháng giêng ế ”  l i khai thác ạ ở 

đ  tài và ch  ra ba đ  tài chính c a t p th  là:ề ỉ ề ủ ậ ơ

 “­ Lòng yêu và ni m t  hào quê h ề ự ươ ng đ t n ấ ướ c, v  con ng ề ườ i nói chung và  

v  con ng ề ườ i quê h ươ ng nói riêng.

­ Tâm tr ng ạ  và ý chí ng ườ ầ i c m súng đi chi n đ u và   xa quê h ế ấ ở ươ ng

­ Tình yêu” [3, 249].

Chu Văn S n cũng đ ng tình “ơ ồ s  tha thi t v i x  s  dân t c mình chính là ự ế ớ ứ ở ộ  

nh p tim th m kín b n v ng nh t trong t ng bài th  Y Ph ị ầ ề ữ ấ ừ ơ ươ ng, là c t lõi c a gi ng ố ủ ọ   hát Y Ph ươ ” [3, 260]. Ngoài ra, “Trong Ti ng hát tháng giêng, Y Ph ng ế ươ ng còn  

“Y Ph ươ ng không yêu dân t c mình   đ u l ộ ở ầ ưỡ ạ i, l m d ng ch t dân t c ụ ấ ộ ” [3, 

273] –  đó là nh n xét c a Trúc Thông v  t p th  “ậ ủ ề ậ ơ L i chúc ờ ” c a Y Phủ ương

Nh n xét v  th  tình Y Phậ ề ơ ương – H ng Di u cho r ng: “ồ ệ ằ Nói chuy n tình yêu ệ  

c a con ng ủ ườ ớ i v i con ng ườ i mà k t h p v i thiên nhiên, v i t  nhiên nh  v y v a ế ợ ớ ớ ự ư ậ ừ  

c  x a, v a hi n đ i ổ ư ừ ệ ạ ” [3, 278].

Thái Vĩnh Linh l i tìm th y “ạ ấ không khí sinh đ ng c a cu c s ng mi n núi ộ ủ ộ ố ề ” [3, 284] trong t p “ậ Đàn then”.

K t lu n v  th  tình Y Phế ậ ề ơ ương, nhà nghiên c u Ph m Quang Trung choứ ạ  

r ng:ằ “Tình yêu đích th c bao gi  cũng v y, nâng đ  con ng ự ờ ậ ỡ ườ i ta, h ướ ng con ng ườ   i

ta t i cõi thiêng liêng ớ ” [87, 176] và kh ng đ nh n u không là Y Phẳ ị ế ương “thì chúng ta 

đã không th  có nh ng bài th  th t lòng vì tha thi t yêu mà không th  s ng cùng ể ữ ơ ắ ế ể ố   nhau, song v t th ế ươ ng lòng thì ch ng nh  không lành theo năm tháng ừ ư ” [87, 170]

Nguy n Sĩ Đ i cũng phát hi n th y th  Y Phễ ạ ệ ấ ơ ương “có hai m ng đ  tài rõ r t ả ề ệ   tình yêu quê h ươ ng và chi n tranh ế ” [6]

2.3 Ngoài ra, nh ng nét đ c s c trong ngh  thu t cũng là v n đ  d  tìm th yữ ặ ắ ệ ậ ấ ề ễ ấ  trong nhi u bài vi t v  th  Y Phề ế ề ơ ương

Đ  Trung Lai trong bài vi t “ỗ ế Chín tháng – Khúc ca tôn vinh ng ườ i m  chi n ẹ ế   sĩ”, phát hi n trệ ường ca “l i không dài mà gói bu c đ ờ ộ ượ c nhi u. Th  t c là ý t i ề ế ứ ạ   ngôn ngo i, là th  hay” ạ ơ  [3, 295]. Và “Y Ph ươ ng là m t gi ng đi u riêng, tr n l n ộ ọ ệ ộ ẫ  

m t cách hài hòa l i nghĩ, l i nói c a dân t c anh ộ ố ố ủ ộ ” [3, 301]

“B ng bút pháp điêu luy n, ngôn ng  ch n l c, gi  đ ằ ệ ữ ọ ọ ữ ượ ự c s  tinh t  c a tình ế ủ  

c m pha l n cái dung d , m c m c đ y ch t núi r ng ả ẫ ị ộ ạ ầ ấ ừ ” [3, 287] là nh n xét c a tácậ ủ  

gi  Thái Vĩnh Linh.ả

T  vi c tìm hi u nh ng bài th  trongừ ệ ể ữ ơ  L i chúc, ờ  H ng Di u đi đ n k t lu nồ ệ ế ế ậ  

v  th  Y Phề ơ ương “Có th  nh n ra m t đ c đi m c a nhà th  này: di n đ t ý mình ể ậ ộ ặ ể ủ ơ ễ ạ  

th t m ch l c và kín đáo ậ ạ ạ ” [3, 280]. Đi m thành công c a t pể ủ ậ  L i chúc ờ  là “cách so  sánh g n v i t  nhiên và nhi u khi h n nhiên, ng  nghĩnh là m t đ c đi m c a ầ ớ ự ề ồ ộ ộ ặ ể ủ  

ng ườ i dân t c thi u s ” ộ ể ố  [3, 282]. T p thậ ơ“th p thoáng cái riêng c a anh, ho c là  ấ ủ ặ ở  

ý t , ho c là   câu ch ứ ặ ở ữ”[ 3, 282].

Trúc Thông l i nh n th y Y Phạ ậ ấ ương “không ng ng xoay ngang, xoay d c, ừ ọ   tìm cách b c l  th  ca   nh ng nh p đi u, nh ng hình  nh, nh ng t  ng  b n ch t ộ ộ ơ ở ữ ị ệ ữ ả ữ ừ ữ ả ấ  

nh t, khêu g i nh t, cô đ ng nh t” ấ ợ ấ ọ ấ  [3, 275].

Nguy n H u Ti n đ a ra m t nh n đ nh có tính khái quát v  phong cách thễ ữ ế ư ộ ậ ị ề ơ 

Y Phương “v a hi n đ i v a dân t c là b i vì anh đã bi t k t h p truy n th ng ừ ệ ạ ừ ộ ở ế ế ợ ề ố   văn hóa c a quê h ủ ươ ng v i m i mi n quê c a đ t n ớ ọ ề ủ ấ ướ ” [3,272] c

V i Di Linh thìớ   th  Y Phơ ương “là m t s  l  lùng quy n rũ đ n kì l , là m t ộ ự ạ ế ế ạ ộ  

h ươ ng v  m i trong b a ti c đã quá nghèo nàn và nhàm chán ! ị ớ ữ ệ ” [18]

Không ch  v y, Chu Văn S n còn phát hi n ra nét b n ch t trong t p “ỉ ậ ơ ệ ả ấ ậ Ti ng ế   hát tháng giêng” chính là “y u t  hi n đ i đã tìm th y m t c  ch  k t h p h p lí ế ố ệ ạ ấ ộ ơ ế ế ợ ợ   nào đó v i y u t  truy n th ng ớ ế ố ề ố ” [3,269].

Hi n th c cu c s ng đệ ự ộ ố ược Y Phương đ a vào th , khi n nh ng v n th  ôngư ơ ế ữ ầ ơ  

“v a dân t c, v a hi n đ i, v a cô đúc, v a khoáng đ t ừ ộ ừ ệ ạ ừ ừ ạ ”[ 3, 255], đó là nh n xétậ  

c a nhà th  Ph m H ủ ơ ạ ổ

Ngoài ra cũng có nhi u nh n xét v  nh ng đi m h n ch  c a th  Y Phề ậ ề ữ ể ạ ế ủ ơ ương

T  Hanh ch  ra s  non n t trong sáng tác ngh  thu t c a Y Phế ỉ ự ớ ệ ậ ủ ương là “nhi u ề  

ch  v ng v  đôi khi ngô nghê ỗ ụ ề ” [3, 247]

Chu Văn S n ch  ra nhơ ỉ ược đi m c a t p th  “ể ủ ậ ơ Ti ng hát tháng giêng ế ”   chở ỗ 

“v n còn m t s  bài loãng, lép nh  M t ngày bình yên, K  ni m đ i chi u bóng, ẫ ộ ố ư ộ ỉ ệ ộ ế  

Có th  th y, đi m g p nhau c a các nhà nghiên c u v  th  Y Phể ấ ể ặ ủ ứ ề ơ ương là bên 

c nh vi c ch  ra nh ng thi u sót c n kh c ph c c a cây bút Y Phạ ệ ỉ ữ ế ầ ắ ụ ủ ương thì h  đ uọ ề  

có chung nh n xét là th  Y Phậ ơ ương có ch t gi ng đi m tĩnh, suy t , trong đó nh ngấ ọ ề ư ữ  bài vi t v  quê hế ề ương Cao B ng là nh ng sáng tác thànhằ ữ   công nh t. Và đi u đ cấ ề ặ  

bi t là th  Y Phệ ơ ương v a có tính hi n đ i, v a có tính dân t c. Tác gi  Tr n Đăngừ ệ ạ ừ ộ ả ầ  Suy n trong sách giáo khoaề  Ng  văn 12, T p I ữ ậ   kh ng đ nh: “ẳ ị Nh ng cây bút làm th ữ ơ  sau 1975 xu t hi n ngày càng nhi u, đã và đang t ng b ấ ệ ề ừ ướ c kh ng đ nh v  trí c a ẳ ị ị ủ   mình, tiêu bi u là Y Ph ể ươ ng v i t p Ti ng hát tháng giêng ớ ậ ế ” [63, 15]

Năm 2005, B  giáo d c và Đào t o tuy n ch n bài th  “ộ ụ ạ ể ọ ơ Nói v i con ớ ” c a Yủ  

Phương đ a vào gi ng d y chính th c trong chư ả ạ ứ ương trình Ng  văn l p 9 ­ THCS.ữ ớ  

Đó là đi u ki n đ  tác ph m c a ông đ n đề ệ ể ẩ ủ ế ược v i đông đ o b n đ c.ớ ả ạ ọ

Qua các bài nghiên c u, phê bình v  th  Y Phứ ề ơ ương, chúng tôi nh n th y cácậ ấ  tác gi  đã có đóng góp trong vi c ch  ra nh ng đ i m i trong cách vi t c a Yả ệ ỉ ữ ổ ớ ế ủ  

Phương so v i các nhà th  dân t c đàn anh khác, và phát hi n ra nhi u đ c đi mớ ơ ộ ệ ề ặ ể  

th  Y Phơ ương. Tuy nhiên ch a có m t công trình nào đi sâu nghiên c u, kh o sátư ộ ứ ả  

m t cách toàn di n và có h  th ng v  th  Y Phộ ệ ệ ố ề ơ ương đ  t  đó rút ra nh ng đ cể ừ ữ ặ  

đi m trong phong cách, n i dung t  tể ộ ư ưởng và ngh  thu t th  Y Phệ ậ ơ ương. Vì lí do trên, nghiên c u v  th  gi i ngh  thu t th  Y Phứ ề ế ớ ệ ậ ơ ương là m t vi c làm c n thi t, cóộ ệ ầ ế  

ý nghĩa, nh m đánh giá nh ng thành t u c a m t nhà th  quân đ i tiêu bi u, qua đóằ ữ ự ủ ộ ơ ộ ể  

có th  th y để ấ ược nh ng đóng góp c a nhà th  cho th  ca Vi t Nam.ữ ủ ơ ơ ệ

­ Phương pháp nghiên c u l ch s  ­ xã h i: B t c  m t tác ph m văn h c nàoứ ị ử ộ ấ ứ ộ ẩ ọ  

Vi c nghiên c u “ệ ứ Th  gi i ngh  thu t th  Y Ph ế ớ ệ ậ ơ ươ ” góp ph n kh ng đ nh ng ầ ẳ ị  

Hi u, huy n Trùng Khánh, t nh Cao B ng. Cu c đ i nhà th  Y Phế ệ ỉ ằ ộ ờ ơ ương “dù không  cay đ ng nh ng cũng nhi u n i mu n phi n” ắ ư ề ỗ ộ ề  [17], và chính nh ng n i phi n mu nữ ỗ ề ộ  

đã là n i ám  nh trong cu c đ i và th  ông. Sinh trỗ ả ộ ờ ơ ưởng trong m t gia đình dân t cộ ộ  Tày, ông c  thân sinh là H a Văn Cụ ứ ường ­ m t th y tào ch a b nh cho nhi uộ ầ ữ ệ ề  

người. M  ông là Nông Th  L c ­ m t ph  n  đ m đang. Thu  nh , Y Phẹ ọ ộ ộ ụ ữ ả ở ỏ ương có 

m  ơ ước h c đọ ược nh ng phép thu t c a cha, nh ng bài thu c c u ngữ ậ ủ ữ ố ứ ười… đ  sauể  này n i nghi p cha làm th y mo, ch a b nh. Th  nh ng ông c  thân sinh bi t Số ệ ầ ữ ệ ế ư ụ ế ướ  ckhông h p v i ngh  này nên không m n mà truy n ngh  Y Phợ ớ ề ặ ề ề ương bi t nh ng bàiế ữ  cúng, bài than, h c ch  t  cha. 9 tu i, Y Phọ ữ ừ ổ ương m i b t đ u h c trớ ắ ầ ọ ường c p m tấ ộ  

th  tr n Trùng Khánh và t p nói ti ng Kinh. Ni m đam mê văn chị ấ ậ ế ề ương đã có trong ông t  r t s m. B n bè th i  u th  c a ông là sách. M i sáng đừ ấ ớ ạ ờ ấ ơ ủ ỗ ược m  cho 5 xu đẹ ể 

ăn quà, ông đã dành d m s  ti n ít  i này mua sách đ c. C i cách ru ng đ t di n ra,ụ ố ề ỏ ọ ả ộ ấ ễ  

m c dù sau đó đã đặ ượ ửc s a sai nh ng đ  l i không ít chuy n đau bu n cho ngư ể ạ ệ ồ ườ  idân. Y Phương cũng là m t n n nhân c a cu c cách m ng  y, gia đình b  quy k tộ ạ ủ ộ ạ ấ ị ế  thành ph n, t t c  nh ng ngầ ấ ả ữ ười có ch , nh t là ch  Pháp, đ u b  g i đi làm c  vêữ ấ ữ ề ị ọ ỏ  (làm kh  sai, c i t o). Dù h c ch a h t c p III, Y Phổ ả ạ ọ ư ế ấ ương đã ý th c “ứ lí l ch ị ” không 

đ p đ  c a gia đình, ông quy t tâm làm l i cu c đ i b ng vi c xung phong đi bẹ ẽ ủ ế ạ ộ ờ ằ ệ ộ 

đ i. Là con m t, H a Vĩnh Sộ ộ ứ ước đã tr i qua cu c đ i ngả ộ ờ ười lính đ c công, và đ nặ ế  

v i th  ca th t tình c ớ ơ ậ ờ

      Nh ng bài th  đ u tiên đữ ơ ầ ược in  báo năm 1973 là “B p nhà tr i ế ờ ”, “Dáng m t ộ   con sông” khi n Y Phế ương có c m giác h nh phúc và sung sả ạ ướng. Y Phương nh pậ  ngũ năm 1968, ph c v  quân đ i đ n năm 1981 thì chuy n v  công tác t i Caoụ ụ ộ ế ể ề ạ  

B ng.ằ    Ông b t đ u th c hi n gi c m  h i tr  là đắ ầ ự ệ ấ ơ ồ ẻ ược đi h c,ọ    trước h t h cế ọ  

Trường Đi n  nh Vi t Nam t  1976 đ n 1979, r i h c khóa II (1982­1986) Trệ ả ệ ừ ế ồ ọ ườ  ng

Vi t văn Nguy n Du. Năm 1986 v  công tác t i S  Văn hóa Thông tin Cao B ng vàế ễ ề ạ ở ằ  

t  1991 là Phó giám đ c S  Văn hóa Thông tin. T  1993, ông là Ch  t ch H i vănừ ố ở ừ ủ ị ộ  

h c Ngh  thu t Cao B ng, U  viên BCH, Trọ ệ ậ ằ ỷ ưởng ban ki m tra H i Nhà văn Vi tể ộ ệ  Nam khóa VI. Hi n nay ông công tác t i H i Nhà văn Vi t Nam.ệ ạ ộ ệ

      Y Phương t ng đừ ược Gi i A cu c thi th  t p chí Văn ngh  Quân đ i, Gi iả ộ ơ ạ ệ ộ ả  

thơ L i ờ  chúc, Gi i B c a UBTQ liên hi p các H i Văn h c Ngh  thu t Vi t Namả ủ ệ ộ ọ ệ ậ ệ  

1.2 Quan ni m ngh  thu t c a Y Phệ ệ ậ ủ ương

      Cao B ng ­ quê h ng Y Ph ng ­ x a kia vào th  k  XV là kinh thành c aằ ươ ươ ư ế ỉ ủ  nhà M c. Đây là vùng đ t kì l , các ng n núi t  th p đ n cao đ u lao vút lên, nh nạ ấ ạ ọ ừ ấ ế ề ọ  

ho t. Theo T  Duy Anh n i đó “ắ ạ ơ gi a bình minh và hoàng hôn là cu c s ng sôi s c ữ ộ ố ụ  

Nó v a bí  n, bu n ch t đi đ ừ ẩ ồ ế ượ c, v a đ y cám d  Có m t ch t th  d u ng t c ừ ầ ỗ ộ ấ ơ ị ọ ứ  

th m d n vào tâm h n b n ­ b t c  ai sinh ra   đ y đ u ít nhi u là m t nhà ấ ầ ồ ạ ấ ứ ở ấ ề ề ộ  

th ” ơ  [3, 290]. Có th  kh ng đ nh núi non Cao B ng góp ph n t o nên ch t ngh  sĩể ẳ ị ằ ầ ạ ấ ệ  

d i dào trong con ngồ ười Y Phương. Nh p ngũ t  năm 1968, Y Phậ ừ ương là m t chi nộ ế  

sĩ đ c công. Con đặ ường đ n v i th  ca c a ông th t ng u nhiên. T ng th  nghi mế ớ ơ ủ ậ ẫ ừ ể ệ  qua nhi u ngh , nh ng cu i cùng: “ề ề ư ố T t c  s  th  nghi m  y ch  cho ông câu tr  l i ấ ả ự ể ệ ấ ỉ ả ờ  

di u c t: n u không tr  thành nhà th  thì ông s  ch ng thành gì h t!” ễ ợ ế ở ơ ẽ ẳ ế  [3, 291]. Và 

t  đó, Y Phừ ương   h n l i v i th  Y Phở ẳ ạ ớ ơ ương là m t nhà th  có phong cách riêngộ ơ  

b i khi sáng tác ông luôn đi tìm cái m i, cái đ c đáo. Th c t , trong văn chở ớ ộ ự ế ươ  ngngh  thu t không m i, không đ c đáo thì khó lòng t o đệ ậ ớ ộ ạ ượ ấ ược  n t ng, thu hút đượ  c

đ c gi  và không có ch  đ ng trong th  gi i ngh  thu t.ộ ả ỗ ứ ế ớ ệ ậ

      Th  gi i ngh  thu t là m t “ế ớ ệ ậ ộ khái ni m ch  tính ch nh th  c a sáng tác ngh ệ ỉ ỉ ể ủ ệ  thu t. Th  gi i ngh  thu t nh n m nh r ng sáng tác ngh  thu t là m t th  gi i ậ ế ớ ệ ậ ấ ạ ằ ệ ậ ộ ế ớ   riêng đ ượ c sáng t o ra theo các nguyên t c t  t ạ ắ ư ưở ng, khác v i th  gi i th c t i v t ớ ế ớ ự ạ ậ  

ch t hay th  gi i tâm lí c a con ng ấ ế ớ ủ ườ i m c dù nó ph n ánh các th  gi i  y. Th ặ ả ế ớ ấ ế 

gi i ngh  thu t có không gian riêng, th i gian riêng, có qui lu t tâm lí riêng, có quan ớ ệ ậ ờ ậ  

h  xã h i riêng, quan ni m đ o đ c, thang b c giá tr  riêng… ch  xu t hi n m t ệ ộ ệ ạ ứ ậ ị ỉ ấ ệ ộ   cách có  ướ ệ c l  trong sáng tác ngh  thu t ệ ậ ” [56, 302­303]. V i Y Phớ ương đi u quanề  

đ ượ c đ y là c a ông bà c  thôi ấ ủ ả ” [3, 270]. Văn chương v i Y Phớ ương là m t tròộ  

tính” [65, 373].

s ng m t l n. Nên ta tranh th  s ng. Tích c c s ng. Nhi t tình s ng. Hăm h  s ng ố ộ ầ ủ ố ự ố ệ ố ở ố  

th  Y Phơ ương h c đọ ượ ởc   nhà văn b c đàn anh Vi H ng: “ậ ồ Mình là ng ườ i Tày, ph i ả  

hi u bi t c n k , th u đáo và ch  vi t nh ng gì g n bó máu th t v i ng ể ế ặ ẽ ấ ỉ ế ữ ắ ị ớ ườ i vùng   mình. Tuy t đ i không vay m ệ ố ượ Ở ờ n.   đ i có vay có tr , ch ng ai cho không ai cái gì ả ẳ   bao gi  T  làm l y ­ Ph n s  c a nhà văn mi n núi là làm sao giúp cho dân t c ờ ự ấ ậ ự ủ ề ộ   mình canh ch ng v i k  ác, cái ác…Ng ừ ớ ẻ ườ i mi n núi th t thà ngây th  nên r t d ề ậ ơ ấ ễ  

m c l a ắ ừ ” [30]. Đ c th  Y Phọ ơ ương, đ c bi t nh ng bài t n văn gi i thi u phong t cặ ệ ữ ả ớ ệ ụ  

t p quán c a ngậ ủ ười Tày càng th m thía h n quan ni m s ng và vi t c a nhà th ấ ơ ệ ố ế ủ ơ  Đúng nh  Y Phư ương b c b ch:ộ ạ           “Cu c đ i tôi s ng và vi t nh  t  gi y này, có ộ ờ ố ế ư ờ ấ  

       Văn chương là “thu t ng  có nhi u nghĩa và s c thái. Nghĩa r ng là tác ậ ữ ề ắ ộ  

ph m văn h c nói chung, không phân bi t tri t h c, chính tr , l ch s , văn hóa, quân ẩ ọ ệ ế ọ ị ị ử  

s  Nghĩa h p h n là tác ph m văn h c, ngh  thu t ngôn t , th ự ẹ ơ ẩ ọ ệ ậ ừ ườ ng ch  tác ph m ỉ ẩ   thơ.” [56, 401]. Th  là m t ho t đ ng tinh th n r t phong phú và tinh t  trong đ iơ ộ ạ ộ ầ ấ ế ờ  

s ng con ngố ười. Dù th  là th  lo i văn h c đơ ể ạ ọ ượ ảc s n sinh ra t  s m th  nh ng tìmừ ớ ế ư  

m t đ nh nghĩa đúng đ n và hoàn ch nh cho th  là đi u không đ n gi n. “ộ ị ắ ỉ ơ ề ơ ả Th  trong ơ   quá kh  là s n ph m sáng t o ph c h p nh t, tinh t  nh t c a nh ng thành t u văn ứ ả ẩ ạ ứ ợ ấ ế ấ ủ ữ ự   hóa c  x a. Đó còn là vì th  đ ổ ư ơ ượ c các văn nhân, h c gi  x a luôn xem là th  tài ọ ả ư ể   văn ch ươ ng quan tr ng b c nh t, đ ng th i b c l  rõ nh t đ c thù c a văn theo ọ ậ ấ ồ ờ ộ ộ ấ ặ ủ   nghĩa h p nh t c a t  này ẹ ấ ủ ừ ” [86, 8­9]. Trong quá trình sáng tác “khi mà vai trò c a ủ   ngôn ng  trong ngh  thu t th  ca đ ữ ệ ậ ơ ượ c chú ý nhi u h n thì t t y u s  xu t hi n ề ơ ấ ế ẽ ấ ệ   các quan ni m khác nhau. Có ng ệ ườ i cho r ng văn ch ằ ươ ng là m t trò ch i, có ng ộ ơ ườ   i

kh ng đ nh th  là m t vũ khí, l i có ng ẳ ị ơ ộ ạ ườ i cho r ng th  là s  bi u đ t tâm tr ng cá ằ ơ ự ể ạ ạ   nhân hay c ng đ ng ộ ồ ” [65, 387]. Văn chương theo Y Phương là tác ph m ngh  thu tẩ ệ ậ  ngôn t  b ng th  Ông tìm đ n th  đ  th  hi n nh ng tâm t , n i lòng, nh ng đi uừ ằ ơ ế ơ ể ể ệ ữ ư ỗ ữ ề  

m t th y, tai nghe. V i Y Phắ ấ ớ ương, văn chương – th  là m t th  ch i. Sáng tác vănơ ộ ứ ơ  

chương là m t trò ch i ngôn ng , b i m i tác ph m ngh  thu t là m t công trìnhộ ơ ữ ở ỗ ẩ ệ ậ ộ  

b ng ngôn t , công trình  y đằ ừ ấ ược xây d ng b ng các con ch  theo d ng ý nghự ằ ữ ụ ệ thu t c a nhà th  Đ  có đậ ủ ơ ể ược nh ng công trình ngh  thu t đ c s c thì ngữ ệ ậ ặ ắ ười nghệ 

sĩ ph i th c cùng trang vi t, trăn tr , suy ng m trên t ng con ch  Trò ch i ngônả ứ ế ở ẫ ừ ữ ơ  

ng   y Y Phữ ấ ương đ a ra yêu c u b n thân ông ph i thích và ngư ầ ả ả ười khác cũng ph iả  

thích. “Ng ườ i khác thích” chính là vi c Y Phệ ương quan tâm đ n đ c gi , b i lế ộ ả ở ẽ 

trong quá trình sáng tác văn chương m i quan h  gi a nhà văn và công chúng r tố ệ ữ ấ  

m t thi t. Khi đ  c p đ n m i quan h  gi a nhà văn v i đ c gi  nhà th  Y Phậ ế ề ậ ế ố ệ ữ ớ ộ ả ơ ươ  ngcho r ng: “ằ gi a nhà văn, nhà th  v i đ c gi  ch  là nh ng ng ữ ơ ớ ộ ả ỉ ữ ườ ạ i b n ­ thông tin v i ớ   nhau v  tâm h n, thông qua hình t ề ồ ượ ng ngh  thu t ­ nhà văn và b n đ c không h ệ ậ ạ ọ ề  

có kho ng cách ­ Và coi h  nh  nh ng ng ả ọ ư ữ ườ ạ i b n thì m i có th  b c b ch h t lòng ớ ể ộ ạ ế   mình” [13]. Theo lí lu n văn chậ ương thì b n thành t  t o nên chu kì m t quá trìnhố ố ạ ộ  sáng tác và thưởng th c văn h c bao g m: th i đ i, nhà văn, tác ph m, b n đ c,ứ ọ ồ ờ ạ ẩ ạ ọ  trong đó nhà văn ­ ch  th  sáng t o đóng vai trò quan tr ng nh t. Khi ví văn chủ ể ạ ọ ấ ươ  ng

v i trò ch i “ớ ơ là ph i th y h t s  t  nguy n, đam mê, không v  l i; ch i đ ả ấ ế ự ự ệ ụ ợ ơ ượ c cho   mình thích và ng ườ i khác thích thì đã hàm ch a nh ng đi u cao c  và t t đ p trong ứ ữ ề ả ố ẹ  

đó r i” ồ  [6].

      Y Phương đ n v i cu c s ng, v i công vi c sáng t o b ng tâm h n giàuế ớ ộ ố ớ ệ ạ ằ ồ  

c m xúc và kh  năng quan sát tinh t  T  đó, nhà th  phát hi n ý nghĩa sâu xa trongả ả ế ừ ơ ệ  

t ng s  v t hi n từ ự ậ ệ ượng r i truy n nh ng c m xúc c a mình vào th  gi i n i tâmồ ề ữ ả ủ ế ớ ộ  

c a ngủ ườ ọi đ c. Đ  tr  thành m t nhà th  có phong cách riêng, t o d u  n trongể ở ộ ơ ạ ấ ấ  lòng đ c gi  thì b n thân Y Phộ ả ả ương đã không ng ng trau d i t  từ ồ ư ưởng, tình c m,ả  

v n s ng, nhân cách s ng, v n văn hóa, ngh  thu t vi t… Đ i tố ố ố ố ệ ậ ế ố ượng mà ông th cự  

s  quan tâm chính là đ c gi  ­ mà đ c gi  đ u tiên l i chính là b n thân tác gi  Chự ộ ả ộ ả ầ ạ ả ả ỉ khi tác gi  c m th y yêu thích đ a con tinh th n c a mình thì ông m i đ  đ a conả ả ấ ứ ầ ủ ớ ể ứ  

ra ti p xúc v i b n đ c. Theo Y Phế ớ ạ ọ ương, đ c gi  trình đ  ngày càng cao vì th  b nộ ả ộ ế ả  thân nhà th  ph i thơ ả ường xuyên trau d i ki n th c đ  theo k p đ c gi , và “ồ ế ứ ể ị ộ ả nhà văn  nào có ý đ nh răn d y ng ị ạ ườ ờ i đ i là m t sai l m l n ộ ầ ớ ” [13]. H n n a, sáng tác cũngơ ữ  

nh  thư ưởng th c ngh  thu t đ u nh m th a mãn nhu c u đứ ệ ậ ề ằ ỏ ầ ược giao ti p. Vì thế ế 

“trong sáng tác, dù ít dù nhi u, tác gi  cũng ph i đ ng v  phía ng ề ả ả ứ ề ườ ọ i đ c mà vi t, ế   cho nên trong ngôn ng  c a tác gi  đã có ngôn ng  c a ng ữ ủ ả ữ ủ ườ ọ ” [52, 62] i đ c

      Quá trình sáng tác c a các nhà văn nhà th  không ai gi ng ai. Đ  m t tácủ ơ ố ể ộ  

ph m ngh  thu t ra đ i có th  c n m t th i gian dài suy ng m, cũng có th  ch  m tẩ ệ ậ ờ ể ầ ộ ờ ẫ ể ỉ ộ  

th i gian ng n do c m h ng sáng tác b t ng  Lao đ ng ngh  thu t “ờ ắ ả ứ ấ ờ ộ ệ ậ trên đ a h t ị ạ  

ch  đâu ch  thu n túy là trò ch i, đó th c ch t là cu c đ u tranh đ  kh ng đ nh s ữ ỉ ầ ơ ự ấ ộ ấ ể ẳ ị ự 

hi n di n c a cái tôi ngh  sĩ tr ệ ệ ủ ệ ướ c áp l c c a văn h c, c a thi t ch  xã h i, chính ự ủ ọ ủ ế ế ộ  

tr  k t đ ng trong ngôn t ị ế ọ ừ” [65, 373]. Tác ph m ngh  thu t s ng v i b n đ c là doẩ ệ ậ ố ớ ạ ọ  

tìm được sự  đ ng đi u v i th  hi u th m mĩ c a đ c gi  Bài “ồ ệ ớ ị ế ẩ ủ ộ ả Mùa hoa” là m tộ  minh ch ng.ứ   Bài th  ra đ i khi tác gi  đang h c   Trơ ờ ả ọ ở ường vi t văn Nguy n Du,ế ễ  tình c  nghe đờ ược m t câu chuy n đùa liên quan đ n s  ph n th c c a ngộ ệ ế ự ồ ự ủ ười Tày 

và “câu chuy n  y tr  thành n i b c xúc n i t i thôi thúc mình sáng tác… Mình đã ệ ấ ở ỗ ứ ộ ạ  

vi t nh ng câu th  theo cách t  duy và xây d ng hình t ế ữ ơ ư ự ượ ng c a ng ủ ườ i Tày… có l ẽ 

vì th  mà bài th  đã tìm đ ế ơ ượ ố c l i riêng đ n v i b n đ c ế ớ ạ ọ ” [8]. Bài th  đã đi vào lòngơ  

đ c gi  T  Duy Anh trong “ộ ả ạ Ng ườ ả i g y khúc đàn tr i ờ ” khi nói v  s  ti p nh n bàiề ự ế ậ  

“Mùa hoa” c a Y Phủ ương đã kh ng đ nh:ẳ ị  “Chính m t tôi đã th y nhi u thi u n ắ ấ ề ế ữ 

n n nót chép vào s  tay nh ng câu th  d  nh  kia. Còn   Thái Nguyên, m t l n vào ắ ổ ữ ơ ễ ớ ở ộ ầ  

m t đêm trăng suông, m t tôi nhìn và tai tôi nghe th y gã con trai v a đi d t d o ộ ắ ấ ừ ặ ẹ  

v a hát nh ng l i trên. Gã có v  nh  b ừ ữ ờ ẻ ư ướ c ra t  bài th , gi ng ng t l m ừ ơ ọ ọ ị ” [3, 292]. 

Có th  th y “ể ấ câu, ch  c a tác ph m văn h c là kí hi u th  hi n cho th  gi i ngh ữ ủ ẩ ọ ệ ể ệ ế ớ ệ   thu t đ ậ ượ c sáng t o b ng tinh th n  y, và th  gi i  y cũng ch  đ ạ ằ ầ ấ ế ớ ấ ỉ ượ c b c l  tr n ộ ộ ọ  

v n hình th c ngh  thu t c a nó trong th ẹ ứ ệ ậ ủ ưở ng th c, c m th  c a ng ứ ả ụ ủ ườ ọ i đ c, t c là ứ   trong t n t i tinh th n đích th c c a nó ồ ạ ầ ự ủ ” [82, 26]

      Văn chương có nhi u ch c năng, nh ng khi nh c đ n văn chề ứ ư ắ ế ương thì ai cũng 

bi t khía c nh gi i trí là vô cùng quan tr ng. B i l , “ế ạ ả ọ ở ẽ trong nh ng khoái c m mà ữ ả   ngh  thu t đem l i còn có lo i khoái c m th ệ ậ ạ ạ ả ưở ng th c, ti p nh n m t cách vô t ứ ế ậ ộ ư  

Vì v y có th  kh ng đ nh tác d ng gi i trí nh  m t ch c năng đ c l p c a văn h c ậ ể ẳ ị ụ ả ư ộ ứ ộ ậ ủ ọ  

và ngh  thu t nói chung ệ ậ ” [52, 59]. Văn chương là m t trò ch i. Theo Ph m Quangộ ơ ạ  

Trung, “văn ch ươ ng đem l i cho ta n i mênh mông, dâng hi n cho ta ni m hân hoan ạ ỗ ế ề  

­ Ý nghĩa đích th c c a văn ch ự ủ ươ ng có l  là v y, bi n tài s n tinh th n c a ng ẽ ậ ế ả ầ ủ ườ   i

vi t g i g m qua tác ph m thành n i riêng tây có s c lay đ ng tâm trí m i ng ế ử ắ ẩ ỗ ứ ộ ỗ ườ ”  i

[44]. M c dù văn chặ ương là th  ch i, nh ng l  t n t i đích th c c a văn chứ ơ ư ẽ ồ ạ ự ủ ương là 

vì con người,và qua ch t ngh  thu t đ  ph c v  cho con ngấ ệ ậ ể ụ ụ ười. Cũng gi ng nhố ư 

nh ng ngữ ười ngh  sĩ tài ba khác, trệ ước sau ông v n nh t quán m t xác tín nghẫ ấ ộ ề nghi p:ệ

Cao h n c m là n ơ ơ ướ c

Cao h n n ơ ướ c là khí tr i ờ

Cao h n khí tr i là em b ­câu­l ­m ­th  c a ta ơ ờ ồ ơ ơ ơ ủ

(B  câu) ồ

Y Phương hi u rõ “ể không quan tâm t i khía c nh gi i trí là b  sót m t kh  năng tác ớ ạ ả ỏ ộ ả  

đ ng và t  gi i h n t m  nh h ộ ự ớ ạ ầ ả ưở ng c a văn h c trong đ i s ng th c ti n ủ ọ ờ ố ự ễ " [52, 59]. 

Th  Y Phơ ương thường ng n g n mà xúc tích, thông qua con ch , nhà th  mu n nóiắ ọ ữ ơ ố  

v i b n đ c th t nhi u đi u. Bài thớ ạ ọ ậ ề ề ơ “Ch i râu ơ ” là m t minh ch ng ­ộ ứ  “Bu c nhi u ộ ề  

ng ườ i ph i gi t mình ả ậ ”:

Nói tóm l i, Y Phạ ương cũng nh  bao ngh  sĩ khác “ư ệ là ng ườ i cho đ a con tinh ứ  

th n c a mình m t cu c đ i. Nh ng cu c đ i  y ng n ng i hay dài lâu, anh ta ầ ủ ộ ộ ờ ư ộ ờ ấ ắ ủ   không đ nh đo t đ ị ạ ượ c. Quy n năng  y thu c v  công chúng ề ấ ộ ề ” [65, 430]

1.2.3 Vi t văn nh  là m t cách tri ân cu c đ iế ư ộ ộ ờ  

Tr   n là trách nhi m c a t t c  m i ngả ơ ệ ủ ấ ả ọ ười có ý th c đ i v i nh ng ngứ ố ớ ữ ườ  i

có công sinh thành và nuôi dưỡng. T  xa x a, t c ng  đã có câu “ừ ư ụ ữ U ng n ố ướ c nh ớ  ngu n ồ ”. Y Phương tr   n b ng cách góp ph n b o t n văn hóa và ch  vi t. Có thả ơ ằ ầ ả ồ ữ ế ể xem t p thậ ơ “Th t tàng l m ấ ồ ” là vi c làm tr   n đó. Y Phệ ả ơ ương tâm s :ự  “Riêng tôi,  tôi t  ph i có trách nhi m v i vi c b o t n văn hóa và ch  vi t c a dân t c mình ự ả ệ ớ ệ ả ồ ữ ế ủ ộ   nên d u nhu n bút có th p, th m chí không có thù lao, tôi v n ti p t c sáng tác ẫ ậ ấ ậ ẫ ế ụ  

b ng c  hai th  ti ng. Trong dòng th  song ng   y, Ng ằ ả ứ ế ơ ữ ấ ượ c gió ­ Th t tàng l m là ấ ồ  

t p đ u tiên… ậ ầ ” [8]

Tr   n n i đã sinh ra ông – Trùng Khánh, Y Phả ơ ơ ương vi t v  quê hế ề ương b ngằ  

t t c  t m lòng mình. Trùng Khánh là vùng đ t đ y tinh th n thấ ả ấ ấ ầ ầ ượng võ và giàu truy n th ng văn hóa. Nh ng làn đi u dân ca   Trùng Khánh đã nuôi dề ố ữ ệ ở ưỡng tâm h nồ  nhà th  Y Phơ ương, nên nhà th  thơ ường nói: “Nh ng gì mình làm đ ữ ượ c, đ y là c a ấ ủ  

ông bà c  thôi ả ”. V i Nguy n H u Ti n câu nói c a Y Phớ ễ ữ ế ủ ương “th  hi n đ c khiêm ể ệ ứ  

t n, lòng tôn kính c a anh đ i v i di s n văn hóa dân t c ố ủ ố ớ ả ộ ” [3, 271]. Y Phương vi tế  

r t nhi u v  Trùng Khánh. Nh ng bài th  vi t v  quê hấ ề ề ữ ơ ế ề ương là nh ng sáng tácữ  thành công nh t c a Y Phấ ủ ương, như Lên Cao B ng, Phòng tuy n Khau Liêu, Tên ằ ế   làng, Nói v i con ớ … Có th  kh ng đ nh “ể ẳ ị anh là m t nhà th  chung th y v i quê ộ ơ ủ ớ  

h ươ ” [3, 271].  S  tha thi t v i x  s  dân t c mình là nh p tim th m kín b n v ng ng ự ế ớ ứ ở ộ ị ầ ề ữ  

nh t trong t ng bài th  c a Y Phấ ừ ơ ủ ương và là c t lõi trong gi ng hát Y Phố ọ ương. Vì tâm nguy nệ  “Văn ch ng là m t vi c làm tr   n nh ng ng i sinh thành và nuôiươ ộ ệ ả ơ ữ ườ  

d ưỡ ng mình” nên ý mu n b o t n và phát huy văn hóa dân t c c a nhà th  r t l n.ố ả ồ ộ ủ ơ ấ ớ  

Y Phương có th  v  chân dung nh ng ngể ẽ ữ ười con c a dân t c mình, quê mình b ngủ ộ ằ  

nh ng đữ ường nét ch c ch n c a nh n th c và tin yêu. Y Phắ ắ ủ ậ ứ ương khái quát hình  nhả  

h , bên trong cái v  thô s  là v  đ p kì vĩ c a s  thi:ọ ẻ ơ ẻ ẹ ủ ử

Da th t ng ị ườ i da th t đ t đai ị ấ

Sinh ra t  ng c ng ừ ự ườ i đàn bà

  Theo Trúc Thông, “Y Ph ươ ng không yêu dân t c mình   đ u l ộ ở ầ ưỡ ạ i, l m d ng ụ  

ch t dân t c. Qua t t c  nh ng c nh hu ng sinh ho t v t ch t và tinh th n hi n ấ ộ ấ ả ữ ả ố ạ ậ ấ ầ ệ  

th c, nh ng đam mê và đau kh  tr n tr i, nh ng chìm l ng không sao nói h t và ự ữ ổ ầ ụ ữ ặ ế  

nh ng s  th t cu c đ i… Y Ph ữ ự ậ ộ ờ ươ ng ti p t c phát hi n v  dân t c mình ế ụ ệ ề ộ ” [3, 273]. 

Vì mong mu n tr   n nên ý th c v  quê hố ả ơ ứ ề ương, v  c i ngu n trong th  ông khôngề ộ ồ ơ  

ph i là nh ng c m xúc m  h  b t ch t đ n mà có ch  v n ch c ch n, có ngu n c nả ữ ả ơ ồ ấ ợ ế ỗ ị ắ ắ ồ ơ  sâu   xa   Khi   sáng   tác   th   song   ng   “ơ ữ Ng ượ c   gió   ­   Th t   tàng   l m”, ấ ồ   ông   ý   th cứ  

rõ: “Sáng tác th  b ng ti ng dân t c là r t c n thi t. Đó cũng là m t cách t t nh t ơ ằ ế ộ ấ ầ ế ộ ố ấ  

đ  góp ph n b o t n văn hóa và ch  vi t ể ầ ả ồ ữ ế ” [8].

Khi Y Phương r i xa quê hờ ương cũng là m t d p đ  nhà th  t  ki m nghi mộ ị ể ơ ự ể ệ  tình c m c a mình v i dân làng. S ng gi a th  đô Hà N i nhà th  c m th y côả ủ ớ ố ữ ủ ộ ơ ả ấ  

đ n:ơ        “Ng ườ i thì   Hà N i, nh ng h n l i tr  v  làng ­ Ng ở ộ ư ồ ạ ở ề ườ i làng tôi là  

th o dân. Th o dân nên đ ả ả ượ c b n nh  đ t, giàu có nh  đ t, ng t ngào nh  đ t, ề ư ấ ư ấ ọ ư ấ   nhân ái khoan dung nh  đ t. Ôi ng ư ấ ườ i làng tôi. H  đ p bi t ch ng nào ọ ẹ ế ừ ” [29]. Nhớ 

v  h , Y Phề ọ ương vi t nh ng bài t n văn nh :ế ữ ả ư  Còn có m t cái t t vía trâu, V  Trùng ộ ế ề   Khánh đ m trong m a h t d , H i tung còn làng tôi, T t anh c , C u và cây s ắ ư ạ ẻ ộ ế ả ầ ố 

m nh, B n r n nh  l a, Chuy n ma gà và nh ng gi c m  đ y tr ng, H i ng ệ ậ ộ ư ử ệ ữ ấ ơ ầ ứ ỏ ườ   i lòng cũng nông nh  v y, Làm sao bi t yêu sâu ư ậ ế ?  

1.3 T  quan ni m ngh  thu t đ n “cái tôi” sáng t oừ ệ ệ ậ ế ạ   trong th  Y Phơ ương

      Trong b t c  th  lo i văn h c nào, con ng i bao gi  cũng là đ i t ngấ ứ ể ạ ọ ườ ờ ố ượ  miêu t  và khám phá. Tìm hi u con ngả ể ười là khát v ng chân chính c a các nhà th ,ọ ủ ơ  

nhà văn. “Văn h c là nhân h c, đ i t ọ ọ ố ượ ng th  hi n ch  y u c a nó là con ng ể ệ ủ ế ủ ườ   i Không th  lí gi i m t h  th ng văn th  mà b  qua con ng ể ả ộ ệ ố ơ ỏ ườ ượ i đ c. Không th  lí ể  

gi i m t h  th ng văn th  mà b  qua con ng ả ộ ệ ố ơ ỏ ườ ượ i đ c th  hi n   trong đó” ể ệ ở  [82, 

116]. Con người là m t hình tộ ượng ngh  thu t, mà hình tệ ậ ượng ngh  thu t có thệ ậ ể 

hi u “ể là các khách th  đ i s ng ể ờ ố   đ ượ c ngh  sĩ tái hi n b ng t ệ ệ ằ ưở ng t ượ ng sáng t o ạ   trong nh ng tác ph m ngh  thu t. Nói t i hình t ữ ẩ ệ ậ ớ ượ ng ngh  thu t ng ệ ậ ườ i ta th ườ   ng nghĩ t i hình t ớ ượ ng con ng ườ i, bao g m c  hình t ồ ả ượ ng m t t p th  ng ộ ậ ể ườ ớ   i v i

nh ng chi ti t bi u hi n c m tính phong phú ữ ế ể ệ ả ” [56, 147]. Hình tượng con người trung tâm xuyên su t các tác ph m c a Y Phố ẩ ủ ương chính là hình tượng người lính trong chi n tranh và hình tế ượng người ph  n  V i ngụ ữ ớ ười lính, chi n tranh là môi trế ườ  ng

đ  h  rèn luy n và b c l  ph m ch t. Còn hình tể ọ ệ ộ ộ ẩ ấ ượng người ph  n  là nh ng conụ ữ ữ  

ngườ ụ ể ầi c  th , g n v i mi n núi. Nhà th  cho r ng ngớ ề ơ ằ ười ph  n  đ  ra th  gi i,ụ ữ ẻ ế ớ  

c n ph i trân tr ng và tôn vinh ngầ ả ọ ười ph  n ụ ữ

      Y Phương s m tr i qua cu c đ i ngớ ả ộ ờ ười lính. Nh ng tr i nghi m trong chi nữ ả ệ ế  tranh đã t o cho Y Phạ ương có cái nhìn chân th t, g n gũi v  ngậ ầ ề ười lính. Trong sáng 

tác “quá trình vũ trang ki n th c là công vi c th ế ứ ệ ườ ng xuyên, b n b  c a m i nhà ề ỉ ủ ỗ   văn” [52, 102]. Vì th  nh ng tr i nghi m cu c s ng này là v n t  li u quí giá đế ữ ả ệ ộ ố ố ư ệ ể nhà th  sáng tác các tác ph m v  chi n tranh, đ c bi t là t o d ng hình  nh ngơ ẩ ề ế ặ ệ ạ ự ả ườ  ilính. Có th  xem Y Phể ương b t đ u đ i th  c a mình b ng nh ng bài th  vi t vắ ầ ờ ơ ủ ằ ữ ơ ế ề 

người lính. Người lính trong th  Y Phơ ương cũng nh  trong văn h c vi t v  chi nư ọ ế ề ế  tranh là nh ng con ngữ ười có ý chí l n. R i b n làng, các anh xu ng núi làm nhi mớ ờ ả ố ệ  

v  cao c  c a ngụ ả ủ ười con đ i v i quê hố ớ ương đ t nấ ước. Trong kí  c c a ngứ ủ ười dân 

b n, các chàng trai làng ra đi là đ n m t n i xa xôi, mang theo n i nh  c a buônả ế ộ ơ ỗ ớ ủ  

làng: Ngày xu ng núi / Mây v ố ướ ng chân / Lá trúc non cánh ong / Ti ng l ế ượ n đi   vòng / R i chui vào qu  lê ng t / Làm ng ồ ả ọ ườ i ăn cũng xinh / Núi nh  trăm voi rùng ư   mình / Su i nh  b c ào ào ch y / Đâu ph i đi ch  xa / Cũng không vào r ng đ n g ố ư ạ ả ả ợ ừ ố ỗ   / Mang đùm xôi bjooc phón khá to / B n con trai b n mình đi đâu / Ch c là xa ọ ả ắ  

Có th  th y, khi th  hi n hình  nh ngể ấ ể ệ ả ười lính, Y Phương ít di n t  m t cách tr cễ ả ộ ự  

ti p các s  ki n c a chi n tranh mà ch  y u nói v  n i nh  c a ngế ự ệ ủ ế ủ ế ề ỗ ớ ủ ười lính, n iỗ  

nh  hớ ướng v  s  s ng. Nh ng ngề ự ố ữ ười lính trên đường hành quân làm nhi m v  cóệ ụ  

nh ng lúc n i lên nh ng suy nghĩ r t riêng t  Th t khái quát chân dungữ ổ ữ ấ ư ậ    ngườ  ichi n sĩ tên Qu  Đó là hình  nh ngế ế ả ười lính dân t c vùng cao tiêu bi u. Nhà th  môộ ể ơ  

t  hình dáng bên ngoài mà ch t ch a n i tâm bên trong:ả ấ ứ ộ  Trán dô /Mũi thô / Môi dày /  Chân đi dép b n hai v n th a năm ngón / Nh n đói không kêu / Nh n khát không kêu / ố ẫ ừ ị ị   Thi u ng  không kêu / Hành quân bé c  ng ế ủ ả ườ i không kêu / Nh  m  quá thì ng i lên ớ ẹ ồ  

đá / Có lúc khóc không cho ai bi t / Tr n ra sông v y n ế ố ầ ướ c / V  lên cát hình thù dãy ẽ  

núi quê h ươ ng / V  lên cát mái tr ẽ ườ ng ph  huy n / V  lên cát nhà sàn thoáng r ng / ố ệ ẽ ộ  

V  lên cát ng ẽ ườ i con gái cao cao / V  lên cát th ng b n đen đen / V  lên cát con ẽ ằ ạ ẽ   trâu bú m  / Ch  có cát m i hi u l i tôi v  / Cát  m lên t ẹ ỉ ớ ể ờ ẽ ấ ươ ố ướ ắ i t t d i n ng vàng   (Chín tháng).

Nh ng ngữ ười lính trong đ i chi u bóng độ ế ược Y Phương d ng lên trong bài th  “ự ơ Kỉ 

ni m đ i chi u bóng ệ ộ ế ” cũng đ y  n tầ ấ ượng:

l ượ c / Ăn c m mu i v ng mà th ng gi c / L n lên chân r n đá m m ơ ố ừ ắ ặ ớ ắ ề   (Th a m ư ẹ   chúng con đã l n) ớ

Dù t  trăm mi n đ t nừ ề ấ ước nh ng khi đã chung nhi m v , cùng chia s  gian laoư ệ ụ ẻ  thi u th n, thì h  xem nhau nh  anh em ru t th t. Hình  nh “ế ố ọ ư ộ ị ả B p Hoàng c m ế ầ ” là 

hình  nh đ p, g i nhi u nghĩa tình gi a nh ng ngả ẹ ợ ề ữ ữ ười cùng chi n tuy n.ế ế

Đ t nấ ước có chi n tranh, không th  có nh ng ngày bình yên, nhi m v  c a ngế ể ữ ệ ụ ủ ườ  ilính càng quan tr ng h n:ọ ơ   Mùa xuân này / Không có tháng giêng / Anh em ra chi n ế   hào / Chi n hào m i đào / Đ t b ng máu đ ế ớ ấ ừ ỏ (Ti ng hát tháng giêng) ế       

Hi u để ược tr ng trách thiêng liêng c a ngọ ủ ười lính b i vì “ở C  đ t n ả ấ ướ c trong vòng   tay ta gi ” ữ  (Ti ng hát tháng giêng ế ). Hình  nh nh ng ngả ữ ười lính c m súng đánhầ  

gi c còn r t tr , v a r i mái trặ ấ ẻ ừ ờ ường ra tr n:ậ

M ườ i tám tu i l n đ u lo g o mu i ổ ầ ầ ạ ố

Cõng n ướ c lên l ng ư

Gi  N ữ ướ c cao v i ờ

( Ti ng g i trong r ng) ế ọ ừ

Người lính trong kháng chi n ch ng Mĩ vào tr n chi n đ u v i ý th c ch ng gi cế ố ậ ế ấ ớ ứ ố ặ  

đ  b o vể ả ệ  quê hương, đ t nấ ước. H  r t vô t , và th t đ p:ọ ấ ư ậ ẹ

Chi u nay ề

Chúng tôi v  sông Hi n ề ế

D ướ i hàng tre v a đ  lá đan sàng ừ ủ

Ng ườ ằ i n m nghiêng hút thu c ố

Ng ườ i thít l i dây giày ạ

Ng ườ i lau súng

Ng ườ i tr m ngâm lá c ầ ỏ

Ng ườ i kh  hát đ i gi  súng n ẽ ợ ờ ổ

Trong tr n đánh giáp m t v i quân thù, đ i di n v i cái ch t, lòng dũng c mậ ặ ớ ố ệ ớ ế ả  

c a h  th  hi n cao đ :ủ ọ ể ệ ộ

Rét thì m c rét ặ

Run thì m c run ặ

Nh c đ n th  Y Phắ ế ơ ương không th  không nh c t i bài th  “ể ắ ớ ơ Tên làng”, nó 

góp ph n t o nên tên tu iầ ạ ổ   c a ông. B ng cách xây d ng hình  nh ngủ ằ ự ả ười lính sau chi n tranh th t đ c s c, h  t  giã chi n trế ậ ặ ắ ọ ừ ế ường tr  v  làng s ng cu c đ i thở ề ố ộ ờ ường, 

v i bao đi u m i l :ớ ề ớ ạ  Con là con trai c a m  / Ng ủ ẹ ườ i đàn ông   làng Hi u L  / Ba ở ế ễ  

m ươ i tu i t  m t tr n tr  v  / V i vàng c ổ ừ ặ ậ ở ề ộ ướ ợ i v  / Ba m t tu i t p tành nhà c a ố ổ ậ ử   /  Rào mi ng v ế ườ n tr ng cây rau / H nh phúc xinh xinh nho nh  ban đ u ồ ạ ỏ ầ

Nói tóm l i, hình  nh ngạ ả ười lính được nhà th  Y Phơ ương xây d ng th t đ cự ậ ặ  

bi t, h  tr  trung, yêu đ i nh ng tràn đ y lòng tin chi n th ng.ệ ọ ẻ ờ ư ầ ế ắ

Người ph  n  là đ  tài quen thu c c a các nhà th , nhà văn. M i ngụ ữ ề ộ ủ ơ ỗ ười khai thác hình tượng người ph  n    nh ng khía c nh khác nhau. V i Y Phụ ữ ở ữ ạ ớ ương, ngườ  i

ph  n  đ  ra th  gi i vì th  c n ph i trân tr ng, tôn vinh h  Trong th , Y Phụ ữ ẻ ế ớ ế ầ ả ọ ọ ơ ươ  ngkhai thác hình tượng người ph  n  mi n núi v i ph m ch t nhân h u, th t thà, ch tụ ữ ề ớ ẩ ấ ậ ậ ấ  phác nh ng h  vô cùng quan tr ng. Ngư ọ ọ ười ph  n  hi n lên trong th  Y Phụ ữ ệ ơ ươ  ngphong phú, sinh đ ng. Đó là nh ng ngộ ữ ười m , ngẹ ười bà, người con gái vùng cao, chính h  là ngu n c i t o nên th  gi i. Ngọ ồ ộ ạ ế ớ ười ph  n , ngụ ữ ười m  là g c r  c a sẹ ố ễ ủ ự 

s ng:ố

N ng nh c ng ặ ọ ườ i đàn bà đeo gùi

Âm  m m t bên vú phì nhiêu ­ Đ t ấ ộ ấ

Nong nóng m t bên vú m ng căng ­ N ộ ọ ướ c

Đ t ­ N ấ ướ c sinh ra t  ng c ng ừ ự ườ i đàn bà

g ng s c, đ  r i bà ra đi mà v n còn mang theo n i nh  con kh c kho i:ắ ứ ể ồ ẫ ỗ ớ ắ ả

M  b y m ẹ ả ươ ấ ộ i đ t r ng sông dài

B ng t  duy th  bám ch t folklore c a dân t c mình, Y Phằ ư ơ ặ ủ ộ ương mô t  hình  nhả ả  

người ph  n  mang âm hụ ữ ưởng ch t dân gian c a ngấ ủ ười Tày. Cách so sánh hình 

tượng người ph  n  c a nhà th  th t gi n d , g n gũi, tụ ữ ủ ơ ậ ả ị ầ ương đ ng v i cách nói c aồ ớ ủ  

người dân t c Tày.ộ   H  nghĩ sao nói v y, r t th ng th n, b c tr c:ọ ậ ấ ẳ ắ ộ ự

Vi c v n d ng ngôn ng  đ a phệ ậ ụ ữ ị ương vào trong th  là đi u không m i l  Có đi u,ơ ề ớ ạ ề  

Y Phương v n d ng thậ ụ ường nhu n nh :ầ ị

Mé yêu con l m nh ng không gi ắ ư ữ

Mé th  con mình theo n ả ướ ề c v  xuôi

(Ng ườ i vùng cao )

Ý th c b o t n văn hóa m nh m  th  hi n trong th  Y Phứ ả ồ ạ ẽ ể ệ ơ ương b ng m t câuằ ộ  chuy n c m đ ng v  ngệ ả ộ ề ười m  Tày. Ngẹ ười m  đau đ n tìm đ n cái ch t vì ngẹ ớ ế ế ườ  icon c a bà đi línhủ   tr  v  làng m i ba tháng đã có nhi u thay đ i mà thay đ i l nở ề ớ ề ổ ổ ớ  

nh t chính là quên ti ng m  đ  Nhà th  mu n nh c nh  ch  quên đi c i ngu n vìấ ế ẹ ẻ ơ ố ắ ở ớ ộ ồ  

nh  th  s  làm t n thư ế ẽ ổ ương đ n nh ng ngế ữ ười mình yêu thương nh t:ấ   Ng ườ i lính  

v t vã khóc / G i / Mé  i / Đúng gi ng ng ậ ọ ơ ọ ườ i làng tôi / Ng ườ i m  kh  m m c ẹ ẽ ỉ ườ   i /

R i t  t  nh m m t ( ồ ừ ừ ắ ắ Ti ng m  đ ế ẹ ẻ).

K  c  trong đ i s ng riêng t , ngể ả ờ ố ư ười ph  n  cũng đụ ữ ược Y Phương xây d ng đ yự ầ  

n t ng. Ng i ph  n  ch  ch ng hóa đá là bi u t ng đ p cho lòng th y chung

đã đi vào th  văn. Trong bài “ơ Ng ườ i đàn bà b  ph  tình ị ụ ”, n i đau c a ngỗ ủ ười ph  nụ ữ 

b  ph  tình đị ụ ược nhà th  th  hi n b ng c nh bu n đ n m c b tơ ể ệ ằ ả ồ ế ứ ấ   đ ng hóa thành đáộ  trong đêm. Không gian vào ban đêm càng làm tăng thêm n i cô đ n c a ngỗ ơ ủ ười phụ 

Nh c đ n hình tắ ế ượng người ph  n  trong th  Y Phụ ữ ơ ương d  nh  đ n bàiễ ớ ế  

“Mùa hoa”. Bài th  mang đ m ch t dân gian c a ngơ ậ ấ ủ ười Tày, “di n t  rõ khéo s c ễ ả ứ  

đ i đá vá tr i c a ng ộ ờ ủ ườ i đàn bà vào mùa yêu đ ươ ” [87, 173]. Đ c “ ng ọ Mùa hoa”, 

người ta c m nh n m t s c s ng h ng h c có th  ví nh  là ng n l a sả ậ ộ ứ ố ừ ự ể ư ọ ử ưở ấi  m lòng 

người gi a cái giá rét c a ch n r ng núi nhi u  m đ m, l m n i bu n. Dữ ủ ố ừ ề ả ạ ắ ỗ ồ ưới ngòi bút tài hoa c a Y Phủ ương chuy n riêng t  v n ít ai dám đ a ra bàn lu n trệ ư ố ư ậ ước m iọ  

ngườ ại l i tr  nên th  m ng, ý v  và yêu thở ơ ộ ị ương. Đúng nh  nhà th  Ph m Qu c Caư ơ ạ ố  cho r ng: “ằ Nhà th  dân t c Tày Y Ph ơ ộ ươ ng trong bài th  Mùa hoa đã đ  c p đ n ơ ề ậ ế   tình d c th t tinh t , đ m s c thái dân gian” ụ ậ ế ậ ắ   [46, 95]:

V a v n rào đi v a ngái ng ừ ị ừ ủ

Bên c nh hình  nh ng i m  là hình t ng ng i bà. Dù bà không còn n aạ ả ườ ẹ ượ ườ ữ  

nh ng bà mãi   trong lòng con cháu ­ư ở   m t ngộ ười bà nhân h u, h t lòng vì cháu con.ậ ế  

n t ng cu i cùng v  bà c a nhà th  chính là bát cháo đ ng bà múc cho cháu. Đ

r i c  vào v  tháng sáu tháng b y, khi th y nh ng con  c đ ng quen thu c, thì hìnhồ ứ ụ ả ấ ữ ố ồ ộ  

nh ng i bà l i hi n v  trong lòng tác gi :

ả ườ ạ ệ ề ả   Ngày  y / L ng bà còng / Mái đ u ấ ư ầ  

ch m đ t / C p m t đ c / Bà lê t m thân ra t n c a / Gi  c  hai tay run run nh ạ ấ ặ ắ ụ ấ ậ ử ơ ả ư  

c ng lá gianh / Cháu c a bà còn bé kin kin / Ch y tr n nhanh nh  sóc / Bà c ọ ủ ạ ố ư ườ    i /

Mi ng méo x ch / D n ra hai ng n n ệ ệ ấ ấ ướ  (Con  c c a bà c ố ủ ).

Ngoài k  ni m bát cháo  c c a bà thì l i ru cũng là k  ni m đ p luôn theo tácỉ ệ ố ủ ờ ỉ ệ ẹ  

gi :ả  Ngày x a tôi   v i bà / M  đi ch  huy n / Đ ư ở ớ ẹ ợ ệ ườ ng xa / Ch a v  / Bà ru ư ề   / Tôi  không ng  / N m nghe / Ti ng ru hóm hém / L p lòe / ủ ằ ế ậ   Bà trông/ … / Bà tôi khu t núi ấ   / Tôi đi xa / L i ru đau đáu la đà nh n giăng ( ờ ệ L i ru ờ ).

Người bà ­ người ph  n  vùng cao đụ ữ ược Y Phương tái d ng th t gian kh ,ự ậ ổ  

th  nh ng v n l c quan, th  hi n qua n  cế ư ẫ ạ ể ệ ụ ười giòn tan:

C  m t đ i ch p vá ả ộ ờ ắ

C  m t đ i t m b ả ộ ờ ạ ợ

Bà c  c ụ ườ i giòn tan

Tám m ươ i năm s ng trong th  gian ố ế

Tay v t lá ặ

Ng    r m ủ ổ ơ

Bà c  c ụ ườ i

(Đá)

Nh  v y, hình tư ậ ượng người ph  n  trong th  Y Phụ ữ ơ ương là nh ng ngữ ười yêu 

h t mình, s ng h t mình vì nh ng ngế ố ế ữ ười mà h  quan tâm.ọ

Nghiên c u hình tứ ượng người lính và hình tượng người ph  n  trong th  Yụ ữ ơ  

Phương, ta th y “ấ hình t ượ ng không ch  tái hi n đ i s ng mà còn c i bi n nó đ  t o ỉ ệ ờ ố ả ế ể ạ  

ra m t th  gi i m i, ch a t ng có trong hi n th c. Đó là quan h  gi a tác gi  v i ộ ế ớ ớ ư ừ ệ ự ệ ữ ả ớ   hình t ượ ng, v i cu c s ng trong tác ph m ớ ộ ố ẩ ” [56, 148]. Và đó là nh ng hình tữ ượ  ngngh  thu t th  hi n t p trung các giá tr  nhân h c và th m mĩ mà nhà th  Y Phệ ậ ể ệ ậ ị ọ ẩ ơ ươ  ng

mu n th  hi n.ố ể ệ

Ch ươ ng 2

      NGU N C M H NG CH  Đ O Ồ Ả Ứ Ủ Ạ  TRONG TH  Y PH Ơ ƯƠ NG

      “C m h ng ch  đ o là m t y u t  c a b n thân n i dung ngh  thu t, c a ả ứ ủ ạ ộ ế ố ủ ả ộ ệ ậ ủ   thái đ  t  t ộ ư ưở ng xúc c m   ngh  sĩ đ i v i th  gi i đ ả ở ệ ố ớ ế ớ ượ c mô t  C m h ng ch ả ả ứ ủ  

đ o th ng nh t v i đ  tài và t  t ạ ố ấ ớ ề ư ưở ng c a tác ph m. C m h ng ch  đ o đem l i ủ ẩ ả ứ ủ ạ ạ   cho tác ph m m t không khí xúc c m tinh th n nh t đ nh, th ng nh t t t c  các c p ẩ ộ ả ầ ấ ị ố ấ ấ ả ấ  

đ  và y u t  c a n i dung tác ph m. Đây là cái m c căng th ng xúc c m mà nh ộ ế ố ủ ộ ẩ ứ ẳ ả ờ  

đó ngh  sĩ kh ng đ nh các nguyên t c th  gi i quan c a mình trong tác ph m ệ ẳ ị ắ ế ớ ủ ẩ ” [56, 

45]. Nghiên c u th  Y Phứ ơ ương có th  th y c m h ng ch  đ o trong th  ông chínhể ấ ả ứ ủ ạ ơ  

là c m h ng v  quê hả ứ ề ương Cao B ng và đ t nằ ấ ước Vi t Nam ­ nh ng n i Y Phệ ữ ơ ươ  ng

t ng đi qua. Khi sáng t o ngh  thu t, s  rung đ ng thừ ạ ệ ậ ự ộ ường b t ngu n t  nh ngắ ồ ừ ữ  

c m xúc thành th c. T  t m lòng c a m i ngả ự ừ ấ ủ ỗ ười con Cao B ng, Y Phằ ương c mả  

th y đau xót khi quê hấ ương đ t nấ ước ch u c nh chi n tranh, nhân dân l m than, đóiị ả ế ầ  

kh  Ông t  hào v  nh ng truy n th ng văn hóa, l ch s  c a dân t c Tày. Đ t nổ ự ề ữ ề ố ị ử ủ ộ ấ ướ  chòa bình, m i sinh ho t c a đ i s ng b n làng đi vào  n đ nh, cũng t o xúc c m choọ ạ ủ ờ ố ả ổ ị ạ ả  

nhà th  sáng tác. Y Phơ ương nh  con ong c n m n hút nh y, t o hư ầ ẫ ụ ạ ương th m choơ  

đ i.ờ

Th  gi iế ớ   ngh  thu t th  Y Phệ ậ ơ ương vô cùng phong phú và sinh đ ng nên m iộ ỗ  bài th  vi t v  quê hơ ế ề ương c a ông đủ ược v  b ng nh ng nét v  riêng đ c đáo,ẽ ằ ữ ẽ ộ  không trùng l p, b i v i Y Phặ ở ớ ương: “cái gì đã tìm ra, là m i m , đáng yêu hôm nay, ớ ẻ  

n u ngày mai l p l i s  thành m t th  công th c ế ặ ạ ẽ ộ ứ ứ ” [3, 276]. Bên c nh đó, quê hạ ươ  ngtrong truy n th ng văn hóa cũng là ngu n c m h ng l n xuyên su t các sáng tác c aề ố ồ ả ứ ớ ố ủ  nhà th  Y Phơ ương. Thông qua đó ph n nào ngầ ườ ọi đ c hi u bi t thêm v  v n vănể ế ề ố  hóa c a ngủ ười Tày. Nghiên c u th  Y Phứ ơ ương có th  nh n th y “ể ậ ấ th  gi i ch  quan ế ớ ủ  

c a con ng ủ ườ i, c m xúc, tâm tr ng, ý nghĩ đ ả ạ ượ c trình bày tr c ti p, và làm thành ự ế  

n i dung ch  y u ộ ủ ế ” [81, 181] c a th  ông. Vi c tái hi n nh ng con ngủ ơ ệ ệ ữ ười có quan hệ thân thu c nh  ông bà v i con cháu, cha m  v i con cái, quan h  v  ch ng… đã thộ ư ớ ẹ ớ ệ ợ ồ ể 

hi n ni m yêu đ i, yêu con ngệ ề ờ ườ ủi c a nhà th  Y Phơ ương

2.1 C m h ng chung v  quê hả ứ ề ương đ t nấ ước

      Quê hương là ngu n c m h ng c a nh ng ngồ ả ứ ủ ữ ườ ầi c m bút sáng tác, đây là đề tài không m i. M i nhà th  góp vào thi đàn nh ng c m nh n v a m i m  v a riêngớ ỗ ơ ữ ả ậ ừ ớ ẻ ừ  

t  làm cho hình tư ượng đ t nấ ước hi n lên trong th  ca sinh đ ng, đa d ng và tệ ơ ộ ạ ươ  i

đ p. Đi u quan tr ng là làm th  nào đ  t o đẹ ề ọ ế ể ạ ược nh ng tác ph m gây  n tữ ẩ ấ ượng v iớ  

ngườ ọi đ c. Y Phương đã làm được đi u đó. Tên tu i c a ông g n v i bài th  “ề ổ ủ ắ ớ ơ Tên  làng” và vinh d  đ i v i nhà th  làự ố ớ ơ   bài th  này đã đơ ược tuy n ch n trong s  100 bàiể ọ ố  

th  hay th  k  XX – do Trung tâm Văn hóa Doanh nhân Vi t Nam và Nhà xu t b nơ ế ỉ ệ ấ ả  Giáo d c ph i h p t  ch c bình ch n. Trong “ụ ố ợ ổ ứ ọ Tên làng” Y Phương đã gi i thi u v iớ ệ ớ  

b n đ c m t cách t  hào v  n i chôn nhau c t r n c a mình, m t mi n quê:ạ ọ ộ ự ề ơ ắ ố ủ ộ ề

Trưởng thành trong nh ng năm ch ng Mĩ, Y Phữ ố ương vào cu c kháng chi n v i s cộ ế ớ ứ  

m nh c a ni m tin và tu i tr  T  đó, đúng nh  Nguy n H u Ti n nh n xét ông trạ ủ ề ổ ẻ ừ ư ễ ữ ế ậ ở 

thành “m t cây bút chung th y v i quê h ộ ủ ớ ươ ng” [3, 270]

T  quê hừ ương Cao B ng nhà th  Y Phằ ơ ương đ n v i đ t nế ớ ấ ước Vi t Nam.ệ  Ông g i g m tình c m v  đ t nử ắ ả ề ấ ước qua cách s  d ng t  “ử ụ ừ n ướ ” m t cách khéo c ộ  

léo:  M ườ i tám tu i l n đ u lo g o mu i ổ ầ ầ ạ ố   /  Cõng n ướ c lên l ng / ư   Gi  N ữ ướ c cao  

v i ( ờ Ti ng g i trong r ng ế ọ ừ ).

Chữ n ướ  vi t th c ế ường là nước u ng, chố ữ N ướ  vi t hoa là Đ t n c ế ấ ước ­ T  Qu c. Yổ ố  

Phương lúc nào cũng th y làng b n quê mình, dân t c mình l n trong cái chung c aấ ả ộ ẫ ủ  

c  đ t nả ấ ước và c  dân t c Vi t Nam.ả ộ ệ

      Đ t n c có chi n tranh, Y Ph ng r i b n làng c m súng chi n đ u b oấ ướ ế ươ ờ ả ầ ế ấ ả  

v  quê hệ ương, đó là trách nhi m và nghĩa v  c a ngệ ụ ủ ười thanh niên đ i v i quêố ớ  

hương đ t nấ ước và đó cũng là nh n th c c a ngậ ứ ủ ười m :ẹ

V i tình yêu quê hớ ương tha thi t, Y Phế ương đ c bi t nh y c m v i nh ngặ ệ ạ ả ớ ữ  

n i đau, c  c c c a đ t nỗ ơ ự ủ ấ ước do chi n tranh tàn phá. Là m t nhà th  đ ng th i cũngế ộ ơ ồ ờ  

là m t chi n sĩ, Y Phộ ế ương cũng nh  bao nhà th  ­ chi n sĩ cùng th i khác, giáp m tư ơ ế ờ ặ  

v i th c t  chi n đ u, ý th c sâu s c v  trí, vai trò c a th  h  mình đ i v i đ tớ ự ế ế ấ ứ ắ ị ủ ế ệ ố ớ ấ  

nước trong hoàn c nh lúc b y gi  Cùng v i vi c “ả ấ ờ ớ ệ nói nhi u h n v  n i bu n nhân ề ơ ề ỗ ồ   sinh v  nh ng c m nh n c a cái tôi tr ề ữ ả ậ ủ ướ c m t th c t i kh c nghi t ộ ự ạ ắ ệ ” [65, 380], nhà 

th  còn ghi l i c m xúc c a mình v  quê hơ ạ ả ủ ề ương, c nh thanh bình gi  nhả ờ ường chỗ cho c nh tan hoang do bom gi c t o nên:ả ặ ạ

M t tr n đây r i gi a ngàn cây ặ ậ ồ ữ

Bài ca  y   trong tôi ấ ở

M i khi hát đ m đìa n ỗ ầ ướ c m t ắ

Th ươ ng cho dân t c mình lao đao b n m t ộ ố ặ

Nh ng ph ữ ươ ng tr i l a v a t t, l i b ng lên ờ ử ừ ắ ạ ừ

n i lên hình  nh đ t nổ ả ấ ước nghèo khó. Y Phương cũng th :ế  D n em qua m t vùng ẫ ộ   toàn đá / Đá lô nhô nh  sóng tri u dâng / Em có bu n? sao em bâng khuâng / Quê ư ề ồ  

h ươ ng mãi nghèo th  ( ế  Ti ng hát tháng giêng) ế

Quê hương Ph  Trùng v i khí h u kh c nghi t đi vào th  Y Phủ ớ ậ ắ ệ ơ ương th t tậ ự 

nhiên. Chính “màu s c đ i th ắ ờ ườ ng trong th  đã giúp cho th  tr  nên đ i h n, g n ơ ơ ở ờ ơ ầ   gũi h n v i cu c s ng ơ ớ ộ ố ” [65, 386]. Nh ng v n th  vi t v  quê hữ ầ ơ ế ề ương r t th t:ấ ậ  Mùa  đông / Qua Ph  Trùng / Th i  m  m / D i ào ào / ủ ổ ầ ầ ộ   Chén r ượ u v a rót ra / Đã l t đi ừ ạ  

m t n a / Chén trà v a rót ra / Đã ngu i tanh ngu i ng t / Có th  gió làm da ng ộ ử ừ ộ ộ ắ ứ ườ   i

m c th ch / L a lung lay không chín đ ố ế ử ượ c n i c m ( ồ ơ Gió Ph  Trùng ủ ).

Đ n v i Cao B ng ­ quê hế ớ ằ ương ru t th t c a mình, c m giác đ u tiên c a Yộ ị ủ ả ầ ủ  

Phương chính là n i bu n vô h n b i c nh s c m t mù mây tr ng, h i núi l nh bu tỗ ồ ạ ở ả ắ ị ắ ơ ạ ố  

xương. T  đó, ngừ ườ ọi đ c d  đ ng c m v i nhà th  khi ông không kìm nén n i:ễ ồ ả ớ ơ ổ

Nh ng sau ti ng thét, n i bu n tê tái  y là tình c m yêu thư ế ỗ ồ ấ ả ương quê hương da di tế  

c a ông. T  Duy Anh trong bài vi t “ủ ạ ế Ng ườ ả i g y khúc đàn tr i ờ ” t ng nh n xét: “ừ ậ Sau  khi thét lên, h n lúc nào h t, ông th y th ơ ế ấ ươ ng quê h ươ ng mình da di t, m t tình ế ộ  

th ươ ng ch  có   t m lòng h ỉ ở ấ ướ ng v  c i ngu n ề ộ ồ ” [3, 289]. Y Phương vi t:ế

Bu n thì bu n ồ ồ

Đ t m  ta   đây ấ ẹ ở

Mai ta lên r ng ch t cây ừ ặ

(N i bu n tan ra ỗ ồ )

Y Phương không ng n ng i khi nói v  s  thi u th n c a ngầ ạ ề ự ế ố ủ ười dân làng b n quêả  

mình: Tr a nay   quê tôi / Thóc g o trong nhà c n v i / Tr  con mót s n trên đ i / ư ở ạ ạ ơ ẻ ắ ồ  

Ng ườ ớ i l n vác thu ng vào r ng đào c  mài / Các m  các ch  m c v i rách / Các em ổ ừ ủ ẹ ị ặ ả   các con đi chân đ t ( ấ Gi a ti ng chào m i ữ ế ờ ).

Nhà M c rút kh i Thăng Long còn duy trì s  t n t i   Cao B ng m t th iạ ỏ ự ồ ạ ở ằ ộ ờ  gian. Cu c giao tranh gi a quân nhà M c và các tộ ữ ạ ướng nhà Lê đã đ  l i đây nhi uể ạ ề  

d u v t văn hóa. D u tích văn hóa n i quê hấ ế ấ ơ ương Cao B ng là ni m t  hào c a nhàằ ề ự ủ  

th  Y Phơ ương. C m xúc khi đ ng trả ứ ước đ n vua Lê đề ược Y Phương kh c h a:ắ ọ

Thành c  đ  nát ổ ổ

Nh ng viên g ch v ữ ạ ồ

Cao B ng trong kháng chi n thu n l i v  đ a hình vì th  n i đây t ng là cănằ ế ậ ợ ề ị ế ơ ừ  

c  đ a Cách m ng, n i Bác H  s ng và làm vi c t i hang Pác Bó. Nhà th  Yứ ị ạ ơ ồ ố ệ ạ ơ  

Phương có d p đ  c p t i trong bài “ị ề ậ ớ Ti ng g i trong r ng ế ọ ừ ”:

Tình yêu đ u tiên ầ

T  núi Các Mác ừ

Su i Lênin ố

Bác là đ u ngu n ầ ồ

L i hi u tri u t c mòn đá t ng ờ ệ ệ ạ ả

“Ti ng su i trong nh  ti ng hát xa ế ố ư ế ” là c m giác c a Bác khi nghe ti ng su i. Nhi uả ủ ế ố ề  

người nghe ti ng su i l i th y nh  ti ng đàn, “ế ố ạ ấ ư ế Y Ph ươ ng th y ti ng đàn  y ph i ấ ế ấ ả  

c  th  là đàn tính và b n đàn kia ph i là đàn then ụ ể ả ả ” [3, 265]. Nh  v  quê hớ ề ương Cao 

B ng trong kháng chi n thì đàn then v n luôn gi  m t  n tằ ế ẫ ữ ộ ấ ượng sâu s c:ắ

th  nói, Y Phể ương là nhà th  chung th y v i quê hơ ủ ớ ương. Miêu t  Phòng tuy n Khauả ế  Liêu r t chân th c vì ông v a tr c ti p c m súng, v a tr c ti p c m bút. Ông k tấ ự ừ ự ế ầ ừ ự ế ầ ế  

h p bút pháp hi n th c và bút pháp lãng m n t o cho bài th  m t d u  n riêng:ợ ệ ự ạ ạ ơ ộ ấ ấ

nh ng năm chi n tranh ữ ế ” [53, 64]. S  rung đ ng c a h n th  Y Phự ộ ủ ồ ơ ương khi đ  c pề ậ  

t i v n đ  trung tâm c a th i đ i, khi đ i di n v i s  s ng còn c a quê hớ ấ ề ủ ờ ạ ố ệ ớ ự ố ủ ương, đ tấ  

nước là nh ng rung đ ng chính tr  Vì th , c nh gi c tàn phá quê hữ ộ ị ế ả ặ ương là n i cămỗ  

h n c a m i ngờ ủ ỗ ười dân. Ch  b ng m t nét v  đ n gi n Y Phỉ ằ ộ ẽ ơ ả ương đã phác h a c nhọ ả  tan tác c a b n làng:ủ ả

Trong c nh chi n tranh  y ngả ế ấ ười dân ch u nhi u đau thị ề ương m t mát nh t:ấ ấ

Vi t v  đ t nế ề ấ ước, th  Y Phơ ương không ch  th  hi n s  m t mát đau thỉ ể ệ ự ấ ươ  ng

b i chi n tranh, ngở ế ườ ọi đ c còn tìm th y ni m t  hào, ni m tin mãnh li t vào s cấ ề ự ề ệ ứ  

m nh b t di t, ti m tàng c a dân t c:ạ ấ ệ ề ủ ộ   Ti p cho Đ t n ế ấ ướ c / Là bàn tay chú bé / V ẽ  lên tr i ch  A / Muôn vàn tinh tú m  đi / Đ ng l i ni m vui long lanh m t m  / Làm ờ ữ ờ ọ ạ ề ắ ẹ  

h ng ng n l a / Th p lên sáng đèn / L ch s  hi n d n trên m t v i / Dân t c v a ồ ọ ử ắ ị ử ệ ầ ặ ả ộ ừ  

b i thuy n v a hát tr ơ ề ừ ườ ng ca Kh m h i / Búa có vai / ả ả   Cày có l ưỡ i giúp ng ườ i / Đi  

h t đ t / Đ n mút tr i / Tòe bàn chân Giao Ch  / Đ t n ế ấ ế ờ ỉ ấ ướ c / Ch a m t ngày yên ư ộ   ngh  ( ỉ Chín tháng).

Y Phương nói lên cái bi tráng c a c  dân t c trong nh ng năm đánh gi c. Dânủ ả ộ ữ ặ  

t c ph i đ  nh ng chàng trai cô gái còn r t tr  ra m t tr n. Bi t bao ngộ ả ể ữ ấ ẻ ặ ậ ế ười ch a k pư ị  

s ng h t tu i th  c a mình đã ý th c đố ế ổ ơ ủ ứ ược trách nhi m. Và bi t bao nhiêu ngệ ế ườ  ilên đường không v  mà ngề ười ngườ ẫi v n n i ti p ra đi. Nh ng chàng trai, cô gáiố ế ữ  nguy n hi sinh cho đ t nệ ấ ước khi tu i m i mổ ớ ười tám đôi mươi:

Hát n a đi ữ

Múa n a đi ữ

Hát b a ph a ch i ch i ừ ứ ơ ơ

Múa b a ph a ch i ch i ừ ứ ơ ơ

Chi n tr ế ườ ng c n ti ng c ầ ế ườ i

D u có ch t đâu ph i là h t ẫ ế ả ế

(Chín tháng)

D u bi t r ng s  hi sinh c a nh ng ngẫ ế ằ ự ủ ữ ười lính tr  là vì chính nghĩa, s  hi sinh làẻ ự  hào hùng nh ng nh ng dòng th  trên c a Y Phư ữ ơ ủ ương khi n ngế ườ ọi đ c không kh iỏ  xót thương

Y Phương vi t v  quê hế ề ương v i t t c  ni m t  hào và đ y trách nhi m.ớ ấ ả ề ự ầ ệ  

Ni m t  hào c a nhà th  v  đ t nề ự ủ ơ ề ấ ước v i nh ng ngớ ữ ười con anh dũng, quên mình để 

T  Qu c quy t sinh:ổ ố ế

Tôi l n lên đánh gi c xa nhà ớ ặ

Đêm đêm nghe ti ng n ế ướ c

Hát bài ca

Nh ng ng ữ ườ i đi chân đ t ấ

(Bài ca nh ng ng ữ ườ i đi chân đ t) ấ

Người lính Tày H a Vĩnh Sứ ước cũng nh  bao đ ng đ i khác đ  đ i l y cu c s ngư ồ ộ ể ổ ấ ộ ố  bình yên có khi ph i hi sinh m t ph n thân th  V t thả ộ ầ ể ế ương  y là n i nh c nh i đ iấ ỗ ứ ố ố  

v i ngớ ười lính cho dù chi n tranh đã lùi xa. Tr  v  quê hế ở ề ương mang theo ba mươ  isáu v t thế ương trên mình, nhà th  Y Phơ ương đã được chính cây c  quê nhà ch aỏ ữ  lành t t b nh:ậ ệ

C m h ng v  đ t nả ứ ề ấ ước trong th  thơ ường được kh i ngu n t  nh ng conơ ồ ừ ữ  

người thân quen, c nh v t g i k  ni m cho đ n nh ng dòng sông, cánh đ ng, conả ậ ợ ỉ ệ ế ữ ồ  

đường… Y Phương cũng v y, ông thậ ường vi t v  nh ng dòng sông. B i l , quêế ề ữ ở ẽ  

hương ai cũng có m t dòng sông. Dòng sông quê hộ ương là kí  c, n i nh  c a chàngứ ỗ ớ ủ  trai tr  H a Vĩnh Sẻ ứ ước:

Con sông Quy còm nhom

Cõng ng ườ i sang ràn r t ạ

(Ti ng hát tháng giêng ế )

Ngoài con sông Quy ngườ ọi đ c còn tìm th y trong th  Y Phấ ơ ương con sông 

B ng, sông Hi n, sông H ng  M i con sông dằ ế ồ ỗ ưới ngòi bút c a nhà th  hi n lên v iủ ơ ệ ớ  dáng v  khác nhau. N u nh  sông Quy đẻ ế ư ược tác gi  nhân hóa nh  con ngả ư ườ ớ  i v i

vóc dáng “còm nhom” thì sông B ng dù g i là sông nh ng nhà th  mô t    th iằ ọ ư ơ ả ở ờ  

đi m đ c bi t ­ nể ặ ệ ước sông không ch y:ả

nh ng lúc nào cũng hát:ư   Bao nhiêu tr i ghé xu ng / Bao nhiêu r ng l i qua / Bao ờ ố ừ ộ   nhiêu đá ch t ra / M i bi c xanh B ng Giang / B ng Giang / Con sông quê / B n ắ ớ ế ằ ằ ố   mùa b n r n / Nh n c n m a t  trên ngàn v  / Đ u ngu n sáng ậ ộ ậ ơ ư ừ ề ầ ồ   / B t ng  / C n lũ ấ ờ ơ  

d  / B ng Giang v n bình yên đ a đón / Nh ng m ng bè xuôi ng ữ ằ ẫ ư ữ ả ượ c.

Sông H ng t ng là ngu n c m h ng sáng tác c a nhi u nhà th , có khi hi nồ ừ ồ ả ứ ủ ề ơ ề  hòa, êm   nh ng cũng có lúc cu n cu n hung hãn. Sông H ng mang bi t bao phù saả ư ồ ộ ồ ế  

b i đ p cho cu c s ng. “ồ ắ ộ ố Đã có nhi u ng ề ườ i làm th  v  con sông v n là hi n thân ơ ề ố ệ  

c a đ ng b ng B c B , h n th , còn là m t trong nh ng bi u t ủ ồ ằ ắ ộ ơ ế ộ ữ ể ượ ng c a T  Qu c ủ ổ ố  

Vi t Nam yêu d u c a chúng ta. Th  mà bài th  c a Y Ph ệ ấ ủ ế ơ ủ ươ ng v n giành đ ẫ ượ c ch ỗ  

đ ng danh d  nh  có đ ứ ự ờ ượ ự c s  hài hòa gi a cái chung và cái riêng” ữ  [87, 173]. Dướ  ingòi bút Y Phương sông H ng hi n lên dồ ệ ưới nhi u góc đ  khác nhau:ề ộ

Em v a ch y qua nhi u mi n nóng ừ ả ề ề

Em v  đ n chân tr i xa t p ỗ ế ờ ắ

Em v a đi v a sinh ra đ t ừ ừ ấ

( Sông H ng) ồ

Sông Hi n đế ược nhân hóa nh  con ngư ười cũng bi t yêu thế ương:

T  hai b  sông Hi n v t lên ừ ờ ế ọ

 Ch  hàng tre xanh ch m tung vó ng a ỗ ồ ự

V ườ n tôi ra qu  h ng qu  nh ả ồ ả ớ

Trông cây m a lá n ng gi a đ i ư ắ ữ ờ

(Sông Hi n đang yêu ế )

T  quê hừ ương Cao B ng nhà th  liên tằ ơ ưởng đ n đ t nế ấ ước Vi t Nam.ệ   Ph iả  

th t s  g n bó và yêu thậ ự ắ ương đ t nấ ước mãnh li t Y Phệ ương m i có cách so sánhớ  

th t đ c bi t, ví m i quan h  gi a dân t c Vi t Nam v i đ t nậ ặ ệ ố ệ ữ ộ ệ ớ ấ ước nh  t m và t :ư ằ ơ

Ai cũng nh  con t m ư ằ

Nh  t  cho dân t c ả ơ ộ

T  qu c Vi t Nam vàng  ổ ố ệ ươ m.

(T  qu c ổ ố )

Đ t nấ ước Vi t Nam, T  qu c Vi t Nam là ngệ ổ ố ệ ười m  l n, v i Y Phẹ ớ ớ ương người mẹ 

y là M  đ t mãi mãi dâng cho đ i, cho con ng i nh ng hoa th m trái ng t:

D n tinh hoa cho đ i ồ ờ

M  đ t mãi còn ngon ng t ẹ ấ ọ

(M  đ t ẹ ấ )

Chi n tranh đã lùi xa h n 30 năm, nh ng nh ng v n th  c a Y Phế ơ ư ữ ầ ơ ủ ương vi tế  

v  chi n tranh khi n ta càng th m thía cái giá mà dân t c và nhân dân ta ph i đ i đề ế ế ấ ộ ả ổ ể 

có được đ c l p nh  ngày hôm nay, t  đó giúp ta càng trân tr ng nh ng gì mìnhộ ậ ư ừ ọ ữ  đang có

2.2 Quê hương trong truy n th ng văn hóaề ố

 Nhà th  Y Phơ ương là người dân t c Tày, c m h ng v  quê hộ ả ứ ề ương trong truy n th ng văn hóa cũng là văn hóa c a ngề ố ủ ười Tày. Tác gi  t ng t  hào: “ả ừ ự Ng ườ   i Tày ­  m t trong nh ng nhánh t c ng ộ ữ ộ ườ i thu c nhóm ngôn ng  Tày – Thái. Nhóm ộ ữ   ngôn ng  này kéo dài thành m t v t t  mi n Nam Trung Qu c đ n Vi t B c, Tây ữ ộ ệ ừ ề ố ế ệ ắ  

B c c a Vi t Nam. Kéo đ n Lào sang Thái Lan qua Mianma. Th m chí đ n t n  n ắ ủ ệ ế ậ ế ậ Ấ  

Đ  cũng có m t nhóm t c ng ộ ộ ộ ườ i San, thu c ng  h  Tày – Thái ộ ữ ệ ” [35].   Vi t Nam,Ở ệ  theo s  li u đi u tra năm 1989 thì ngố ệ ề ười Tày có kho ng 1.190.342 ngả ười và đ a bànị  

c  trú ch  y u   Cao B ng, L ng S n, Hà Giang, Tuyên Quang, B c Thái, Lào Cai,ư ủ ế ở ằ ạ ơ ắ  

Qu ng Ninh, Yên Thái, Hà B c, Lâm Đ ng, S n La, Đ c L c.ả ắ ồ ơ ắ ắ

      Văn hóa có th  hi u “ể ể là m t h  th ng các giá tr  v t ch t và các giá tr  tinh ộ ệ ố ị ậ ấ ị  

th n do con ng ầ ườ i sáng t o ra và s  d ng các giá tr   y trong quá trình ho t đ ng ạ ử ụ ị ấ ạ ộ  

th c ti n c a mình ự ễ ủ ” [48]. Nghiên c u c m h ng v  truy n th ng văn hóa c a quêứ ả ứ ề ề ố ủ  

hương nhà th  Y Phơ ương c n d a trên c  s  này. Tìm hi u văn hóa c a ngầ ự ơ ở ể ủ ười Tày 

ta th y có nh ng nét tấ ữ ương đ ng trong quan ni m v i ngồ ệ ớ ười Kinh. Ch ng h n, cẳ ạ ả 

người Kinh và người Tày đ u cho là đàn ông có 3 h n 7 vía,ề ồ   đàn bà có 3 h n 9 vía.ồ  

H n g c có th  r i kh i xác đi lang thang   tr n gian, lên Mồ ố ể ờ ỏ ở ầ ường tr i, sang th  gi iờ ế ớ  bên kia r i l i v  nh p vào xác ngồ ạ ề ậ ườ ối s ng có h n  y.ồ ấ

      Đ  tìm hi u tác ph m văn h c để ể ẩ ọ ược kĩ lưỡng người nghiên c u c n đ t tácứ ầ ặ  

ph m dẩ ưới nhi u góc đ  khác nhau và c n nghiên c u theo phề ộ ầ ứ ương pháp liên ngành. 

M t trong nh ng liên ngànhộ ữ   hay được áp d ng chính là văn h c và văn hóa h c.ụ ọ ọ  

H u h t sáng tác th  văn đ u ch a d u  n văn hóa. Ý th c b o t n văn hóa c a Yầ ế ơ ề ứ ấ ấ ứ ả ồ ủ  

Phương th t l n.ậ ớ    Đi u này th  hi n rõ khi nhà th  sáng tác. Theo Y Phề ể ệ ơ ương, 

“mu n s ng đàng hoàng nh  m t con ng ố ố ư ộ ườ i, tôi nghĩ ph i bám vào văn hóa. Ph i ả ả   tin vào nh ng giá tr  tích c c vĩnh c u c a văn hóa ữ ị ự ử ủ ” [12]

Riêng bài “Nói v i con ớ ” được đ a vào gi ng d y trong chư ả ạ ương trình Ng  vănữ  

l p 9 thì ngoài tình c m đ n thu n c a ngớ ả ơ ầ ủ ười cha tâm s  v i đ a con gái c a mìnhự ớ ứ ủ  thì ý nghĩa sâu h n mà tác gi  mu n truy n đ n ngơ ả ố ề ế ườ ọi đ c chính là dù khó khăn đ nế  

m y cũng không nên đánh m t đ o đ c, văn hóa b i vì theo ông “ấ ấ ạ ứ ở văn hóa dân t c là ộ   tài s n l n ả ớ ”. L i khuyên đ y ý nghĩa khi ông nói v i con:ờ ầ ớ

D u làm sao thì cha v n mu n ẫ ẫ ố

S ng trên đá không chê đá g p gh nh ố ậ ề

S ng trong thung không chê thung nghèo đói ố

Đi u ông t  hào là phong t c ngề ự ụ ười Tày, m t nét đ p truy n th ng văn hóa:ộ ẹ ề ố

Ng ườ ồ i đ ng mình t  đ c đá kê cao quê h ự ụ ươ ng

Còn quê h ươ ng thì làm phong t c ụ

Và đ  b o t n nét đ p văn hóa c a dân t c mình, s ng gi a th  đô Hà N i, ông v nể ả ồ ẹ ủ ộ ố ữ ủ ộ ẫ  giao ti p v i các thành viên trong gia đình b ng ti ng Tày.ế ớ ằ ế

Có th  áp d ng phể ụ ương pháp liên ngành khi ti p c n bài th  “ế ậ ơ Nói v i con ớ ” 

đ  hi u m t cách tể ể ộ ường t n tác ph m. Khi gi ng, ngoài chú thích trong sách giáoậ ẩ ả  khoa giáo viên c n n m b t thêm m t s  nét đ p văn hóa liên quan đ n ý th ầ ắ ắ ộ ố ẹ ế ơ  

Ch ng h n, câu “ẳ ạ Vách nhà ken câu hát” là y u t  phi v t th  Y Phế ố ậ ể ương l y chínhấ  phong t c c a dân t c mình đ  di n ý câu th  này. Nh ng cu c hò h n c a nh ngụ ủ ộ ể ễ ơ ữ ộ ẹ ủ ữ  đôi trai gái di n ra r t nên th  Chàng trai ng i ngoài vách, cô gái   bên trong vách,ễ ấ ơ ồ ở  hai người hát cho nhau nghe, h  có th  hát thâu đêm đ n khi tr i sáng. Vì th , theoọ ể ế ờ ế  tác gi  “ả b c vách   đây không ch  là m t b c vách c  th  b ng đ t b ng đá n a ứ ở ỉ ộ ứ ụ ể ằ ấ ằ ữ  

Nó đã tr  thành m t ch  th  văn hóa ở ộ ủ ể ” [12]. N u không áp d ng phế ụ ương pháp nghiên c u liên ngành Văn h c – Văn hóa h c thì bài gi ng c a giáo viên s  khôngứ ọ ọ ả ủ ẽ  

được sâu, không gây đượ ấ ược  n t ng đ i v i h c sinh, và đ c bi t không truy nố ớ ọ ặ ệ ề  

được v n văn hóa dân t c Tày theo d ng ý c a nhà th ố ộ ụ ủ ơ

Y u t  văn hóa này còn đế ố ược Y Phương th  hi n trong bài “ể ệ Có m t m i ộ ố   tình”:

Tôi còn nhớ

Có m t m i tình ộ ố

C  đêm đêm đèn đu c đ n tìm ứ ố ế