Giáo trình Lập trình với Visual Basic (Nghề Lập trình máy tính): Phần 1 - Tổng cục dạy nghề

Giáo trình Lập trình với Visual Basic (Nghề Lập trình máy tính): Phần 1 sẽ giúp các bạn nắm được khai báo và sử dụng các biến, biến cục bộ, biến toàn cục, phạm vi ảnh hưởng của các biến, lập trình với các cấu trúc rẽ nhánh, cấu trúc lập, cấu trúc chọn lực; khai báo và sử dụng các loại mảng. Mời các bạn tham khảo!

Trình độ :lành nghề

Tuyên bố bản quyền :

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình

Cho nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo Mọi mục đích khác có ý đồ lệch lạc hoặc

sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.

Tổng Cục Dạy nghề sẽ làm mọi cách để bảo

Giai đoạn 2 : 29 giáo trình và 29 tài liệu hướng dẫn giáo viên cho nghề lập trình máy tính 2 cấp độ.

Để có được khung chương trình chúng tôi đã mời các giáo viên, các chuyên gia đang làm việc trong lĩnh vực công nghệ thông tin cùng xây dựng chương trình.

Trong giai đoạn viết giáo trình chúng tôi cũng đã có những sự thay đổi để giáo trình có tính thiết thực hơn vì công nghệ thông tin.

Đây là tài liệu thử nghiệm sẽ được hoàn chỉnh để trở thành giáo trình chính thức trong hệ thống dạy nghề.

Chúng tôi xin chân thành cảm ơn những cá nhân, tập thê đả giúp chúng tôi hoàn thành tài liệu này.

Đà lạt tháng 10 năm 2007

MỤC LỤC

1 GIỚI THIỆU MÔN HỌC 5

2 :SƠ ĐỒ QUAN HỆ CÁC MÔ ĐUN 7

3 BÀI 1 : GIỚI THIỆU VISUAL BASIC 13

4 BÀI2 : ĐỐI TƯỢNG VÀ CÁC THUỘC TÍNH CỦA VISUAL BASIC 23

5 BÀI 3 : HẰNG SỐ, PHẠM VI ẢNH HƯỞNG 30

6 BÀI 4 : LẬP TRÌNH CẤU TRÚC 34

7 BÀI 5 : MẢNG 39

8 BÀI 6 : XÂY DỰNG ỨNG DỤNG NHIỀU BIỂU MẪU 42

9 BÀI 7 : THỦ TỤC VÀ CHƯƠNG TRÌNH CON 49

10.BÀI 8 : CÁC ĐỐI TƯỢNG MỞ RỘNG 51

11.BÀI 9 : NỐI CHƯƠNG TRÌNH ỨNG DỤNG VỚI CƠ SỞ DỮ LIỆU 54

12.BÀI 10 : LẬP TRÌNH WINDOWS 62

13.BÀI 11 : LẬP TRÌNH HƯỚNG ĐỐI TƯỢNG 69

14 Bài 12 ĐÓNH GÓI CHƯƠNG TRÌNH ỨNG DỤNG………81

14.THUẬT NGỮ CHUYÊN NGÀNH 90

15.BÀI 14 : TÀI LIỆU THAM KHẢO 92

4

GIỚI THIỆU VỀ MÔN HỌC

Vị trí, ý nghĩa, vai trò môn học :

Lập trình hướng đối tượng là một trong những xu hướng phát triển của Côngnghệ thông tin hiện nay, Có rất nhiều ngôn ngữ phục vụ cho lập trình hướng đối tượngtrong đó Visual basic được sử dụng khá phổ biến trong việc phát triển các ứng dụngcông nghệ thông tin

Với Visual basic người lập trình có thể dễ dàng thiết kế một giao diện thân thiệnvới người sử dụng với những công cụ sẵn có, sau đó tiến hành quá trình viết mã lệnhcho chương trình

Một trong những khã năng của Visual basic là liên kết với nhiều nguồn cơ sở

cơ sở dữ liệu khác nhau bằng nhiều hình thức khác nhau, ngòai ra Visual basic còn cónhững khả năng như các ngôn ngữ lập trình khác ví như lập trình liên kết với các thiết

bị ngọai vi, thiết kế Web, kế thừa các mã nguồn khác để có được chương trình hòanchỉnh

Để học được môn học này một cách nhanh chóng và hiệu quả học sinh cầnphải nắm được kiến thức về lập trình căn bản, các kiến thức về Windows, các thànhphần của 1 ứng dụng trong môi trường Windows; trong Visual basic có các đối tượngliên kết với cơ sở dữ liệu vì thế muốn liên kết với cơ sở dữ liệu học sinh cần phải tạođược 1 cơ sở dữ liệu bằng 1 hệ quản trị cơ sở dữ liệu nào đó

Đây là một môn học tương đối cần thiết đối với một lập trình viên; trên cơ sởnắm được cách lập trình bằng ngôn ngữ này, chúng ta có thể xây dựng một ứng dụngvừa và nhỏ, đồng thời có thể dễ dàng trong việc tiếp cận với các ngôn ngữ lập trìnhhiện nay như Net, C#, Cbuilder v.v

Học sinh cần thực hành hết các bài tập có trong giáo trình này, đồng thời có thểtham khảo thêm khác chương trình có mã nguồn mở đang rất phổ biến trên Internet

Mục tiêu của môn học:

Sau khi học xong môn học này học viên có khả năng:

Thao tác được môi trường Visual Basic, biết khai báo và sử dụng các biến,biến cục bộ, biến toàn cục, phạm vi ảnh hưởng của các biến, lập trình với các cấu trúc

rẽ nhánh, cấu trúc lập, cấu trúc chọn lực; khai báo và sử dụng các loại mảng, xâydựng một ứng dụng gồm nhiều biểu mẫu với các hệ thống menu, hộp thông báo, hộpnhập dữ liệu, khai báo sử dụng các chương trình con; sử dụng các đối tượng mở rộng,kết nối chương trình ứng dụng với cơ sở dữ liệu, các đối tuợng cơ sở sữ liệu, khaithác, sử dụng và lập trình được trên các đối tượng mở rộng Sử dụng được các hàmAPI, các thư viện liên kết tĩnh và liên kết động, Lập trình hướng đối tượng và đóng gói

và phân phối sản phẩm phần mềm

Mục tiêu thực hiện của mô đun/môn học:

Học xong môn học này học viên có khả năng:

- Thao tác thuần thục trên môi trường Visual Basic

- Am hiểu tính năng tác dụng của các thành phần cơ bản trên hộp công cụ chuẩn

- Sử dụng các thành phần cơ bản để thiết kế chương trình, thay đổi giá trị thuộc tính,phân biệt được đối tượng, thuộc tính và phương thức thủ tục đáp ứng biến cố

- Biết cách khai báo và sử dụng biến một cách hiệu quả

- Biết được các cấu trúc điều trong lập trình và sử dụng một cách thành thạo trongviệc giải quyết các bài toán có sử dụng cấu trúc điều khiển

- Xây dựng một ứng dụng gồm nhiều biểu mẫu, lập trình thao tác trên các biểu mẫu

- Sử dụng được các đối tượng mở rộng để bổ sung tính năng cho chương trình ứngdụng Sử dụng được các hàm có sẳn của Visual Basic đưa vào chương trình

- Liên kết chương trình ứng dụng với cơ sở dữ liệu và lập trình được trên các đốitượng Record Set, ứng dụng kiến thức về cấu trúc dữ liệu và giải thuật để lập trìnhtrên các đối tượng Record set

- Sử dụng các hàm API vào trong lập trình Sử dụng các thư viện liên kết động, cácthư viện liên kết tĩnh liên kết các tính năng của ứng dụng với hệ điều hành, viếtđược các chương trình đơn giản điều khiển các thiết bị

- Sử dụng được các đối tượng mở rộng viết các chương trình có sử dụng các đốitượng mở rộng, sử dụng các đối tượng mở rộng thao tác trên đối tượng RecordSet

- Lập trình hướng đối tượng

- Đóng gói và hoàn thiện sản phẩm phần mềm, phân phối sản phẩm phần mềm ứngdụng

6

Nội dung chính của môn học :

1 Giới thiệu Microsoft Visual Basic

- Giới thiệu các thành phần của môi trường Visual basic.

- Giới thiệu các thao tác thiết kế các đối tượng lên ứng dụng, cách thay đổi giá trị thuộc tính của các đối tượng, chuyển đổi giữa cửa sổ lập trình và biểu mẫu.

- Phân biệt được các khái niệm, đối tượng, thuộc tính, phương thức, sự kiện

3 Biến, cách khai báo và phạm vi ứng dụng

- Khai báo và sử dụng thành thạo mảng.

6 Xây dựng ứng dụng nhiều biểu mẫu.

- Tạo được các modul.

8 Kết nối cơ sở dữ liệu với chương trình ứng dụng.

10 Các đối tượng mở rộng

Chủ đề chính:

- Biết cách đưa một đối tượng mở rộng, ActiveX Control vào chương trình

- Lập trình được trên các đối tượng mở rộng, phân biệt được các tập tin OCX , DLL.

11 Hàm API

Chủ đề chính:

- Sử dụng các hàm API tương tác với hệ điều hành.

12 Lập trình hướng đối tượng

Chủ đề chính:

- Các nội dung về lập trình hướng đối tượng

14 Đóng gói sản phẩm:

Chủ đề chính:

- Đưa các đối tượng đóng gói vào chương trình, sử dụng các bộ công cụ đóng gói.

- Đóng gói thành sản phẩm bằng cách dùng các công cụ có sẵn của Visual Basic và các phần mềm chuyên dụng.

8

Sơ đồ quan hệ theo trình tự học nghề

Anh văn

Giao diện người máy

Lập trình căn bản Mạng căn bản

Kỹ năng Giao tiếp

Kỹ năng Internet & WWW

Phần cứng

Lập trình nâng cao

Lập trình hướng đối tượng

Lập trình Web

Phân tích thiết

kế hệ thống

Thiết kế hướng đối tượng

Ứng dụng CNTT trong doanh nghiệp

Công nghệ phần mềm

Hướng dẫn đồ

án tốt nghiệp

Công nghệ Đa phương tiện Lập trình Visual Basic

Quản lý dự án phần mềm

Thi tốt nghiệp

Hệ cơ sở dữ liệu Môi trường PT

Phần mềm

Lập trình với Visual Basic là môn học cơ bản và bắt buộc Mọi học viên phải học và đạt kết quả chấp nhận được đối với các bài kiểm tra đánhgiá và thi kết thúc như đã đặt ra trong chương trình đào tạo.

Những học viên qua kiểm tra và thi mà không đạt phải học lại những phần chưa đạt ngay nếu sau khi thi lại không đạt thì học sinh phải họclại học phần này (Việc thi lại của học sinh được thực hiện theo qui định vào thời điểm cụ thể của tổng cụa dạy nghề), sau khi hoàn thành mônhọc này, học sinh có thể được cấp chứng nhận học xong chương trình

Học viên, khi chuyển trường, chuyển ngành nếu đã học ở một cơ sở đào tạo khác rồi thì phải có chứng nhận; Trong một số trường hợp có thểvẫn phải qua thi lại

10

CÁC HÌNH THỨC HỌC TẬP CHÍNH TRONG MÔ ĐUN/MÔN HỌC

Học trên lớp về lý thuyết của ngôn ngữ lập trình và các thành phần của môi trường lậptrình Visual Basic, giáo viên hướng dẫn học sinh các nội dung mới của ngôn ngữ, làm mẫu chohọc sinh, học sinh sử dụng giao trình này đồng thời ghi chép những nội dung mới hoặc nhữngghi chú của giáo viên

Học sinh thực tập tại xưởng thực hành, giáo viên đưa ra các bài tập và tổ chức cho họcsinh thực hành có sự giúp đỡ và sửa sai của giáo viên, trước khi thực hành giáo viên đưa ranhững bài tập mẫu và giải cho học sinh

Giáo viên đưa ra các bào tập lớn, học sinh làm bài tập theo nhóm và bảo vệ kết quả trênlớp, giáo viên đặt những câu hỏi với học sinh để xác nhận tính trung thực của học sinh trongquá trình thực hiện bài tập lớn

Ngòai ra học sinh có thể tìm hiềm các giáo trình hiện có bán, các Website của VisualBasic, Webite về mã nguồn Visual Basic.v.v

1 : Học lý thuyết trên lớp.

Giáo viên giảng dạy tại phòng lý thuyết có sự hỗ trợ của các thiết bị đa phương tiện đểgiới thiệu nội dung chính của Visual Basic đồng thơi hướng dẫn thao tác mẫu cho học sinh, hìnhthức học tập tốt nhất là giáo viên làm mẫu cho học sinh

2 : Thực hành tại xưởng

Giáo viên đưa ra các bài tập, hứơng dẫn cho học sinh các bài tập mẫu, phát các bài tập chohọc sinh, học sinh tự thực hiện có sự hướng dẫn của giáo viên, sau khi kết thúc bài thực hành,giáo viên đánh giá mức độ hòan thành bài thực hành của học sinh đồng thời hệ thống lại nhữngsai sót thường gặp và những nội dung chính của bài thực hành

3 Làm bài tập lớn

Kết thúc môn học, giáo viên đưa ra các bài tập lớn cho học sinh (dạng đề tài thực tập) họcsinh thực hiện thành từng nhóm, sau khi hoàn thành, học sinh sẽ bào vệ cho các sản phẩm củamình Các bài thực hành thường là những tình huống thật, giải quyết các bài tóan thực tế.Trong quá trình học sinh bảo vệ, giáo viên phải có những cân hỏi để xác định tình trung thựccủa đề tài như: đề tài này học sinh có tự làm hay nhờ người khác, các thành viên trong nhómphân công làm việc như thế nào

YÊU CẦU VỀ ĐÁNH GIÁ HOÀN THÀNH MÔ ĐUN/MÔN HỌC

Lý thuyết: Đánh giá thông qua kiểm tra trắc nghiệm :

- Kiểm tra trắc nghiệm có thể trên giấy hoặc trên máy tính Dùng phần mềm thi trắcnghiệm phần mềm có thể được thiết kế bằng hình thức là web site

- Xây dựng ngân hàng câu hỏi, học viên sẽ nhận được một bộ để phát sinh ngẫu nhiên vàchất lượng các đề như nhau (trung bình, khá, giỏi, xuất sắc)

- Thời gian làm bài tuỳ theo số lượng các câu trong đề

- Thang điểm 10 chia đều cho các câu

- Kết quả đánh giá dựa vào bài làm theo điểm đạt được.

Thực hành: Đánh giá thông qua khả năng giải hoàn thành chương trình (đề kiểm tra) đề ra, khảnăng giải quyết các bài toán đã đưa ra trong quá trình làm bài tập lớn thang điểm đánh giá 10.Thang điểm: (đánh giá câu hỏi trắc nghiệm)

BÀI 1 GIỚI THIỆU VISUAL BASIC

Mã bài : ITPRG10.1

.Giới thiệu :

Visual basic là một phần mềm trong bộ phần mềm Visual Studio của hãng Microsoft,trong bộ phầm mềm này ngoài Visual basic còn có các thành phần khác như Visual C++, Visualfoxpro.v.v

Visual Basic là một ngôn ngữ đơn giản, dễ học, người lập trình có thể phát triển các ứngdụng hoàn hảo từ đơn giản đến phức tạp bằng ngôn ngữ này, khả năng ứng dụng của ngônngữ này rất đa dạng và phong phú, từ các ứng dụng đơn giản để tính toán, đến các ứng dụngquản lý cơ sở dữ liệu, các ứng dụng kết nối đến các thiết bị ngoại vi, các ứng dụng Web

Hiện nay, phát triển các ứng dụng theo kiểu vừa thiết kế (design) vừa lập trình (Coding)đang được phổ biến thì việc học visual basic giúp chúng ta dễ dàng tiếp cận đến các ngôn ngữlập trình khác vì về cơ bản cách thức tiếp cận lập trình là tương đối giống nhau

Sau khi học bài này chúng ta có thể nắm được cơ bản về môi trường lập trình của VisualBasic, các bước cài đặt phần mềm Visual Basic, đồng thời chúng ta cũng nắm được các thaotác cơ bản trong môi trường này

Mục tiêu thực hiện:

- Nắm được các đặc điểm lập trình bằng Visual Basic, các phiên bản

- Biết được cách cài đặt Visual Basic

- Biết được các thành phần cơ bản của môi trường Visual basic

- Thao tác được trên các tập tin, sử dụng được các thành phần trên môi trường Visual Basic

.Nội dung chính:

1.1 Giới thiệu về Visual Basic

1.2 Bộ phần mềm Visual Studio

1.3 Cài đặt Visual Studio

1.4 Các thành phẩn của Visual basic

1.5 Các thao tác với tập tin

NGHE HƯƠNG DAN LÝ THUYẾT TRÊN LỚP 1.1Giới thiệu về Visual Basic

Visual Basic là gì? Phần "Visual" đề cập đến phương pháp được sử dụng để tạo giao diện đồhọa người dùng (Graphical User Interface hay viết tắt là GUI) Có sẵn những bộ phận hình ảnh,gọi là điều khiển ( control), chúng ta có thể đặt các điều khiển này vào biểu mẩu của chươngtrình bằng các thao tác vẻ đơn giản như các đối tượng đồ họa

Visual Basic còn có hai dạng khác: Visual Basic for Application (VBA) và VBScript VBA là

ngôn ngữ nằm phía sau các chương trình Word, Excel, MSAccess, MSProject, v.v còn gọi là

Macros Dùng VBA trong MSOffice, ta có thể làm tăng chức năng bằng cách tự động hóa cácchương trình.

Ngoài ra có thể sử dụng Visual basic trong các môi trường lập trình khác như lập trình Web,trong trường hợp này gọi là ngôn ngữ kịch bản (script)

1.2 Bộ phần mềm Visual Studio

Visual Basic có thể có đĩa riêng nhưng thông thường nằm trong bộ phần mềm Visual Studio,

bộ phần mềm này hiện nay có phiên bản là 6.0 và phát triển lên thành net, trong bộ phần mềmvisual studio có các phần sau:

Visual C++: là môi trường lập trình C, những người đã quen với cách lập trình C có thể dùngmôi trường lập trình này để phát triển các ứng dụng của mình, nhất là các ứng dụng windows.Visual Foxpro: Là hệ quản trị cơ sở dữ liệu, chúng ta có thể sử dụng hệ quản trị cơ sở dữ liệunày để tạo ra các ứng dụng về quản lý, kế toán, quản trị cơ sở dữ liệu

Visual Interdev: Những người lập trình web có thể sử dụng môi trường này để viết mã lệnh,môi trường này sẽ cung cấp một số công cụ hổ trợ cho việc phát triển các ứng dụng web

QUAN SÁT LÀM MẪU QUÁ TRÌNH CÀI ĐẶT 1.3 Cài đặt Visual Studio

Khi đưa đĩa CD phần mềm Visual Studio vào ỗ đĩa, thông thường các CD này đều có chứcnăng auto run, chương trình cài đặt sẽ tự động thực hiện, theo qui trình sau:

14

Hình 1 Cửa sổ cài đặt Studio

Đây là cửa sổ giới thiệu về bộ phần mềm Visual Studio 6, nhấn vào nút lệnh Next đềchuyển sang cửa sổ kế tiếp

Hình 2 Hộp thọai chấp nhận qui định của bản quyền

Nhấn vào nút chọn I accept the agreement để chấp nhận những tiên bố về bản quyền vànhấn vào nút Next để chuyển sang cửa cố kế tiếp

16

Hình 3 Hộp thọai xác nhận số suất xưởng.

Đây là một bước quan trọng trong quá trình cài đặt, trong cửa sổ này chúng ta phải nhậpvào số serial của sản phẩm, số này được cung cấp bởi nhà sản xuất khi chúng ta mua bảnquyền của sản phẩm, ngoài ra chúng ta có thể điền tên của người sử dụng và tên tổ chức củangười sử dụng (your Company’s name), sau khi điền đầy đủ các thông tin nhấn vào nút next đểchuyển sang cửa sổ kế tiếp, lưu ý rằng nếu số Serial không đúng thì không thể chuyển sangcửa sổ kế tiếp và lúc này quá trình khởi động sẽ không hoàn thành

Nhấn vào nút Browse để chọn thư mục để chứa toàn bộ các thành phần của Microsoft VisualStudio và nhấn vào nút next để chuyển sang cửa sổ kế tiếp.

Ở các cửa sổ kế tiếp chúng ta chọn và bỏ các thành phần cài đặt, nhấn vào nút next để tiếptục cài đặt, sau đó quá trình cài đặt sẽ tự động thực hiện, đến khi quá trình cài đặt thành công

sẽ yêu cầu khởi động lại máy để hoàn thiện quá trính cài đặt chương trình

Hình 6: Hộp thọai chọn lựa các thành phần Studio

Nếu trong trường hợp đĩa CD không có chức năng Autorun hoặc phần mềm được chéplên đĩa cứng, chúng ta phải tìm và chạy tập tin setup.exe nằm trong đĩa CD hoặc trong đĩacứng

Trong trường hợp cài đặt riêng Vsual Basic thì thao tác cũng tương tự như thao tác càiVisual Studio

**Chú ý: Chúng ta nên lưu ý rằng hiện nay việc chép đĩa lậu diễn ra rất phổ biến, các đĩa CD đã bẻ khóa do

vậy phần lớn không muc bản quyền, điều này vi phạm nghiêm trọng luật bản quyền của Việt nam, đồng thời không khuyến khích phát triển công nghiệp phần mềm của nước ta Nếu có thể được chúng ta nên mua đĩa mềm có bản quyền.

1.4 Môi trường làm việc của Visual Basic

Khởi Động Visual basic chúng ta sẽ có màn hình đầu tiên xuất hiện như sau:

Hình 7: Hộp thọai tạo ứng dụng mới

Cửa sổ trên gồm các thẻ (Tab) có tác dụng như sau:

New: Thẻ này cho phép tạo 1 chương trình mới hoàn toàn để lập trình, chúng ta có thểchọn nhiều kiểu chương trình khác nhau như tạo các thư viện liên kết động , tạo các điều khiển,tạo các ứng dụng có sự trợ giúp của Visual Basic (wizard), tạo các ứng dụng chuẩn

Thẻ Existing: mở các ứng dụng đã tạo ra trong máy

Thẻ Recent : Mở các ứng dụng đã thực hiện trong thời gian gần đây

Nếu không muốn hộp thọai này xuất hiện trong lần kế tiếp nhấn nào nút chọn “don’tshow this dialog in the future”

Vậy để bắt đầu lập lập trình bằng ngôn ngữ này chúng ta chọn new và chọn Stadard

EXE nhấn vào nút lệnh Open sẽ xuất hiện cửa sổ làm việc gồm các thành phần như sau:

20