QUY LUẬT từ NHỮNG sự CHUYỂN hóa về LƯỢNG dẫn đến sự THAY đổi về CHẤT và NGƯỢC lại VIỆC vận DỤNG QUY LUẬT LƯỢNG – CHẤT vào QUÁ TRÌNH PHẤN đấu từ SINH VIÊN THÀNH kỹ sư TRƯỜNG đại học BÁCH KHOA TPHCM

phương thứcchung của các quá trình vận động, phát triển là: những sự thay đổi về chất của sự vật,hiện tượng có cơ sở tất yếu từ những sự thay đôi về lượng của sự vật, hiện tượng vàngược

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HÒ CHÍ MINH

^•••C’ -^

BÀI TẬP LỚN HỌC PHẦN TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN

ĐỀ TÀI QUY LUẬT TỪ NHỮNG SỰ CHUYỂN HÓA VỀ LƯỢNG DẪN ĐẾN SỰ THAY ĐỔI VỀ CHẤT VÀ NGƯỢC LẠI VIỆC VẬN DỤNG QUY LUẬT LƯỢNG - CHẤT VÀO QUÁ TRÌNH PHẤN ĐẤU TỪ SINH VIÊN THÀNH

KỸ SƯ TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TPHCM

LỚP L12 NHÓM 15 HK 202 NGÀY NỘP: 05/05/2021Giảng viên hướng dẫn: ThS Nguyễn Thị Minh Hương

MỞ ĐẦU 5

Chương 1: QUY LUẬT TỪ NHỮNG Sự CHUYỂN HÓA VỀ LƯỢNG DẪN ĐẾN SỰ THAY ĐỔI VỀ CHẤT VÀ NGƯỢC LẠI 7

1.1 Định nghĩa phạm trù chất và lượng 7

1.1.1 Khái niệm chất 7

1.1.2 Khái niệm lượng 8

1.2 Mối quan hệ biện chứng giữa chất và lượng 10

1.2.1 Những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổivề chất 10

1.2.2 Những thay đổi về chất dẫn đến những thay đổi về lượng 11

1.2.3 Các hình thức cơ bản của bước nhảy 11

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận 14

Chương 2: VẬN DỤNG QUY LUẬT LƯỢNG - CHẤT VÀO QUÁ TRÌNH PHẤN ĐẤU TỪ SINH VIÊN THÀNH KỸ SƯ TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TPHCM 16

2.1 Giới thiệu đôi nét về hoạt động tích lũy kiến thức của sinh viên vào quá trình phấn đấu từ sinh viên thành kỹ sư trường Đại học Bách Khoa TPHCM „ ’ 16

2.2 Mối quan hệ biện chứng giữa chất và lượng trong quá trình tích lũy kiến thức của sinh viên vào quá trình phấn đấu từ sinh viên thành kỹ sư trường Đại học Bách Khoa TPHCM 17

2.2.1 Cơ sở lí thuyết 17

2.2.2 Đôi nét về hoạt động tích lũy kiến thức của học sinh 18

2.2.3 Mối quan hệ biện chứng giữa chất và lượng trong quá trình tích lũy kiến thức 18

2.2.4 Một vài ví dụ về sự biến đổi về lượng dẫn đến sự biến đổi về chất trong học tập 19

2.2.5 Mối quan hệ biện chứng giữa chất và lượng trong quá trình tích lũy kiến thức của sinh viên Bách Khoa 20

2.2.6 Mối quan hệ biện chứng giữa chất và lượng trong quá trình dài tích

lũy kiến thức của học viên cao học 20

2.3 Vận dụng ý nghĩa phương pháp luận vào hoạt động tích lũy kiến thức của sinh viên vào quá trình phấn đấu từ sinh viên thành kỹ sư trường Đại học Bách Khoa TPHCM Ĩ 23

2.3.1 Mô hình và chương trình đào tạo của Đại học Bách Khoa TPHCM 23 2.3.2 Quá trình học tập ở Đại học Bách Khoa 23

2.3.3 Hình thành động cơ học tập 25

2.3.4 Xây dựng phương pháp học tập tối ưu 25

2.4 Giải pháp giải quyết vấn đề 28

2.4.1 Xã hội hiện đại và những thách thức đặt ra cho các kỹ sư tương lai 28 2.4.2 Giải pháp và định hướng phát triển 28

KẾT LUẬN 30

TÀI LIỆU THAM KHẢO 31

MỞ ĐẦU

Quy luật chuyển hóa từ những sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi vềchất và ngược lại là quy luật cơ bản, phổ biến về phương thức chung của các quá trìnhvận động, phát triển trong tự nhiên, xã hội và tư duy Theo quy luật này phương thứcchung của các quá trình vận động, phát triển là: những sự thay đổi về chất của sự vật,hiện tượng có cơ sở tất yếu từ những sự thay đôi về lượng của sự vật, hiện tượng vàngược lại, những sự thay đổi về chất của sự vật, hiện tượng lại tạo ra những biến đổimới về lượng của sự vật, hiện tượng trên các phương diện khác nhau Đó là mối liên

hệ tất yếu, khách quan, phổ biến, lặp đi lặp lại trong mọi quá trình vận động, phát triểncủa sự vật, hiện tượng thuộc mọi lĩnh vực tự nhiên, xã hội và tư duy Quy luật nàyđược xem như là một trong ba quy luật của phép biện chứng duy vật, nó cho biếtphương thức của sự vận động, phát triển Nhận thức được quy luật này có ý nghĩa rấtquan trọng trong hoạt động thực tiễn khi chúng ta xem xét các sự vật, hiện tượng Nếunhận thức không đúng quy luật này sẽ dẫn đến tư tưởng tả khuynh, hữu khuynh Tảkhuynh là phủ nhận sự tích luỹ về lượng, muốn có ngay sự thay đổi về chất, còn hữukhuynh là khi chất đã biến đổi vượt quá giới hạn độ nhưng không dám thực hiện sựthay đổi căn bản về chất Nước ta đang quá độ lên CNXH, bỏ qua giai đoạn phát triểncủa CNTB, việc nhận thức đúng đắn quy luật lượng- chất sẽ có ý nghĩa rất lớn trongquá trình hình thành và phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN

Tính cấp thiết: Việc mất phương hướng, mục đích phấn đấu của sinh viên ngaytrên giảng đường Đại học ngày nay không còn là hiếm gặp Đã có rất nhiều trường hợpcác bạn sinh viên khi còn học cấp 3 là những học sinh rất giỏi, đứng đầu trường, đầulớp thế nhưng khi bước chân vào giảng đường Đại học, các bạn đó lại bị tụt xa lại sovới các bạn cùng khóa Để có thể phân tích rõ hơn và đưa ra giải pháp cho vấn đề nàythì nhóm chúng em xin phép được thực hiện đề tài này để làm rõ vấn đề

Mục đích: Vận dụng quy luật về lượng và chất vào quá trình phấn đấu từ sinhviên thành kỹ sư trường Đại học Bách Khoa TPHCM

Đối tượng nghiên cứu: Sinh viên Bách Khoa TPHCM

• • •

30

Chương 1: QUY LUẬT TỪ NHỮNG SỰ CHUYỂN HÓA VỀ LƯỢNG DẪN ĐẾN

SỰ THAY ĐỔI VỀ CHẤT VÀ NGƯỢC LẠI

1 Định nghĩa phạm trù chất và lượng

“Bất cứ sự vật, hiện tượng nào cũng bao gồm mặt chất và mặt lượng Hai mặt đó

thống nhất hữu cơ với nhau trong sự vật, hiện tượng

Trong lịch sử triết học đã xuất hiện nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm chất,lượng cũng như quan hệ giữa chúng Những quan điểm đó phụ thuộc trước hết và chủyếu vào thế giới quan và phương pháp luận của các nhà triết học hay của các trườngphái triết học Phép biện chứng duy vật đem lại quan điểm đúng đắn về khái niệmchất, lượng và quan hệ qua lại giữa chúng, từ đó khái quát thành quy luật chuyển hóa

từ những thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại.”1

1.1.1 Khái niệm chất

“Chất là phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật, là sự thống nhất hữu cơ của những thuộc tính làm cho sự vật là nó chứ không phải là cái khác.” 2 Ví dụ: nguyên tố đồng (Cu) có nguyên tử lượng là 63,54 đvC, nhiệt

độ nóng chảy là 1085oC, nhiệt độ sôi là 2880oC, Những thuộc tính này nói lên chấtriêng của đồng, phân biệt nó với các kim loại khác

“Đặc điểm cơ bản của chất là nó thể hiện tính ổn định tương đối của sự vật, hiệntượng; nghĩa là khi nó chưa chuyển hóa thành sự vật, hiện tượng khác thì chất của nóvẫn chưa thay đổi

Mỗi sự vật, hiện tượng đều có quá trình tồn tại và phát triển qua nhiều giai đoạn,trong mỗi giai đoạn ấy nó lại có chất riêng Như vậy, mỗi sự vật, hiện tượng khôngphải chỉ có một chất mà có thể có nhiều chất Chất và sự vật có mối quan hệ chặt chẽ,không tách rời nhau Trong hiện thực khách quan không thể tồn tại sự vật không cóchất và không thể có chất nằm ngoài sự vật

Chất của sự vật được biểu hiện qua những thuộc tính của nó Nhưng không phảibất kỳ thuộc tính nào cũng biểu hiện chất của sự vật Thuộc tính của sự vật có thuộc

1Bộ giáo dục và Đào tạo (2006), Giáo trình triết học Mác - Lênin (Dùng trong các trường đại học, cao đẳng),

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.121.

2Bộ giáo dục và Đào tạo (2006), Giáo trình triết học Mác - Lênin (Dùng trong các trường đại học, cao đẳng),

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.122.

tính cơ bản và thuộc tính không cơ bản Những thuộc tính cơ bản đượctổng hợp lại tạo

thành chất của sự vật Chính chúng quy định sự tồn tại, sự vận động và sự phát triển

của sự vật, chỉ khi nào chúng thay đổi hay mất đi thì sự vật mới thay đổi hay mất đi

Nhưng thuộc tính của sự vật chỉ bộc lộ qua các mối liên hệ cụ thể với các sự vậtkhác Bởi vậy, sự phân chia thuộc tính thành thuộc tính cơ bản và thuộc tính không cơbản cũng chỉ mang tính tương đối Trong mối liên hệ cụ thể này, thuộc tính này làthuộc tính cơ bản thể hiện chất của sự vật, trong mối liên hệ cụ thể khác sẽ có thêmthuộc tính khác hay thuộc tính khác là thuộc tính cơ bản Ví dụ: trong mối quan hệ vớiđộng vật thì các thuộc tính có khả năng chế tạo, sử dụng công cụ, có tư duy là thuộctính cơ bản của con người còn những thuộc tính khác không là thuộc tính cơ bản Songtrong mối quan hệ giữa những con người cụ thể với nhau thì những thuộc tính của conngười về nhân dạng, về dấu vân tay, lại trở thành thuộc tính cơ bản

Chất của sự vật không những được quy định bởi chất của những yếu tố tạo thành

mà còn bởi phương thức liên kết giữa các yếu tố tạo thành, nghĩa là bởi kết cấu của sựvật Trong hiện thực các sự vật được tạo thành bởi các yếu tố như nhau, song chất củachúng lại khác Ví dụ: Kim cương và than chì đều có cùng thành phần hóa học do cácnguyên tố cacbon tạo nên nhưng do phương thức liên kết giữa các nguyên tử cacbon làkhác nhau, vì thế chất của chúng hoàn toàn khác nhau Kim cương rất cứng, còn thanchì lại mềm Trong một tập thể nhất định nếu phương thức liên kết giữa các cá nhânbiến đổi thì tập thể đó có thể trở nên vững mạnh, hoặc sẽ trở thành yếu kém, nghĩa làchất của tập thể biến đổi

Từ đó có thể thấy sự thay đổi về chất của sự vật phụ thuộc cả vào sự thay đổi cácyếu tố cấu thành sự vật lẫn sự thay đổi phương thức liên kết giữa các yếu tố ấy”3

1.1.2 Khái niệm lượng

“Lượng là khái niệm dùng để chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật, hiện tượng về mặt số lượng, quy mô, trình độ phát triển, tốc độ và nhịp điệu vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng.'’” 4

3Hội đồng biên soạn giáo trình môn triết học Mác - Lênin (2019), Giáo trình triết học Mác - Lênin (trình độ:

Đại học, đối tượng: Khối các ngành ngoài lý luận chính trị), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 128.

4TS Nguyễn Thị Minh Hương (2020), Tài liệu học tập môn triết học Mác - Lênin (Lưu hành nội bộ), Nxb Đại

học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, tr 83.

“Lượng còn biểu hiện ở kích thước dài hay ngắn, số lượng lớn hay nhỏ, tổng số íthay nhiều, trình độ cao hay thấp, tốc độ vận dộng nhanh hay chậm, màu sắc đậm haynhạt, Đặc điểm cơ bản của lượng là tính khách quan vì nó là một dạng biểu hiện củavật chất, chiếm một vị trí nhất định trong không gian và tồn tại trong thời gian nhấtđịnh.

Trong sự vật, hiện tượng có nhiều loại lượng khác nhau; có lượng là yếu tố quyđịnh bên trong (số lượng nguyên tử hợp thành nguyên tố hóa học: một phân tử nướcbao gồm hai nguyên tử hidro liên kết với một nguyên tử oxi , số lượng lĩnh vực cơbản của đời sống), có lượng chỉ thể hiện yếu tố bên ngoài của sự vật, hiện tượng (chiềudài, chiều rộng, chiều cao của sự vật); sự vật, hiện tượng càng phức tạp thì lượng củachúng cũng phức tạp theo Trong tự nhiên và phần nhiều trong xã hội, lượng có thể đo,đếm được (như vận tốc ánh sáng là 300.000 km trong một giây, ); nhưng trong một

số trường hợp của xã hội nhất là trong tư duy lượng khó đo được bằng số liệu cụ thể

mà chỉ có thể nhận biết được bằng năng lực trừu tượng và khái quát hóa (như trình độtri thức khoa học của một người, ý thức trách nhiệm cao hay thấp của một công

dân, )

Sự phân biệt chất và lượng chỉ có ý nghĩa tương đối, tùy theo từng mối quan hệ

mà xác định đâu là lượng và đâu là chất; cái là lượng trong mối quan hệ này, lại có thể

là chất trong mối quan hệ khác.”5 “Chẳng hạn, số lượng sinh viên học giỏi nhất địnhcủa một lớp sẽ nói lên chất lượng học tập của lớp đó Điều này cũng có nghĩa là dù sốlượng cụ thể quy định thuần túy về lượng, song số lượng ấy cũng có tính quy định vềchất của sự vật.”6

1.2 Mối quan hệ biện chứng giữa chất và lượng

1.2.1 Những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất

“Bất kỳ sự vật, hiện tượng nào cũng là một thể thống nhất giữa hai mặt chất vàlượng Hai mặt đó không tách rời nhau mà tác động lẫn nhau một cách biện chứng Sựthay đổi về lượng tất yếu sẽ dẫn tới sự chuyển hóa về chất của sự vật, hiện tượng Tuy

5Hội đồng biên soạn giáo trình môn triết học Mác - Lênin (2019), Giáo trình triết học Mác - Lênin (trình độ:

Đại học, đối tượng: Khối các ngành ngoài lý luận chính trị), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 129.

6Bộ giáo dục và Đào tạo (2006), Giáo trình triết học Mác - Lênin (Dùng trong các trường đại học, cao đẳng),

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.123.

• • •

30

nhiên, ở một giới hạn nhất định, sự thay đổi về lượng chưa dẫn tới sự thay đổi về chất.

Chẳng hạn, khi ta nung một thỏi thép đặc biệt ở trong lò, nhiệt độ của lò nung có thể

lên tới hàng trăm độ, thậm chí lên tới hàng nghìn độ, song thỏi thép vẫn ở trạng thái

rắn chứ chưa chuyển sang trạng thái lỏng; thì giới hạn nhiệt độ đó gọi là độ

Độ là phạm trù triết học dùng để chỉ khoảng giới hạn trong đó sự thay đổi về lượng của sự vật chưa làm thay đổi căn bản chất của sự vật ấy ” 7

Sự vận động, biến đổi của sự vật, hiện tượng đến một giới hạn nhất định mà tại

đó, sự thay đổi về lượng đạt tới chỗ phá vỡ độ cũ, làm cho chất của sự vật, hiện tượngthay đổi, chuyển thành chất mới; thời điểm bắt đầu xảy ra biến đổi được gọi là điểmnút

”Điểm nút là phạm trù triết học dùng để chỉ điểm giới hạn mà tại đó sự thay đổi

về lượng đã đủ làm thay đổi về chất của sự vật Ví dụ: Dưới áp suất bình thường của

không khí, sự tăng hoặc sự giảm nhiệt độ trong khoảng giới hạn từ 0oC đến 100oC,nước nguyên chất vẫn ở trạng thái lỏng Nếu nhiệt độ của nước đó giảm xuống dưới

0oC nước thể lỏng chuyển thành thể rắn và duy trì nhiệt độ đó, từ 100oC trở lên, nướcnguyên chất thể lỏng chuyển dần sang trạng thái hơi Điểm nút chính là điểm giới hạn

0oC và 100oC ”8

“Độ được giới hạn bởi hai điểm nút và sự thay đổi về lượng đạt tới điểm nút, vớinhững điều kiện xác định tất yếu sẽ dẫn đến sự ra đời của chất mới.”9 Đây chính làbước nhảy trong quá trình vận động, phát triển của sự vật

“Bước nhảy là phạm trù triết học dùng để chỉ sự chuyển hóa về chất của sự vật

do sự thay đổi về lượng của sự vật trước đó gây nên Ví dụ: Sự chuyển hóa từ nước

lỏng thành hơi nước là một bước nhảy

Bước nhảy là sự kết thúc một giai đoạn phát triển của sự vật và là điểm khởi đầucủa một giai đoạn phát triển mới Nó là sự gián đoạn trong quá trình vận động và phát

7TS Nguyễn Thị Minh Hương (2020), Tài liệu học tập môn triết học Mác - Lênin (Lưu hành nội bộ), Nxb Đại

học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, tr 83.

8Bộ giáo dục và Đào tạo (2006), Giáo trình triết học Mác - Lênin (Dùng trong các trường đại học, cao đẳng),

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.124.

9 Hội đồng biên soạn giáo trình môn triết học Mác - Lênin (2019), Giáo trình triết học Mác - Lênin (trình

độ:

Đại học, đối tượng: Khối các ngành ngoài lý luận chính trị), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 129 đến tr 130.

■ • • •

30

triển liên tục của sự vật, hiện tượng Có thể nói, sự gián đoạn đó là tiền đề cho sự liên

tục và sự liên tục là sự kế tiếp của hàng loạt sự gián đoạn

Như vậy, sự phát triển của bất cứ sự vật nào cũng bắt đầu từ sự tích lũy về lượngtrong độ nhất định cho tới điểm nút để thực hiện bước nhảy về chất Song điểm nút củaquá trình ấy không cố định mà có thể có những thay đổi Sự thay đổi ấy do tác độngcủa những điều kiện khách quan và chủ quan quy định.”10

1.2.2 Những thay đổi về chất dẫn đến những thay đổi về lượng

“Chất mới của sự vật ra đời sẽ tác động trở lại lượng của sự vật Sự tác động ấythể hiện: chất mới có thể làm thay đổi kết cấu, quy mô, trình độ, nhịp điệu của sự vậnđộng và phát triển của sự vật Chẳng hạn, khi sinh viên vượt qua điểm nút là kỳ thi tốtnghiệp, tức cũng là thực hiện bước nhảy, sinh viên sẽ được nhận bằng cử nhân Trình

độ văn hóa của sinh viên cao hơn trước và sẽ tạo điều kiện cho họ thay đổi kết cấu,quy mô và trình độ tri thức, giúp họ tiến lên trình độ cao hơn Cũng giống như vậy, khinước từ trạng thái lỏng sang trạng thái hơi thì vận tốc của các phân tử nước cao hơn,thể tích của nước ở trạng thái hơi sẽ lớn hơn thể tích của nó ở trạng thái lỏng với cùngmột khối lượng, tính chất hòa tan một số chất tan của nó cũng sẽ khác đi

Như vậy, không chỉ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất mànhứng thay đổi về chất cũng sẽ dẫn đến những thay đổi về lượng.”11

1.2.3 Các hình thức cơ bản của bước nhảy

“Lượng biến đổi, mâu thuẫn với chất cũ, phá vỡ độ cũ, chất mới hình thành vớilượng mới; lượng mới lại tiếp tục biến đổi, đến độ nào đó lại phá vỡ chất cũ đang kìmhãm nó Quá trình tác động qua lại lẫn nhau giữa lượng và chất tạo nên sự vận độngliên tục Tùy vào sự vật, hiện tượng, tùy vào mâu thuẫn vốn có của chúng và vào điềukiện, trong đó diễn ra sự thay đổi về chất của sự vật, hiện tượng mà có nhiều hìnhthức bước nhảy.”12

10 Bộ giáo dục và Đào tạo (2006), Giáo trình triết học Mác - Lênin (Dùng trong các trường đại học, cao

đẳng),

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.124.

11 Bộ giáo dục và Đào tạo (2006), Giáo trình triết học Mác - Lênin (Dùng trong các trường đại học, cao

đẳng),

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.124 đến tr 125.

12 Hội đồng biên soạn giáo trình môn triết học Mác - Lênin (2019), Giáo trình triết học Mác - Lênin (trình

độ:

Đại học, đối tượng: Khối các ngành ngoài lý luận chính trị), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,tr 130.

■ • • •

30

Bước nhảy toàn bộ là bước nhảy làm thay đổi chất của toàn bộ các mặt, các yếu

tố cấu thành sự vật Ví dụ: Khi thực hiện cách mạng tháng Tám năm 1945, chúng ta đãthực hiện bước nhảy toàn bộ trên tất cả các mặt đời sống kinh tế - chính trị - xã hội -văn hóa - đạo đức

Bước nhảy cục bộ là bước nhảy làm thay đổi chất của những mặt, những yếu tố

riêng lẻ của sự vật Ví dụ: Quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nayđang hàng ngày, hàng giờ làm thay đổi từng mặt đời sống kinh tế - xã hội - văn hóatheo hướng xã hội chủ nghĩa

Sự phân biệt bước nhảy toàn bộ hay cục bộ chỉ có ý nghĩa tương đối, bởi chúngđều là kết quả của quá trình thay đổi về lượng Trong hiện thực, các sự vật có thuộctính đa dạng, phong phú nên muốn thực hiện bước nhảy toàn bộ phải thông qua nhữngbước nhảy cục bộ Sự quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta đang diễn ra những bướcnhảy cục bộ đê thực hiện bước nhảy toàn bộ, tức là chúng ta đang thực hiện nhữngbước nhảy cục bộ ở lĩnh vực kinh tế, lĩnh vực chính trị, lĩnh vực xã hội và lĩnh vực tinhthần xã hội đê đi đến bước nhảy toàn bộ - xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội trênđất nước ta

Dựa vào thời gian của sự thay đổi về chất và dựa trên cơ chế của sự thay đổi đócó: bước nhảy đột biến và bước nhảy dần dần

Bước nhảy đột biến là bước nhảy được thực hiện trong một thời gian rất ngắn

làm thay đổi chất của toàn bộ kết cấu cơ bản của sự vật Ví dụ: Khối lượng Uranium

235 (Ur 235) được tăng đến khối lượng tới hạn thì sẽ xảy ra vụ nổ nguyên tử trongchốc lát

Bước nhảy dần dần là bước nhảy được thực hiện từ từ, từng bước bằng cách tích

lũy dần dần những nhân tố của chất mới và những nhân tố của chất cũ dần dần mất đi.Chẳng hạn, quá trình chuyên hóa từ vượn thành người diễn ra rất lâu dài lên đến hàngvạn năm; quá trình cách mạng đưa nước ta từ một nước nông nghiệp lạc hậu quá độlên chủ nghĩa xã hội là một thời kỳ lâu dài, qua nhiều bước nhảy dần dần

Khi xem xét sự thay đổi về chất của xã hội người ta còn phân chia sự thay đổi đóthành thay đổi có tính chất cách mạng và thay đổi có tính tiến hóa.

Cách mạng là sự thay đổi trong đó chất của sự vật biến đổi căn bản, không phụthuộc vào hình thức biến đổi của nó Tiến hóa là sự thay đổi về lượng với những biếnđổi nhất định về chất không cơ bản của sự vật

Song cần lưu ý rằng, chỉ có sự thay đổi căn bản về chất mang tính tiến bộ mới làcách mạng Nếu sự thay đổi cơ bản về chất làm cho xã hội thụt lùi thì lại là phản cáchmạng

Từ những sự phân tích ở trên có thể rút ra nội dung của quy luật chuyển hóa từnhững sự thay đổi về lượng thành những thay đổi về chất và ngược lại như sau: Mọi sựvật đều là sự thống nhất giữa lượng và chất, sự thay đổi dần dần về lượng tới điểm nút

sẽ dẫn đến sự thay đổi về chất của sự vật thông qua bước nhảy; chất mới ra đời tácđộng trở lại sự thay đổi của lượng mới lại có chất mới cao hơn Quá trình tác động đódiễn ra liên tục làm cho sự vật không ngừng biến đổi.”13

1.3. Ý nghĩa phương pháp luận

Ngoài chức năng thế giới quan, phương pháp luận là một trong hai chức năng cơbản nhất của triết học, nó định hướng cho con người xác định, lựa chọn, sử dụngphương pháp trong nhận thức và hoạt động thực tiễn một cách hiệu quả Tuy nhiên,hiện nay, do chưa nghiên cứu sâu, có nhiều người vẫn hiểu chưa đúng và chưa phânbiệt giữa phương pháp luận với phương pháp luận triết học; ngoài ra, họ còn đồng nhấtphương pháp với phương pháp luận, phương pháp luận với phương pháp hệ, phươngpháp luận với phương pháp luận triết học Việc nhầm lẫn này sẽ đánh giá không đúng

13Bộ giáo dục và Đào tạo (2006), Giáo trình triết học Mác - Lênin (Dùng trong các trường đại học, cao đẳng),

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.125 đến tr 126.

Với tầm quan trọng như trên, con người phải được trang bị lý luận về phương phápluận, đặc biệt là phương pháp luận triết học Để hiểu đúng về phương pháp luận, chúng

ta phải hiểu về khái niệm phương pháp, phương pháp luận, phương pháp hệ; các cấp

độ của phương pháp và phương pháp luận; vai trò của phương pháp luận triết học.Vai trò của phương pháp luận triết học đối với nhận thức và thực tiễn thể hiện ởchỗ nó chỉ đạo sự tìm kiếm, xây dựng; lựa chọn và vận dụng các phương pháp để thựchiện hoạt động nhận thức và thực tiễn; đóng vai trò định hướng trong quá trình tìm tòi,lựa chọn và vận dụng phương pháp.Với tư cách là hệ thống tri thức lý luận chung nhấtcủa con người về thế giới, về vị trí, vai trò của con người trong thế giới đó, triết họcđóng vai trò là hạt nhân lý luận của thế giới quan Triết học giữ vai trò định hướng choquá trình củng cố và phát triển thế giới quan của mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng tronglịch sử Trang bị thế giới quan đúng đắn mới chỉ là một mặt của triết học Mác - Lênin.Với tư cách là hệ thống tri thức chung nhất của con người về thế giới và vai trò củacon người trong thế giới đó, triết học thực hiện chức năng phương pháp luận chungnhất Phương pháp luận của triết học Mác - Lênin đã góp phần quan trọng chỉ đạo,định hướng cho con người trong nhận thức và hoạt động thực tiễn.Chính vì những điềutrên, trong quá trình giảng dạy triết học, giảng viên cần phải chú trọng hơn vào phần ý

nghĩa phương pháp luận, tập trung làm rõ nội dung ý nghĩa phương pháp luận Trong

kết cấu, phần ý nghĩa phương pháp luận nằm ở cuối bài, ngay sau phần nội dung Phần này định hướng cho học viên áp dụng kiến thức lý luận đã học vào trong nhận thức và hoạt động thực tiễn Theo logic thì đây chính là phần cần thiết nhất, phục vụ trực tiếp cho người học Học viên cần phải nắm vững và ghi nhớ phần này Để làm được điều đó, giảng viên cần phải chỉ rõ cơ sở lý luận để rút ra ý nghĩa phương pháp

3 0

luận đó, như thế học viên mới có cơ sở để thừa nhận ý nghĩa phương pháp luận đóbằng sự hiểu biết có cơ sở khoa học chứ không phải bằng sự áp đặt Cơ sở của ý nghĩathường nằm ở phần nội dung, chẳng hạn cơ sở của quan điểm khách quan chính là tínhthứ nhất của vật chất, cơ sở của quan điểm toàn diện là ở mối liên hệ phổ biến Vì vậy,giảng viên cần phải chỉ ra mối liên hệ giữa nội dung và phần ý nghĩa, qua đó, họ viên

Khi giảng nội dung ý nghĩa phương pháp luận, giảng viên cần lấy ví dụ để làm rõ nộidung Từ một hiện tượng, nhiệm vụ cụ thể, giảng viên phải chỉ ra trong nhận thức họcviên cần phải như thế nào, và có những hành động gì để hiện thực hóa lý luận đã học

Ví dụ: từ nguyên lý về mối liên hệ phổ biến, giảng viên phải chỉ cho học viên quanđiểm toàn diện và lịch sử cụ thể trong nhận thức, đồng thời phải có những tác độngvào từng mối liên hệ, có trọng tâm trọng điểm, tránh cào bằng, dàn trãi trong hànhđộng Đồng thời với đó, giảng viên chỉ ra những quan điểm đối lập, những hạn chế cầnphải khắc phục trong nhận thức và hoạt động thực tiễn Ví dụ: trong khi nhấn mạnh vaitrò của thực tiễn thì phải chỉ ra cách phòng chống bệnh kinh nghiệm, đề cao vai trò lýluận thì phải tránh bệnh giáo điều, .Những luận điểm trên đã minh chứng phải hiểuđúng và phương pháp và phương pháp luận, từ đó có thái độ đúng đắn với phươngpháp luận triết học Mác - Lênin, đồng thời giúp học viên học chương trình Trung cấpLLCT-HC ở các trường chính trị có cách nhìn các sự vật, hiện tượng trong đời sốngkinh tế - xã hội và có cách giải thích, giải quyết hợp lý, cách biến tư duy thành hànhđộng, biến lý luận khoa học thành thực tiễn cải tạo tự nhiên, xã hội

Chương 2: VẬN DỤNG QUY LUẬT LƯỢNG - CHẤT VÀO QUÁ TRÌNH PHẤNĐẤU TỪ SINH VIÊN THÀNH KỸ SƯ TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TPHCM

2.1 Giới thiệu đôi nét về hoạt động tích lũy kiến thức của sinh viên vào quátrình phấn đấu từ sinh viên thành kỹ sư trường Đại học Bách Khoa TPHCMVới môt sinh viên thông thường sẽ có nhiều cách khác nhau để tích luỹ kiếnthức, không ngoại trừ với sinh viên Bách Khoa Từ những phương thức truyền thốngnhư dự các tiết học trên lớp đến viêc học qua mạng Và gần đây do dịch bênh covid-19nên sinh viên còn có thêm môt phương thức khác là phối hợp cả hai cách học trên haycòn gọi là Blending-learning

Ngoài những tiết học thông thường theo truyền thống (tức là tiếp thu kiến thức từviệc học trên lớp, đi thực hành, thí nghiệm, tham gia các lớp phụ đạo, ) sinh viênBách Khoa còn nhiều phương tiên khác để dễ dàng cũng như nhanh chóng áp dụngkiến thức trong cuôc sống Môt số hoạt đông có thể kể đến như: tham gia hoạt đôngngoại khoá, công tác xã hôi, hoạt đông tình nguyên, nghiên cứu khoa học, tham gia cáccuôc thi, đi làm thêm và không thể thiếu đó là các hoạt đông thể chất

Với sinh viên nói chung và sinh viên Bách Khoa nói riêng thì không thể không

nói đến các hoạt động ngoại khoá Trong đó nổi tiếng nhất là hoạt động "Mùa hè

xanh", ngoài việc được giao lưu với các anh chị, sinh viên khác được học hỏi những

kiến thức mới có được những trải nhiệm mới thì "Mùa hè xanh" còn là "chất xúc tác"

thúc đẩy các bạn sinh viên cống hiến tuổi trẻ, sức trẻ cho cộng đồng cho xã hội cảithiện đời sống cho những người xung quanh cũng như rèn luyện sức khoẻ, ý chí và khảnăng giải quyết các vần đề khác nhau trong cuộc sống Từ đó đào tạo ra đội ngũ kĩ sư

có tài có chí có sức để xây dựng đất nước Nhưng Bác Hồ từng nói: " Có tài mà không

có đức là người vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó ", cho nên

nắm bắt được và vận dụng câu nói ấy, đoàn trường đại học Bách Khoa cũng tổ chức

những hoạt động thiện quyện có thể kể đến như "Dọn dẹp mái ấm Nhật Hồng", "Tu

sửa lớp học tại làng thiếu niên thủ đức", "Hỗ trợ quán cơm nụ cười 7", "Hỗ trợ quán cơm 2000",

Nhằm mục đích là tạo ra thật nhiều sân chơi cho các bạn sinh viên để thoả thíchsáng tạo, bức phá, khai thác được tiềm năng của bản thân cũng như tăng sự cạnh tranh

• • •

30

• •

•

30

cần thiết để kích thích sinh viên học hỏi, trau dồi kiến thức thì nhà trường cũng tổ chức

những cuộc thi có nội dung về các lĩnh vực khoa học kĩ thuật như "Ngày hội kỹ thuật"

do các khoa tự tổ chức, "Bach Khoa Innovation", "Cơn lốc Hoá học", và một số các cuộc thi được tổ chức dưới sự hợp tác giữa các trường đại học như "Ý tưởng khởi

nghiệp - CiC", "Sinh viên và quyền sở hữu trí tuệ S&IP", Sau cùng là những hội

thao do nhà trường tổ chức cũng như phối hợp cùng với các trường đại học khác có thể

kể tên một số cuộc thi là "BK League ", "Giải Bóng đá Sinh viên Đại học Quốc Gia

mở rộng (SV-League) ", "Hội thao Sinh viên ĐHQG-HCM",

2.2 Mối quan hệ biện chứng giữa chất và lượng trong quá trình tích lũy kiếnthức của sinh viên vào quá trình phấn đấu từ sinh viên thành kỹ sư trường Đạihọc Bách Khoa TPHCM

2.2.1 Cơ sở lí thuyết

Trong quá trình vận động và phát triển của sự vật, chất và lượng đều biến đổi.Nhưng không phải bất kỳ sự thay đổi nào của lượng cũng ngay lập tức làm thay đổicăn bản về chất của sự vật Lượng của sự vật có thể thay đổi trong một giới hạn nhấtđịnh mà không làm thay đổi căn bản về chất của sự vật đó Song sự thay đổi của lượngchỉ chưa dẫn tới thay đổi của chất trong những giới hạn nhất định Vượt qua giới hạn

đó, cũng có thể làm cho sự vật không còn là nó, chất cũ mất đi, chất mới ra đời

Giới hạn, trong đó những thay đổi về lượng của sự vật chưa gây ra nh ững thayđổi căn bản về chất được gọi là “độ” Độ là một phạm trù triết học dùng để chỉ sựthống nhất giữa lượng và chất, nó là khoảng giới hạn, mà trong đó, sự thay đổi vềlượng chưa làm thay đổi căn bản về chất của sự vật

Điểm mà tại đó, sự thay đổi căn bản về chất được thực hiện được gọi là “điểmnút” Bất kỳ độ nào cũng được giới hạn bởi hai điểm nút

Sự thay đổi về lượng đạt tới điểm nút sẽ dẫn tới sự ra đời của chất mới Sựthống nhất giữa lượng và chất mới tạo thành một độ mới với điểm nút mới Sự vậnđộng và phát triển là không cùng Do đó, sự vận động, biến đổi của các sự vật sẽ hìnhthành một đường nút của những quan hệ về độ

Trong lịch sử triết học, do tuyệt đối hóa tính tiệm tiến, tính dần dần của sự thayđổi về lượng nên các nhà siêu hình đã phủ nhận sự tồn tại trong thực tế những bướcnhảy.

Mọi sự vật đều là sự thống nhất giữa lượng và chất, sự thay đổi dần dần vềlượng trong khuôn khổ của độ chưa làm thay đổi về chất, lượng thay đổi tới điểm nút

sẽ dẫn đến sự thay đổi về chất, chất của sự vật thay đổi thông qua bước nhảy, chất mới

ra đời sẽ tác động trở lại tới sự thay đổi của lượng Quá trình tác động đó diễn ra liêntục làm cho sự vật không ngừng phát triển, biến đổi

2.2.2 Đôi nét về hoạt động tích lũy kiến thức của học sinh

Tri thức là hành trang không thể thiếu của mỗi người Từ khi sinh ra, chúng ta đãtích lũy tri thức theo từng giai đoạn phát triển: từ những điều cơ bản nhất như ngônngữ, đồ vật, màu sắc, đến những kiến thức về các lĩnh vực trong cuộc sống như vănhọc, toán học, lịch sử Đặc biệt là những năm tháng ngồi trên ghế nhà trường, chúng tađược tiếp thu những tri thức cơ bản về cuộc sống trong lĩnh vực tự nhiên và xã hội.Bên cạnh đó, mỗi học sinh cũng trang bị thêm cho mình những kiến thức thực tiễn,những kĩ năng mềm cần thiết cho cuộc sống sau này Tuy nhiên, 12 năm học trung học

và phổ thông và những năm trên giảng đường đại học vẫn là thời gian quan trọng nhấtbởi đó là thời điểm chúng ta trang bị cho mình những kiến thức cơ bản nhất mà mỗingười đều phải biết trong xã hội ngày nay.Vì vậy, việc nghiên cứu quá trình này là mộtvấn đề vô cùng quan trọng và cần thiết để từ đó có thể hiểu rõ hơn hoạt động và giúphoạt động này đạt được hiệu quả cao nhất

2.2.3 Mối quan hệ biện chứng giữa chất và lượng trong quá trình tích lũy kiến thức

Quá trình học tập của mỗi học sinh là một quá trình dài, khó khăn và cần sự cốgắng không biết mệt mỏi, không ngừng nghỉ của bản thân mỗi học sinh Quy luậtchuyển hóa từ sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất thể hiện ở chỗ: mỗi