Một số kinh nghiệm dạy học chủ đề môn Ngữ văn THPT

Mục tiêu nghiên cứu đề tài là làm rõ hơn những vấn đề có tính lý thuyết về phương pháp, đề tài còn đưa ra một số đề xuất mới có tính khả thi trong các hoạt động dạy học giúp mang lại những hiệu quả nhất định.

      Sáng ki n kinh nghi mế ệ

      Đ  tài:ề

      M t s  kinh nghi m d y h c ch  đ  môn Ng  văn THPTộ ố ệ ạ ọ ủ ề ữ

Tác giá: Võ Anh Ti n – Dế ương Nh  Qu nh ư ỳ

Chuyên ngành: Phương pháp d y h c vănạ ọ

Đ n v : Trơ ị ường THPT Thanh Chương 3.

th ng”,“Ph ố ươ ng pháp giáo d c ph i phát huy tính tích c c, t  giác, ch  đ ng, ụ ả ự ự ủ ộ  

t  duy sáng t o c a ng ư ạ ủ ườ ọ ” (Đi u 5, Lu t giáo d c ban hành 2002). Vì v y, i h c ề ậ ụ ậ  yêu c u c a quá trình dầ ủ ạỵ ọ h c là k t h p ki n th c v i kĩ năng, phát tri n năngế ợ ế ứ ớ ể  

l c, ph m ch t g n li n v i th c ti n cu c s ng. Trên tinh th n đó r t nhi uự ẩ ấ ắ ề ớ ự ễ ộ ồ ầ ấ ề  hình th c, phứ ương pháp d y h c đạ ọ ược đ a vào chư ương trình đào t o   m i c pạ ở ọ ấ  

h c và bọ ước đ u đã có nh ng k t qu  tích c c.ầ ữ ế ả ự

Hình th c d y h cứ ạ ọ   theo ch  đ  ủ ề tích h pợ   được coi là m t phộ ương pháp 

d y h c hi n đ i đáp  ng đạ ọ ệ ạ ứ ượ ơ ảc c  b n quan đi m đ i m i hi n nay. Hình th cể ổ ớ ệ ứ  này được chính th c đ a vào áp d ng trong nhà trứ ư ụ ường ph  thông t  năm h cổ ừ ọ  2002­2003, khi chúng ta ti n hành c i cách giáo d c   c p THCSế ả ụ ở ấ  và hi n nayệ  đang được áp d ng trên m i môn h c, c p h c.ụ ọ ọ ấ ọ

Trong chương trình d y h c văn   trạ ọ ở ường ph  thông, d y h c theo ch  đổ ạ ọ ủ ề tích h p đang đợ ược tri n khai ngày càng sâu r ng, t ng bể ộ ừ ước nâng cao và hoàn thi n. Có th  nói, đây là hình th c d y h c có nhi u  u th , có tính kh  thi trongệ ể ứ ạ ọ ề ư ế ả  

d y h c nói chung và d y h c văn nói riêng. Tuy nhiên, là m t phạ ọ ạ ọ ộ ương pháp m iớ  nên trong quá trình th c hi n đang g p nhi u khó khăn. Nh ng b t c p vự ệ ặ ề ữ ấ ậ ề 

chương trình sách giáo khoa hi n hành, nh ng h n ch  v  tài li u tham kh o,ệ ữ ạ ế ề ệ ả  

v  kinh nghi m d y h c  đang là nh ng th  thách không nh ề ệ ạ ọ ữ ử ỏ

Là m t giáo viên gi ng d y môn Ng  văn   THPT, tôi nh n th y c n cóộ ả ạ ữ ở ậ ấ ầ  

nh ng hành đ ng t  nhi u phía đ  hoàn thi n hình th c d y h c này. Đúc rút tữ ộ ừ ề ể ệ ứ ạ ọ ừ 

th c t  d y h c, qua nghiên c u lý thuy t v  phự ế ạ ọ ứ ế ề ương pháp, tôi đã nh n th cậ ứ  

được m t s  v n đ  và xin trình bày qua đ  tài: “ộ ố ấ ề ề M t s  kinh nghi m d y h c ộ ố ệ ạ ọ  

Ch  đ  tích h p môn Ng  văn THPT” ủ ề ợ ữ

Bàn v  m t phề ộ ương pháp d y h c là bàn v  m t v n đ  khoa h c đòi h iạ ọ ề ộ ấ ề ọ ỏ  

ph i có nh ng công trình nghiên c u chuyên sâu. H n n a, trả ữ ứ ơ ữ ước m t v n độ ấ ề 

m i đòi h i ph i có th i gian đ  th m đ nh.   đây, trong khuôn kh  c a m tớ ỏ ả ờ ể ẩ ị Ở ổ ủ ộ  công trình nghiên c u nh , tôi ch  đ a ra m t s  kinh nghi m c a b n thân, v iứ ỏ ỉ ư ộ ố ệ ủ ả ớ  

hi v ng làm th u tri t h n hình th c d y h c đang đọ ấ ệ ơ ứ ạ ọ ược quan tâm này. 

II. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C UỨ

Trên c  s  kh o c u th c tr ng, ti n hành  nghiên c u lơ ở ả ứ ự ạ ế ứ ý  thuy t  ế về 

phương pháp d y h c theo ch  đ ,  v   lý thuy t c a ngành lý lu n phê bình vănạ ọ ủ ề ề ế ủ ậ  

h c, tôi đã ph i h p v n d ng m t s  phọ ố ợ ậ ụ ộ ố ương pháp nghiên c u sau:ứ

­ Phương pháp kh o c u khoa h c ả ứ ọ

­ Phương pháp phân tích t ng h pổ ợ

­ Phương pháp so sánh đ i chi uố ế

­ Phương pháp phân lo i th ng kê ạ ố

III. C U TRÚC Đ  TÀIẤ Ề

Ngoài ph n đ t v n đ , ph n k t lu n chung, đ  tài có m t s  n i dungầ ặ ấ ề ầ ế ậ ề ộ ố ộ  

được chia thành các chương sau:

­ Chương 1:  C  s  lý lu n và th c ti nơ ở ậ ự ễ

­ Chương 2: M t s  kinh nghi m d y h c ch  đ  tích h pộ ố ệ ạ ọ ủ ề ợ

­ Chương 3: Th c nghiêm đ  tàiự ề

 IV. ĐÓNG GÓP C A Đ  TÀIỦ Ề

­ Trên c  s  trình bày m t s  kinh nghi m đúc rút đơ ở ộ ố ệ ược trong th c tự ế 

gi ng d y ch  đ  tích h p môn Ng  văn   THPT, hi v ng đ  tài s  có nh ngả ạ ủ ề ợ ữ ở ọ ề ẽ ữ  

ki n gi i rõ h n, t o đế ả ơ ạ ược nh ng hữ ướng đi hướng tích c c cho hình th c d yự ứ ạ  

­ Trên c  s  nh ng v n đ  t  lý thuy t và th c ti n gi ng d y, nh ngơ ở ữ ấ ề ừ ế ự ễ ả ạ ữ  phát hi n và đ  xu t c a đ  tài không ch  có ý nghĩa trong d y h c theo ch  đệ ề ấ ủ ề ỉ ạ ọ ủ ề 

c a b  môn Ng  văn, mà ti n xa h n trong d y h c ch  đ  c a nh ng môn h củ ộ ữ ế ơ ạ ọ ủ ề ủ ữ ọ  khác

­ Bên c nh nh ng ki n gi i làm rõ h nạ ữ ế ả ơ  nh ng v n đữ ấ ề có tính lý thuy t vế ề 

phương pháp, đ  tài còn đ a ra m t s  đ  xu t m i có tính kh  thi trong cácề ư ộ ố ề ấ ớ ả  

ho t đ ng d y h c giúp mang l i nh ng hi u qu  nh t đ nh.ạ ộ ạ ọ ạ ữ ệ ả ấ ị

h p là hành đ ng liên k t các đ i t ợ ộ ế ố ượ ng nghiên c u gi ng d y, h c t p c a ứ ả ạ ọ ậ ủ   cùng m t lĩnh v c ho c m t vài lĩnh v c khác nhau trong cùng m t k  ho ch ộ ự ặ ộ ự ộ ế ạ  

d y h c ạ ọ ”.

1.1.1.2. D y h c ch  đ  tích h p là gì?ạ ọ ủ ề ợ

D y h c theo ch  đ  tích h p là hình th c l a ch n m t s  đ n v  ki nạ ọ ủ ề ợ ứ ự ọ ộ ố ơ ị ế  

th c có s  giao thoa, tứ ự ương đ ng l n nhau d a trên các m i quan h  v  lý lu nồ ẫ ự ố ệ ề ậ  

và th c ti n đự ễ ược đ  c p trong các môn h c, các h p ph n c a môn h c làmề ậ ọ ợ ầ ủ ọ  thành m t n i dung d y h c, k  ho ch d y h c. T  đó giúp cho vi c d y h cộ ộ ạ ọ ế ạ ạ ọ ừ ệ ạ ọ  

có tính h  th ng, khoa h c, đ ng th i tác đ ng m t cách tích c c vào quá trìnhệ ố ọ ồ ờ ộ ộ ự  

t  chi m lĩnh và v n d ng tri th c vào th c ti n c a ngự ế ậ ụ ứ ự ễ ủ ườ ọi h c

D y h c ch  đ  tích h p đạ ọ ủ ề ợ ược coi là m t hình th c d y h c phù h p v iộ ứ ạ ọ ợ ớ  quan đi m giáo d c trong th i kì m i ­ l y h c sinh làm trung tâm, chú tr ng t iể ụ ờ ớ ấ ọ ọ ớ  

m c tiêu phát tri n ph m ch t năng l c, g n ki n th c vào th c ti n cu c s ng.ụ ể ẩ ấ ự ắ ế ứ ự ễ ộ ố

V  thu t ngề ậ ữ, hi n có hai cách g i tên: “D y h c theo ch  đ ” và “D yệ ọ ạ ọ ủ ề ạ  

h c theo ch  đ  tích h p”. N i hàm c a hai thu t ng  này v  c  b n là gi ngọ ủ ề ợ ộ ủ ậ ữ ề ơ ả ố  nhau, có nghĩa là chúng đ u là nh ng hình th c d y h c d a trên s  tích h pề ữ ứ ạ ọ ự ự ợ  

nh ng ki n th c n i dung đ  xây d ng thành m t k  ho ch, m t phữ ế ứ ộ ể ự ộ ế ạ ộ ương án 

d y h c. Tuy nhiên cũng có khi ngạ ọ ười ta phân bi t “D y h c theo ch  đ ” chệ ạ ọ ủ ề ỉ 

d ng l i   s  liên k t các đ n v  ki n th c trong ph m vi m t môn h c, cònừ ạ ở ự ế ơ ị ế ứ ạ ộ ọ  

“D y h c theo ch  đ  tích h p” là m  r ng liên k t ki n th c liên môn ho c làạ ọ ủ ề ợ ở ộ ế ế ứ ặ  liên phân môn (trong các môn h c có nhi u h p ph n). Nh  v y, v n đ  thu tọ ề ợ ầ ư ậ ấ ề ậ  

ng  cũng c n ph i có s  th ng nh t. Theo cá nhân tôi thì hai thu t ng  trên đ uữ ầ ả ự ố ấ ậ ữ ề  

ch  m t hình th c d y h c mà b n ch t nh  nhau. S  d ng thu t ng  “Ch  đỉ ộ ứ ạ ọ ả ấ ư ử ụ ậ ữ ủ ề tích h p” bao hàm h n và đúng v i tính ch t c a hình th c d y h c này.ợ ơ ớ ấ ủ ứ ạ ọ

V  quan đi m, có m t s  cho r ng d y h c theo ch  đ  ch  là hình th cề ể ộ ố ằ ạ ọ ủ ề ỉ ứ  

gi i quy t v n đ  v  m t n i dung ki n th c không liên quan đ n phả ế ấ ề ề ặ ộ ế ứ ế ươ  ngpháp, m t s  khác l i quan ni m đây là hình th c bao hàm c  m t n i dung vàộ ố ạ ệ ứ ả ặ ộ  

phương pháp. Tuy nhiên theo quan đi m giáo d c hi n nay gi a n i dung vàể ụ ệ ữ ộ  

phương pháp luôn g n bó v i nhau, k t h p v i nhau đ  hắ ớ ế ợ ớ ể ướng t i m c tiêuớ ụ  chung. M c tiêu c a d y h c theo ch  đ  tích h p là t o ra m t năng l c b nụ ủ ạ ọ ủ ề ợ ạ ộ ự ề  

v ng trong c u trúc tâm lý c a ngữ ấ ủ ườ ọi h c. Vì th , các ch  đ  đế ủ ề ược xây d ngự  thành nh ng  k  ho ch d y h c c  th   bao hàm c  n i dung l n phữ ế ạ ạ ọ ụ ể ả ộ ẫ ương pháp

Hi n nay vi c tri n khai hình th c d y h c này đã ph  c p trong toàn hệ ệ ể ứ ạ ọ ổ ậ ệ 

th ng giáo d c. Tuy nhiên, d a trên ph m vi và m c đ  tích h p,   m i c p h cố ụ ự ạ ứ ộ ợ ở ỗ ấ ọ  

có s  khác nhau.   c p Ti u h c và Trung h c c  s  đã   m c tích h p liênự Ở ấ ể ọ ọ ơ ở ở ứ ợ  môn còn   c p Trung h c ph  thông ch  d ng l i   c p đ  đ n môn hay liênở ấ ọ ổ ỉ ừ ạ ở ấ ộ ơ  phân môn (  các môn h c có nhi u h p ph n). Đi u này ph  thu c vào nhi uở ọ ề ợ ầ ề ụ ộ ề  

y u t  nh : n i dung chế ố ư ộ ương trình, yêu c u, m c tiêu giáo d c trong t ng c pầ ụ ụ ừ ấ  

h c ọ

 1.1.1.3. Tính  u vi t c a hình th c d y h c theo ch  đ  tích h pư ệ ủ ứ ạ ọ ủ ề ợ

Quan đi mể  v  n i dung và phề ộ ương pháp giáo d c c a Nhà nụ ủ ước ta là giáo 

d c toàn di n. Đi u 5 Lu t Giáo d c ghi rõ:ụ ệ ề ậ ụ  “N i dung giáo d c ph i đ m b o ộ ụ ả ả ả   tính c  b n, toàn di n, thi t th c, hi n đ i và có h  th ng”, “Ph ơ ả ệ ế ự ệ ạ ệ ố ươ ng pháp   giáo d c ph i phát huy tính tích c c, t  giác, ch  đ ng, t  duy sáng t o c a ụ ả ự ự ủ ộ ư ạ ủ  

ng ườ ọ i h c”.  Quan đi m đó đã để ược c  th  hóa trong vi c biên so n chụ ể ệ ạ ươ  ngtrình và s  d ng phử ụ ương pháp theo hướng tích h p. Đi u này đã tr  thành m tợ ề ở ộ  tiêu chí đánh giá hi u qu  trong d y h c.ệ ả ạ ọ

T  quan đi m đó chúng ta th y vi c áp d ng d y h c theo ch  đ  đã đápừ ể ấ ệ ụ ạ ọ ủ ề  

ng đ c c  b n yêu c u c a giáo d c hi n nay

1.1.2. Đ c thù c a môn Ng  văn và vi c áp d ng  d y h c theo ch  đ ặ ủ ữ ệ ụ ạ ọ ủ ề   tích h p ợ

1.1.1.1. M i liên k t gi a b  môn Ng  văn v i các b  môn h c khácố ế ữ ộ ữ ớ ộ ọ .

Môn Ng  văn đữ ược coi là môn h c mang tính công c  và tính th m mĩ ­ọ ụ ẩ  nhân văn; giúp h c sinh có phọ ương ti n giao ti p, làm c  s  đ  h c t p t t cệ ế ơ ỏ ể ọ ậ ấ ả 

các môn h c và ho t đ ng khác trong nhà trọ ạ ộ ường. N i dung môn Ng  văn mangộ ữ  tính t ng h p, bao g m c  tri th c văn hóa, đ o đ c, tri t h c liên quan t iổ ợ ồ ả ứ ạ ứ ế ọ ớ  nhi u môn h c khác nh  Đ a lý, L ch s , Giáo d c công dân, Ngo i ng , cácề ọ ư ị ị ử ụ ạ ữ  

ho t đ ng tr i nghi m, hạ ộ ả ệ ướng nghiêp Môn Ng  văn cũng liên quan m t thi tữ ậ ế  

v i cu c s ng giúp h c sinh hình thành nhi u ph m ch t, năng l c th m mĩ, b iớ ộ ố ọ ề ẩ ấ ự ẩ ồ  

dưỡng t  tư ưởng, tình c m, phát tri n tâm h n và nhân cách. T  “tính liên quan”ả ể ồ ừ  

và “giao thoa”  c a môn h c, chúng ta có th  xây d ng đủ ọ ể ự ược nhi u ch  đ  tíchề ủ ề  

h p liên môn nh m tăng cợ ằ ường các năng l c v  văn h c, ngôn ng , kĩ năng v nự ề ọ ữ ậ  

d ng ki n th c vào cu c s ng và đ nh hụ ế ứ ộ ố ị ướng ngh  nghi p cho h c sinh.ề ệ ọ

 1.1.1.2. M i liên k t gi a các phân môn trong b  môn Ng  Vănố ế ữ ộ ữ

Môn Ng  Văn có ba phân môn là Đ c văn, Ti ng Vi t và Làm văn. Xét vữ ọ ế ệ ề 

n i dung, ki n th c, m c tiêu c n đ t c a các phân môn có quan h  m t thi tộ ế ứ ụ ầ ạ ủ ệ ậ ế  

v i nhau đó là đ u hớ ề ướng t i năng l c s  d ng Ti ng Vi t và kh  năng c mớ ự ử ụ ế ệ ả ả  

th  văn chụ ương. Có th  nói r ng, m i liên k t gi a các phân môn c a b  mônể ằ ố ế ữ ủ ộ  

Ng  Văn gi ng nh  “ki ng ba chân”. Trong d y h c văn c n ph i đ t m i liênữ ố ư ề ạ ọ ầ ả ặ ố  

k t này nh  m t yêu c u b t bu c hế ư ộ ầ ắ ộ ướng t i m c tiêu chung và mang l i nh ngớ ụ ạ ữ  

hi u qu  thi t th c. Năng l c ngôn ng  khi h c Ti ng Vi t s  h  tr  đ c l cệ ả ế ự ự ữ ọ ế ệ ẽ ỗ ợ ắ ự  cho vi c đ c hi u văn b n và ngệ ọ ể ả ượ ạc l i. T  đó, nâng cao kĩ năng làm văn vàừ  

đ nh hị ướng hình thành ph m ch t năng l c cho h c sinh. ẩ ấ ự ọ

 M i phân môn có r t nhi u bài h c, nhi u đ n v  ki n th c tỗ ấ ề ọ ề ơ ị ế ứ ương đ ng,ồ  giao thoa c n ph i tích h p m t cách có h  th ng đ  vi c d y h c đáp  ngầ ả ợ ộ ệ ố ể ệ ạ ọ ứ  

được tính khoa h c và hi u qu ọ ệ ả

 C  ba phân môn đả ược đ a vào m t k  ho ch d y h c c  th , do m tư ộ ế ạ ạ ọ ụ ể ộ  giáo viên ph  trách trên m t đ n v  l p h c, đó là nh ng đi u ki n thu n l i choụ ộ ơ ị ớ ọ ữ ề ệ ậ ợ  

vi c xây d ng k  ho ch d y h c theo ch  đ  tích h p.ệ ự ế ạ ạ ọ ủ ề ợ

Xét nh ng đ c đi m trên chúng ta th y áp d ng hình th c D y h c theoữ ặ ể ấ ụ ứ ạ ọ  

ch  đ  tích h p   môn Ng  văn là h t s c c n thi t, phù h p v i quan đi mủ ề ợ ở ữ ế ứ ầ ế ợ ớ ể  giáo d c chung, v i k  ho ch xây d ng chụ ớ ế ạ ự ương trình t ng th ổ ể

1.1.1.3. M t s  lý thuy t c a ngành Lý lu n phê bình văn h c phù h p v iộ ố ế ủ ậ ọ ợ ớ  

d y h c ch  đ  tích h pạ ọ ủ ề ợ

Ho t đ ng nghiên c u văn h c có r t nhi u ngành khác nhau, áp d ng lýạ ộ ứ ọ ấ ề ụ  thuy t c a m t s  ngành trong ho t đ ng d y h c là đi u r t c n thi t. Trongế ủ ộ ố ạ ộ ạ ọ ề ấ ầ ế  quá trình khai thác tác ph m văn h c giáo viên có th  m  r ng áp d ng m t sẩ ọ ể ở ộ ụ ộ ố 

lý thuy t khác có tính kh  thi cao nh  Thi pháp h c, Liên văn b n, C u trúcế ả ư ọ ả ấ  

h c  Đây là nh ng phọ ữ ương pháp  u vi t đã đư ệ ược áp d ng r ng rãi trong nghiênụ ộ  

c u văn h c và ít nhi u đứ ọ ề ược s  d ng trong d y h c văn   nhà trử ụ ạ ọ ở ường. Nhìn chung các lý thuy t này đ u ti p c n văn chế ề ế ậ ương trên c  s  khoa h c, khai thácơ ở ọ  thác tác ph m d a trên tính h  th ng, tính ph  quát tránh đẩ ự ệ ố ổ ược s  “ võ đoán”,ự  

“c m tính” còn t n t i trong ki u h c văn cũ. ả ồ ạ ể ọ

D y h c theo ch  đ  tích h p d a trên quan đi m tìm nh ng đi m tạ ọ ủ ề ợ ự ể ữ ể ươ  ng

đ ng, g n gũi v  m t ki n th c c a nh ng bài h c đ  khai thác. Áp d ngồ ầ ề ặ ế ứ ủ ữ ọ ể ụ  

nh ng lý thuy t này ch c ch n s  đem đ n nh ng đi u b  ích, lý thú và hi uữ ế ắ ắ ẽ ế ữ ề ổ ệ  

qu  trong quá trình d y h c. ả ạ ọ

Trong khuôn kh  đ  tài này tôi ch  áp d ng lý thuy t Thi pháp h c đổ ề ỉ ụ ế ọ ể minh ch ng cho nh ng quan đi m nêu trên. ứ ữ ể

1.2. C  s  th c ti nơ ở ự ễ

1.2.1. Nh ng yêu c u th c ti n ữ ầ ự ễ

Xu t phát t  m c tiêu đào t o con ngấ ừ ụ ạ ười có tri th c m i, năng đ ng sángứ ớ ộ  

t o khi gi i quy t các v n đ  trong th c ti n cu c s ng, xu hạ ả ế ấ ề ự ễ ộ ố ướng tích h pợ  trong ho t đ ng d y h c, trong đó có d y h c Văn đang đạ ộ ạ ọ ạ ọ ược áp d ng và thụ ử nghi m m t các r ng rãi và đ ng b  Trong d  th o c a b  GD và ĐT năm 2002ệ ộ ộ ồ ộ ự ả ủ ộ  

cũng đã ghi rõ:  “L y quan đi m tích h p làm nguyên t c ch  đ o đ  t  ch c ấ ể ợ ắ ỉ ạ ể ổ ứ  

ch ươ ng trình biên so n sách giáo khoa và l a ch n các ph ạ ự ọ ươ ng pháp d y h c”, ạ ọ  

“Nguyên t c tích h p cũng ph i đ ắ ợ ả ượ c quán tri t trong toàn b  môn h c t   Đ c ệ ộ ọ ừ ọ   văn, Ti ng Vi t đ n Làm văn, quán tri t trên m i khâu c a quá trình d y h c, ế ệ ế ệ ọ ủ ạ ọ   quán tri t trong m i y u t  c a quá trình ho t đ ng h c t p; tích h p trong ệ ọ ế ố ủ ạ ộ ọ ậ ợ  

ch ươ ng trình; tích h p trong sách giáo khoa; tích h p trong các sách đ c thêm, ợ ợ ọ   tham kh o” ả

Trong các ho t đ ng chuyên môn c a giáo viên   trạ ộ ủ ở ường h c, vi c ápọ ệ  

d ng  hình th c d y h c theo ch  đ  tích h p cũng đụ ứ ạ ọ ủ ề ợ ược tri n khai   nhi u hìnhể ở ề  

th c ho t đ ng t  h i th o đ n d y h c th c nghi m, t  ch c biên so n  ứ ạ ộ ừ ộ ả ế ạ ọ ự ệ ổ ứ ạ

Nh  v y, d y h c văn theo ch  đ  tích h p là xu hư ậ ạ ọ ủ ề ợ ướng t t y u khôngấ ế  

c n ph i bàn cãi. V n đ    đây là áp d ng nh  th  nào cho có hi u qu  Vì v yầ ả ấ ề ở ụ ư ế ệ ả ậ  chúng ta c n ph i có nhi u nh ng nghiên c u khoa h c, nhi u sáng ki n đ  phátầ ả ề ữ ứ ọ ề ế ể  tri n và hoàn thi n thêm.ể ệ

1.2.2. Th c tr ng d y h c ự ạ ạ ọ

1.2.2.1. V  n i dung chề ộ ương trình

Hi n nay, chệ ương trình Ng  văn THPT đã đ a vào th c hi n m t sữ ư ự ệ ộ ố chủ 

đ  V  c  b n chúng đã th  hi n tính ch t và yêu c u c a hình th c d y h cề ề ơ ả ể ệ ấ ầ ủ ứ ạ ọ  này. Tuy nhiên, nhìn chung m i ch  d ng l i   ch  trớ ỉ ừ ạ ở ủ ương, đ nh hị ướng, vi cệ  tri n khai th c hi n còn mang tính hình th c, ch a mang l i hi u quể ự ệ ứ ư ạ ệ ả. Theo kế 

ho ch d y h c đạ ạ ọ ược tri n khai đ u năm h c, tùy vào th c t , các trể ầ ọ ự ế ường phổ thông t  quy t đ nh l a ch n ch  đ  theo đ nh hự ế ị ự ọ ủ ề ị ướng t  tài li u hừ ệ ướng d n c aẫ ủ  

B  và S  giáo duc.Vi c biên so n chộ ở ệ ạ ương trình ch a có nh ng quy cách c  thư ữ ụ ể 

th ng nh t. Bên c nh đó các tài li u hố ấ ạ ệ ướng d n, ngu n tham kh o còn h n chẫ ồ ả ạ ế nên vi c th c hi n g p nhi u khó khăn.ệ ự ệ ặ ề

 ch ng trình Ng  văn THPT vi c áp d ng cũng đang   m c đ  h n

ch  (Năm hoc 2020­2021   đ n v  chúng tôi ch  áp d ng b y ch  đ  cho c  baế ở ơ ị ỉ ụ ả ủ ề ả  

kh i 10, 11,12). S  lố ố ượng ch  đ  ít, h n n a k  ho ch ch a mang tính t ng thủ ề ơ ữ ế ạ ư ổ ể nên ho t đ ng d y h c còn mang tính hình th c.ạ ộ ạ ọ ứ

1.2.2.2. V  ho t đ ng d y h cề ạ ộ ạ ọ

* V  phía giáo viên ề

 Là m t hình th c d y h c m i nên giáo viên còn thi u kinh nghi m nhi uộ ứ ạ ọ ớ ế ệ ề  

m t trong quá trình th c hi n.ặ ự ệ

Th  nh t, vi c biên so n giáo án còn “mò m m”ứ ấ ệ ạ ẫ ,  ch a xác đ nh đư ị ượ  c

nh ng n i dung ki n th c bài h c. Do nh ng đ n v  đữ ộ ế ứ ọ ữ ơ ị ược tích h p thợ ườ  ngnhi u (t  2 bài tr  lên), h n n a không ch  có tích h p cùng phân môn mà cònề ừ ở ơ ữ ỉ ợ  tích h p liên phân môn nên vi c xác đ nh l a ch n nh ng n i dung ki n th cợ ệ ị ự ọ ữ ộ ế ứ  trong bài h cọ  còn h n chạ ế. M t s  giáo án ch a xác đ nh độ ố ư ị ược nh ng yêu c uữ ầ  

v  m t th i lề ặ ờ ượ , dung lng ượ , các yêu c u v  ki n th c, kĩ năngng ầ ề ế ứ  c a bài h củ ọ  nên còn r i vào tình tr ng  ôm đ m, d nh dàng, r i r m. ơ ạ ồ ề ố ắ

Th  hai, giáo viên còn thi u phứ ế ương pháp lên l p. Trong d y h c ch  đớ ạ ọ ủ ề tích h p đòi h i giáo viên ph i s  d ng các phợ ỏ ả ử ụ ương pháp m t cách linh ho t.ộ ạ  

D y h c theo ch  đ  tích h p đòi h i h c sinh ph i ho t đ ng nhi u h n, cácạ ọ ủ ề ợ ỏ ọ ả ạ ộ ề ơ  

ho t đ ng cũng phong phú h n, chính vì v y vai trò hạ ộ ơ ậ ướng d n c a giáo viênẫ ủ  cũng đòi h i sát h n, c  th  h n. Nh ng h n ch  thỏ ơ ụ ể ơ ữ ạ ế ường g p nh : h c sinhặ ư ọ  

thường r i vào th  b  đ ng do vi c hơ ế ị ộ ệ ướng d n chu n b  bài c a giáo viên ch aẫ ẩ ị ủ ư  

t t, h  th ng câu h i trong gi  h c còn v n v t, thi u liên k t, các ho t đ ngố ệ ố ỏ ờ ọ ụ ặ ế ế ạ ộ  

ph i h p nhóm mang tính hình th c, ch a th  hi n đố ợ ứ ư ể ệ ược tinh th n tích h p c aầ ợ ủ  bài h c d n t i gi  h c kém hi u qu  ọ ẫ ớ ờ ọ ệ ả

* V  phía h c sinh ề ọ

 Xu t phát t  thói quen h c t p (h c theo các đ n v  bài h c riêng l ) nênấ ừ ọ ậ ọ ơ ị ọ ẻ  

vi c ti p nh n phệ ế ậ ương pháp m i g p nhi u khó khăn.ớ ặ ề

Nh ng khó khăn này b t đ u ngay t  khâu chu n b  bài. Trữ ắ ầ ừ ẩ ị ước đây các em 

ch  d ng l i   vi c tìm hi u m t văn b n, m t bài h c v i dung lỉ ừ ạ ở ệ ể ộ ả ộ ọ ớ ượng th i gianờ  trong vòng m t vài ti t. Các yêu c u cũng đ n gi n, ch  y u là tr  l i các câuộ ế ầ ơ ả ủ ế ả ờ  

h i có s n trong sách giáo khoa. Hình th c d y h c m i này yêu c u các emỏ ẵ ứ ạ ọ ớ ầ  

ph i chu n b  cho m t h  th ng bài h c k t h p v i nhi u lĩnh v c khác nhau vìả ẩ ị ộ ệ ố ọ ế ợ ớ ề ự  

th  h c sinh không xác đ nh đế ọ ị ược yêu c u h c t p d n đ n “tâm th ” đón nh nầ ọ ậ ẫ ế ế ậ  bài m i không t t.ớ ố

Thói quen t  duy c a h c sinh đang n ng v  ki u t  duy đ n l  thi u khư ủ ọ ặ ề ể ư ơ ẻ ế ả năng t ng h p khái quát, thi u liên k t, đang là rào c n l n khi d y h c theo chổ ợ ế ế ả ớ ạ ọ ủ 

đ  tích h p. Ví d : khi d y ch  đ  ề ợ ụ ạ ủ ề Văn xuôi th i kì kháng chi n ch ng M ờ ế ố ỹ các 

em có th   hi u đế ể ược nh ng nét tính cách, ph m ch t c a các nhân v t Chi nữ ẩ ấ ủ ậ ế  

Vi t, Tnú  nh ng các em không th  khái quát đệ ư ể ược “ki u” nhân v t c a th iể ậ ủ ờ  

đ i, ki u nhân v t đạ ể ậ ược xây d ng b i quan ni m ngh  thu t v  con ngự ở ệ ệ ậ ề ườ ủ  i c avăn h c th i kì chi n tranh ch ng M  Hay khi h c ch  đ  ọ ờ ế ố ỹ ọ ủ ề Kí hi n đ i Vi t ệ ạ ệ   Nam các em không bi t v n d ng m t s  ki n th c đã h c v  các phế ậ ụ ộ ố ế ứ ọ ề ương th cứ  

bi u đ t, các thao tác l p lu n đ  khai thác tác ph m. Đi u này do nhi u y u t ,ể ạ ậ ậ ể ẩ ề ề ế ố  

nh ng ch  y u do thói quen ti p nh n, thói quen t  duy c a ki u h c cũ đ  l i.ư ủ ế ế ậ ư ủ ể ọ ể ạ

D y h c theo ch  đ  tích h p là hình th c d y h c m , t  m t bài h c cạ ọ ủ ề ợ ứ ạ ọ ở ừ ộ ọ ụ 

th  s  m  ra cho h c sinh con để ẽ ở ọ ường t  chi m lĩnh, đòi h i các em t  tìm tòiự ế ỏ ự  khám phá đ  phát tri n, hoàn thi n v  ki n th c và kĩ năng. Tuy nhiên do đi uể ể ệ ề ế ứ ề  

ki n v  khách quan và ch  quan (thiéu th i gian h c, thi u ngu n tài li u thamệ ề ủ ờ ọ ế ồ ệ  

kh o, thi u đ nh hả ế ị ướng, tâm lý h c đ  thi ) nên hi u qu  còn h n ch ọ ể ệ ả ạ ế

* Th c tr ng chung ự ạ

T  nh ng lý do nêu trên, qua th c ti n , tôi có nh n xét chung v  th cừ ữ ự ễ ậ ề ự  

tr ng d y h c nh  sau:ạ ạ ọ ư

M t s  gi  d y còn r i vào tình tr ng “ Bình m i rộ ố ờ ạ ơ ạ ớ ượu cũ”; d y h c theoạ ọ  

ch  đ  tích h p nh ng khi ti n hành d y h c l i s  d ng phủ ề ợ ư ế ạ ọ ạ ử ụ ương pháp cũ. Giáo viên d y th  t  t ng tác ph m riêng r    ph n đ c hi u r i ra bài t p v n d ngạ ứ ự ừ ẩ ẽ ở ầ ọ ể ồ ậ ậ ụ  liên quan đ n ph n Ti ng Vi t và T p làm văn làm cho bài h c r i r c thi u hế ầ ế ệ ậ ọ ờ ạ ế ệ 

th ng.ố

M t s  gi  d y có s  d ng tích h p nh ng còn “s ng sộ ố ờ ạ ử ụ ợ ư ố ượng”, “khiên 

cưỡng” ch  mang tính hình th c minh h a v  ki n th c mà thi u phỉ ứ ọ ề ế ứ ế ương pháp

M t s  gi  h c ch  chú ý đ n “ tích h p d c” (tích h p   ph n đ c hi uộ ố ờ ọ ỉ ế ợ ọ ợ ở ầ ọ ể  văn b n) mà không ho c h n ch  v  ho t đ ng “Tích h p ngang” (liên k t v iả ặ ạ ế ề ạ ộ ợ ế ớ  

ki n th c Ti ng Vi t và T p làm văn) nên gi  h c ch  đáp  ng đế ứ ế ệ ậ ờ ọ ỉ ứ ược ph n  nàoầ  yêu c u v  m t ki n th c, ch a đáp  ng đầ ề ặ ế ứ ư ứ ược yêu c u v  kĩ năng.ầ ề

M t s  gi  d y còn r i vào tình tr ng thuy t gi ng, ho t đ ng ch  thiênộ ố ờ ạ ơ ạ ế ả ạ ộ ỉ  

v  m t phía, h c sinh r i vào th  th  đ ng nên gi  h c thi u hào h ng, kémề ộ ọ ơ ế ụ ộ ờ ọ ế ứ  

M T S  KINH NGHI M D Y H C CH  Đ  TÍCH H PỘ Ố Ệ Ạ Ọ Ủ Ề Ợ

2.1. Cách xây d ng ch  đ  tích h pự ủ ề ợ

2.1.1. Xác đ nh yêu c u m c tiêu, nguyên t c ph ị ầ ụ ắ ươ ng pháp tích h p ợ

Nh  đã nói trên, hi n nay trong chư ệ ương trình Ng  văn THPT đã có m t sữ ộ ố 

ch  đ  tích h p đủ ề ợ ượ ực l a ch n và đ a vào d y h c, nh ng nhìn chung s  lọ ư ạ ọ ư ố ượ  ng

và m c đ  ch a đáp  ng đứ ộ ư ứ ươc yêu c u. Các ch  đ  đầ ủ ề ượ ực l a ch n đ u d a trênọ ề ự  

chương trình sách giáo khoa hi n hành nên có nh ng b t c p trong vi c l aệ ữ ấ ậ ệ ự  

ch n bài h c (Tình tr ng th a và thi u ng  li u). Trong đi u ki n hi n nay,ọ ọ ạ ừ ế ữ ệ ề ệ ệ  

vi c xây d ng ch  đ  tích h p ch  mang tính tệ ự ủ ề ợ ỉ ương đ i trên tinh th n đ nhố ầ ị  

hướng đ  hoàn thi n m t k  ho ch t ng th , Căn c  vào th c t  nêu trên, khiể ệ ộ ế ạ ổ ể ứ ự ế  

l a ch n và xây d ng các ch  đ  c n xác đ nh đự ọ ự ủ ề ầ ị ược m t s  yêu c u sau:ộ ố ầ

*M c tiêu: ụ

M c tiêu tích h p đụ ợ ược xem là “ Kim ch  nam” cho ch  đ  tích h p nh mỉ ủ ề ợ ằ  

tr  l i cho câu h i s  d ng tích h p trong bài d y đ  làm gì ? ả ờ ỏ ử ụ ợ ạ ể

Trên c  s  đó c n ph i xác đ nh:ơ ở ầ ả ị

­ D y h c ch  đ  tích h p nh m cung c p các ki n th c theo tính hạ ọ ủ ề ợ ằ ấ ế ứ ệ 

th ng, khoa h c.ố ọ

­ Th  hi n tính liên k t trong chể ệ ế ương trình

­ Nh m ph i h p gi a cung c p ki n th c và rèn luy n kĩ năng, b iằ ố ợ ữ ấ ế ứ ệ ồ  

dưỡng năng l c, ph m ch t ch t cho ngự ẩ ấ ấ ườ ọi h c

*N i dung ộ  : 

Xác đ nh n i dung c a ch  đ  là l a ch n nh ng ki n th c c n tích h pị ộ ủ ủ ề ự ọ ữ ế ứ ầ ợ  trong chương trình đ  xây d ng ch  đ  Vi c ch n l a này c n d a trên nh ngể ự ủ ề ệ ọ ự ầ ự ữ  tiêu chí nh :ư

­ Các n i dung ki n th c có nh ng đi m tộ ế ứ ữ ể ương đ ng, g n gũi (v  n iồ ầ ề ộ  dung t  tư ưởng l n hình th c th  hi n)ẫ ứ ể ệ

­ Các n i dung ki n th c c n th  hi n độ ế ứ ầ ể ệ ược s  liên k t, tự ế ương h  (liênỗ  

k t và tế ương h  gi a các phân môn)ỗ ữ

Ví d :ụ

­ Ch  đ  ủ ề Văn xuôi th i kì ch ng M  ­ Ngh  lu n v  m t tác ph m, m t ờ ố ỹ ị ậ ề ộ ẩ ộ  

đo n trích văn xuôi ạ  tích h p nh ng  tác ph m cùng tợ ữ ẩ ương đ ng th  lo i (Truy nồ ể ạ ệ  

ng n) g n giũi nhau v  n i dung (cùng vi t v  đ  tài chi n tranh ch ng M ) k tắ ầ ề ộ ế ề ề ế ố ỹ ế  

h p v i m t s  ki n th c kĩ năng làm bài văn ngh  lu n nh  phân tích m t nhânợ ớ ộ ố ế ứ ị ậ ư ộ  

v t, khai thác m t chi ti t ngh  thu t, nh n xét v  m t bi n pháp ngh  thu t ậ ộ ế ệ ậ ậ ề ộ ệ ệ ậ

Tích h p hai bài kí thu c th  Tùy bút k t h p v i các ki n th c, kĩ năngợ ộ ể ế ợ ớ ế ứ  

v  các thao tác l p lu n và các phề ậ ậ ương th c bi u đ t thành m t ch  đ   ứ ể ạ ộ ủ ề Kí hi n ệ   đại ­ V n d ng k t h p các ph ậ ụ ế ợ ươ ng th c bi u đ t, các thao tác l p lu n ứ ể ạ ậ ậ  nh mằ  hình thành kh  năng khai thác ki n th c đ c hi u và b i dả ế ứ ọ ể ồ ưỡng kĩ năng làm văn ngh  lu n.ị ậ

 *Nguyên t c: ắ

 Xác đ nh nguyên t c là đ  tr  l i câu h i: S  d ng PPDH tích h p trongị ắ ể ả ờ ỏ ử ụ ợ  bài d y xu t phát t  nh ng c  s  nào ? ạ ấ ừ ữ ơ ở

Đó là :

­ Ph i căn c  vào m c tiêu c n đ t c a ti t h c.ả ứ ụ ầ ạ ủ ế ọ

­ Ph i căn c  vào n i dung chả ứ ộ ương trình hi n hành (các bài h c hi n cóệ ọ ệ  trong chương tình)

­ Ph i xác đ nh yêu c u chính, ph  c a nhi m v  h c t p ( u tiên ph nả ị ầ ụ ủ ệ ụ ọ ậ ư ầ  

Đ c hiọ ểủ hay ph n Ti ng Vi t và T p làm)ầ ế ệ ậ

­ Ph i l a ch n tính m i, cũ c a ki n th c d y h c (ph n Đ c hi u làả ự ọ ớ ủ ế ứ ạ ọ ầ ọ ể  

m i, Ti ng Vi t, T p làm văn là cũ)ớ ế ệ ậ

­ Ph i xác đ nh  u tiên v  yêu c u ki n th c và kĩ năng (ph n Đ c hi uả ị ư ề ầ ế ứ ầ ọ ể  

ch  y u là ki n th c, ph n Ti ng Vi t và T p làm văn là kĩ năng)ủ ế ế ứ ầ ế ệ ậ

­ Ph i phù h p v i đ i tả ợ ớ ố ượng h c sinh (phù h p v i trình đ  ti p nh nọ ợ ớ ộ ế ậ  

c a đ i tủ ố ượng d y h c)ạ ọ

 *Ph ươ ng pháp: Tr  l i cho câu h i: Cách th c s  d ng ph ng phápả ờ ỏ ứ ử ụ ươ  tích h p nh  th  nào? Vì th  c n s  d ng các cách th c sau:ợ ư ế ế ầ ử ụ ứ

­  Xác đ nh  n i dung, ph m vi ki n th c c n tích h p ị ộ ạ ế ứ ầ ợ

M t ch  đ  có r t nhi u ng  li u độ ủ ề ấ ề ữ ệ ược đ a vào (các văn b n văn h c, cácư ả ọ  bài h c v  ph n Ti ng Vi t, T p làm văn) v i lọ ề ầ ế ệ ậ ớ ượng ki n th c l n nên giáoế ứ ớ  viên không th  cùng m t lúc chuy n t i h t t t c  Tùy t ng m c đích d y h cể ộ ể ả ế ấ ả ừ ụ ạ ọ  

c  th  mà giáo viên l a ch n ki n th c thích h p, d a trên yêu c u: ụ ể ự ọ ế ứ ợ ự ầ tiêu bi u ể ,  giao thoa và liên k t ế  

­  L a ch n ng  li u tích h p ự ọ ữ ệ ợ

L a ch n ng  li u tích h p là vi c phát hi n và l a ch n nh ng bi u hi nụ ọ ữ ệ ợ ệ ệ ự ọ ữ ể ệ  tiêu bi u v  m t n i dung, hình th c ngh  thu t c a tác ph m đ  phân tích khaiể ề ặ ộ ứ ệ ậ ủ ẩ ể  thác, nh ng ki n th c c a ph n T p làm văn, Ti ng Vi t đ  v n d ng.ữ ế ứ ủ ầ ậ ế ệ ể ậ ụ

Ví d  :ụ

Khi d y ch  đ  ạ ủ ề Kí hi n đ i ­ v n d ng k t h p các ph ệ ạ ậ ụ ế ợ ươ ng th c bi u ứ ể  

đ t các thao tác l p lu n trong văn ngh  lu n ạ ậ ậ ị ậ  chúng ta ch n m t s  đo n vănọ ộ ố ạ  trong hai bài Kí đ  phân tích làm rõ ngh  thu t c a các phể ệ ậ ủ ương th c bi u đ tứ ể ạ  

nh  miêu t , bi u c m, thuy t minh, các thao tác l p lu n nh  so sánh, phân tíchư ả ể ả ế ậ ậ ư  

đ  hình thành ki n th c kĩ năng làm văn cho h c sinh.ể ế ứ ọ

Khi d y ch  đ  ạ ủ ề Văn xuôi th i kì ch ng M  ­ ngh  lu n v  m t tác ph m ờ ố ỹ ị ậ ề ộ ẩ  

m t đo n trích văn xuôi ộ ạ  có th  ch n đo n văn m  đ u c a tác ph m R ng xàể ọ ạ ở ầ ủ ẩ ừ  

Nu làm ng  li u hay m t s  hình tữ ệ ộ ố ượng ngh  thu t nh  hình tệ ậ ư ượng r ng Xà Nu,ừ  hình tượng buôn làng Xô Man, hình tượng “dòng sông truy n th ng”, nhân v tề ố ậ  Tnú, nhân v t Chi n, Vi t và  m t s  chi ti t ngh  thu t khác đ  phân tích. Trênậ ế ệ ộ ố ế ệ ậ ể  

c  s  đó hình thành kĩ năng c  th  cho h c sinh  khi làm bài văn ngh  lu n.ơ ở ụ ể ọ ị ậ

­ S  d ng các bi n pháp tích h p ử ụ ệ ợ

Có hai hình th c tích h p c  b n sau :ứ ợ ơ ả

 Tích h p ngang ợ : là hình th c tích h p liên môn, liên phân môn đ c sứ ợ ượ ử 

d ng trong quá trình d y h c. Đ i v i môn Ng  văn, giáo viên s  d ng tri th cụ ạ ọ ố ớ ữ ử ụ ứ  

c a các phân môn Ti ng Vi t, Lí lu n văn h c, Làm văn đ  gi i mã văn b n vănủ ế ệ ậ ọ ể ả ả  

h c, ngọ ượ ạ ừ ọc l i t  đ c hi u văn b n h c sinh có để ả ọ ược nh ng ki n th c cũng nhữ ế ứ ư 

kĩ năng v  các phân môn khác. Nói chung tích h p ngang đề ợ ược coi là yêu c uầ  thi t y u đ  th c hi n m c tiêu phát tri n năng l c toàn di n.ế ế ể ự ệ ụ ể ự ệ

Ví d : Khi d y các đo n trích trong truy n Ki u ta có th  áp d ng ki nụ ạ ạ ệ ề ể ụ ế  

th c v  các bi n pháp tu t  đ  khai thác văn b n và Hi u đứ ề ệ ừ ể ả ể ược ngh  thu t sệ ậ ử 

d ng ngôn ng  c a Nguy n Du s  góp ph n nâng cao kh  năng s  d ng Ti ngụ ữ ủ ễ ẽ ầ ả ử ụ ế  

Vi t cho h c sinhệ ọ

Tích h p d c:  ợ ọ là tích h p theo th  lo i, đ  tài, ch  đ  c a tác ph m vănợ ể ạ ề ủ ề ủ ẩ  

h c. M c đích c a vi c tích h p này ch  y u là so sánh, đ i chi u gi a các bàiọ ụ ủ ệ ợ ủ ế ố ế ữ  

h c các đ n v  ki n th c có quan h  tọ ơ ị ế ứ ệ ương đ ng, t  đó giúp cho quá trình h cồ ừ ọ  

di n ra m t cách có h  th ng, khoa h c.  ễ ộ ệ ố ọ

Ví d : Khi d y ch  đ  Th  M i chúng ta b t đ u t  phụ ạ ủ ề ơ ớ ắ ầ ừ ương di n khaiệ  thác “cái tôi tr  tình” trong th  m i đ  th y s  tữ ơ ớ ể ấ ự ương đ ng cũng nh  khác bi tồ ư ệ  trong t ng tác ph m t  đó khám phá nh ng giá tr  n i dung và hình th c nghừ ẩ ừ ữ ị ộ ứ ệ thu t. ậ

2.1.2. L a ch n, s p x p ki n th c trong bài h c ự ọ ắ ế ế ứ ọ

M t ch  đ  d y h c là t ng h p m t kh i lộ ủ ề ạ ọ ổ ợ ộ ố ượng ki n th c khá l n vế ứ ớ ề nhi u lĩnh v c khác nhau đề ự ược th c hi n trong m t lự ệ ộ ượng th i gian có h n. Cóờ ạ  

nh ng ki n th c tữ ế ứ ương đ ng, có nh ng ki n th c khác bi t, nh ng ki n th cồ ữ ế ứ ệ ữ ế ứ  liên quan  Vì th  không th  ôm đ m đ  gi i quy t h t trong m t bài h c. H nế ể ồ ể ả ế ế ộ ọ ơ  

n a theo nguyên t c c a hình th c d y h c này là tích g p và liên k t nên c nữ ắ ủ ứ ạ ọ ộ ế ầ  

ph i l a ch n và s p x p các đ n v  ki n th c m t cách h p lý, làm th  nào đả ự ọ ắ ế ơ ị ế ứ ộ ợ ế ể quá trình d y h c di n ra đúng nh  m c tiêu, yêu c u đã đ nh.ạ ọ ễ ư ụ ầ ị

Khi l a ch n n i dung ki n th c cho bài h c c n đ m b o m t s  tínhự ọ ộ ế ứ ọ ầ ả ả ộ ố  

ch t nh :ấ ư

*Tính ch n l c ọ ọ

Ch n l c ki n th c đòi h i giáo viên d a trên yêu c u c n đ t và m c tiêuọ ọ ế ứ ỏ ự ầ ầ ạ ụ  bài h c tìm tòi nh ng đ n v  n i dung phù h p vào quá trình d y h c. Đ  tránhọ ữ ơ ị ộ ợ ạ ọ ể  

tình tr ng “ôm đ m” giáo viên ph i xác đ nh đạ ồ ả ị ược nh ng ki n th c đữ ế ứ ược coi là 

tr ng tâm, tiêu bi u và phù h p v i đ c thù c a hình th c d y h c.ọ ể ợ ớ ặ ủ ứ ạ ọ

Ví d :ụ

  Khi d y ch  đ  Kí hi n đ i tích h p v i bài V n d ng k t h p cácạ ủ ề ệ ạ ợ ớ ậ ụ ế ợ  

phương th c bi u đ t và các thao tác l p lu n trong văn ngh  lu n. Giáo viên cóứ ể ạ ậ ậ ị ậ  

th  ch n d y m t s  đo n văn trong hai tác ph m tiêu bi u cho ngh  thu t miêuể ọ ạ ộ ố ạ ẩ ể ệ ậ  

t , bi u c m, m t s  ngh  thu t so sánh liên tả ể ả ộ ố ệ ậ ưởng đ  hình thành ki n th c kĩể ế ứ  năng t p làm văn cho h c sinh.  ậ ọ

Khi d y ch  đ  Văn xuôi th i kì kháng chi n ch ng M  tích h p v i Nghạ ủ ề ờ ế ố ỹ ợ ớ ị 

lu n v  m t tác ph m, m t đo n trích văn xuôi, giáo viên không th  d y tu n tậ ề ộ ẩ ộ ạ ể ạ ầ ự 

t ng tác ph m theo ki u truy n th ng mà ch n d y nh ng ki n th c “có v nừ ẩ ể ề ố ọ ạ ữ ế ứ ấ  

đ ” nhóm thành m t đ n v  ki n th c c a bài h c th  hi n qua các m c, ph n.ề ộ ơ ị ế ứ ủ ọ ể ệ ụ ầ  

Ví d  nh : hoàn c nh ra đ i c a các tác ph m (c  hai tác ph m   đ u ra đ iụ ư ả ờ ủ ẩ ả ẩ ề ờ  trong th i kì ác li t nh t c a cu c chi n tranh ch ng M ); c u trúc c t truy nờ ệ ấ ủ ộ ế ố ỹ ấ ố ệ  (c  hai đ u có c u trúc đ c đáo: truy n l ng trong truy n c a ả ề ấ ộ ệ ồ ệ ủ R ng Xà nu ừ , theo dòng h i  c c a ồ ứ ủ Nh ng đ a con trong gia đình ữ ứ ); cách xây d ng hình tự ượng nghệ thu t trong các tác ph m (xây d ng hình tậ ẩ ự ượng các nhân v t qua các th  h , xâyậ ế ệ  

d ng nh ng hình tự ữ ượng  n d  nh  hình tẩ ụ ư ượng R ng Xà nu, hình từ ượng Dòng sông truy n th ng); t  tề ố ư ưởng ch  đ  c a các tác ph m (đ u ng i ca s c m nhủ ề ủ ẩ ề ợ ứ ạ  đoàn k t, tinh th n, ý th c đánh gi c c a nhân dân Vi t Nam trong kháng chi nế ầ ứ ặ ủ ệ ế  

ch ng M ). ố ỹ

Vi c l a ch n ki n th c trong m t bài h c tùy thu c vào m c đích c aệ ự ọ ế ứ ộ ọ ộ ụ ủ  

t ng ch  đ  c  th   nh ng c n ph i đ m b o yêu c u chung v  nh ng tínhừ ủ ề ụ ể ư ầ ả ả ả ầ ề ữ  

ch t nh : ấ ư

*Tính h  th ng ệ ố

M t bài h c luôn độ ọ ược coi là m t “công trình khoa h c”, là m t ch nh thộ ọ ộ ỉ ể 

tr n v n v  n i dung và hình th c. D y h c theo ch  đ  tích h p là t ng h pọ ẹ ề ộ ứ ạ ọ ủ ề ợ ổ ợ  

ki n th c c a nhi u bài h c, nhi u lĩnh v c khoa h c vì th  đòi h i ph i có sế ứ ủ ề ọ ề ự ọ ế ỏ ả ự 

s p x p các n i dung ki n th c h p lý khoa h c phù h p v i “m ch” c a bàiắ ế ộ ế ứ ợ ọ ợ ớ ạ ủ  

gi ng và tâm lý ti p nh n c a h c sinh, đ  mang l i hi u qu  t i  u cho giả ế ậ ủ ọ ể ạ ệ ả ố ư ờ 

h c. Xu t phát t  đ c đi m c a hình th c d y h c này tôi nh n th y c n ph iọ ấ ừ ặ ể ủ ứ ạ ọ ậ ấ ầ ả  

s p x p n i dung bài h c theo c u trúc sau:ắ ế ộ ọ ấ

D y ki n th c khái quát trạ ế ứ ước

Khi tích h p hai hay nhi u văn b n đ c hi u trong m t ch  đ  c n hợ ề ả ọ ể ộ ủ ề ầ ướ  ng

d n cho h c sinh cách th c khai thác ki n th c trên c  s  trang b  cho h c sinhẫ ọ ứ ế ứ ơ ở ị ọ  

nh ng ki n th c chung v  văn h c s  (b i c nh l ch s  , văn hóa, xã h i, đ cữ ế ứ ề ọ ử ố ả ị ử ộ ặ  

đi m c a các giai đo n, trào l u, xu hể ủ ạ ư ướng ), ki n th c v  th  lo i (đ c đi mế ứ ề ể ạ ặ ể  

lo i hình, c u trúc, thi pháp th  lo i ); ki u tác gi  (các y u t  v  th i đ i, hạ ấ ể ạ ể ả ế ố ề ờ ạ ệ 

t  tư ưởng, hoàn c nh s ng ). T  đó h c sinh có th  n m đả ố ừ ọ ể ắ ược cách th c đ cứ ọ  

hi u lo i văn b n đã tích h p làm ti n đ  cho quá trình phân tích, khai tác tácể ạ ả ợ ề ề  

ph m.ẩ

D y đ c hi u chi ti t văn b n sau  ạ ọ ể ế ả

Sau khi h c sinh đã n m đọ ắ ược nh ng ki n th c khái quát, nh ng kĩ năngữ ế ứ ữ  

đ c hi u văn b n đã đọ ể ả ược đ nh hình, giáo viên hị ướng d n khai thác nh ng ki nẫ ữ ế  

th c c  th  trong các văn b n trên c  s  s  so sánh đ  h c sinh n m đứ ụ ể ả ơ ở ở ể ọ ắ ượ  c

nh ng giá tr  n i dung, ngh  thu t.ữ ị ộ ệ ậ

D y h c đ c hi u văn b n k t h p v i rèn kĩ năng làm văn, ti ng Vi t ạ ọ ọ ể ả ế ợ ớ ế ệTính h  th ng không đ n gi n ch  là vi c s p x t th  t  trệ ố ơ ả ỉ ệ ắ ế ứ ự ước, sau c aủ  

ki n th c bài h c mà nó còn th  hi n tính đan xen, liên k t m t cách khoa h cế ứ ọ ể ệ ế ộ ọ  

v  ki n th c. S  k t h p gi a ph n đ c hi u văn b n và các phân môn khácề ế ứ ự ế ợ ữ ầ ọ ể ả  nhi u khi không th  ti n hành m t cách r ch ròi thông qua các ph n, các m cề ể ế ộ ạ ầ ụ  

mà c n ph i khéo léo tích h p đ  vi c ti p thu c a h c sinh di n ra m t cách tầ ả ợ ể ệ ế ủ ọ ễ ộ ự nhiên, không gò ép

 *Tính giao thoa, liên k t ế

Tính giao thoa là th  hi n   nh ng nét tể ệ ở ữ ương đ ng c a các văn b n đ cồ ủ ả ọ  

hi u. Nh ng văn b n trong ch  đ  s  có r t nhi u đi m tể ữ ả ủ ề ẽ ấ ề ể ương đ ng v  đ  tài,ồ ề ề  

ch  đ , th  lo i, c u trúc đòi h i giáo viên ph i tìm tòi phát hi n, l a ch nủ ề ể ạ ấ ỏ ả ệ ự ọ  

nh ng ki n th c đữ ế ứ ược coi là h p lý nh t, nhóm thành các đ n v  trong c u trúcợ ấ ơ ị ấ  

n i dung c a bài h cộ ủ ọ

Tính liên k t là tính ch t liên quan ki n th c gi a các phân môn. M i chế ấ ế ứ ữ ỗ ủ 

đ  đề ược xây d ng trên c  s  tích h p, xâu chu i nh ng kiên th c c a các phânự ơ ở ợ ỗ ữ ứ ủ  môn khác nhau nh m hình thành cho h c sinh nh ng kĩ năng c  th  M t vănằ ọ ữ ụ ể ộ  

b n đ c hi u hàm ch a r t nhi u nh ng ki n thúc v  ti ng Vi t, T p làm vănả ọ ể ứ ấ ề ữ ế ề ế ệ ậ  

và ngượ ạ ầc l i c n r t nhi u ki n th c v  ti ng Vi t, t p làm văn đ  khai thácấ ề ế ứ ề ế ệ ậ ể  văn b n đ c hi u. Trong m t bài h c giáo viên c n l a ch n nh ng bi u hi nả ọ ể ộ ọ ầ ự ọ ữ ể ệ  nào (v  chi ti t ngh  thu t, c u trúc văn b n, ngôn ng  th  hi n ) c a tác ph mề ế ệ ậ ấ ả ữ ể ệ ủ ẩ  

đ  làm d  li u th c hành là h t s c quan tr ng.ể ữ ệ ự ế ứ ọ

*Tính đ nh l ị ượ ng

Tính đ nh lị ượng là xác đ nh đúng, đ  dung lị ủ ượng ki n th c phù h p vóiế ứ ợ  

th i gian d y h c trong m t ch  đ  Th i lờ ạ ọ ộ ủ ề ờ ượng c a ch  đ  đủ ủ ề ược ho ch đ nhạ ị  trong k  ho ch d y h c phù h p v i chế ạ ạ ọ ợ ớ ương trình chung c a môn h c. Chúng taủ ọ  cũng không th  c ng g p th i lể ộ ộ ờ ượng các đ n v  bài h c đơ ị ọ ược tích h p th nhợ ả  

t ng th i lổ ờ ượng c a ch  đ  (ví d : Khi d y ch  đ  Kí hi n đ i không th  c ngủ ủ ề ụ ạ ủ ề ệ ạ ể ộ  các các đ n v  bài ơ ị Ai đã đ t tên cho dòng sông  ặ bao nhiêu ti t, bài  ế Ng ườ i lái đò   Sông Đà bao nhiêu ti t, V n d ng k t h p các phế ậ ụ ế ợ ương th c bi u đ t, các thaoứ ể ạ  tác l p lu n bao nhiêu ti t thành t ng th i lậ ậ ế ổ ờ ượng chung c a ch  đ ), cũng khôngủ ủ ề  

th  phân chia m i bài là bao nhiêu th i gian. M t ch  đ  để ỗ ờ ộ ủ ề ược xây d ng thànhự  

m t k  ho ch d y h c th ng nh t trong m t lộ ế ạ ạ ọ ố ấ ộ ượng th i gian h p lý. Vi c phânờ ợ ệ  chia th i gian ph i đờ ả ược d a trên nh ng nhi m v  h c t p trong quá trình hìnhự ữ ệ ụ ọ ậ  thành ki n th c ch  không ph i là phép chia ki n th c c  h c. S p x p, phânế ứ ứ ả ế ứ ơ ọ ắ ế  chia các nhi m v  trong t ng ti t h c đ  quá trình chi m lĩnh ki n th c di n raệ ụ ừ ế ọ ể ế ế ứ ễ  

m t cách h p lý, khoa h c cũng là m t yêu c u quan tr ng trong ti n trình d yộ ợ ọ ộ ầ ọ ế ạ  

h c.ọ

2.2. S  d ng m t s  phử ụ ộ ố ương pháp trong ho t d y h cạ ạ ọ

2.2.1. Ho t đ ng chu n b  bài ạ ộ ẩ ị

Ho t đ ng chu n b  bài  h t s c quan tr ng, đó là quá trình ch n b  “tâmạ ộ ẩ ị ế ứ ọ ẩ ị  

th  đón đ i” t o đi u ki n t t cho vi c ti p thu bài h c m i.   hình th c d yế ợ ạ ề ệ ố ệ ế ọ ớ Ở ứ ạ  

h c này, yêu c u c a ho t đ ng chu n b  bài ph c t p h n, n ng n  h n cáchọ ầ ủ ạ ộ ẩ ị ứ ạ ơ ặ ề ơ  

h c truy n th ng, ngoài vi c tham kh o bài m i (  ph n Đ c hi u) h c sinhọ ề ố ệ ả ớ ở ầ ọ ể ọ  còn ph i ôn t p bài cũ (  các bài Văn h c s , T p làm văn, Ti ng Vi t) trên cả ậ ở ọ ử ậ ế ệ ơ 

s  xác đ nh đở ị ược nhi m v , yêu c u c a bài h c s p t i. Do m t s  h n chệ ụ ầ ủ ọ ắ ớ ộ ố ạ ế trong chương trình biên so n sách giáo khoa hi n hành, đ  tránh tình tr ng h cạ ệ ể ạ ọ  sinh lúng túng, b  đ ng trong vi c ti p thu bài m i, giáo viên c n ph i th  hi nị ộ ệ ế ớ ầ ả ể ệ  vai trò c a mình nhi u h n trong vi c hủ ề ơ ệ ướng d n h c sinh làm t t các nhiêm vẫ ọ ố ụ trong ho t đông này.ạ

Ho t đ ng chu n b  bài đạ ộ ẩ ị ược phân chia theo các ph n sau:ầ

2.2.1.1. Tham kh o ng  li u bài m iả ữ ệ ớ

Ng  li u tham kh o c  b n là nh ng văn b n đã có trong sách giáo khoa.ữ ệ ả ơ ả ữ ả  Nhi m v  c a h c sinh trệ ụ ủ ọ ước h t là đ c văn b n, tr  l i các câu h i hế ọ ả ả ờ ỏ ướng d nẫ  

h c bài trong sách giáo khoa. Công vi c này tọ ệ ương t  nh  công vi c so n bàiự ư ệ ạ  trong cách h c truy n th ng.Tuy nhiên, d y h c theo ch  đ  tích h p đòi h iọ ề ố ạ ọ ủ ề ợ ỏ  

h c sinh cùng m t lúc ph i tham kh o nhi u văn b n, ngoài vi c n m đọ ộ ả ả ề ả ệ ắ ượ  c

ki n th c t ng văn b n còn ph i n m đế ứ ừ ả ả ắ ược ki n th c “liên văn b n”. Có nghĩaế ứ ả  

là ph i xâu chu i đả ỗ ược h  th ng ki n th c, hi u đệ ố ế ứ ể ược ý nghĩa tích h p c a cácợ ủ  văn b n. Vì th  ngoài nh ng câu h i trong ph n hả ế ữ ỏ ầ ướng d n h c bài   sách giáoẫ ọ ở  khoa giáo viên ph i b  sung nh ng câu h i, đ nh hả ổ ữ ỏ ị ướng ti p nh n cho h c sinh.ế ậ ọ

2.2.1.2. Ôn t p bài cũậ

Ôn t p bài cũ là c ng c  l i nh ng ki n th c đã h c trong chậ ủ ố ạ ữ ế ứ ọ ương trình 

đ  ph c v  cho h c t p bài m i. M c đích c a d y h c theo ch  đ  tích h p làể ụ ụ ọ ậ ớ ụ ủ ạ ọ ủ ề ợ  liên k t ki n th c và rèn luy n kĩ năng. Ôn t p ki n th c c a các phân mônế ế ứ ệ ậ ế ứ ủ  

Ti ng Vi t, T p làm văn là đ  chu n b  t t cho vi c khai thác các ki n th c đ cế ệ ậ ể ẩ ị ố ệ ế ứ ọ  

hi u. Quá trình này để ược xem nh  vi c chu n b  “công c ” đ  “ đào x i” tácư ệ ẩ ị ụ ể ớ  

ph m và ngẩ ượ ạc l i công vi c “đào x i” s  có tác d ng “mài s c” công c ệ ớ ẽ ụ ắ ụ

Căn c  vào m c đích yêu c u và m c tiêu bài h c mà giáo viên c n hứ ụ ầ ụ ọ ầ ướ  ng

d n h c sinh ôn t p nh ng ki n th c nào đ  chu n b  cho bài m iẫ ọ ậ ữ ế ứ ể ẩ ị ớ

2.2.1.3. Ho ch đ nh th i gian chu n b ạ ị ờ ẩ ị

Do dung lượng ki n th c và th i gian d y h c ch  đ  r t l n nên giáoế ứ ờ ạ ọ ủ ề ấ ớ  viên cũng c n có k  ho ch đ  h c sinh đ  th i gian th c hi n nhi m v  c aầ ế ạ ể ọ ủ ờ ự ệ ệ ụ ủ  mình 

2.2.1.4. Chu n b  các phẩ ị ương ti n h c t pệ ọ ậ

Ho t đ ng d y h c theo ch  đ   đòi h i tích h p ng  li u   nhi u vùngạ ộ ạ ọ ủ ề ỏ ợ ữ ệ ở ề  khác nhau vì th  giáo viên và h c sinh c n chu n b  các phế ọ ầ ẩ ị ương ti n nh  máyệ ư  chi u, máy tính xách tay, máy thu phát âm thanh  đ  quá trình d y h c di n raế ể ạ ọ ễ  thu n l i.ậ ợ

Hình th c d y h c này cũng đòi h i nhi u ho t đ ng khác nhau vì th  c nứ ạ ọ ỏ ề ạ ộ ế ầ  chu n b  m t s  phẩ ị ộ ố ương ti n nh  b ng bi u, phi u h c tâp, các phệ ư ả ể ế ọ ương ti nệ  

th c hi n ho t đông nhóm ự ệ ạ

Ví d :ụ

Khi th c hi n d y h c ch  đ  ự ệ ạ ọ ủ ề Văn xuôi th i kì ch ng M  ­ Ngh  lu n v ờ ố ỹ ị ậ ề  

m t tác ph m, m t đo n trích văn xuôi ộ ẩ ộ ạ , giáo viên ph i hả ướng d n h c sinh th cẫ ọ ự  

hi n các nhi m v  chu n b  bài nh  sau:ệ ệ ụ ẩ ị ư

­ Đ c kĩ hai tác ph m ọ ẩ R ng Xà nu ừ  c a Nguy n Trung Thành và   ủ ễ Nh ng ữ  

đ a con trong gia đình ứ  c a Nguy n Thi, tr  l i các câu h i trong ph n hủ ễ ả ờ ỏ ầ ướ  ng

d n h c bài   sách giáo khoaẫ ọ ở

­ Đ c l i bài Khái quát văn h c Vi t Nam t  Cách m ng tháng tám nămọ ạ ọ ệ ừ ạ  

1945 đ n h t th  k  XX đ  n m đế ế ế ỉ ể ắ ược các ki n th c v  hoàn c nh l ch s  th iế ứ ề ả ị ử ờ  

đ i, đ c đi m v  n i dung và hình th c qua m t s  câu h i nh : Văn h c Cáchạ ặ ể ề ộ ứ ộ ố ỏ ư ọ  

m ng Vi t Nam giai đo n t  1945 đ n 1975 di n ra trong b i c nh l ch s  vănạ ệ ạ ừ ế ễ ố ả ị ử  hóa nh  th  nào? Nêu nh ng đ c đi m v  n i dung c a giai đo n văn h c này?ư ế ữ ặ ể ề ộ ủ ạ ọ  Tính s  thi đử ược th  hi n nh  th  nào trong văn h c th i kì ch ng M ?  ể ệ ư ế ọ ờ ố ỹ

­ Ôn t p ki n th c v  bài Ngh  lu n v  m t tác ph m, m t đo n trích vănậ ế ứ ề ị ậ ề ộ ẩ ộ ạ  xuôi trên c  s  yêu c u h c sinh n m đơ ở ầ ọ ắ ược cách ngh  lu n v  m t đo n tríchị ậ ề ộ ạ  văn xuôi, cách làm bài văn ngh  lu n v  m t tác ph m, cách phân tích m t nhânị ậ ề ộ ẩ ộ  

v t, m t chi ti t, m t hình tậ ộ ế ộ ượng ngh  thu t ệ ậ

­ Phân chia nhóm chu n b  các đ  dùng h c t p, m t s  tranh  nh minhậ ị ồ ọ ậ ộ ố ả  

h a.ọ

­ Th i gian chu n b  trờ ẩ ị ước ba ngày

2.2.2.  Biên so n h  th ng câu h i và bài t p v n d ng ạ ệ ố ỏ ậ ậ ụ

2.2.2.1. Yêu c u chung:ầ

Câu h i trong d y h c là linh h n c a ti t h c. H  th ng câu h i trongỏ ạ ọ ồ ủ ế ọ ệ ố ỏ  

d y h c chính là v n đ  giáo viên đ t ra trên c  s  logic bài d y, yêu c u h cạ ọ ấ ề ặ ơ ở ạ ầ ọ  sinh th c hi n d a trên n n t ng ki n th c s n có nh m hoàn thành m c tiêu bàiự ệ ự ề ả ế ứ ẵ ằ ụ  

h c. Câu h i trong d y h c có vai trò c c k  quan tr ng: t o môi trọ ỏ ạ ọ ự ỳ ọ ạ ường giao 

ti p; t o môi trế ạ ường h c t p; là công c  khai thác ki n th c, phát tri n t  duyọ ậ ụ ế ứ ể ư  cho ngườ ọi h c; đ ng th i câu h i đ  ki m tra, đánh giá k t qu  c a ngồ ờ ỏ ể ể ế ả ủ ườ ọi h c

Trong d y h c theo ch  đ  tích h p h  th ng câu h i l i càng quan tr ngạ ọ ủ ề ợ ệ ố ỏ ạ ọ  

vì nó s  là linh h n c a r t nhi u ho t đ ng, nhi u yêu c u ph c h p. H n n aẽ ồ ủ ấ ề ạ ộ ề ầ ứ ợ ơ ữ  hình th c d y h c theo ch  đ  d c bi t chú tr ng hứ ạ ọ ủ ề ặ ệ ọ ướng t i năng l c và ph mớ ự ẩ  

ch t, vì th  ngoài nh ng yêu c u chung c a m t bài h c thông thấ ế ữ ầ ủ ộ ọ ường c n ph iầ ả  

th  hi n để ệ ược nh ng bi n pháp mang tính đ c thù c a hình th c d y h c này.ữ ệ ặ ủ ứ ạ ọ

2.2.2.2. Cách biên so nạ

­ D a vào b ng miêu t  năng l c ự ả ả ự

D y h c theo ch  đ  tích h p chú tr ng đ n phát tri n ph m ch t năngạ ọ ủ ề ợ ọ ế ể ẩ ấ  

l c nên vi c biên sự ệ ọạn các câu h i ph i d a trên c  s  c a b ng mô t  đánh giáỏ ả ự ơ ở ủ ả ả  năng l c h c sinh; m c đích, yêu c u v  ki n th c, kĩ năng, ph m ch t theo cácự ọ ụ ầ ề ế ứ ẩ ấ  

m c đ  t  th p đ n cao. Chính vì th  c n ph i xác đ nh câu h i   t t c  cácứ ộ ừ ấ ế ế ầ ả ị ỏ ở ấ ả  

c a   hoàn   c nh   sáng ủ ả   tác v i vi c xây d ng ớ ệ ự  

­   So   sánh   các   ph ươ   ng

di n   n i   dung   ngh ệ ộ ệ  thu t gi a các tác ph m ậ ữ ẩ   cùng   đ   tài,   ho c   th ề ặ ể 

th  hi n n i dung t ể ệ ộ ư 

­   Khái   quát   đ ượ   c

đ c   đi m   phong ặ ể   cách c a tác gi  t ủ ả ừ 

­ Trình bày nh ng ki n ữ ế  

gi i   riêng,   phát   hi n ả ệ   sáng t o v  văn b n ạ ề ả

l p   văn   b n   theo   yêu ậ ả  

c u ầ

­ Đ a ra nh ng ý ki n ư ữ ế   quan đi m riêng v  tác ể ề  

ph m,   v n   d ng   vào ẩ ậ ụ   tình   hu ng,   b i   c nh ố ố ả  

­ Bài ngh  lu n (trình bày suy nghĩ, c m ị ậ ả  

nh n, ki n gi i riêng c a cá nhân ) ậ ế ả ủ

­   Phi u   quan   sát   làm   vi c   nhóm,   tao ế ệ  

đ i, th o lu n v  các giá tr  c a tác ổ ả ậ ề ị ủ  

BÀI T P TH C HÀNHẬ Ự

­ Trình bày mi ng, thuy t trình ệ ế

­ So sánh tác ph m, nhân v t theo ch  đ ẩ ậ ủ ề

­ Đ c di n c m, k  chuy n sáng t o, trao ọ ễ ả ể ệ ạ  

đ i th o lu n ổ ả ậ

­ Nghiên c u khoa h c ứ ọ

ph m ẩ

­ S  d ng các lo i câu h i phù h p v i các tình hu ng ho t đ ng h c t p ử ụ ạ ỏ ợ ớ ố ạ ộ ọ ậ

Các d ng câu h i khác nhau đạ ỏ ượ ưc  u tiên b  trí t ng ho t đ ng khác nhauố ừ ạ ộ  

c a quá trình d y h củ ạ ọ

+ Lo i câu h i bi t  ạ ỏ ế  là lo i câu h i đạ ỏ ược dùng đ  h c sinh nh  l i nh ngể ọ ớ ạ ữ  

ki n th c đã h c đây là lo i câu h i đ n gi n ch  y u đế ứ ọ ạ ỏ ơ ả ủ ế ược dùng trong ph nầ  chu n b  bài ph n đ u c a m i ho t đ ng. Giáo viên nh m đ  h i  nh m táiẩ ị ầ ầ ủ ỗ ạ ộ ằ ể ỏ ằ  

hi n  các ki n th c đã h c nh  nh ng ki n th cv  văn h c s , ki n th c Ti ngệ ế ứ ọ ư ữ ế ứ ề ọ ử ế ứ ế  

Vi t, T p làm văn: nh ng ki n th c liên quan làm công c  đ  h c bài m i.ệ ậ ữ ế ứ ụ ể ọ ớ

 Ví d : Khi h c ch  đ  ụ ọ ủ ề Văn xuôi th i kì ch ng M  ­ Ngh  luân v  m t tác ờ ố ỹ ị ề ộ  

ph m, m t đo n trích văn xuôi ẩ ộ ạ  có th  dùng câu h i: ể ỏ Em hãy nh c l i m t s  đ c ắ ạ ộ ố ặ  

đi m v  n i dung, ngh  thu t c a văn h c cách m ng th i kì ch ng M ?  ể ề ộ ệ ậ ủ ọ ạ ờ ố ỹ

+ Câu h i hi u ỏ ể : Nh m ki m tra h c sinh các liên h  k t n i  ch  nên đ tằ ể ọ ệ ế ố ỉ ặ   trung tâm các ho t đ ng. Ví d : 

ở ạ ộ ụ Tìm m t s  đi m chung v  đ  tài, ch  đ ộ ố ể ề ề ủ ề  

c a hoàn c nh ra đ i c a hai t c ph m R ng xà nu ( Nguy n Trung Thành) và ủ ả ờ ủ ấ ẩ ừ ễ  

Nh ng đ a con trong gia đình (Nguy n Thi)? ữ ứ ễ

+ Câu h i v n d ng:  ỏ ậ ụ Nh m ki m tra kh  năng áp d ng nh ng thông tinằ ể ả ụ ữ  

ki n th c đã thu đế ứ ược vào tình hu ng m i. Ví d : ố ớ ụ T i sao nói truy n ng n th i ạ ệ ắ ờ  

kì ch ng M  là nh ng truy n ng n xung kích? ố ỹ ữ ệ ắ

+ Câu h i phân tích ỏ : là d ng câu h i nh m ki m tra kh  năng phân tíchạ ỏ ằ ể ả  

v n đ  t  đó tìm ra m i liên h  v n d ng ph i h p các ki n th c đã h c đ  đ aấ ề ừ ố ệ ậ ụ ố ợ ế ứ ọ ể ư  

ra cách gi i quy t v n đ , ch ng minh lu n đi m. Ví d :  ả ế ấ ề ứ ậ ể ụ T i sao nói hình ạ  

t ượ ng r ng Xà Nu là bi u t ừ ể ượ ng cho ph m ch t và s c m nh c a ng ẩ ấ ứ ạ ủ ườ i dân   Tây nguyên trong kháng chi n ch ng M ế ố ỹ

+ Câu h i đánh giá:  ỏ nh m ki m tra năng l c suy xét, cân nh c, phán đoánằ ể ự ắ  

c a h c sinh v  các v n đ  d a trên nh ng tiêu chí đ a ra. Ví d : ủ ọ ề ấ ề ự ữ ư ụ t i sao nói ạ   hình t ượ ng Làng Xô Man trong tác ph m R ng Xà nu và hình t ẩ ừ ượ ng Dòng sông   truy n th ng trong tác ph m Nh ng đ a con trong gia đình đ u ch a đ ng ề ố ẩ ữ ứ ề ứ ự  

nh ng thông đi p v  tinh th n t  t ữ ệ ề ầ ư ưở ng c a nhân dân Vi t Nam tr ủ ệ ướ c cu c đ i ộ ố  

đ u v i đ  qu c M ? ầ ớ ế ố ỹ

+ Câu h i t ng h p:  ỏ ổ ợ là lo i câu h iạ ỏ  thường yêu c u đ  xu t, sáng t o, dầ ề ấ ạ ự đoán, tưởng tượng, xây d ng. Lo i câu h i này thự ạ ỏ ường đ t   cu i bài h c. Víặ ở ố ọ  

d : ụ T  hai tác ph m R ng Xà Nu và Nh ng đ a con trong gia đình em h c đ ừ ẩ ừ ữ ứ ọ ượ   c

gì v  lòng yêu n ề ướ c, v  trách nhi m c a th  h  tr  đ i v i T  qu c? ề ệ ủ ế ệ ẻ ố ớ ổ ố

M i ho t đ ng ch  nên dành ít câu h i tránh tình tr ng b  “loãng” trongỗ ạ ộ ỉ ỏ ạ ị  

m ch t  duy c a h c s nh. H n n a, trong d y h c ch  đ  không ph i t t cạ ư ủ ọ ị ơ ữ ạ ọ ủ ề ả ấ ả các ho t đ ng đ u ph i t  ch c   trên l p mà có m t s  ho t đ ng có th  giáoạ ộ ề ả ổ ứ ở ớ ộ ố ạ ộ ể  

viên s  giao cho h c sinh th c hi n   nhà. Vì v y c n ph i dành m t s  câu h iẽ ọ ự ệ ở ậ ầ ả ộ ố ỏ  

m  cho ho t đ ng   nhà đ  h c sinh t  phát tri n năng l c.ở ạ ộ ở ể ọ ự ể ự

­ Chú tr ng đ n m c tiêu liên k t trong bài t p  ng d ng ọ ế ụ ế ậ ứ ụ

Cách ra bài t p trong d y h c theo ch  đ  tích h p trên c  s  áp d ng b nậ ạ ọ ủ ề ợ ơ ở ụ ả  

mô t  m c đ  năng l c, trong m t bài h c, các bài t p đả ứ ộ ự ộ ọ ậ ượ ắc s p x p   các quáế ở  trình ho t đ ng khác nhau. Tùy theo yêu c u t ng ph n, t ng ho t đ ng d yạ ộ ầ ừ ầ ừ ạ ộ ạ  

h c đ  ra bài t p phù h p. Tuy nhiên, do đ c thù c a hình th c d y h c này nênọ ể ậ ợ ặ ủ ứ ạ ọ  

c n chú tr ng đ c bi t đ n lo i bài t p v i m c đích liên k t ki n th c.ầ ọ ặ ệ ế ạ ậ ớ ụ ế ế ứ

Có hai ki u bài t p liên k t:ể ậ ế

+ Bài t p liên k t cùng phân môn ậ ế : Bài t p liên k t cùng phân môn ch  y uậ ế ủ ế  dùng đ  đánh giá ki n th c đ c hi u văn b n. Trên c  s  so sánh đ i chi u để ế ứ ọ ể ả ơ ở ố ế ể tìm ra nh ng nét tữ ương đ ng và khác bi t v  nh ng đ n v  ki n th c v  tácồ ệ ề ữ ơ ị ế ứ ề  

di n t  phong cách c a hai nhà văn Nguyên Tuân và Hoàng Ph  Ng c T ễ ả ủ ủ ọ ườ ng.

Suy nghĩ c a anh ch  v  nh ng đánh giá trên. Hãy làm sáng t  qua hai tác ủ ị ề ữ ỏ  

ph m Ng ẩ ườ i lái đò sông Đà và Ai đã đ t tên cho dòng sông? ặ

  Hay trong ch  đ  ủ ề Văn xuôi th i kì ch ng M ờ ố ỹ có th  ra các bai t p nh :ể ậ ư

* Hai hình t ượ ng “ Dòng sông truy n th ng” (Nh ng đ a con trong gia ề ố ữ ứ   đình) hình t ượ ng R ng Xà Nu ( R ng Xà Nu) đ u th  hi n ch  đ  chung v ừ ừ ề ể ệ ủ ề ề  

cu c chi n tranh ch ng M  nh ng m i hình t ộ ế ố ỹ ư ỗ ượ ng l i mang nh ng thông đi p ạ ữ ệ   riêng

Ví d :ụ

* Ch n m t đo n văn trong bài kí Ai đã đ t tên cho dòng sông và làm rõ ọ ộ ạ ặ   ngh  thu t miêu t  trong đo n văn đó ệ ậ ả ạ

* Phân tích  bài th   T  tình 2 (H  Xuân H ơ ự ồ ươ ng) đ  làm rõ phong cách tác ể  

gi  trong vi c s  d ng ngôn t ả ệ ử ụ ừ

* Phân tích đo n văn m  đ u c a tác ph m R ng Xà Nu đ  làm rõ ngh ạ ở ầ ủ ẩ ừ ể ệ   thu t xây d ng hình t ậ ự ượ ng c a nhà văn Nguy n Trung Thành ủ ễ

* Nh n xét v  cách s  d ng ngh  thu t t  ng  trong đo n trích “ N i ậ ề ử ụ ệ ậ ừ ữ ạ ỗ  

th ươ ng mình” (Truy n Ki u ­Nguy n Du) ệ ề ễ

2.3. V n d ng ki n th c Lý lu n trong ho t đ ng d y h c ch  đ  tíchậ ụ ế ứ ậ ạ ộ ạ ọ ủ ề  

h pợ

Áp d ng m t s  lý thuy t lý lu n Nghiên c u, phê bình văn h c vào d yụ ộ ố ế ậ ứ ọ ạ  

h c   không còn xa l , đ c bi t là d y h c văn   THPT. Ki n th c c a cácọ ạ ặ ệ ạ ọ ở ế ứ ủ  nghành lý thuy t  lý lu n nhiên c u văn h c đế ậ ứ ọ ược coi là nh ng công c  h  trữ ụ ỗ ợ 

đ c l c cho quá trình gi ng d y. D y h c theo ch  đ  d a trên quan đi m cungắ ự ả ạ ạ ọ ủ ề ự ể  

c p ki n th c theo tính h  th ng vì th  v n d ng các lý thuy t c a m t sấ ế ứ ệ ố ế ậ ụ ế ủ ộ ố ngành nghiên c u là h t s c h u d ng. Lý thuy t Thi pháp h c, lý thuy t c aứ ế ứ ữ ụ ế ọ ế ủ  

trường phái Hình th c, lý thuy t Liên văn b n đ u có th  áp d ng đ  d y h c.ứ ế ả ề ể ụ ể ạ ọ  Tuy nhiên trong khuôn kh  đ  tài này tôi ch  minh ch ng qua lý thuy t Thi phápổ ề ỉ ứ ế  

h cọ

2.3.1. Nh ng  u th  c a vi c áp d ng lý thuy t thi pháp h c vào d y ữ ư ế ủ ệ ụ ế ọ ạ  

h c ch  đ  tích h p ọ ủ ề ợ

Thi pháp h c ọ  là b  môn khoa h c nghiên c u văn h c mà đ c tr ng c a nó làộ ọ ứ ọ ặ ư ủ  

ti p c n tác ph m văn h c thông qua các y u t  hình th c nh  quan ni m nghế ậ ẩ ọ ế ố ứ ư ệ ệ thu t v  con ngậ ề ười, không gian ­ th i gian ngh  thu t, k t c u c t truy n, đi mờ ệ ậ ế ấ ố ệ ể  nhìn tr n thu t, c m h ng và gi ng đi u…N i dung đầ ậ ả ứ ọ ệ ộ ược suy ra t  hình th c,ừ ứ  

“hình th c mang tính n i dung ứ ộ ”. Dùng ph ng pháp hình th c đ  rút ra nh ng giáươ ứ ể ữ  

tr  th m m  c a tác ph m văn h c. ị ẩ ỹ ủ ẩ ọ Thi pháp h c ọ  có r t nhi u chuyên nghành khácấ ề  nhau nh  ư Thi pháp ti p nh n ế ậ , Thi pháp sáng tác. Trong thi pháp ti p nh n l i chiaế ậ ạ  

ra các phân nghành nh  ư Thi pháp tác giả, Thi pháp tác ph m ẩ , Thi pháp trào l u ư … 

Thi pháp h c k t h p nhi u lĩnh v c khoa h c, nhi u lý thuy t ph ng pháp lu nọ ế ợ ề ự ọ ề ế ươ ậ  khác nhau vì th   d  dàng đi sâu vào nghiên c u c u trúc hình th c c a tác ph mế ễ ứ ấ ứ ủ ẩ  văn h c, c u trúc th  gi i ngh  thu t c a nhà văn, c u trúc tinh th n đ c thọ ấ ế ớ ệ ậ ủ ấ ầ ượ ể 

hi n trong tác ph m trên c  s  h  th ng khách quan giúp cho công vi c nghiên c uệ ẩ ơ ở ệ ố ệ ứ  văn h c, khám phá tác ph m đ m b o đ c  tính h  th ng khoa h c.ọ ẩ ả ả ượ ệ ố ọ

 D y h c bám sát đ c tr ng thi pháp là vi c hạ ọ ặ ư ệ ướng d n h c sinh phát hi n,ẫ ọ ệ  phân tích, lý gi i các khía c nh hình th c c a tác ph m văn h c ngh  thu t đả ạ ứ ủ ẩ ọ ệ ậ ể rút ra ý nghĩa th m m  c a nó. Đây là m t trong nh ng phẩ ỹ ủ ộ ữ ương pháp d y h cạ ọ  

b  sung h u ích cho cách d y h c truy n th ngổ ữ ạ ọ ề ố  (chú tr ng t i các y u t  bênọ ớ ế ố  ngoài tác ph m nhi u h n nh : ti u s  nhà văn, hoàn c nh sáng tác, m u nhânẩ ề ơ ư ể ử ả ẫ