DẪN LUẬN NGÔN NGỮ từ vựng – ngữ nghĩa học

Định nghĩa từ• Hoàn chỉnh về nghĩa: biểu đạt một ý nghĩa trọn vẹn không cần thêm thành phần cấu tạo • Độc lập về hình thức: tự mình đứng một mình, không thể chêm xen.. Các biến thể của t

Từ và cấu tạo từ

Định nghĩa từ

Đơn vị cấu tạo từ

Phương thức cấu tạo từ

Phân loại từ theo phương thức cấu tạo

Định nghĩa từ

Từ là đơn vị nhỏ nhất có nghĩa của ngôn ngữ được vận

dụng độc lập, tái hiện tự do trong lời nói để xây dựng nên

Định nghĩa từ

• Hoàn chỉnh về nghĩa: biểu đạt một ý nghĩa trọn vẹn (không cần thêm thành phần cấu tạo)

• Độc lập về hình thức: tự mình đứng một mình, không thể chêm xen.

– Áo dài(1) quá!

– Áo dài (2)Huế đẹp quá!

→ Xác định từ phụ thuộc ngữ cảnh.

• Có khả năng biến đổi hình thái (với các ngôn ngữ hòa kết)

(Có thể chêm xen) → không phải từ

(Không thể chêm xen) → là từ

– Anh và em, vì yêu nên buồn

• Khả năng kết hợp với các yếu tố cùng loại → khẳng

định tư cách từ của hư từ

Vì yêu nên buồn.

Các biến thể của từ

• Biến thể hình thái học (ngữ pháp)

• Biến thể ngữ âm – hình thái học (ngữ âm)

• Biến thể từ vựng – ngữ nghĩa (ngữ nghĩa)

Các biến thể của từ

• Biến thể hình thái học (ngữ pháp)

Là những hình thức ngữ pháp khác nhau của một từ VD: boy, boys, boy’s, boys’ → các biến thể của cùng một từ.

+ go – went /go – goes

+ small – smaller/est

…

Các biến thể của từ

• Biến thể ngữ âm – hình thái học (ngữ âm)

Là những hình thức ngữ âm khác nhau của một ý

nghĩa từ vựng.

VD: trăng – giăng, trời – giời, lời – nhời, rồi – gồi …

often – oft going to – gonna want to - wanna

do not – don’t

Cấu tạo từ (Word formation)

Từ được tạo ra từ một hoặc một số hình vị kết hợp với nhau theo những nguyên tắc nhất định

Hình vị (Morphemes)

• Hình vị là đơn vị nhỏ nhất có nghĩa và trực tiếp cấu tạo nên từ

Đơn vị cấu tạo từ (từ tố, hình vị)

Có thể tự mình tạo ra từ

hậu tố

trung tố

liên tố

HÌnh vị biến hình

(biến đổi từ/biến tố)

Hỗ trợ

Luôn kết hợp với căn tố

Bán phụ tố

Ý nghĩ từ vựng

Có chức năng hỗ trợ

ý nghĩa từ vựng hoặc ngữ pháp

Hình vị (Morphemes)

Rose + s

HVtự do HVphụ thuộc

Nghĩa từ vựng Nghĩa ngữ pháp

Hình vị phụ thuộc

Hình vị phái sinh (phụ tố cấu tạo từ)

• Biểu thị ý nghĩa từ vựng bổ sung

hoặc ý nghĩa ngữ pháp.

• Tạo ra từ mới (create new word)

(nghĩa mới, từ loại mới)

Các hình vị biến hình trong tiếng Anh

• Sở hữu cách: ‘s

• Số nhiều: s

• Động từ hiện tại ngôi thứ ba, số ít: s (es)

• Phân từ hiện tại: ing

• Động từ thì quá khứ: ed

• Phân từ quá khứ: ed

• So sánh hơn: er

• So sánh nhất: est

Hình vị phụ thuộc

• Một số phụ tố vừa có thể là hình vị phái sinh vừa là hình vị biến hình (vừa có thể cấu tạo từ mới, vừa có thể tạo ra dạng thức ngữ pháp)

Phân loại từ dựa vào cấu tạo

Từ

Từ hóa hình vị → Từ đơn: ăn, ngủ, book, look …

Phương thức kết hợp một chính tố với phụ tố cấu tạo

từ → Từ phái sinh: teacher, unhappy …

Phương thức ghép chính tố với chính tố (có hoặc

không có phụ tố) → Từ ghép: newspaper, grandmother, high school …

Phương thức láy (lặp lại hình thức ngữ âm của hình vị

gốc) → Từ láy: long lanh, lo lắng, …pitter-patter, song …

sing-Phân loại từ dựa vào cấu tạo

• Dislike, unhappy, strongly, development, beautifully

→ từ phái sinh (phụ tố cấu tạo từ)

• Homesick, after- school, bookseller, good-looking, fashioned, absent–minded,

old-→ từ ghép (hai chính tố trở lên)

Note:

• Gives (give), looked (look)

→ từ đơn (dạng thức từ/biến thể từ) (phụ tố biến hình từ)

Ngữ cố định

• Tính cố định

– Tính cố định: Một tổ hợp có tính cố định (cao) khi trong tổ

hợp có một yếu tố (yếu tố dự đoán) có khả năng dự đoán

cao sự xuất hiện đồng thời của các yếu tố còn lại của tổ

hợp Yếu tố dự đoán là yếu tố có khả năng dự đoán lớnnhất so với các yếu tố khác trong tổ hợp

– Dưa hấu, dai nhách, khách khứa, ba que xỏ lá, vắt cổ chày

ra nước … là những tổ hợp có tính cố định cao vì chúng có

các yếu tố dự đoán (in đậm) là những yếu tố mà khi nghe

chúng, người nghe có thể dễ dàng nghĩ tới các yếu tố cònlại trong tổ hợp

Ý nghĩa của từ

Bộ não Nhận thức về cái cây

-Phản ánh

(loại)

Ý nghĩa của từ

Phản ánh

Khái niệm vs nghĩa biểu niệm

Phạm trù từ vựng – ngữ pháp

• PTTVNP là một tập hợp từ được phân loại dựa

trên ý nghĩa khái quát (từ vựng) và đặc điểm

hoạt động ngữ pháp (ngữ pháp) của nhóm từ

đó.

Nghĩa của từ

Cái biểu hiện (từ - ngữ âm (âm thanh)) Cái được biểu hiện (cái sở chỉ + cái sở biểu)

Nghĩa của từ

thanh) với cái gì đó nằm ngoài bản thân nó.”

Thành phần nghĩa

• Nghĩa sở chỉ (referential meaning)

• Là quan hệ giữa từ (âm thanh) với những cái mà nó gọi

tên.

• Nghĩa sở biểu (significative meaning)

• Là quan hệ giữa từ (âm thanh) với những nhận thức

của con người về sự vật hiện tượng trong cuộc sống

• Nghĩa sở dụng (significative meaning)

• Là mối quan hệ giữa từ (âm thanh) với người sử dụng

(nói, viết, nghe, đọc)

Nghĩa sở chỉ & nghĩa sở biểu

Nghĩa sở chỉ

• Không có tính ổn định, chỉ

thể hiện ra trong từng tình

huống nói năng

• Thuộc lời nói

• Không được coi là nghĩa từ

Cấu trúc nghĩa sở biểu – NÉT NGHĨA

(NGHĨA TỐ)

• Nghĩa của từ chứa đựng một số nét nghĩa tương ứng vớimột số thuộc tính, đặc điểm của sự vật, hiện tượng

• Nét nghĩa (nghĩa tố) là yếu tố nghĩa nhỏ nhất, không phân

chia được nữa

✓ Nói :

(hoạt động) (người) (của miệng) (phát ra ngôn ngữ ở dạng âm

thanh)

✓ Đi :

(hoạt động) (dời chỗ) (bằng chân) (tốc độ bình thường) (tư thế

thân mình thẳng bình thường) (hai chân không đồng thời nhấc

khỏi mặt đất)

• Các nghĩa tố được sắp xếp theo một trật tự nhất định Thông thường từ khái quát → cụ thể:

✓ Lành: (tính chất hóa học) (của thực vật, hay của hóa chất) (không gây hại cho

cơ thể về mặt sinh lí)

• Các từ trong cùng một từ loại có cách tổ chức nét nghĩa giống nhau.

– Động từ:

✓ Nói: (hoạt động) (người) (của miệng) (phát ra ngôn ngữ ở dạng âm thanh)

✓ Đi: (hoạt động) (dời chỗ) (bằng chân) (tốc độ bình thường) (tư thế thân mình

thẳng bình thường) (hai chân không đồng thời nhấc khỏi mặt đất)

– Tính từ:

✓ Lành: (tính chất hóa học) (của thực vật, hay của hóa chất) (không gây hại cho

cơ thể về mặt sinh lí)

✓ Hiền: (tính chất tâm lí) (của người) (không gây tác hại cho người khác)

Cấu trúc nghĩa sở biểu – NÉT NGHĨA

(NGHĨA TỐ)

• Cùng một nghĩa tố có thể tham gia vào những nghĩa khác nhau.

✓ Cha : (đàn ông) (đã có con) (trong quan hệ với con)

✓ Chồng : (đàn ông) (đã kết hôn) (trong quan hệ với vợ)

• Nét nghĩa khái quát (chung), nét nghĩa khu biệt

✓Bay : (hoạt động) (dời chỗ) (không trên mặt đất) [khái quát chung] (có phương tiện hỗ trợ) [khu biệt]

✓Bơi : (hoạt động) (dời chỗ) (không trên mặt đất) [khái

quát chung] (không có phương tiện hỗ trợ) [khu biệt]

Cấu trúc nghĩa sở biểu – NÉT NGHĨA

(NGHĨA TỐ)

SỰ BIẾN ĐỔI Ý NGHĨA CỦA TỪ

Ẩn dụ (Metaphor)

• Là sự chuyển đổi tên gọi dựa trên sự giống

nhau giữa các sự vật hiện tượng.

crane

– Ẩn dụ cách thức: cắt (hộ khẩu), nắm (tư tưởng),

– Ẩn dụ chức năng: đèn (pin), bến (sông),

– Ẩn dụ kết quả (chuyển đổi cảm giác): (ấn tượng) sâu đậm, tâm trạng (nặng nề/nhẹ nhàng)

– Ẩn dụ đặc điểm ngoại hình: Chí Phèo, Thị Nở, Sở Khanh …– Ẩn dụ màu sắc: (xanh) da trời, (màu) da cam…

Hoán dụ (Metonymy)

• Hoán dụ là phương thức chuyển đổi tên gọi dựa trên mối quan hệ logic giữa các sự vật, hiện tượng.

The White House

supports the bills

Phân loại hoán dụ

• Hoán dụ dựa trên quan hệ toàn thể - bộ phận:

– Toàn thể thay bộ phận: một ngày công, đêm văn nghệ …

– Bộ phận thay toàn thể: tay cờ, gia đình bảy tám miệng ăn, mấy nóc nhà, tiếng Việt…

• Hoán dụ lấy không gian địa điểm thay cho người sống trong đó: mang giấy

tờ lên cho phòng đào tạo kí, trình lên quốc hội, Đại học KTQD vừa kí

quyết định …,

• Quan hệ vật chứa – vật bị chứa:

– Cả lớp, cả nhà, cả làng …

• Quan hệ nguyên liệu và sản phẩm:

– Kính, đồng (tiền), thau (chậu)

• Quan hệ đồ dùng với người sử dụng

– Cây bút trẻ, cây đàn tài năng …