Phòng ngừa tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh tây ninh

Điều đó đã góp phần đảm bảo an ninh trật tự, an tòan xã hội, bảo vệ chế độ chính trị, nền văn hóa, quốc phòng, tính mạng, sức khỏe, tài sản,v.v… Bên cạnh đó trong những năm gần đây Đảng

NGUYỄN THANH ĐÔNG

PHÒNG NGỪA TỘI HỦY HOẠI HOẶC

CỐ Ý LÀM HƯ HỎNG TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi với sự giúp đỡ của Giáo viên hướng dẫn, nhà trường, các ban ngành tỉnh Là kết quả quá trình lao động trên cơ sở tham khảo các sách, tạp chí và các công trình nghiên cứu có liên quan của các tác giả khác Từ đó tác giả đã xây dựng nên công trình khoa học của bản thân mình

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn được thu thập trên cơ sở khách quan và trung thực./

Người cam đoan

Nguyễn Thanh Đông

BCA : Bộ Công an

BLHS : Bộ luật hình sự

CSĐT : Cảnh sát điều tra CHXHCNVN : Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam HĐND : Hội đồng nhân dân

THTT : Tiến hành tố tụng

TNHS : Trách nhiệm hình sự

TANDTC : Tòa án nhân dân tối cao

TTXH : Trật tự xã hội

VKSNDTC : Viện kiểm sát nhân dân tối cao

VKSND : Viện kiểm sát nhân dân

UBND : Uỷ ban nhân dân XHCN : Xã hội chủ nghĩa

PHẦN MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1-NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM HỦY HOẠI HOẶC CỐ Ý LÀM HƯ HỎNG TÀI SẢN 5 1.1 Nhận thức chung về tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản 5

1.1.1 Khái quát về lịch sử quy định tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trong luật hình sự Việt Nam……… 5 1.1.2 Dấu hiệu pháp lý 8

1.2 Nhận thức chung về phòng ngừa tội phạm……… 13

1.2.1 Khái niệm, biện pháp, nội dung về phòng ngừa tội

phạm 13 1.2.2 Ý nghĩa của phòng ngừa tội phạm 21

1.3 Nhận thức về phòng ngừa tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản ……… 23

1.3.1 Khái niệm về phòng ngừa tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hư

hỏng tài sản 23 1.3.2 Chủ thể của phòng ngừa tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản 24

1.3.3 Nội dung, biện pháp phòng ngừa tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm

hư hỏng tài sản 29

CHƯƠNG 2-THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG PHÒNG NGỪA TỘI

PHẠM HỦY HOẠI HOẶC CỐ Ý LÀM HƯ HỎNG TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TÂY NINH……… 33 2.1 Tình hình, đặc điểm có liên quan đến phòng ngừa tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Tây Ninh……… .33

2.1.1 Đặc điểm địa lý dân cư, kinh tế, văn hóa, giáo dục, tâm lý xã hội……… 33

2.1.3 Đặc điểm tội phạm học của tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hư

hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Tây Ninh……… 48

2.2 Phòng ngừa tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Tây Ninh 54

2.2.1 Phòng ngừa xã hội 55

2.2.2- Phòng ngừa nghiệp vụ 57

2.3 Nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại trong phòng ngừa tội phạm “Huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản” trên địa bàn tỉnh Tây Ninh 58

CHƯƠNG 3-DỰ BÁO TÌNH HÌNH TỘI PHẠM VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM “HỦY HOẠI HOẶC CỐ Ý LÀM HƯ HỎNG TÀI SẢN” TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TÂY NINH……… .61

3.1 Dự báo tình hình tội phạm “Hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản” trên địa bàn tỉnh Tây Ninh……… 61

3.1.1 Cơ sở của dự báo 61

3.1.2 Nội dung dự báo tình hình tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Tây Ninh……… 63

3.2 Các giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm “Hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản” trên địa bàn tỉnh Tây Ninh trong thời gian tới……… .66

3.2.1 Các giải pháp chung 66

3.2.2 Các giải pháp cụ thể 68

KẾT LUẬN 79 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC SỐ LIỆU

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Với đường lối phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đất nước chúng ta đã có nhiều phát triển dẫn đến sự thay đổi lớn trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, chính trị ngày càng ổn định, kinh tế ngày càng tăng trưởng vượt bậc, đời sống nhân dân ngày càng được cải thiện, nâng cao Tuy nhiên, ảnh hưởng từ mặt trái của nền kinh tế đã khiến cho tình hình tội phạm mang bộ mặt khác và ngày càng nguy hiểm hơn Giá trị vật chất được đề cao là động lực cho một số người thực hiện những hành vi phạm tội như xâm phạm sở hữu, các tội phạm xâm phạm tính mạng sức khỏe con người…Nắm được tình hình này, Đảng và Nhà nước ta bên cạnh chú trọng phát triển về lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội nhất là công tác chăm lo đời sống xã hội của người dân, đảm bảo tình hình an ninh trật tự, an tòan

xã hội, trong đó công tác đấu tranh phòng chống, phòng ngừa tội phạm được xem là một trong những vấn đề rất quan trọng trong quá trình phát triển hiện nay Điều đó đã góp phần đảm bảo an ninh trật tự, an tòan xã hội, bảo vệ chế độ chính trị, nền văn hóa, quốc phòng, tính mạng, sức khỏe, tài sản,v.v…

Bên cạnh đó trong những năm gần đây Đảng và Nhà nước ta đã chủ trương tăng cường đấu tranh phòng, chống tội phạm trên mọi lĩnh vực trong tình hình mới, Các cơ quan tiến hành tố tụng đã ra sức trấn áp các loại tội phạm, đưa ra khởi tố, truy tố, xét xử (trong đó đặc biệt là tăng việc tuyên truyền, vận động, giáo dục cho các địa bàn trong tỉnh) nhưng tình hình tội phạm vẫn không có chiều hướng giảm mà còn tăng lên cả về

số lượng, quy mô và hậu quả, trong đó hành vi phạm tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản hiện nay không chỉ đơn thuần là những hành vi trả thù, tức giận, để che giấu tội phạm…mà mở rộng thêm là hành vi về kinh tế, chính trị…trở thành tội phạm phổ biến và chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu tội phạm nói chung và nhóm tội xâm phạm sở hữu nói riêng, đồng thời trên địa bàn tỉnh Tây Ninh đã xuất hiện một số điểm nóng về tình hình tội phạm hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản nhất là những điểm có địa bàn rộng, tài sản có giá trị kinh tế cao nhưng khó quản lý như: cây cao su, cây khoai

mì, cây mía… mà lợi nhuận kinh tế của những tài sản này không nhỏ, thậm chí còn cao hơn cả một địa phương khác về tình hình tội phạm này

Từ thực tiễn đó cho thấy hiệu quả công tác phòng ngừa tội phạm nói chung, tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản nói riêng trên địa bàn tỉnh Tây Ninh còn bộc lộ

nhiều thiếu sót, như: thiếu cơ chế kết phối hợp đồng bộ giữa các cấp, các ngành trong

và ngoài nước; cán bộ chưa nhận thức đầy đủ, thiếu thông tin, hạn chế về trình độ chuyên môn, chưa đáp ứng yêu cầu thực tế hiện nay.Ý thức tự bảo vệ tài sản của mình

và tham gia bảo vệ tài sản của người khác trong nhân dân còn hạn chế.Các cơ quan, xí nghiệp, tổ chức kinh tế tuy có điều kiện về tài chính nhưng không chú trọng bảo vệ tài sản, không trang bị các phương tiện khoa học kỹ thuật để phục vụ cho việc phòng, chống tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản nói riêng, tội phạm nói chung

Vì vậy, với mong muốn góp phần nâng cao công tác phòng ngừa tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Tây Ninh ngày càng hiệu quả cao hơn, tác giả

chọn đề tài: “Phòng ngừa tội hủy hoại hoặc cố ý làm hƣ hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Tây Ninh” làm luận văn thạc sỹ luật học của mình, qua đó đề ra một số giải pháp

có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn

2 Tình hình nghiên cứu

Trong thời gian qua đã có 01 số công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến vấn đề

đấu tranh phòng, chống tội phạm như luận văn cao học “Đấu tranh phòng, chống tội

lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Dương Thị Ngọc

Thủy; “Đấu tranh phòng, chống tội Vi phạm quy định về điều khiển các phương tiện

giao thông đường bộ” trên địa bàn hai tỉnh Tiền Giang và Bến Tre từ năm 2004 đến

năm 2009” của tác giả Ngô Hoàng Huy; “Biện pháp phòng ngừa ngăn chặn tội phạm

cướp giật sử dụng phương tiện xe máy tại thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Nguyễn

Văn Công,v.v…các tạp chí kiểm sát, Công an nhân dân…, nhưng riêng trên địa bàn tỉnh Tây Ninh chưa có đề tài nghiên cứu khoa học trên lĩnh vực này, do tính chất loại tội này diễn ra ngày càng tăng, gây ảnh hưởng không nhỏ đến trật tự trị an, kinh tế, về quyền sở hữu,v.v…

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích của đề tài

Phân tích, đánh giá tình hình tội phạm và thực tiễn hoạt động phòng ngừa tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản tại địa bàn tỉnh Tây Ninh nhằm tìm ra những hạn chế, vướng mắc, nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm để đưa ra các giải pháp nâng cao việc phòng ngừa tội phạm có hiệu quả trên địa bàn Tây Ninh trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ của đề tài

Từ mục đích nghiên cứu trên thì luận văn đề ra một số nhiệm vụ chủ yếu sau đây:

-Nghiên cứu tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản theo qui định của Bộ luật hình

sự 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) và Bộ luật hình sự năm 1985

-Nghiên cứu tình hình hoạt động phòng ngừa tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Tây Ninh từ năm 2006 đến 2010

-Phân tích nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản và thực trạng hoạt động phòng ngừa tội phạm này trong thời gian qua trên địa bàn tỉnh Tây Ninh

-Dự báo tình hình tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Tây Ninh trong thời gian tới

-Đề xuất một số giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trong thời gian tới trên địa bàn tỉnh Tây Ninh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

-Thực tiễn tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Tây Ninh -Hoạt động phòng ngừa tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Tây Ninh

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của đề tài là nghiên cứu tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản dưới gốc độ tội phạm học

-Địa bàn nghiên cứu: tỉnh Tây Ninh

-Thời gian nghiên cứu: từ năm 2006 đến năm 2010

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và nhà nước ta về đấu tranh phòng ngừa tội phạm nói chung và tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Tây Ninh nói riêng trong giai đoạn hiện nay, đồng thời sử dụng những phương pháp cụ thể như: phân tích tổng hợp, nghiên cứu tài liệu, thống kê, tổng kết thực tiễn, phương pháp so sánh…

6 Kết quả của hoạt động nghiên cứu

6.1 Về mặt lý luận

Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần bổ sung lý luận đấu tranh phòng ngừa tội phạm cũng như góp phần bổ sung cho các chương trình học môn: Luật hình sự, tội phạm học,

xã hội học…nhất là hiện nay Việt Nam là thành viên của tổ chức thương mại thế giới (WTO)

6.2 Về mặt thực tiễn

Đề tài có thể là tài liệu tham khảo trong nghiên cứu tội phạm học cũng như kết quả nghiên cứu của đề tài có thề được áp dụng và tổ chức thực hiện trong hoạt động phòng ngừa tội Hủy hoại hoặc Cố ý làm hư hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Tây Ninh và 01 số địa phương khác

7 Cấu trúc của đề tài

Luận văn có cấu trúc như sau: Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và mục lục, nội dung của đề tài có cấu trúc gồm ba chương như sau:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về phòng ngừa Tội phạm hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trong Bộ luật hình sự

Chương 2: Thực trạng hoạt động phòng ngừa tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Tây Ninh

Chương 3: Dự báo tình hình tội phạm và các giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Tây Ninh

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM HỦY HOẠI

HOẶC CỐ Ý LÀM HƯ HỎNG TÀI SẢN

1.1 Nhận thức chung về tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

Hành vi huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản là những hành vi xâm hại trực tiếp đến tài sản của công dân, Nhà nước trừ những hành vi xâm hại các công trình quan trọng về

an ninh quốc gia,v.v… hậu quả của tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản là bao gồm những thiệt hại về vật chất và chi phí khôi phục lại tình trạng ban đầu của tài sản thiệt hại cho nên trong cấu thành tội phạm thì hậu quả là dấu hiệu bắt buộc

Vì vậy, sự nhận thức đầy đủ về hậu quả của tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

có vai trò quan trọng trong việc tăng cường bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, giữ vững

an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ tính mạng, tài sản của công dân, v.v…

1.1.1 Khái niệm tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trong luật hình sự Việt Nam

Tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản là một trong những tội được quy định rất sớm trong các văn bản luật như: Sắc luật số 26-SL/46 ngày 25/2/1946 của Chính phủ cách mạng lâm thời về việc phá hoại cộng sản gồm 06 Điều nêu rõ việc cố ý phá hoại một phần hay toàn thể các cầu cống, kênh hay sông đào…, Thông tư số 442/TTg ngày 19/01/1955 của Thủ tướng Chính phủ về việc trừng trị một số tội phạm nhằm bảo vệ an ninh trật tự an toàn xã hội cho nhân dân, giữ gìn, bảo vệ chính quyền cách mạng trong kháng chiến,v.v…đến ngày 27/6/1985 tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Khoá VII đã thông qua Bộ luật hình sự năm 1985 (có hiệu lực

từ ngày 01/01/1986), thì loại tội phạm trên được quy định tách ra thành 02 loại tội dựa trên đối tượng tội phạm là tài sản XHCN tại Điều 138 và tài sản công dân tại Điều 160 của Bộ luật hình sự

Tại Điều 138 Bộ luật hình sự quy định:

1 Người nào huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản xã hội chủ nghĩa, nếu không thuộc trường hợp quy định ở điều 79 và 94 thì bị phạt từ từ 01 đến 07 năm

2 Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây thì bị phạt tù từ 5 đến 15 năm: a) Dùng chất nổ, chất cháy hoặc thủ đoạn nguy hiểm khác;

b) Huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản có giá trị lớn;

c) Gây hậu quả nghiêm trọng;

d) Để che giấu tội phạm khác;

3 Phạm tội trong các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù từ 12 đến 20 năm,

tù chung thân hoặc tử hình

Tại Điều 160 Bộ luật hình sự quy định:

1- Người nào huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác thì bị phạt tù từ sáu tháng đến năm năm

2- Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây thì bị phạt tù từ ba năm đến mười hai năm:

a) Dùng chất nổ, chất cháy hoặc thu đoạn nguy hiểm khác;

b) Huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản có giá trị lớn hoặc gây hậu quả nghiêm trọng khác;

c) Để che giấu tội phạm khác;

d) Tái phạm nguy hiểm

3- Phạm tội trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù từ mười năm đến hai mươi năm

Ngày 21/12/1999 Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Khoá X, kỳ họp thứ 6 đã thông qua Bộ luật hình sự năm 1999 đã sửa đổi, bổ sung và bãi bỏ một số tội phạm có hiệu lực ngày 01/7/2000 Trong các tội được sửa đổi, bổ sung thì có tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản là do xuất phát từ những diễn biến phức tạp của tình hình tội phạm này nên cần có sửa đổi, bổ sung phù hợp hơn mà cụ thể là việc nhập hai Điều luật 138 và 160 Bộ luật hình sự 1985, về hình phạt, hình sự hoá một số hành vi phạm tội này, cũng như cần có những quy định cụ thể và chi tiết để áp dụng được thống nhất, đáp ứng công tác đấu tranh phòng chống tội phạm trong tình hình mới,v.v…Như vậy việc nhập hai tội (hủy hoại tài sản XHCN và tài sản công dân) lại thành 01 tội tại Điều 143 BLHS 1999 là xuất phát từ sự chuyển biến của kinh tế-xã hội,

sự thay đổi của Hiến pháp 1992 về thừa nhận chế độ đa sở hữu, sở hữu tư nhân không

bị xem nhẹ hơn sở hữu nhà nước nhằm tạo môi trường xã hội công bằng bình đẳng hơn.Còn tình tiết xâm phạm tài sản nhà nước chỉ xem là tình tiết tăng nặng tại Điều 48 BLHS

Theo quy định tại Chương XIV, Điều 143 của Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) đã quy định như sau:

“1.Người nào huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác gây thiệt hại từ hai triệu đồng đến dưới năm mươi triệu đồng hoặc dưới hai triệu đồng nhưng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ sáu tháng đến ba năm”…

Như vậy, với quy định tại Điều 143 của Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi) so với Bộ luật hình sự năm 1985 đã có một số sửa đổi, bổ sung:

+ Theo quy định tại khoản 1 Điều 138 của Bộ luật hình sự năm 1985 đã quy định

“Người nào huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản xã hội chủ nghĩa, nếu không thuộc trường hợp quy định ở Điều 79 và Điều 94”; hoặc theo quy định tại khoản 1 Điều 160 của Bộ luật hình sự năm 1985 quy định “Người nào huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác”; thì khoản 1 Điều 143 của Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi):

“Người nào huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác gây thiệt hại từ hai triệu đồng đến dưới năm mươi triệu đồng hoặc dưới hai triệu đồng nhưng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm…”, với việc sửa đổi, bổ sung này thì phạm

vi áp dụng về việc truy cứu trách nhiệm hình sự đã giảm đi so với Bộ luật hình sự năm

1985, điều kiện để truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi) thì phải thoả mãn một trong các điều kiện sau: gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã

bị xử phạt hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm

+ Ngoài ra, theo quy định tại khoản 2 Điều 143 của Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi)

đã bổ sung một số tình tiết định khung so với Bộ luật hình sự năm 1985 gồm: là “Có tổ chức; vì lý do công vụ của người bị hại; tái phạm nguy hiểm” và sửa đổi tình tiết “huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản có giá trị lớn” thành “Gây thiệt hại cho tài sản có giá trị từ năm mươi triệu đồng đến dưới hai trăm triệu đồng”, việc sửa đổi, bổ sung một

số tình tiết này là xuất phát từ thực tiễn của tình hình tội phạm này đặt ra đòi hỏi cần có những điều chỉnh cho phù hợp hơn

+ Đồng thời Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi) đã quy định thêm 02 khung hình phạt

so với Bộ luật hình sự năm 1985 và chi tiết hơn về các tình tiết định khung tăng nặng

và hình phạt cũng có độ giản thấp hơn theo sự phân hóa tội phạm tại Điều 8 của Bộ luật mới nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho thực tiễn áp dụng để truy cứu trách nhiệm hình sự, điểm đáng chú ý là Ngày 19/6/2009 Quốc hội khoá XII đã bỏ hình phạt tử

hình tại 08 tội (hiếp dâm, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, buôn lậu, tàng trữ lưu hành tiền giả ngân phiếu công trái giả, sử dụng ma tuý trái phép, chiếm tàu bay tàu thuỷ, đưa hối

lộ, huỷ hoại vũ khí quân dụng phương tiện kĩ thuật quân sự), đây thể hiện mục đích hình phạt chủ yếu là giáo dục chứ không chỉ là nhằm trừng phạt

+ Chẳng hạn về hình phạt theo khoản 1 Điều 138 Bộ luật hình sự năm 1985 thì hình phạt tù từ một năm đến bảy năm hoặc khoản 1 Điều 160 BLHS thì hình phạt tù từ sáu tháng đến năm năm, nhưng theo quy định tại khoản 1 Điều 143 BLHS của Bộ luật hình

sự năm 1999 (sửa đổi) thì chi tiết hơn, và có mức độ khác nhau như thấp nhất là hình phạt cải tạo không giam giữ, cao nhất là hình phạt tù đến ba năm, việc chi tiết mức hình phạt của tội này một phần xuất phát từ nhiệm vụ của Bộ luật hình sự là ngoài giáo dục mọi người ý thức tuân thủ pháp luật, chấp hành pháp luật, mà còn xuất phát từ tính nhân đạo của Nhà nước xã hội chủ nghĩa là giáo dục người phạm tội,v.v…

Từ tất cả nhận thức như trên, có thể rút ra khái niệm về Tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản là hành vi nguy hiểm cho xã hội của người có năng lực trách nhiệm hình

sự, cố ý xâm hại đến quyền sở hữu tài sản của người khác, làm cho tài sản của họ bị thiệt hại không còn khắc phục lại được hoặc bị hư hỏng không còn như tình trạng ban đầu và theo quy định của Bộ luật hình sự họ phải chịu trách nhiệm hình sự (TNHS)

1.1.2 Dấu hiệu pháp lý

Theo khoa học pháp lý hình sự thì khi nghiên cứu về dấu hiệu pháp lý của tội phạm nói chung, hay của một tội phạm cụ thể nói riêng thì đều có bốn dấu hiệu cơ bản, đó là: khách thể của tội phạm; mặt khách quan của tội phạm; mặt chủ thể của tội phạm và mặt chủ quan của tội phạm.Tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản thì cũng có những dấu hiệu pháp lý riêng cụ thể như sau:

- Mặt khách thể của tội phạm

Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản có khách thể là xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản của người khác, đây cũng là một điểm khác với các tội có tính chất chiếm đoạt như cướp tài sản,v.v…Đặc điểm này được thể hiện trong cấu thành tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản không quy định thiệt hại về tính mạng, sức khỏe là tình tiết định khung hình phạt.Vì vậy, nếu hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản mà gây chết người hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác thì tùy từng trường hợp cụ thể mà xác định người phạm tội đã gây ra hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.

Cần lưu ý: do tính chất đặc biệt nên một số tài sản của Nhà nước bị xâm hại như những công trình quan trọng về an ninh quốc gia, vũ khí, phương tiện kỹ thuật quân sự…không là đối tượng của hành vi huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, hành vi xâm phạm các tài sản này cấu thành các tội tương ứng trong Chương các tội xâm phạm

an ninh quốc gia…, mà không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội phạm theo quy định tại Điều 143 Bộ luật hình sự năm 19991

- Mặt khách quan của tội phạm

Theo quy định tại khoản 1 Điều 143 của Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi) thì tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản có biểu hiện khách quan gồm hành vi, hậu quả và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi-hậu quả Do điều luật quy định hai hành vi phạm tội khác nhau nên mỗi hành vi phạm tội có hành vi khách quan khác nhau

Hủy hoại tài sản là làm cho tài sản mất hẳn giá trị sử dụng, không thể khôi phục lại được và như vậy toàn bộ giá trị tài sản không còn.Tuy nhiên, trong một chừng mực nhất định thì sự phân biệt giữa hành vi hủy hoại với hành vi cố ý làm hư hỏng tài sản là không phải trường hợp nào cũng xác định được, mà chủ yếu căn cứ vào hậu quả của hành vi gây ra đối với tài sản.Ở tội huỷ hoại tài sản, thì giá trị sử dụng của tài sản bị mất hoàn toàn, còn tội cố ý làm hư hỏng tài sản, thì giá trị sử dụng của tài sản chỉ bị mất một phần và còn có khả năng khôi phục lại được2

Hình thức thể hiện của hành vi hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản rất đa dạng, phong phú, nó được thể hiện dưới các hình thức khác nhau như: đập, đốt bằng cách dùng chất cháy,v.v…hoặc các hành vi khác nhau nhằm hướng đến mục đích làm mất đi hoặc giảm tính năng giá trị sử dụng của tài sản

Dấu hiệu về hậu quả

Hậu quả của hành vi hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản là giá trị hoặc giá trị sử dụng của tài sản bị hủy hoại hoặc hư hỏng Giá trị hoặc giá trị sử dụng của tài sản là thiệt hại do hành vi hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng gây ra chứ không phải giá trị hoặc giá trị sử dụng ban đầu của tài sản khi chưa bị hủy hoại hoặc làm hư hỏng và phải chịu trách nhiệm hình sự

Từ đó có thể hiểu hậu quả tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản bao gồm là thiệt hại về vật chất và cả phi vật chất, và là dấu hiệu bắt buộc vì người phạm tội phải gây

1 Phùng Thế Vắc và các tác giả (2001), Bình luận khoa học Bộ luật hình sự, Nhà xuất bản Công an nhân dân,Hà

Nội,tr.223

2 Nguyễn Mai Bộ và các tác giả (2001), Bình luận khoa học Bộ luật hình sự năm 1999 (Phần các tội phạm), Nhà

xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội, tr.240

thiệt hại tài sản từ hai triệu đồng trở lên, đây là trường hợp phạm tội chỉ thực hiện một lần, theo hướng dẫn của các cơ quan liên ngành Trung ương thì có thể hiểu một lần phạm tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản có thể bao gồm nhiều lần vi phạm Bởi vì, theo Thông tư liên tịch số 02/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BCA-BTP ngày 25-12-2001 của Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Tư pháp hướng dẫn áp dụng một số quy định tại Chương XIV “Các tội xâm phạm sở hữu” của Bộ luật hình sự năm 1999, trong trường hợp một người thực hiện nhiều lần hành vi hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, nhưng mỗi lần giá trị tài sản bị xâm hại dưới mức tối thiểu để truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của

Bộ luật hình sự và không thuộc một trong các trường hợp khác để truy cứu trách nhiệm hình sự (gây hậu quả nghiêm trọng; đã bị xử phạt hành chính; đã bị kết án nhưng chưa được xóa án tích ), đồng thời, trong các hành vi xâm phạm đó chưa có lần nào bị xử phạt hành chính và chưa hết thời hiệu xử phạt hành chính, nếu tổng giá trị tài sản của các lần bị xâm phạm bằng hoặc trên mức tối thiểu để truy cứu trách nhiệm hình sự theo qui định của Bộ luật hình sự, thì người thực hiện nhiều lần cùng loại hành vi xâm phạm

sở hữu phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản theo tổng số giá trị tài sản của các lần bị xâm hại

Cần chú ý là, trong các trường hợp nêu trên nếu chỉ căn cứ vào các hành vi vi phạm nhiều lần thì không áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự (phạm tội có tính chất chuyên nghiệp; phạm tội nhiều lần) quy định tại các điểm b và g khoản 1 Điều 48

Bộ luật hình sự

Đối với trường hợp nếu phạm tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản do thực hiện hành vi hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác gây hậu quả nghiêm trọng Đây là trường hợp phạm tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản có giá trị dưới 2.000.000 đồng nhưng gây thiệt hại nghiêm trọng về tính mạng, sức khỏe, tài sản

và thiệt hại phi tài sản khác.Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản có quy định giá trị tài sản bị hủy hoại hoặc bị làm hư hỏng là tình tiết định tội riêng biệt Cho nên, thiệt hại do hành vi hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản không bao gồm cả giá trị tài sản

bị hủy hoại hoặc bị cố ý làm hư hỏng Nếu gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản thuộc một trong các trường hợp sau đây là gây hậu quả nghiêm trọng3

3 Tòa án nhân dân tối cao (2005), Các văn bản quy phạm pháp luật của Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn thi

hành pháp luật,Hà Nội, tr.59

Ngoài các thiệt hại về tính mạng, sức khỏe và tài sản, thì thực tiễn cho thấy có thể còn

có hậu quả phi vật chất, như ảnh hưởng xấu đến việc thực hiện đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước, gây ảnh hưởng về an ninh trật tự, an toàn xã hội Trong các trường hợp này, phải tùy vào từng trường hợp cụ thể để đánh giá mức độ của hậu quả

do tội phạm gây ra là nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng4

- Chủ thể của tội phạm

Theo quy định tại Điều 12 Bộ luật hình sự, thì người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm; người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng Do vậy, chủ thể của tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản quy định tại tất cả các khoản 1, 2, 3 và 4 Điều 143 Bộ luật hình sự là người từ đủ 16 tuổi trở lên có đủ năng lực trách nhiệm hình sự Người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi có đủ năng lực trách nhiệm hình sự chỉ là chủ thể của tội huỷ hoại hoặc

cố ý làm hư hỏng tài sản quy định tại các khoản 3 và khoản 4 Điều 143 Bộ luật hình sự

- Mặt chủ quan của tội phạm

Mặt chủ quan của tội phạm gồm:lỗi, động cơ, mục đích.Qua nghiên cứu cấu thành cơ bản nhận thấy dấu hiệu lỗi trong trường hợp này là lỗi cố ý trực tiếp, người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội; thấy trước hậu quả của hành vi

đó là tài sản của người khác bị huỷ hoại hoặc bị hư hỏng và mong muốn hậu quả xảy

ra Còn dưới hình thức cố ý gián tiếp, người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, thấy trước hậu quả của hành vi đó có thể xảy ra là tài sản của người khác bị huỷ hoại hoặc bị hư hỏng; tuy không mong muốn nhưng vẫn có ý thức

để mặc cho hậu quả xảy ra Điểm chú ý đối với mặt chủ quan của tội huỷ hoại hoặc cố

ý làm hư hỏng tài sản thì động cơ, mục đích phạm tội không phải là dấu hiệu bắt buộc

Hình phạt

Tại Điều 143 Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi) quy định tội huỷ hoại hoặc cố ý làm

hư hỏng tài sản có 05 khung hình phạt gồm:

- Khung 1: Quy định hình phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ sáu tháng đến ba năm Đây là cấu thành cơ bản khi hành vi phạm tội thỏa mãn cấu thành quy định tại khoản 1 Đ143 thì bị áp dụng khung hình phạt này;

4 Tòa án nhân dân tối cao (2005): Các văn bản quy phạm pháp luật của Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn thi

hành pháp luật,Hà Nội, tr.60

- Khung 2: Quy định phạt tù từ hai năm đến bảy năm, được áp dụng đối với người phạm tội thực hiện hành vi khi đủ yếu tố cấu thành cơ bản và có một trong các tình tiết sau đây:

+ Có tổ chức: là trường hợp có từ 02 người trở lên cố ý cùng thực hiện hành vi huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản và trong quá trình phạm tội có sự sắp xếp, phân công vai trò giữa các đồng phạm, có vạch kế hoạch cụ thể;

+ Dùng chất nổ, chất cháy hoặc thủ đoạn nguy hiểm khác phạm tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản: Dùng chất nổ là chất có khả năng gây nên một phản ứng hoá học nhanh, mạnh, toả nhiều nhiệt và ánh sáng, đồng thời sinh khí và tạo ra tiếng nổ như kíp mìn, các loại thuốc nổ, dây nổ, dây cháy chậm, thuốc phóng, v.v…chất cháy là chất có đặc tính tự bốc cháy khi tiếp xúc với oxy trong không khí, nước hoặc khi có tác động của các yếu tố khác và những chất dễ bị bốc cháy ở nhiệt độ cao như diêm tiêu, phốt pho, thuốc đạn,v.v…5

Dùng thủ đoạn nguy hiểm khác là ngoài các trường hợp sử dụng chất nổ, chất cháy, người phạm tội có thể dùng thủ đoạn nguy hiểm khác để huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản như: sử dụng thuốc ngủ, thuốc mê, v.v…làm cho người đang quản lý tài sản không có khả năng bảo vệ tài sản, ngăn chặn tội phạm

+ Gây hậu quả nghiêm trọng: Đây là trường hợp phạm tội gây thiệt hại nghiêm trọng

về tính mạng, sức khoẻ, tài sản và thiệt hại khác phi tài sản 6

Các tình tiết định khung còn lại ở khung này và khung 3, 4, 5 được luật quy định tương đối rõ ràng, duy nhất chỉ tình tiết gây hậu quả rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng thì còn nhiều cách lý giải khác nhau, mặc dù Thông tư liên tịch số 02 (như đã trích dẫn)

đã được hướng dẫn, nhưng thực tiễn vận dụng còn nhiều cách khác nhau làm ảnh hưởng đến hiệu quả công tác phòng chống tội phạm

1.2 Nhận thức chung về phòng ngừa tội phạm

1.2.1 Khái niệm, biện pháp, nội dung về phòng ngừa tội phạm

*Khái niệm phòng ngừa tội phạm

Khái niệm “phòng ngừa” theo từ điển Tiếng Việt là “phòng trước không cho cái xấu, cái không hay nào đó xảy ra”7,chính vì vậy, nếu hiểu theo sát nghĩa thì phòng ngừa tội phạm là việc sử dụng các biện pháp nhất định để phòng ngừa trước không cho tội phạm

5 Toà án nhân dân tối cao (1995), Các văn bản về hình sự, dân sự, kinh tế và tố tụng, Hà Nội, tr.93

6 Toà án nhân dân tối cao (2005), Các văn bản quy phạm Pháp luật của Toà án nhân dân tối cao hướng dẫn thi

hành pháp luật,Hà Nội, tr.59

7

Viện ngôn ngữ học (2010),Từ điển tiếng Việt,Nhà xuất bản từ điển Bách khoa, Hà Nội, tr.714.

xảy ra Hiện nay, trong khoa học pháp lý có rất nhiều quan điểm về khái niệm “phòng ngừa tội phạm”

Theo giáo sư Malkova (Nga), 2006 nêu khái niệm “Phòng ngừa tội phạm là việc tác

động không cho tội phạm xảy ra bằng cách triệt tiêu những nguyên nhân và điều kiện thực hiện tội phạm, giúp đỡ ngăn ngừa những người có khuynh hướng thực hiện hành

vi trái pháp luật; và theo nghĩa rộng, phòng ngừa tội phạm là một hệ thống các biện pháp phức tạp để kiềm chế, khắc phục các tiền đề khách quan gây ra tội phạm, bằng cách huy động mọi tổ chức, chế định trong xã hội vào việc triệt tiêu hoặc làm giảm bớt các sự kiện dẫn đến phát sinh tình hình tội phạm hoặc thực hiện tội phạm” Theo tác

giả Hồ Trọng Ngũ thì “Phòng ngừa tội phạm là một hệ thống tổng hợp những biện

pháp có quan hệ hữu cơ với nhau được các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội và mọi công dân tiến hành nhằm ngăn chặn tội phạm xảy ra và loại trừ những nguyên nhân, điều kiện làm nảy sinh hiện tượng tiêu cực đó” 8

Nhìn chung, các khái niệm của các

nhà khoa học nêu trên đều giống nhau ở điểm mục đích phòng ngừa là giảm bớt hoặc loại bỏ tội phạm ra khỏi đời sống xã hội và xác định được các nguyên nhân của tội phạm để đề ra các cách thức phòng ngừa

Trong tội phạm học Việt Nam, phòng ngừa tội phạm được hiểu là “Việc sử dụng hệ

thống các biện pháp mang tính xã hội và tính Nhà nước nhằm khắc phục các nguyên nhân và điều kiện của tình hình Nhà nước nhằm hạn chế và loại bỏ tội phạm ra khỏi đời sống xã hội” 9

Theo tác giả, đây là khái niệm được sử dụng phổ biến nhất hiện nay ở Việt Nam Tuy

nhiên, “phòng trước không cho tội phạm xảy ra” đã được các nhà tội phạm học hiểu

theo nhiều cấp độ khác nhau:

+Thứ nhất, hiểu theo nghĩa hẹp, phòng ngừa tội phạm là không cho tội phạm xảy ra bằng cách tác động vào nguyên nhân và điều kiện phát sinh tội phạm

+Thứ hai, hiểu theo nghĩa rộng, phòng ngừa tội phạm cũng có nghĩa là xử lý các tội phạm xảy ra nhằm không cho xuất hiện tội phạm mới Hiểu theo nghĩa rộng, hoạt động phòng ngừa được hiểu như hoạt động phòng và chống tội phạm.Trong phạm vi đề tài này, phòng ngừa tội phạm được hiểu theo nghĩa rộng tức là bao gồm cả hoạt động tác đông vào nguyên nhân, điều kiện của tội phạm và hoạt động phát hiện, xử lý tội phạm

Phòng ngừa tội phạm được tiến hành bằng hệ thống các biện pháp khác nhau, mỗi biện pháp phòng ngừa gắn liền với chức năng, vai trò của một tổ chức Nhà nước và xã hội nhất định

- Trong tội phạm học Việt Nam, khi căn cứ vào phạm vi, cấp độ phòng ngừa tội phạm,

có các biện pháp phòng ngừa cơ bản sau đây:

+ Phòng ngừa tội phạm theo cấp độ xã hội chung: là biện pháp phòng ngừa được thực hiện trên cơ sở những nỗ lực và cải thiện toàn diện các điều kiện kinh tế, chính trị xã hội, tư tưởng cũng như pháp luật Phòng ngừa tội phạm bằng biện pháp xã hội chung thực chất là tạo những tiền đề tích cực, những điều kiện căn bản cho việc loại trừ tội phạm Đó là việc hình thành ý thức tự giác cho công dân, nâng cao trình độ văn hóa, chính trị xã hội trong công luận, nâng cao đời sống vật chất cho nhân dân

+ Phòng ngừa tội phạm theo cấp độ chuyên ngành tội phạm học: được coi là biện pháp làm sáng tỏ nguyên nhân, điều kiện của tội phạm cụ thể và của tình trạng tội nói chung Việc loại trừ các điều kiện phạm tội đòi hỏi phải sử dụng biện pháp có tính đặc biệt nhất là về sức mạnh cưỡng chế Vì vậy, trong tội phạm học việc dùng các biện pháp cưỡng chế hành chính được coi là những biện pháp cần thiết cho việc phòng ngừa tội phạm

+ Phòng ngừa tội phạm theo phạm vi lãnh thổ: như trong phạm vi toàn quốc, khu vực, tỉnh, huyện, v.v

Biện pháp phòng ngừa tội phạm chỉ đạt được hiệu quả khi xác định được đầy đủ các đặc điểm của tình trạng phạm tội tại từng khu vực địa lý nhất định Mỗi một địa phương, tùy thuộc vào điều kiện phát triển kinh tế, văn hóa mà có những đặc điểm khác nhau về nguyên nhân, điều kiện phạm tội, diễn biến của từng loại tội phạm cụ thể cũng như khả năng thực tế của việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội phạm nói chung và tội phạm cụ thể nói riêng

Ví dụ: ở vùng nông thôn, vùng công nghiệp, vùng thành thị đều có những đặc điểm quản lý con người khác nhau, có những tồn tại khác nhau, do vậy việc khắc phục những tồn tại này phải hoàn toàn độc lập với nhau

- Trong tội phạm học, các biện pháp phòng ngừa tội phạm còn được xác định trên cơ sở tính chất của sự phòng ngừa, đó là những biện pháp sau đây:

+ Biện pháp kinh tế: là biện pháp tác động bằng kinh tế để khắc phục, hạn chế và loại

trừ nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm V.I Lênin đã chỉ rõ “Một trong

những biện pháp phòng ngừa tội phạm là phải nâng cao đời sống vật chất của quần

chúng, phải không ngừng tăng cường tính tự giác, tích cực, tạo điều kiện cho quần chúng nhân dân tham gia công việc của Nhà nước và của xã hội” 10

Việc giải quyết những vấn đề chiến lược kinh tế đã mở ra những khả năng to lớn để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xã hội cụ thể khác của sự phát triển nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, đã mở ra con đường dẫn đến việc loại trừ khỏi đời sống xã hội những hiện tượng trái pháp luật và nguyên nhân của những hiện tượng đó Vì một trong những nguyên nhân lả điều kiện cơ bản của tội phạm hiện nay là nguyên nhân kinh tế thể hiện ở sự mâu thuẫn, bất công về lợi ích kinh tế giữa các giai cấp, tầng lớp trong xã hội Nền kinh tế kém phát triển, đời sống của một bộ phận dân cư không được đảm bảo, thiếu thốn, đói nghèo là những hiện tượng có mối quan hệ chặt chẽ với sự phát sinh và tồn tại của tội phạm.Vì vậy, việc gia tăng sản xuất, nâng cao mức sống của nhân dân là một trong những giải pháp có tính chất chiến lược lâu dài, hiệu quả trong công tác đấu tranh phòng ngừa tội phạm

Nội dung cụ thể của biện pháp này đòi hỏi phải khắc phục tình trạng kinh tế sa sút trong xã hội, nâng cao điều kiện sống trong nhân dân, tổ chức việc làm cho người lao động, mở rộng mạng lưới dịch vụ xã hội, tạo việc làm cho người phạm tội đã chấp hành xong bản án, v.v

+ Biện pháp chính trị xã hội: là biện pháp nhằm hoàn thiện cơ cấu Nhà nước xã hội

chủ nghĩa, mở rộng dân chủ, lôi cuốn mọi người vào hoạt động quản lý Nhà nước, quản lý xã hội Bên cạnh đó còn tác động vào tư tưởng, nhận thức của con người, các đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm, các tác hại do tội phạm gây ra cho đời sống xã hội dưới các hình thức như tuyên truyền pháp luật, xét xử án công khai, nghiêm minh nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm của nhân dân Một mặt là để động viên nhân dân tự giác tham gia đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm Mặt khác nhằm định hướng cho những người “không vững vàng” nhận thức được các giá trị của xã hội cũng như yêu cầu của pháp luật để tự

điều chỉnh xử sự của mình cho phù hợp

+ Biện pháp văn hóa, tư tưởng: là biện pháp nhằm nâng cao ý thức giác ngộ chính trị

xã hội trong nhân dân, hình thành nhân cách con người mới có ý thức tôn trọng luật pháp, đấu tranh chống tội phạm

10 V.I Lênin 23 toàn tập, tập 43, tr.33

Trong cơ cấu chung của tình hình tội phạm thì nhìn chung tỷ lệ người phạm tội là người có học vấn thấp chiếm một tỷ trọng tương đối cao Bên cạnh đó, cùng với sự phát triển chung của xã hội thì những hiện tượng tiêu cực cũng ngày càng xuất hiện nhiều, như việc lan tràn các ấn phẩm đồi trụy, độc hại; các tư tưởng phản động, các lối sống tha hóa, biến chất, v.v Do vậy, đòi hỏi Nhà nước phải không ngừng nâng cao đời sống văn hóa tinh thần lành mạnh cho nhân dân, đảm bảo phổ cập văn hóa ở mức độ có thể và không ngừng nâng cao trình độ văn hóa của xã hội, tổ chức hệ thống giáo dục đào tạo rộng khắp với những điều kiện thuận lợi cho nhân dân, thu hút quần chúng nhân dân vào các hoạt động văn hóa lành mạnh, bổ ích, sử dụng sức mạnh của các tổ chức xã hội vào công tác phòng ngừa tội phạm, nâng cao tinh thần trách nhiệm của cá nhân với cộng đồng Những biện pháp này sẽ có tác động to lớn đối với việc khắc phục nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm

+ Biện pháp tổ chức quản lý: Hình thành tổ chức quản lý xã hội chặt chẽ nhất từ Trung

ương đến địa phương, đặc biệt là xác định rõ nhiệm vụ và trách nhiệm cuả các cơ quan Nhà nước, xã hội, công dân trong đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm

+Biện pháp phòng ngừa theo chức năng: Phòng ngừa tội phạm là hoạt động chung của

Nhà nước, tuy nhiên hoạt động này cần được phân định cho cơ quan chức năng như: Tòa án, Viện kiểm sát, Ủy ban nhân dân, các tổ chức xã hội…

+Các biện pháp pháp luật: Hoàn thiện pháp luật, ban hành luật pháp kịp thời, chặt chẽ,

nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật, tuyên truyền phổ biến pháp luật rộng rãi Xác định

rõ quyền và trách nhiệm của Nhà nước, xã hội, công dân trong đấu tranh phòng ngừa

và chống tội phạm

Trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, pháp luật có vai trò rất to lớn, V.I Lênin đã nhấn mạnh: “Pháp luật xã hội chủ nghĩa như là một công cụ để thực hiện các chính sách của Đảng và Nhà nước”11.Thấm nhuần tư tưởng này nên tại Điều 12 của Hiến pháp 1992 quy định: “Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa Mọi hành động xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể và của công dân đều bị xử lý theo pháp luật” Trong lĩnh vực phòng ngừa tội phạm, pháp luật có một vai trò rất quan trọng.Trật tự kỷ cương xã hội, kỷ cương đất nước được đảm bảo đến mức độ nào phụ thuộc rất lớn vào các biện pháp pháp luật.Tác dụng phòng ngừa của pháp luật được thể hiện ở toàn bộ

11

V.I Lênin 23 toàn tập, tập 43, tr.216

quá trình xây dựng và thực hiện pháp luật.Có thể nói rằng tất cả các ngành Luật trong

hệ thống pháp luật trong chừng mực nào đó đều có tác dụng phòng ngừa tội phạm bằng các chế tài do ngành Luật đó qui định.Ví dụ, chế tài trách nhiệm hành chính của ngành Luật hành chính, kỷ luật lao động trong Luật lao động v.v Tuy nhiên không có chế tài nào mạnh mẽ như chế tài Luật hình sự, bằng quy định tội phạm và hình phạt, Luật hình

sự đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa tội phạm, và đó là nhiệm vụ chức năng cơ bản của Luật hình sự

* Nội dung của phòng ngừa tội phạm

Tiến hành các hoạt động phòng ngừa tội phạm (phòng ngừa xã hội) khắc phục các nguyên nhân và điều kiện phạm tội bằng việc cải thiện các quan hệ xã hội, hoàn thiện

hệ thống pháp luật làm cho tình hình tội phạm không có cơ sở phát sinh tồn tại Bằng mọi biện pháp phòng ngừa, không cho tội phạm xảy ra; không để một thành viên của

xã hội phải chịu hình phạt của pháp luật; xã hội không phải chịu hậu quả của tội phạm; các cơ quan bảo vệ pháp luật không phải có những chi phí cần thiết cho việc điều tra, khám phá, xử lý người phạm tội và giải quyết hậu quả của tội phạm.Điều quan trọng hơn là bằng mọi biện pháp đảm bảo cuộc sống bình thường cho mọi công dân trong xã hội Phát hiện, xử lý tội phạm mà trọng tâm là các hoạt động điều tra, xét xử, cải tạo người phạm tội Trong trường hợp có tội phạm xảy ra thì truy cứu trách nhiệm hình sự

là rất cần thiết, tác dụng phòng ngừa tội phạm phát huy ngay khi có áp dụng các biện pháp ngăn chặn Xử phạt hành chính cũng là một trong những nội dung phòng ngừa tội phạm quan trọng vì các biện pháp trách nhiệm hành chính cũng góp phần ngăn ngừa nhiều hành vi nguy hiểm có khả năng phát triển thành tội phạm Phát hiện, điều tra khám phá, xử lý kịp thời mỗi khi tội phạm xảy ra nhằm bảo đảm tội phạm không thể không bị phát hiện và điều tra xử lý theo pháp luật; không một tội phạm nào không bị phát hiện; không một người phạm tội nào không bị xử lý theo pháp luật Đây là nội dung rất quan trọng trong mọi thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội trên đất nước ta đã được ghi nhận trong nhiều tài liệu của Đảng và Nhà nước Phải bằng mọi biện pháp cần thiết, có hiệu quả để bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo vệ

an ninh trật tự an toàn xã hội; góp phần giữ vững ổn định chính trị của đất nước; kiềm

chế và phát hiện, điều tra xử lý theo pháp luật đối với các loại tội phạm

Trong hai nội dung của cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm không được coi nhẹ nội dung nào Cả hai vấn đề này đều rất quan trọng, tầm quan trọng của nó được thể hiện ở

chỗ: do tội phạm còn tồn tại trong xã hội, việc điều tra khám phá kịp thời mỗi tội phạm xảy ra là đảm bảo sự tồn tại, vững mạnh của Nhà nước xã hội chủ nghĩa, đảm bảo cuộc sống bình thường cho các thành viên trong xã hội Mặt khác phòng ngừa tội phạm có hiệu quả giúp cho việc chủ động kiềm chế tội phạm, làm giảm tội phạm trong xã hội Nếu so sánh hai nội dung của cuộc đấu tranh chống tội phạm thì trong nhiều tài liệu, văn bản, nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Nhà nước đều đánh giá phòng ngừa tội phạm chiếm vị trí đặc biệt quan trọng trong giai đoạn hiện nay Để thực hiện được công tác phòng ngừa tội phạm phải tập trung nghiên cứu những vấn đề liên quan đến tội phạm,

từ đó đưa ra các biện pháp phòng ngừa nhằm từng bước hạn chế, ngăn chặn, làm giảm tình trạng phạm tội trong cuộc sống xã hội, nhất là trong điều kiện hoàn cảnh Việt Nam hiện nay

Tuy nhiên phòng ngừa tội phạm chiếm vị trí đặc biệt quan trọng và là mục tiêu đặt ra của Tội phạm học Phòng ngừa tội phạm có thể hiểu theo hai nghĩa Theo nghĩa rộng,

“phòng ngừa tội phạm” bao hàm, một mặt không để cho tội phạm xảy ra, thủ tiêu nguyên nhân và điều kiện phạm tội Mặt khác, bằng mọi cách để ngăn chặn tội phạm, kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm minh các trường hợp phạm tội và cuối cùng là cải tạo, giáo dục người phạm tội, đưa họ trở thành những công dân có ích cho xã hội Theo nghĩa này, việc phát hiện, điều tra, khám phá và xử lý tội phạm là một nội dung của phòng ngừa tội phạm Theo nghĩa hẹp, “phòng ngừa tội phạm” là không để cho tội phạm xảy ra, không để cho tội phạm gây hậu quả cho xã hội, không để cho thành viên của xã hội phải gánh chịu hình phạt của pháp luật Tội phạm học đặt mục tiêu phòng ngừa tội phạm theo nghĩa hẹp của cụm từ này

Do tình hình tội phạm là hiện tượng xã hội hết sức phức tạp mà phòng ngừa tội phạm, trước tiên là bằng mọi cách khác nhau kiềm chế được tình hình tội phạm, sau đó từng bước đẩy lùi và tiến tới giải quyết cơ bản vấn đề tội phạm trong xã hội.Tội phạm học

đã xác định nguyên nhân của tình hình Tội phạm học nói chung và tội phạm cụ thể nói riêng mang tính xã hội mà phòng ngừa tội phạm không chỉ là nhiệm vụ chung của toàn

xã hội, mà còn phải thực hiện đồng bộ nhiều biện pháp xã hội.Cả xã hội, trong đó có các cơ quan Nhà nước, các tổ chức xã hội và tất cả công dân, mà các cơ quan tư pháp

là nòng cốt, cũng phải có trách nhiệm tiến hành, thực hiện các biện pháp phòng ngừa mới có thể góp phần giải quyết được tình hình tội phạm.Phòng ngừa tội phạm là trách nhiệm của Nhà nước với sự tham gia của các cơ quan, tổ chức, công dân.Do vậy,

phòng ngừa tội phạm được thể hiện ở chỗ hướng vào việc thủ tiêu những nguyên nhân

và điều kiện làm phát sinh tội phạm trong xã hội

Tội phạm, xuất hiện trong xã hội dưới sự tương tác của những hiện tượng tiêu cực xã hội và quá trình xã hội, thể hiện quan hệ nhân quả giữa các hiện tượng tiêu cực xã hội

và quá trình xã hội đó (được gọi là nguyên nhân, điều kiện) và tội phạm (được gọi là kết quả).Theo phép biện chứng duy vật, một hiện tượng xã hội (tội phạm) muốn được sinh ra phải có sự tác động qua lại của nhiều hiện tượng cùng tồn tại (các hiện tượng tiêu cực xã hội và quá trình xã hội) Như vậy, để không làm phát sinh tội phạm trong

xã hội thì phải xóa bỏ những hiện tượng tiêu cực xã hội với tư cách là nguyên nhân và điều kiện làm phát sinh tội phạm

Những hiện tượng tiêu cực xã hội cần phải được loại bỏ và hoàn thiện quá trình xã hội tập trung vào:

Trước hết là xóa bỏ những môi trường không thuận lợi trong sự hình thành nhân cách

con người, đầu tiên phải từ gia đình (nơi con người được sinh ra), nhà trường (nơi con người được tiếp nhận những kiến thức và tri thức nhân loại), xã hội (nơi con người có các giao tiếp trong quan hệ xã hội).Việc xây dựng môi trường sống trong sạch trong gia đình, nhà trường, xã hội là yếu tố đặc biệt quan trọng xây dựng con người mới, con người xã hội chủ nghĩa Điều này cũng có nghĩa cần thủ tiêu những hiện tượng tiêu cực bằng việc xây dựng và duy trì một xã hội có trật tự, kỷ cương, trong đó mọi cá nhân được sống, lao động, học tập, trưởng thành một cách yên ổn trên cơ sở các quy phạm pháp luật, chuẩn mực đạo đức và quy tắc xã hội

Tiếp theo, khắc phục cho những tồn tại, thiếu sót, nhược điểm của quá trình xã hội thể

hiện trong công tác quản lý Nhà nước, quản lý kinh tế và quản lý xã hội Những tồn tại, thiếu sót, nhược điểm này là tất yếu khách quan của quá trình phát triển, khi mà Nhà nước ta xây dựng và quản lý xã hội theo một mô hình không có sẵn Vấn đề ở chỗ, cần nhận biết được và mạnh dạn khắc phục được ngay những tồn tại, thiếu sót, nhược điểm này.Ví dụ, quá trình quản lý Nhà nước và xã hội cho thấy, sự cần thiết phải xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thực sự của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, đặt ra yêu cầu phải có hệ thống pháp luật hoàn chỉnh và phải nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước bằng pháp luật Trong khi đó, hệ thống pháp luật của Nhà nước ta chưa hoàn thiện, chưa đồng bộ nên hoàn thiện hệ thống pháp luật được ưu tiên hàng đầu, bảo đảm pháp luật là thống nhất, có khả năng điều chỉnh các quan hệ xã hội; nâng

cao hiệu quả áp dụng pháp luật, đưa pháp luật trở thành công cụ hữu hiệu trong quản lý Nhà nước và xã hội

Cuối cùng, xóa bỏ những hoàn cảnh thuận lợi cho việc thực hiện tội phạm trong nhiều

lĩnh vực khác nhau, như tăng cường thực hiện công tác kiểm sát, giám sát việc tuân theo pháp luật; tăng cường công tác quản lý Nhà nước về an ninh, trật tự trong mọi lĩnh vực; tăng cường công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, nâng cao hiệu quả công tác tổ chức quản lý, nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho nhân dân, trong đó tuyên truyền sâu rộng kiến thức pháp luật trong công dân ; tổ chức các cơ quan bảo vệ pháp luật bảo đảm công tác đấu tranh chống tội phạm theo hướng chuyên môn hóa cao, áp dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật tiên tiến vào công tác phòng ngừa, tăng cường ý thức

tự bảo vệ tính mạng, sức khỏe, danh dự, tài sản và các lợi ích hợp pháp của mình, tham gia và bảo vệ Nhà nước, xã hội Thực hiện được những vấn đề nói trên là nội dung chính của hoạt động phòng ngừa tội phạm hướng vào việc thủ tiêu những nguyên nhân

và điều kiện làm phát sinh tội phạm trong xã hội

Việc thủ tiêu nguyên nhân và điều kiện phạm tội được thực hiện bằng việc sử dụng các biện pháp khác nhau mang tính xã hội.Thủ tiêu nguyên nhân và điều kiện không phải là những việc làm theo cảm tính mà phải được suy nghĩ rất thận trọng, tuân thủ những điều kiện nhất định Xã hội càng phát triển thì con người càng nhận rõ rằng: tất cả mọi công việc, kể cả công việc đơn giản nhất cũng đều phải suy nghĩ để làm sao giải quyết công việc đó đạt hiệu quả cao nhất mà phải chi phí ít sức lao động, của cải, vật chất của mình.Hoạt động có suy nghĩ của con người được gọi là hoạt động trên cơ sở khoa học, hoạt động có mục đích nhằm giải quyết những vấn đề theo quy luật khách quan của những công việc được tiến hành Do tội phạm là hiện tượng tiêu cực xã hội tồn tại trong xã hội loài người mà phòng ngừa tội phạm cũng là hoạt động có tính khách quan, hoạt động có suy nghĩ để đạt hiệu quả cao Để làm được điều này, phòng ngừa tội phạm cũng phải được áp dụng bằng các biện pháp phù hợp mới có thể giải quyết vấn

đề tội phạm trong cuộc sống xã hội

1.2.2 Ý nghĩa của phòng ngừa tội phạm

Phòng ngừa tội phạm có ý nghĩa rất lớn, trước hết thể hiện tính nhân đạo xã hội, bởi vì, xuất phát từ nhận thức con người sinh ra vốn có bản tính hướng thiện và đều có khả năng trở thành những công dân có ích, việc họ làm sai, làm trái là xuất phát từ những nguyên nhân, điều kiện xã hội nhất định Nếu loại trừ các nguyên nhân và điều kiện này thì con người sẽ không trở thành người phạm tội Bên cạnh đó, tạo ra những điều

kiện xã hội lành mạnh thì người phạm tội hoàn toàn có thể cải tạo, rèn luyện trở thành người lương thiện Ngoài ra, phòng ngừa được coi là biện pháp đấu tranh phòng chống tội phạm hiệu quả nhất ở các phương tiện chính trị, kinh tế và xã hội

Nhà nước ta đang cố gắng thực hiện các kế hoạch để xây dựng chủ nghĩa xã hội Sự phát triển không ngừng về kinh tế của đất nước, sự tăng thu nhập của người lao động,

sự phát triển văn hóa tinh thần, sự phát triển nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là những nhiệm vụ cơ bản mà Đảng Cộng Sản Việt Nam đã và đang giải quyết trong thời kỳ phát triển xã hội chủ nghĩa Để đạt được nhiệm vụ cơ bản này trên con đường xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Nhà nước ta đang sử dụng các phương tiện và phương pháp kiểm tra xã hội việc tuân thủ pháp luật của công dân Trong số các phương tiện này phải kể đến công tác phòng ngừa tội phạm và trong những trường hợp cần thiết là công tác truy cứu trách nhiệm hình sự Tuy nhiên, biện pháp chính ở đây là ngăn ngừa, ngăn chặn tội phạm

Như vậy, phòng ngừa tội phạm được coi là một biện pháp quan trọng của Nhà nước Bởi vì, một mặt là do tình hình tội phạm đang diễn biến phức tạp trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, mặt khác vì Nhà nước ta là Nhà nước của nhân dân lao động, đấu tranh vì công bằng xã hội và loại bỏ tình trạng người bóc lột qua người, qua đó thực hiện tốt mục tiêu mà Đảng đề ra là tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững; ổn định và cải thiện đời sống nhân dân, chuyển dịch mạnh cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa; nâng cao rõ rệt hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế; tạo chuyển biến mạnh mẽ về giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, phát huy nhân tố con người; tạo việc làm; cơ bản xóa đói, giảm hộ nghèo; đẩy lùi tệ nạn xã hội; giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và an ninh quốc gia

Tóm lại, ý nghĩa của hoạt động phòng ngừa tội phạm được thể hiện trên một số phương diện sau:

- Phòng ngừa tội phạm không có nghĩa là trừng phạt hay trả thù người phạm tội mà là góp phần ngăn ngừa tình trạng một người bình thường thực hiện hành vi phạm tội và phải chịu hình phạt cũng như những hậu quả pháp lý khác

- Phòng ngừa tội phạm cũng đem lại hiệu quả kinh tế nhất định Phòng ngừa tội phạm

có hiệu quả sẽ ngăn chặn những thiệt hại to lớn về kinh tế do tội phạm gây ra kể cả những thiệt hại gián tiếp mà Nhà nước và xã hội chi phí để khắc phục hậu quả Mặt

khác, tỷ lệ tội phạm giảm sẽ kéo theo khả năng giảm ngân sách Nhà nước dành cho hoạt động điều tra, xét xử, cải tạo người phạm tội

- Phòng ngừa tội phạm được coi là một kênh quản lý xã hội, thông qua phòng ngừa tội phạm, các cơ quan chức năng kiểm soát được một mảng tối của xã hội, đó là tình hình tội phạm Mặt khác các biện pháp phòng ngừa tội phạm góp phần duy trì trật tự xã hội bằng các biện pháp chuyên môn nghiệp vụ

1.3 Nhận thức về phòng ngừa tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hƣ hỏng tài sản

1.3.1 Khái niệm về phòng ngừa tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

Phòng ngừa tội phạm là hoạt động của các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và công dân bằng nhiều biện pháp hướng đến việc thủ tiêu những nguyên nhân, điều kiện của tội phạm, nhằm ngăn chặn, hạn chế làm và từng bước loại trừ tội phạm ra khỏi đời sống xã hội Hoạt động phòng ngừa tội phạm là hoạt động rất phức tạp, đa dạng với sự tham gia của đông đảo các lực lượng, tổ chức xã hội…Vì vậy, để phòng ngừa tội phạm hiệu quả thì cần phải đưa ra các giải pháp phòng ngừa và tổ chức tiến hành các hoạt động phòng ngừa tội phạm

Từ khái niệm hoạt động phòng ngừa tội phạm có thể hiểu phòng ngừa tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản là việc tiến hành đồng bộ các biện pháp, sử dụng đồng

bộ nhiều lực lượng, trong đó lực lượng Cảnh sát làm nòng cốt, phối hợp với các ngành,

tổ chức xã hội và mọi công dân để khắc phục những sơ hở thiếu sót trong các mặt công tác của mình, không để xảy ra tội phạm hoặc lợi dụng để hoạt động phạm tội Như vậy, hoạt động phòng ngừa tội phạm hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản là hoạt động cụ thể của các cơ quan, tổ chức nhằm góp phần ngăn chặn và xử lý nghiêm minh tội phạm Hoạt động phòng ngừa của các chủ thể trên bao gồm những hoạt động như thế nào sẽ được chúng tôi làm rõ trong phần chủ thể của hoạt động phòng ngừa tội phạm này

1.3.2 Chủ thể của phòng ngừa tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

Theo Điều 04 Hiến pháp năm 1992 khẳng định: “Đảng Cộng Sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội”, do đó Đảng luôn luôn coi vấn đề phòng ngừa tội phạm là nội dung quan trọng trong hoạt động của các tổ chức Đảng là tất yếu, Nhưng

là hoạt động lãnh đạo chỉ đạo hoặc tuyên truyền Đảng viên gương mẫu trong hoạt động phòng ngừa tội phạm

Quan điểm của Đảng trong tình hình hiện nay thể hiện là tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới Cụ thể Trên cơ sở

này các cơ quan Công an, Viện kiểm sát, Tòa án, Tư pháp, Thanh tra và các cơ quan hữu quan khác có trách nhiệm thi hành đầy đủ chức năng, nhiệm vụ của mình, đồng thời hướng dẫn, giúp đỡ các cơ quan khác của Nhà nước, tổ chức, công dân đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm, giám sát và giáo dục người phạm tội tại cộng đồng Quan điểm của Đảng thể hiện trong các văn bản liên quan như: Chỉ thị 48-CT/TW ngày 22/10/2010 của Bộ chính trị, trên cơ sở đó Chính phủ ban hành quyết định số 282/QĐ-TTg ngày 24/02/2011 ban hành kế hoạch thực hiện chỉ thị số 48CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới

Phòng ngừa tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản cũng chính là tiến hành ngăn chặn một hiện tượng xã hội tiêu cực phát triển thành tội phạm, do đó tiến hành hoạt động phòng ngừa phải phát huy lực lượng của toàn xã hội, trong đó có cơ quan chuyên môn, lực lượng nòng cốt, chủ công là CSĐT tội phạm về TTXH

-Quốc hội: Với vị trí là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà

nước cao nhất của nước CHXHCNVN, Quốc hội thực hiện chức năng phòng ngừa tội phạm nói chung và tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản nói riêng thông qua hoạt động ban hành, sửa đổi các đạo luật và thực hiện quyền giám sát tối cao việc tuân theo các đạo luật đó

+ Quốc hội thực hiện chức năng phòng ngừa bằng các văn bản luật quy định chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan tổ chức trong việc phòng ngừa tội phạm, trong đó nổi bật nhất là việc ban hành Bộ luật hình sự với việc quy định về tội phạm và hệ thống hình phạt nhiêm khắc được áp dụng đối với các tội nói chung và tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản nói riêng Bên cạnh đó Quốc hội cũng ban hành Bộ luật tố tụng hình sự quy định các cơ quan nhà nước cũng có vai trò phòng ngừa thông qua việc thực hiện chức năng của các cơ quan này…

+ Quốc hội thực hiện chức năng phòng ngừa thông qua hoạt động giám sát tối cao việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật của các cơ quan tổ chức, cụ thể là hoạt động giám sát các Ủy ban thường vụ quốc hội, các Ủy ban chuyên trách của quốc hội và các đại biểu quốc hội đối với các cơ quan, tổ chức trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn nhằm ngăn chặn tội phạm xảy ra ở các cơ quan, tổ chức đó Và cũng là cơ quan thường trực của quốc hội, chức năng phòng ngừa tội phạm hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, thông qua việc ban hành các pháp luật quy định những vấn đề được quốc hội giao

và là cơ quan thường trực giám sát hoạt động phòng ngừa của Chính phủ, Viện kiểm

sát, Tòa án và có thể đình chỉ, hủy bỏ các qui định của các văn bản luật có hiệu lực pháp lý cao hơn Ngoài ra hoạt động phòng ngừa tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của quốc hội còn được xuất hiện thông qua hoạt động của các đại biểu Quốc hội, là người đại diện cho ý chí nguyện vọng của nhân dân, đại biểu Quốc hội sẽ tiến hành hoạt động về phòng ngừa tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản thông qua việc đề xuất ban hành văn bản luật điều chỉnh vấn đề này, trong những trường hợp phát hiện hành vi vi phạm pháp luật, đại biểu Quốc hội có quyền yêu cầu cá nhân, đơn vị hữu quan thi hành những biện pháp cần thiết để kịp thời điều chỉnh hành vi vi phạm pháp luật

-Hội đồng nhân dân các cấp: là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện

cho ý chí nguyện vọng của nhân dân, hội đồng nhân dân các cấp thực hiện chức năng phòng ngừa tội phạm nói chung và tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản nói riêng thông qua hình thức “ban hành những nghị quyết về các biện pháp bảo đảm thi hành nghiêm chỉnh hiến pháp và pháp luật ở địa phương”, cụ thể là các biện pháp bảo đảm việc thi hành các văn bản luật, văn bản cơ quan cấp trên liên quan đến hoạt động phòng ngừa tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trong các cơ quan nhà nước, tổ chức

xã hội, công dân ở địa phương Ngoài ra Hội đồng nhân dân các cấp còn phòng ngừa tội phạm thông qua việc quyết định các biện pháp bảo hộ về tài sản

Hoạt động phòng ngừa của hội đồng nhân dân các cấp sẽ được đảm bảo bằng các hoạt động của thường trực hội đồng nhân dân các kỳ họp của HĐND và đại biểu HĐND Thường trực HĐND: là cơ quan hoạt động thường xuyên của HĐND, Thường trực HĐND sẽ thực hiện chức năng phòng ngừa tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản thông qua việc đôn đốc các chủ thể liên quan ở địa phương thực hiện các nghị quyết của HĐND liên quan đến hoạt động phòng ngừa tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản Trong các kỳ họp của HĐND giữ vị trí quan trọng vì thể hiện hình thức hoạt động chủ yếu như: HĐND sẽ thảo luận và quyết định theo đa số các công việc quan trọng của địa phương, trong đó có kế hoạch phòng ngừa tội phạm

Về hoạt động của đại biểu HĐND: đại biểu HĐND thực hiện chức năng phòng ngừa tội phạm thông qua việc tham gia thảo luận và biểu quyết các vấn đề liên quan đến kế hoạch, biện pháp phòng ngừa các tội phạm này ở địa phương.Bên cạnh đó, đại biểu HĐND là người không chỉ gương mẫu trong hoạt động phòng ngừa tội phạm mà còn

có nhiệm vụ tuyên truyền vận động nhân dân chấp hành pháp luật về quyền sở hữu tài sản

Hoạt động phòng ngừa tội phạm nói chung và tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản nói riêng của HĐND chỉ mang tính định hướng chung thể hiện trong các nghị quyết họp thường kỳ về tình hình tội phạm và phương hướng phòng chống tội phạm và thông qua hình thức kiểm tra, giám sát hoạt động truy tố, xét xử của các cơ quan Viện kiểm sát, Tòa án cùng cấp đối với tội phạm này

- Cơ quan hành chính Nhà nước từ Trung ương đến địa phương: Điều 109 Hiến pháp

1992 quy định rõ “Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội, cơ quan hành chính Nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” cho nên Chính phủ giữ vai trò rất quan trọng trong việc triển khai tổ chức chỉ đạo thực hiện các kế hoạch, các văn bản luật liên quan đến việc phòng ngừa tội phạm

Hoạt động phòng ngừa tội phạm của Chính phủ được quy định tại khoản 03 Điều 14 Luật tổ chức Chính phủ, theo quy định này Chính phủ sẽ “Tổ chức và thực hiện các biện pháp phòng ngừa và đấu tranh chống các loại tội phạm, các vi phạm pháp luật”, thông qua các hình thức chủ yếu như: đảm bảo việc thi hành các văn bản pháp luật về hoạt động phòng ngừa tội phạm nói chung, đấu tranh phòng ngừa tội phạm hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, chủ yếu như: tổ chức và lãnh đạo các công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật liên quan đến hoạt động phòng ngừa tội phạm

Hoạt động phòng ngừa tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của Chính phủ sẽ được thực hiện thông qua các Bộ, cơ quan ngang Bộ của Chính phủ Hoạt động phòng ngừa của các cơ quan này được thực hiện thông qua công tác tham mưu cho Chính phủ trong việc chuẩn bị các dự án luật, pháp luật liên quan đến hoạt động phòng ngừa tội phạm hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

+Ủy ban nhân dân: là cơ quan hành chính ở địa phương đồng thời cũng là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân Hoạt động phòng ngừa tội phạm nói chung và hoạt động phòng chống tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của Ủy ban nhân dân được quy định tại Chương 3 Luật tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân.Tuy nhiên không trực tiếp thực hiện công tác phòng ngừa tội phạm, việc phòng ngừa phải thông qua cơ quan chuyên môn đặc biệt là cơ quan Công an ở địa phương có vai trò rất quan trọng trong việc giữ gìn an ninh trật tự xã hội, trong đó có công tác đấu tranh phòng chống tội phạm tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản thông qua các hoạt động mang tính nghiệp vụ Là cơ quan chuyên trách có nhiệm vụ giữ gìn an ninh trật tự tại địa phương nên cơ quan Công an có đầy đủ điều kiện về phương tiện để trấn áp tội phạm, quản lý các công dân có những biểu hiện vi phạm pháp luật, các đối tượng có

tiền án, tiền sự để kịp thời can thiệp khi có dấu hiệu tội phạm xảy ra và là cơ quan có nhiệm vụ trực tiếp truy nã tội phạm

Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ của mình, cơ quan Công an có chức năng tổ chức các hoạt động phòng ngừa theo kế hoạch phòng ngừa chung của Quốc gia và kế hoạch của riêng của từng địa phương

Cơ quan Công an là đơn vị chủ chốt trong hoạt động phổ biến giáo dục pháp luật ở Trung ương và địa phương, cùng với các cơ quan tư pháp vạch ra các kế hoạch và trực tiếp thực hiện công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật

Ngoài ra cơ quan điều tra thuộc cơ quan Công an là cơ quan có quyền khởi tố hình sự đối với vi phạm pháp luật có dấu hiệu tội phạm, trong đó có tội hủy hoại hoặc cố ý làm

hư hỏng tài sản

Từ những yêu cầu như trên, với tư cách là những cơ quan trực tiếp điều tra, truy tố, xét

xử, cải tạo, giáo dục người phạm tội, cơ quan Công an, Viện kiểm sát, Tòa án luôn đóng vai trò hàng đầu và chủ chốt trong phòng ngừa tình hình tội phạm, với chức năng hoạt động và các điều kiện vật chất của mình, hoạt động phòng ngừa do các chủ thể trên thực hiện có hiệu quả phòng ngừa cao, toàn diện và tận gốc Theo chúng tôi có các biện pháp phòng ngừa cụ thể là:

Một là, Đối với lực lượng Công an: Thể hiện trong lĩnh vực phòng ngừa tội phạm được

coi là rất quan trọng, pháp luật qui định chức năng là quản lý chặt chẽ các đối tượng hình sự, các đối tượng có tiền án, tiền sự; kịp thời truy nã các phần tử phạm tội còn lẩn trốn, phối hợp với các cơ quan hữu quan xây dựng kế hoạch và thực hiện kế hoạch, chương trình phòng ngừa tình hình tội phạm chung Mặt khác cơ quan Công an còn thực hiện nhiệm vụ là nhanh chóng điều tra phát hiện các vụ án hình sự đồng thời phối hợp chặt chẽ với Viện kiểm sát, Tòa án trong việc tuyên truyền cùng kết hợp các cơ quan Nhà nước thực hiện vào hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ trật

tự trị an xã hội

Hai là, Đối với cơ quan Viện kiểm sát có chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp, thực

hành quyền công tố theo quy định của pháp luật, quy định này nhằm bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh, thống nhất trong toàn bộ quá trình điều tra, truy tố, xét

xử và giáo dục cải tạo người phạm tội

Ba là, Điều 1 Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2002 quy định: “Tòa án là cơ quan

xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” và “Bằng hoạt động của mình, Tòa án góp phần giáo dục công dân trung thành với Tổ quốc, chấp hành nghiêm chỉnh Pháp luật, tôn trọng những qui tắc của cuộc sống xã hội, ý thức đấu tranh phòng ngừa

và chống tội phạm, các vi phạm pháp luật khác”

Trong hoạt động xét xử, cùng với việc ra bản án, Tòa án có thẩm quyền kiến nghị yêu cầu các cơ quan hữu quan, nơi mà tội phạm xảy ra để họ có những biện pháp hữu hiệu ngăn chặn và loại trừ những nguyên nhân và điều kiện phạm tội tại cơ sở Tòa án cũng

là nơi nắm được khá chính xác thực trạng của tình hình tội phạm, vì vậy những kiến nghị của Tòa án đối với chương trình kế hoạch phòng ngừa tình hình tội phạm của Nhà nước, xã hội cũng hết sức quan trọng và cần thiết

Tóm lại, cơ quan Công an, Viện kiểm sát , Tòa án là những chủ thể chủ yếu và trực tiếp của hoạt động phòng ngừa tội phạm tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản tại Việt Nam hiện nay Các biện pháp phòng ngừa của các chủ thể này áp dụng mang tính cưỡng chế Nhà nước và tính nghiệp vụ, có tác động mạnh mẽ đến xã hội, không tạo điều kiện cho tội phạm xảy ra Ngoài ra, vai trò của mỗi cá nhân công dân trong hoạt động phòng ngừa tội phạm hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản luôn giữ vị trí quan trọng được thực hiện thông qua các hình thức chủ yếu: phát hiện, tố giác tội phạm Bên cạnh đó, các tổ chức khác như Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh cũng có vai trò nhất định trong đấu tranh phòng ngừa tội phạm nói chung và tội hủy hoại hoặc

cố ý làm hư hỏng tài sản nói riêng, vai trò đó thể hiện ở chỗ: chỉ đạo các tổ chức đoàn

cơ sở thực hiện nghị quyết liên tịch giữa trung ương Đoàn và Bộ công an về phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm và tệ nạn xã hội trong thanh thiếu niên Tổ chức cho đoàn viên, hội viên, thanh thiếu niên tham gia tuyên truyền về phòng chống tội phạm… Tuy nhiên, do mỗi lực lượng, mỗi tổ chức, mỗi công dân khi tham gia phòng ngừa tội phạm lại có chức năng, nhiệm vụ, vị trí khác nhau trong hệ thống phòng ngừa tội phạm, vì thế cần phải xác định rõ vai trò của từng lực lượng (chủ thể) tiến hành phòng ngừa tội phạm Quan điểm đó chính là nền tảng quan trọng để tiến hành các họat động phòng ngừa cũng như đấu tranh chống tội phạm của các lực lượng chức năng đạt hiệu quả cao

1.3.3 Nội dung, biện pháp phòng ngừa tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

Phòng ngừa tội phạm hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp để ngăn chặn không cho tội phạm phát sinh, phát triển nhằm xóa bỏ các nguyên nhân và điều kiện phạm tội, không để cho tội phạm xảy ra

Các biện pháp phòng ngừa tội phạm tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản rất đa dạng, được áp dụng phù hợp với mỗi loại chủ thể khác nhau, trong mỗi lĩnh vực của hoạt động đời sống xã hội và ở mỗi địa bàn khác nhau, những biện pháp đó được chia thành hai loại: Biện pháp phòng ngừa xã hội và biện pháp phòng ngừa nghiệp vụ của các cơ quan chuyên môn, trong đó nòng cốt là lực lượng CSĐT tội phạm về TTXH

- Biện pháp phòng ngừa xã hội:

Trong những năm qua, Chính phủ tăng cường công tác chỉ đạo, tiếp tục triển khai nhiều chính sách, biện pháp phòng ngừa trên các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội

và đạt hiệu quả tích cực Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương đẩy mạnh thực hiện các nghị quyết, chỉ thị của Đảng và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác bảo đảm an ninh quốc gia, phòng chống tội phạm trong tình hình mới gắn với đẩy mạnh thực hiện các chương trình quốc gia phòng chống tội phạm…Chính phủ cũng đã sửa đổi, bổ sung, ban hành mới nhiều văn bản qui phạm pháp luật, đề án, chương trình, kế hoạch về phòng, chống vi phạm pháp luật và tội phạm nhằm kịp thời khắc phục những sơ hở, thiếu sót trong quản lý kinh tế - xã hội, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác phòng ngừa vi phạm pháp luật và tội phạm Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, vận động nhân dân, huy động sức mạnh của toàn xã hội tham gia phòng ngừa, phát hiện, tố giác tội phạm, cảm hóa giáo dục người phạm tội cũng được tăng cường

Phòng ngừa xã hội thể hiện ở chính sách kinh tế, xã hội, giáo dục cộng đồng như: tăng trưởng kinh tế, xóa đói giảm nghèo, đào tạo nghề, nâng cao nhận thức, tạo các sân chơi lành mạnh cho thanh niên,v.v

Các cơ quan tư pháp: Công an, Viện kiểm sát, Tòa án và Thi hành án: là những cơ quan tiến hành điều tra, truy tố, xét xử, cải tạo, giáo dục người phạm tội, các cơ quan này có vai trò quan trọng trong phòng ngừa tội phạm…

Tổ chức xã hội: gồm Ủy Ban Mặt Trận Tổ Quốc, Đoàn Thanh Niên, Hội Liên Hiệp Phụ Nữ, Liên đoàn lao động, Hội nông dân và các tổ chức kinh tế - xã hội khác phối hợp vận động, tuyên truyền về vấn đề phòng ngừa tội phạm cho cá hội viên, đoàn viên Mọi công dân có vai trò quan trọng trong phòng ngừa tội phạm, cần phải có chính sách huy động mọi công dân tích cực tham gia hoạt động phòng ngừa tội phạm, nâng cao

cảnh giác tránh nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm Ý thức của công dân có vai trò quan trọng và đề xuất tăng cường hơn nữa các hình thức tuyên truyền, giáo dục ý thức chấp hành pháp luật trong nhân dân, đặc biệt cần có sự phối hợp hiệu quả giữa gia đình và nhà trường trong việc giáo dục thanh thiếu nhi; xây dựng các biện pháp chế tài

đủ mạnh để xử lý các hành vi vi phạm

- Biện pháp phòng ngừa nghiệp vụ:

Phòng ngừa nghiệp vụ là hoạt động phòng ngừa tội phạm do lực lượng Cảnh sát điều tra (CSĐT) tội phạm về trật tự xã hội (TTXH) sử dụng các biện pháp, các phương tiện, nghiệp vụ của mình nhằm phòng ngừa ngăn chặn và phát hiện tội phạm hủy hoại tài sản hoặc cố ý làm hư hòng tài sản, không để cho chúng xảy ra Để thực hiện được vấn

đề đó, lực lượng CSĐT tội phạm về TTXH tiến hành các biện pháp cụ thể sau:

+ Tiến hành công tác điều tra cơ bản những địa bàn dân cư, những vùng phức tạp về hình sự và tệ nạn xã hội, đồng thời lập danh sách các đối tượng vì lí do chủ quan nào

đó đã thực hiện các hành vi xâm phạm tài sản

+ Xác định nhân thân đối tượng có tiền án, tiền sự hoặc có nghi vấn về hoạt động phá hoại, có biện pháp thu thập tài liệu về họ và sử dụng các biện pháp tác động kịp thời như: răn đe, cảnh cáo hoặc lập hồ sơ đề nghị đưa vào các cơ sở giáo dục, Trường giáo dưỡng…

+ Phối hợp với các cấp chính quyền và các cơ quan chức năng tạo điều kiện công việc làm cho những người thiếu việc làm ổn định, đưa các đối tượng nghiện ma túy đi cai nghiện giúp họ từ bỏ con đường lầm lỗi trước đây

+ Tiến hành điều tra, khám phá khẩn trương, kịp thời và xử lý nghiêm khắc đối với những hoạt động phạm tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

Về hoạt động phòng ngừa tội phạm của Viện kiểm sát thực hiện chủ yếu ở việc kiểm tra giám sát việc tuân thủ pháp luật của các cơ quan chức năng trong việc điều tra, truy

tố, xét xử và giáo dục, cải tạo người phạm tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

Về công tác thực hành quyền công tố đảm bảo nguyên tắc truy tố đúng người, đúng tội, đúng Pháp luật vì đây là chức năng quan trọng và có ý nghĩa rất lớn trong hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm Những lý lẽ buộc tội xác đáng trong bản cáo trạng của Viện kiểm sát có tác dụng rất cao đối với quần chúng nhân dân đồng thời định hướng cho công tác xét xử đạt được thấu tình đạt lí Tổ chức các chương trình phối hợp phòng ngừa tình hình tội phạm giữa các cơ quan bảo vệ Pháp luật và các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội Để thực hiện hoạt động này, Viện kiểm sát cần có đầy

đủ các thông tin về tình hình tội phạm ở từng cơ sở Tuy nhiên hiện nay do chưa có điều kiện tổ chức các chương trình phối hợp phòng ngừa tội phạm nên Viện kiểm sát thực hiện hành động này còn hạn chế Do vậy ngoài chức năng, nhiệm vụ do pháp luật quy định cần thực hiện công tác tuyên truyền, công khai các tin tức điều tra, xét xử tội phạm sẽ là những tác động tích cực cho hoạt động phòng ngừa tội phạm

Vai trò phòng ngừa tội phạm của Tòa án có thể cụ thể hóa ở một số nội dung: xét xử tội phạm để phòng ngừa riêng và phòng ngừa chung; giám đốc kiểm tra việc xét xử nhằm phát hiện sai sót, vi phạm trong hoạt động xét xử; hướng dẫn áp dụng pháp luật; tuyên truyền, giáo dục pháp luật; phối hợp với các chủ thể khác xây dựng và thực hiện các hoạt động phòng ngừa tội phạm

Ngoài ra các hoạt động xét xử lưu động của Tòa án cũng là hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm tích cực Hội thẩm nhân dân trong hoạt động xét xử cũng góp phần quan trọng và hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm của Tòa án, thông qua công tác xét

xử, các hội thẩm nhân dân góp phần vào việc tác động với cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị xã hội khắc phục những nguyên nhân, điều kiện phạm tội tại cơ sở, đồng thời tham gia tích cực vào các chương trình phòng ngừa tình hình tội phạm chung

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM HỦY HOẠI HOẶC CỐ Ý LÀM HƯ HỎNG TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TÂY NINH

2.1 Tình hình, đặc điểm có liên quan đến phòng ngừa tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Tây Ninh

2.1.1 Đặc điểm địa lý dân cư, kinh tế, văn hóa, giáo dục, tâm lý xã hội

Để công tác phòng ngừa tội phạm có hiệu quả thì đòi hỏi chúng ta phải nghiên cứu về các nguyên nhân và điều kiện ảnh hưởng đến tình hình tội phạm Nguyên nhân và điều kiện ảnh hưởng đến tình hình tội phạm, bao gồm nguyên nhân chủ quan và nguyên nhân khách quan xuất phát từ nhiều lĩnh vực khác nhau trong đời sống xã hội như chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, tâm lý xã hội, làm phát sinh tình hình tội phạm trong một khoảng thời gian nhất định, ở một địa bàn nhất định Vì vậy theo chúng tôi,

“Nghiên cứu nguyên nhân của tội phạm là nghiên cứu các yếu tố bên trong người phạm tội, nghiên cứu các yếu tố bên ngoài của môi trường sống và nghiên cứu sự tác động qua lại giữa các yếu tố này”12

Khi nói đến nguyên nhân và điều kiện của tội phạm có thể hiểu như sau: “Nguyên nhân

và điều kiện của tội phạm cụ thể là những đặc điểm cá nhân của người phạm tội và những tình huống, hoàn cảnh khách quan bên ngoài, trong sự tác động lẫn nhau dẫn đến việc thực hiện một tội phạm cụ thể”13

Hay hiểu cách khác thì nguyên nhân của tình hình tội phạm là những yếu tố tác động trực tiếp làm phát sinh tình hình tội phạm trong một phạm vi và thời gian nhất định, riêng đối với điều kiện của tình hình tội phạm là những hiện tượng xã hội thúc đẩy, tác động, tạo ra hoàn cảnh thuận lợi để tình hình tội phạm phát triển Trong thực tế thì có một số trường hợp rất khó phân biệt đâu

là điều kiện, đâu là nguyên nhân của tình hình tội phạm

Đối với loại tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản thì ngoài một số nguyên nhân và điều kiện chung, thì tội phạm này còn có một số nguyên nhân và điều kiện riêng của nó Qua khảo sát tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản xảy ra trên địa bàn tỉnh Tây Ninh thời gian qua thì các nguyên nhân và điều kiện ảnh hưởng đến tình hình tội phạm, bao gồm: nguyên nhân và điều kiện về kinh tế - xã hội; nguyên

nhân và điều kiện về địa lý, dân cư; nguyên nhân và điều kiện về tổ chức - quản lý Nhà nước; nguyên nhân và điều kiện về tư tưởng, văn hóa, giáo dục; nguyên nhân và điều kiện về tâm lý xã hội

2.1.1.1 Đặc điểm địa lý, dân cư

Tính đến cuối năm 2010 dân số của tỉnh Tây Ninh là 1.066.513 người (tăng 2.283 người so với năm 2009)14

, cùng với việc gia tăng dân số còn xuất phát từ nguyên nhân

là dân nhập cư của các địa phương khác đến để lao động, sinh sống ngày càng nhiều, điều này làm cho tình hình xã hội ngày càng phức tạp hơn, là điều kiện phát sinh các tội phạm, đây là một trong những nguyên nhân quan trọng trong việc hình thành, phát triển của tình hình tội phạm

Dân số sống ở thành thị là 166.227 người (chiếm 15,6%), số dân sống ở nông thôn là 900.286 người (chiếm 84,41%)15 Qua đây cho thấy tỷ lệ dân sinh sống ở nông thôn của tỉnh Tây Ninh cao gấp 5,41 lần so với dân số sinh sống ở thành thị Qua khảo sát

87 đối tượng phạm tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản thì có 62 đối tượng sống

ở nông thôn (chiếm 71,3% tổng số đối tượng phạm tội), còn lại 25 đối tượng sống ở thành thị (chiếm 28,73% tổng số đối tượng phạm tội), như vậy sự phân bố dân cư không đồng đều giữa nông thôn và thành thị cũng ảnh hưởng đến tình hình tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản Từ đó cho thấy tỉ lệ phạm tội trên số dân ở thành thị cao hơn nông thôn

Bên cạnh đó, tỉnh Tây Ninh được đánh giá là tỉnh có đa dân tộc, đa tôn giáo và đây cũng được đánh giá là một trong những nguyên nhân, điều kiện về dân số ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, theo số liệu thống kê của Cục thống kê tỉnh Tây Ninh trong tổng dân số của tỉnh là 1.066.513 người thì dân tộc Kinh là 1.050.376 người (chiếm 98,48%); dân tộc Hoa là 2.495 người (chiếm 0,23%), dân tộc Kmer là 7.578 người (chiếm 0,71%) và dân tộc khác là 6.064 người (chiếm 0,56%) Qua đó đối chiếu với tổng số 87 đối tượng phạm tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản thì nhận thấy chỉ có 01 đối tượng là Dân tộc Kmer, 02

đối tượng là dân tộc Hoa, còn lại là 84 đối tượng là Dân tộc Kinh Như vậy tỉ lệ tội phạm là người dân tộc thiểu số trên số người phạm tội (3/87) chiếm gần 4%

2.1.1.2 Đặc điểm về kinh tế - xã hội

Sở dĩ các yếu tố về kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến tình hình tội phạm nói chung, đến tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản nói riêng là do ảnh hưởng từ các khía cạnh như: mức sống người dân, thu nhập, phân bố dân cư, tỷ lệ lao động, tỷ lệ thất nghiệp, mật độ dân số, cơ cấu dân số,v.v…

Tây Ninh là tỉnh biên giới của miền Đông Nam Bộ, phía bắc giáp với ba tỉnh của nước Campuchia với đường biên giới dài 240km, phía đông giáp tỉnh Bình Dương và tỉnh Bình Phước, phía nam giáp với Thành Phố Hồ Chí Minh và tỉnh Long An Tỉnh có hai của khẩu quốc tế là Xa Mát và Mộc Bài.Với diện tích 4.035,9 km2, gồm có 08 huyện,

01 thị xã đó là: thị xã Tây Ninh, và các huyện: Trảng Bàng, Gò Dầu, Bến Cầu, Hòa Thành, Châu Thành, Dương Minh Châu, Tân Biên, Tân Châu với 94 xã, phường, thị trấn

Tây Ninh là tỉnh có diện tích đất nông nghiệp chiếm hầu hết cả tỉnh, với dân số 1.066.402 người Có rất nhiều dân tộc anh em sinh sống, trong đó có 04 dân tộc chính gồm: Việt (Kinh), Chăm, Khmer, Hoa,v.v với dân tộc Kinh chiếm đa số

Phía bắc tỉnh, từ thị xã Tây Ninh trở lên, có nhiều rừng núi, trong đó đặc biệt là núi Bà Đen cao 986 mét, phía nam tỉnh khá bằng phẳng gần như đồng bằng Có hai con sông lớn chảy qua là sông Vàm Cỏ và sông Sài Gòn Sông Sài Gòn được chặn lại làm Hồ Dầu Tiếng, là công trình thủy lợi lớn nhất nước, tưới tiêu cho 17.500 ha đất nông nghiệp

Tây Ninh là nơi tiếp giáp vùng núi cao nguyên Nam Trung Bộ và đồng bằng Sông Cửu Long thuộc miền đất cao của Nam Bộ Phần lớn là đất đỏ và đất xám, rất tốt cho trồng trọt nhất là trồng rừng và trồng cây công nghiệp

Tóm lại, với những thuận lợi về địa lý tự nhiên và tình hình phát triển kinh tế, xã hội đã tạo ra cơ hội tốt cho tỉnh Tây Ninh tiếp tục phát triển cao nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, góp phần thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghệ hóa, hiện đại hóa đất nước Tuy nhiên, tình hình đó cũng đặt ra nhiều vấn đề khó khăn và thách thức trong việc đảm bảo an ninh quốc gia và giữ vững tình hình an ninh xã hội ở tỉnh Tây Ninh vì với vị trí địa lý có đường biên giới quốc gia có các cửa khẩu và rất nhiều đường tiểu gạch đã trở thành một điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện phạm tội của các đối tượng bên ngoài

Theo thống kê tỉnh Tây Ninh nhận thấy thu nhập bình quân đầu người khoảng 1.000USD/người/năm, tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn đạt 4.946 tỉ đồng; số vốn đầu

tư trên địa bàn đạt 11.136 tỉ đồng, tổng thu ngân sách được 3.829 tỉ đồng16

Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh diễn ra nhanh, tính đến cuối năm 2010 thì tỷ trọng trong GDP của các ngành nông,lâm, ngư nghiệp- công nghiệp, xây dựng –dịch

vụ tăng dần theo từng năm như năm 2006 làm mốc là 47,2%-20,5%-32,3% thì đến năm

2010 là 32,19%-26,33%-41,48% Sự chuyển dịch nhanh một mặt tạo ra những chuyển biến tích cực cho nền kinh tế, giải quyết việc làm cho người lao động, tăng thu nhập cho người dân, thì mặt trái của việc tăng trưởng quá nhanh là tình trạng lao động không

có tay nghề thất nghiệp càng nhiều, đời sống của người lao động gặp khó khăn, tính đến cuối năm 2010 số người không có việc làm khoảng 10.500 người17

Số người không có việc làm chiếm tỷ lệ cao không chỉ là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng đến tình hình tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, mà còn làm cho việc giải quyết các vấn đề an sinh xã hội, các vấn đề phúc lợi, giáo dục, y tế cũng bị ảnh hưởng

Ngoài ra, quá trình đô thị hóa diễn ra ồ ạt, chưa đồng bộ, các chính sách giải quyết, đền

bù chưa thỏa đáng cho người dân, dẫn đến tình trạng bức xúc khiếu kiện kéo dài, và cũng có không ít trường hợp đã hủy hoại tài sản ở địa phương

Công tác quản lý các đối tượng từng có tiền án, tiền sự trước đây về các hành vi phạm tội chưa được các cơ quan chức năng có thẩm quyền chú trọng, qua khảo sát 87 đối tượng phạm tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản thì số đối tượng có tiền sự là 02 (chiếm tỷ lệ 2,29%); số đối tượng có tiền án là 09 đối tượng (10,34%) Ngoài ra, các tổ chức đoàn thể chưa tạo ra các sân chơi, giải trí lành mạnh cho các thành phần, đối tượng, nhất là đối tượng thanh thiếu niên, vì đây là đối tượng có nguy cơ phạm tội cao (trong 87 đối tượng phạm tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản thì có tới 61 đối tượng có độ tuổi từ 18 đến dưới 30 tuổi, chiếm 70,1%)

Bên cạnh đó, việc tuần tra phát hiện ngăn chặn tội phạm của các cơ quan chức năng chưa được phát huy đúng vai trò, nhìn chung hầu hết các tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản bị phát hiện, xử lý là dựa vào tố giác hoặc tin báo tội phạm của người dân Do vậy, một khi các cơ quan chức năng nắm được thông tin của tội phạm thì tội phạm đã xảy ra rồi, cho nên hoạt động của cơ quan chức năng trong giai đọan

này cũng chỉ nhằm mục đích chống tội phạm là chính vai trò phòng ngừa tội phạm chưa được tăng cường

Công tác điều tra cơ bản, khảo sát, lên danh sách, nắm tình hình tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản chưa bảo đảm chính xác về số liệu, chưa thực hiện một cách thường xuyên và kịp thời Việc lên danh sách tội phạm không chỉ có hiệu quả về thống kê tình hình tội phạm mà còn phát huy vai trò trong việc xác định thành phần đối tượng phạm tội, địa phương nào phạm tội nhiều, độ tuổi nào chiếm tỷ lệ cao về tội phạm, v.v…

2.1.1.3 Đặc điểm về tư tưởng, tâm lý, văn hóa, giáo dục

Trong một xã hội phát triển thì đòi hỏi mọi người phải có trình độ nhận thức cũng như

ý thức chấp hành pháp luật càng cao, trình độ nhận thức không chì là thước đo về tri thức của một con người mà nó còn phản ánh khả năng nhận thức pháp luật và xử sự theo quy định của pháp luật của người đó Mặt khác văn hóa - giáo dục còn ảnh hưởng đến cách cư xử, hành động của con người trong giao tiếp và quan hệ với xã hội, do đó

nó cũng là một trong những nhân tố ảnh hưởng đến tình hình tội phạm

Nhận thức được sự ảnh hưởng của các yếu tố về tư tưởng, văn hóa, giáo dục đối với tình hình tội phạm, nên thời gian qua tỉnh Tây Ninh đã tăng cường nhiều biện pháp giáo dục kết hợp với tuyên truyền trực tiếp, hoặc thông qua các kênh phương tiện thông tin đại chúng để phổ biến pháp luật cho người dân, tăng cường công tác tuần tra của các lực lượng dân quân tự quản,v.v…Tuy nhiên, số vụ phạm tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản lại có chiều hướng tăng lên hàng năm, và theo khảo sát 87 đối tượng phạm tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản thì có 48 đối tượng không biết chữ (chiếm 55,1%), 21 đối tượng mới học xong tiểu học (chiếm 24,1%), số đối tượng tốt nghiệp trung học cơ sở là 10 đối tượng (chiếm 11,4%), và 08 đối tượng tốt nghiệp trung học phổ thông (chiếm 9,19%) Qua đây cho thấy phần lớn đối tượng phạm tội là tốt nghiệp tiểu học và không đi học, cho nên điều kiện về giáo dục cũng là một trong những nguyên nhân làm phát sinh và ảnh hưởng đến tình hình tội phạm huỷ hoại hoặc

cố ý làm hư hỏng tài sản

Mặt khác, các nguyên nhân ảnh hưởng đến tình hình của tội phạm huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản thì yếu tố về văn hóa cũng có tác động không nhỏ Xác định được tầm ảnh hưởng của văn hóa nên các cấp, các ngành đã tăng cường công tác vận động người dân ra sức xây dựng gia đình văn hóa; khu phố, ấp, xã, phường, thị trấn văn hóa; xây dựng các khu vui chơi, giải trí cho người dân mà nhất là các đối tượng thanh thiếu