KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KINH DOANH HÀNG RONG
Tác độ ng c ủa kinh doanh hàng rong đến xã hộ i
Tình trạng kinh doanh hàng rong và vỉa hè đang diễn ra phổ biến tại hầu hết các thành phố lớn ở Việt Nam, phản ánh quá trình đô thị hoá mạnh mẽ Hiện tượng này không chỉ có tác động lớn đến kinh tế và xã hội mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển đô thị Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, nó cũng tồn tại nhiều bất cập, gây ra những vấn đề tiêu cực cho sự phát triển bền vững của các đô thị.
1.2.1 Những tác động tích cực
Kinh doanh hàng rong đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp hàng hóa với giá cả phải chăng cho nhóm dân cư nghèo, từ đó thúc đẩy quá trình lưu thông hàng hóa trong xã hội.
Kinh doanh hàng rong đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp những sản phẩm thiết yếu cho cuộc sống, đặc biệt là cho cư dân ở các khu vực lao động nghèo và có thu nhập thấp Hoạt động này mang lại sự tiện lợi với mức giá phải chăng, giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của nhiều người.
Các hàng hoá và dịch vụ bán rong, bán trên vỉa hè rất đa dạng, bao gồm lương thực, quần áo, dịch vụ cắt tóc, trông giữ xe và sửa chữa Mặc dù quy mô kinh doanh thường nhỏ hoặc siêu nhỏ, nhưng khu vực này đang phát triển mạnh mẽ Hoạt động của các đơn vị này không chỉ mang lại sự tiện lợi trong giao dịch mà còn góp phần tăng tốc độ chu chuyển hàng hóa, làm cho nền kinh tế trở nên phong phú và đa dạng hơn.
Th ứ hai, kinh doanh hàng rong góp phầ n t ạo công việc cho người lao độ ng
Quá trình đô thị hóa tại Việt Nam đang diễn ra mạnh mẽ, dẫn đến sự mở rộng quy mô và tăng trưởng kinh tế không ngừng của các đô thị.
Kinh tế vỉa hè đang trở thành một hiện tượng nổi bật tại các đô thị lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, thu hút lao động từ nhiều vùng khác nhau Sự phát triển này không chỉ tạo ra cơ hội việc làm mà còn đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết Các nhà quản lý cần xem xét các khía cạnh liên quan đến quy hoạch đô thị và an toàn giao thông để đảm bảo sự phát triển bền vững cho kinh tế vỉa hè.
Hồ Chí Minh đang tiếp nhận hàng trăm nghìn người nhập cư, nhưng sự phát triển của đô thị không đủ để hấp thụ hết lượng lao động này Nhiều lao động thiếu trình độ và kỹ năng tay nghề, dẫn đến việc họ chủ yếu tham gia vào khu vực kinh tế phi chính thức, đặc biệt là kinh doanh hàng rong để kiếm sống Điều này cho thấy rằng, kinh doanh hàng rong đã góp phần đáp ứng nhu cầu việc làm trong đô thị.
1.2.2 Những tác động tiêu cực
Kinh doanh hàng rong thường diễn ra trên vỉa hè, nơi vốn dĩ được thiết kế phục vụ cho người đi bộ Tuy nhiên, thực trạng lấn chiếm vỉa hè để kinh doanh đã làm giảm diện tích dành cho người đi bộ, đặc biệt trên những tuyến phố có vỉa hè hẹp Hệ quả là người đi bộ buộc phải di chuyển trên lòng đường, gây ra nguy hiểm cho bản thân và các phương tiện giao thông khác, làm tăng nguy cơ tai nạn Bên cạnh đó, việc dừng, đỗ xe trái phép dưới lòng đường trong quá trình giao dịch cũng góp phần gây ùn tắc giao thông ở nhiều mức độ khác nhau.
Hoạt động kinh doanh hàng rong đã làm biến đổi cấu trúc cảnh quan đô thị và đường phố, chủ yếu diễn ra một cách tự phát Quản lý từ các cơ quan nhà nước còn lỏng lẻo, dẫn đến việc bố trí không gian kinh doanh thiếu quy hoạch và vô tổ chức Nghiêm trọng hơn, nhiều chủ thể kinh doanh còn có hành vi phá hoại các công trình kỹ thuật trên vỉa hè để phục vụ cho mục đích kinh doanh của mình.
Kinh doanh hàng rong, đặc biệt trong lĩnh vực ẩm thực, thường tạo ra rác thải và ô nhiễm môi trường do ý thức vệ sinh của cả chủ thể kinh doanh và người tiêu dùng còn thấp Nếu không được quản lý tốt, hoạt động này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến mỹ quan đô thị Tuy nhiên, ở nhiều quốc gia, kinh doanh hàng rong đã trở thành một phần văn hóa đường phố độc đáo, thu hút du khách đến trải nghiệm ẩm thực và không gian văn hóa Tại Việt Nam, ẩm thực vỉa hè là một đặc trưng nổi bật, nhưng hình ảnh kinh doanh hàng rong kém văn minh và ô nhiễm môi trường đang gây ảnh hưởng xấu đến văn hóa đô thị Phần lớn các hoạt động này diễn ra tự phát và không đăng ký kinh doanh, dẫn đến tình trạng tranh chấp mà không có sự can thiệp của cơ quan nhà nước, gây mất an ninh và trật tự xã hội.
Các nộ i dung qu ản lý nhà nước đố i v ới kinh doanh hàng rong
1.3.1 Khái niệm quản lý nhà nước đối với kinh doanh hàng rong
Trong nghiên cứu quản lý nhà nước, cần bắt đầu từ những đặc điểm chung của nó để phân biệt với các hoạt động khác của nhà nước và quản lý xã hội từ các chủ thể khác Quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh vỉa hè là một phần quan trọng trong tổng thể quản lý nhà nước, thể hiện sự điều hành và giám sát của nhà nước đối với hoạt động kinh doanh này.
Khi lao động trở nên xã hội hóa, chức năng quản lý bắt đầu hình thành, dẫn đến sự xuất hiện của nhiều quan niệm khác nhau về quản lý tùy theo góc độ nghiên cứu.
Quản lý được hiểu theo nhiều cách khác nhau tùy thuộc vào góc độ nghiên cứu của từng người Đây là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học, bao gồm cả khoa học xã hội và khoa học tự nhiên Mỗi lĩnh vực có định nghĩa riêng về quản lý, và khái niệm này ngày càng phát triển trong mọi hoạt động của đời sống xã hội Ngoài ra, cũng có quan niệm cho rằng "quản lý" đồng nghĩa với "hành chính".
Quản lý được hiểu là sự tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu, cụ thể là điều khiển và chỉ đạo hoạt động của con người Quản lý phối hợp các hoạt động riêng lẻ của từng cá nhân thành một hoạt động chung thống nhất, hướng chúng theo những phương hướng nhất định Điều này cho thấy quản lý xuất hiện ở bất kỳ đâu có hoạt động của con người Cách tác động có thể khác nhau tùy thuộc vào góc độ khoa học, lĩnh vực và cách tiếp cận của người nghiên cứu, nhưng thực chất vẫn là thông qua tổ chức và quyền uy.
Quản lý là chức năng xã hội thiết yếu, diễn ra khi có sự phối hợp của nhiều người, và tồn tại trong mọi loại hình xã hội, từ cộng sản nguyên thủy đến xã hội có giai cấp Chủ thể quản lý thường là con người hoặc tổ chức, những người có quyền uy và quyền hạn nhất định, trong khi khách thể của quản lý là trật tự và công bằng xã hội.
18 Trường Đạ i h ọ c Lu ật Hà Nội (2004), Giáo trình Luật hành chính Việ t Nam, Tr ần Minh Phương (Ch ủ biên), Nxb Công an nhân dân, tr 9.
19 Nguy ễ n C ử u Vi ệt (2010), Giáo trình Luật hành chính Việt Nam, Nxb Đạ i h ọ c Qu ốc gia Hà Nộ i, tr 16
20 Trường Đạ i h ọ c Lu ậ t Hà Nội (2004), Giáo trình Luật hành chính Việ t Nam, Tr ần Minh Phương (Ch ủ biên), Nxb Công an nhân dân, tr 10.
21 Trường Đạ i h ọ c Lu ậ t TP H ồ Chí Minh (2017 ), Giáo trình Luật hành chính Việ t Nam, Nguy ễ n Cảnh Hợp (Chủ biên), Nxb Hồng Đức, tr 17-18
Quản lý nhà nước, theo nghĩa rộng, bao gồm toàn bộ hoạt động của bộ máy nhà nước từ lập pháp, hành pháp đến tư pháp, nhằm thực hiện các chức năng đối nội và đối ngoại Trong khi đó, theo nghĩa hẹp, quản lý nhà nước chỉ tập trung vào hoạt động hành pháp, hay còn gọi là "quản lý hành chính nhà nước" Hoạt động này chủ yếu do các cơ quan quản lý thực hiện, với mục tiêu đảm bảo sự chấp hành pháp luật và tổ chức, chỉ đạo công cuộc xây dựng kinh tế, văn hóa - xã hội và hành chính - chính trị, thể hiện rõ nét hoạt động chấp hành - điều hành của Nhà nước.
Quản lý nhà nước theo nghĩa rộng bao gồm tất cả các hoạt động từ việc ban hành văn bản luật đến chỉ đạo hoạt động của đối tượng bị quản lý và thực hiện các vấn đề tư pháp liên quan Hoạt động này chủ yếu được thực hiện bởi các cơ quan nhà nước, tuy nhiên, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân cũng có thể tham gia nếu được nhà nước ủy quyền Sự tác động giữa chủ thể quản lý nhà nước và đối tượng quản lý không chỉ diễn ra theo một chiều mà còn mang tính hai chiều, nhằm tạo ra sự hài hòa về lợi ích giữa Nhà nước, cộng đồng và các bên liên quan.
Quản lý nhà nước đối với kinh doanh hàng rong là sự can thiệp của nhà nước thông qua pháp luật, cơ chế và chính sách nhằm điều chỉnh hoạt động này Mục tiêu chính là phát triển đô thị và đất nước theo hướng tích cực Kinh doanh hàng rong diễn ra tại nhiều địa điểm và khu vực đa dạng, thường là ở các khu vực công cộng.
Quản lý kinh doanh hàng rong tại TP Hồ Chí Minh không chỉ liên quan đến việc kiểm soát hoạt động của người bán, mà còn phải xem xét đến việc quản lý đô thị, đặc biệt là các khu vực công cộng như vỉa hè Những khu vực này là một phần của đường bộ và cảnh quan đô thị, do đó, việc quản lý chúng cần đảm bảo sự hài hòa giữa hoạt động kinh doanh và hạ tầng kỹ thuật đô thị.
1.3.2 Trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước
Cơ quan quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh hàng rong bao gồm các cơ quan từ trung ương đến địa phương, hoạt động theo nguyên tắc chung để thực hiện chức năng và nhiệm vụ do nhà nước quy định Nghị định số 39/2007/NĐ-CP xác định trách nhiệm của các cơ quan này, từ chính quyền địa phương đến trung ương Tại trung ương, các Bộ, ngành có trách nhiệm hướng dẫn cụ thể về quản lý nhà nước đối với hoạt động thương mại của cá nhân, trong đó có kinh doanh hàng rong, với vai trò chủ yếu là quản lý vĩ mô.
Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp huyện chịu trách nhiệm quản lý hoạt động kinh doanh hàng rong theo hướng dẫn của cơ quan cấp trên Họ thực hiện việc kiểm tra, đôn đốc và xây dựng quy hoạch, kế hoạch cho hoạt động này, đồng thời phân công trách nhiệm và giải pháp quản lý phù hợp Việc xử lý các vi phạm pháp luật cũng thuộc thẩm quyền của họ, bao gồm việc lắp đặt biển cấm tại các khu vực không cho phép kinh doanh hàng rong Ngoài ra, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh còn quy định việc sử dụng tạm thời các khu vực, tuyến đường và vỉa hè cho hoạt động kinh doanh hàng rong, đảm bảo không ảnh hưởng đến trật tự và an toàn giao thông.
Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm quản lý trực tiếp các hoạt động kinh doanh hàng rong theo quy định pháp luật Theo Nghị định số 39/2007/NĐ-CP, cơ quan này thực hiện nhiều công việc quản lý đối với cá nhân hoạt động thương mại, đặc biệt là kinh doanh hàng rong, và là lực lượng gần gũi nhất với những người kinh doanh hàng rong.
Các công việc bao gồm lập sổ theo dõi hoạt động kinh doanh hàng rong và tình hình chấp hành pháp luật của các đối tượng này; tuyên truyền và phổ biến các chính sách, quy định pháp luật liên quan đến quản lý kinh doanh hàng rong; phối hợp với các cơ quan quản lý và tổ chức có thẩm quyền trong việc quản lý hoạt động này; triển khai quy hoạch và phân công trách nhiệm quản lý theo hướng dẫn của cơ quan cấp trên; công khai các khu vực, tuyến đường cấm hoặc cho phép hoạt động kinh doanh hàng rong; thực hiện các giải pháp tổ chức hoạt động kinh doanh phù hợp, bảo đảm an ninh và an toàn cho các hoạt động hợp pháp; thực hiện quy định về thuế, phí đối với cá nhân kinh doanh hàng rong; và định kỳ báo cáo tình hình phát triển, tổ chức, quản lý hoạt động kinh doanh hàng rong theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước cấp trên.
1.3.3 Những nội dung trong công tác quản lý kinh doanh hàng rong
Th ứ nh ấ t, m ục tiêu củ a ho ạt độ ng qu ản lý kinh doanh hàng rong
Mục tiêu cụ thể của quản lý kinh doanh hàng rong bao gồm việc đảm bảo các hoạt động này tuân thủ chính sách của Đảng, Nhà nước và quy định pháp luật; định hướng hoạt động kinh doanh hàng rong và quyết định duy trì hay cấm hình thức kinh doanh này; đảm bảo vỉa hè được sử dụng đúng chức năng theo quy định; và thực hiện các biện pháp ngăn chặn kịp thời, xử phạt hợp lý đối với các hoạt động kinh doanh hàng rong trái pháp luật.
Th ứ hai, nh ững nguyên tắ c c ủa công tác quản lý kinh doanh hàng rong
Quản lý kinh doanh hàng rong cần phải đồng bộ với các yếu tố của quản lý đô thị và đường phố để tránh mâu thuẫn và chồng chéo Việc này đảm bảo rằng hoạt động bán hàng rong phù hợp với các quy định và đặc tính cơ bản của môi trường đô thị, góp phần tạo ra sự hài hòa trong phát triển kinh tế và quản lý không gian công cộng.
Kinh nghiệm quản lý kinh doanh hàng rong tại một số quốc gia
1 4.1 Quản lý người bán hàng rong tại Bangkok (Thái Lan)
Tại Bangkok, để bán hàng rong hợp pháp, người bán phải đăng ký với Cơ quan quản lý đô thị Bangkok (BMA) và nộp phí hàng tháng cho việc làm sạch và bảo trì đường phố, cụ thể là 300 Baht/tháng/1m2 (khoảng 200.000 đồng) BMA có trách nhiệm chỉ định các khu vực cho người bán hàng rong hoạt động, sau khi tham khảo ý kiến từ đội cảnh sát giao thông địa phương.
Tại Bangkok, có hàng trăm khu vực bán hàng rong trải dài trên 50 quận, tuy nhiên, nhiều người bán vẫn hoạt động trái phép tại các khu vực công cộng Để quản lý tình hình này, BMA đã quyết định tăng cường các biện pháp cưỡng chế đối với những người bán hàng rong vi phạm, đặc biệt là tại các bến xe buýt, đường băng và cầu vượt dành cho người đi bộ.
BMA quy định giờ hoạt động cho các hoạt động bán hàng rong, với giờ giao dịch khác nhau tùy theo khu vực Nhiều nơi chỉ cho phép bán hàng sau giờ cao điểm, và người bán phải hoạt động tại các khu vực được chỉ định Các khu vực này thường hình thành nên chợ do nhà nước quản lý Tại Bangkok, chợ là điểm mua sắm ưa chuộng của cả người dân địa phương và du khách, với những chợ nổi tiếng như chợ Bo Bae, chợ đêm Khaosan Road, chợ cuối tuần Chatuchak và chợ Bon Marche.
23 “Announcement of the Bangkok Metropolitan Administration”, https://www.bangkokpost.com/thailand/pr/1887005/announcement-of-the-bangkok-metropolitan- administration-bma-
24 Chonticha Tangworamongkon, Street Vending in Bangkok: Legal and Policy Frameworks, Livelihood Challenges and Collective Responses, WIEGO LAW & INFORMALITY PROJECT,
25 Chonticha Tangworamongkon, Street Vending in Bangkok: Legal and Policy Frameworks, Livelihood Challenges and Collective Responses, WIEGO LAW & INFORMALITY PROJECT,
1 4.2 Quản lý kinh doanh hàng rong tại Singapore
Quản lý người bán hàng rong tại Singapore theo Luật Sức khoẻ Môi trường
Theo Luật Sức khỏe Môi trường 1987, người bán hàng rong phải có giấy phép kinh doanh để hoạt động tại các địa điểm như đường phố, chợ và trung tâm ẩm thực Giấy phép này được cấp bởi Cơ quan Môi trường Quốc gia (NEA).
Tại Singapore, hoạt động bán hàng rong mà không có giấy phép của NEA là vi phạm pháp luật, theo Mục 41A của Luật Sức khỏe Môi trường Cộng đồng Người vi phạm có thể bị phạt lên tới 5.000 đô la Singapore (hơn 82 triệu đồng), và nếu tái phạm, mức phạt có thể lên đến 10.000 đô la Singapore (164 triệu đồng) hoặc phạt tù không quá ba tháng, hoặc cả hai hình thức NEA chịu trách nhiệm quy định và quản lý các trung tâm bán lẻ (hawker center).
Phòng quản lý hàng rong của NEA đảm nhận việc xây dựng, thực hiện và quản lý chính sách cho người bán hàng rong, bao gồm cả việc quản lý thuê và nâng cấp các trung tâm bán hàng Mỗi trung tâm bán lẻ đều có một hiệp hội đại diện cho người bán hàng rong, và NEA duy trì đối thoại thường xuyên với các hiệp hội này để giải quyết các vấn đề liên quan đến trung tâm của họ.
1.4.3 Kinh nghiệm quản lý người bán hàng rong ở Đài Loan, Hồng Kong (Trung Quốc)
Chính sách hàng rong ở thành phố Đài Bắc được điều chỉnh bởi Quy định quản trị hàng rong tại thành phố Đài Bắc (Regulations Governing Hawkers in
26 Xem toàn văn củ a Environmental Public Health Act 1987 tại https://sso.agc.gov.sg/Act/EPHA1987
Thành phố Đài Bắc đã ban hành quy định về quy trình cấp phép cho người bán hàng rong, bao gồm các điều kiện thu hồi giấy phép và vai trò của các cơ quan thực thi Để quản lý hiệu quả hoạt động của người bán hàng rong, chính quyền đã quyết định thành lập các hiệp hội buôn bán hàng rong tại các khu vực tạm thời Chính quyền nhận thức rằng việc xóa bỏ hoàn toàn hàng rong là không khả thi, do đó, việc quản lý hàng rong thông qua các hiệp hội này là cần thiết để đảm bảo trật tự và an toàn trong khu vực.
Chính quyền thành phố đã giao việc quản lý hàng rong cho các hiệp hội, nhằm giảm bớt sự phức tạp trong việc đối phó với từng người bán Để giải quyết vấn đề này một cách hiệu quả, báo cáo năm 2011 khuyến nghị chính quyền thành phố Đài Bắc nên phân bổ lại các quầy hàng cho những người bán rong không có giấy phép tại các khu vực tạm thời Cần thiết phải trao quyền cho các hiệp hội tự quản, giúp họ thực hiện chức năng giám sát và kiểm soát giữa các thành viên Tại Hong Kong, từ những năm 1970, chính quyền đã cấp phép cho người bán hàng rong, yêu cầu họ phải hoạt động trong các chợ hàng rong hoặc chợ công cộng Tuy nhiên, việc sắp xếp lại người bán rong vào các chợ không phải lúc nào cũng thành công do khó khăn trong việc tìm vị trí phù hợp Do đó, chính quyền đã áp dụng cách tiếp cận thực tế hơn để giải quyết các vấn đề này Để cải thiện tình hình hàng rong trên đường phố, cần kiểm soát và dần dần hợp pháp hóa một số người bán, cho phép họ hoạt động với các mức phân bổ hợp lý.
27 Xem toàn văn của Regulations Governing Hawkers in Taipei City tại https://law.moj.gov.tw/ENG/LawClass/LawAll.aspx?pcode=J0080027
Bài viết "Transnational Dynamics Amid Poor Regulations: Taiwan’s Asbestos Ban Actions and Experiences" của Harry Yi-Jui Wu và các đồng tác giả nêu rõ những thách thức trong việc quản lý hàng rong ở Đài Loan Mặc dù các hoạt động cưỡng chế đã kiểm soát tình trạng hàng rong trái phép, nhưng sự thay đổi trong thói quen mua sắm của người dân và sự cạnh tranh gia tăng từ các cửa hàng bán lẻ đã dẫn đến sự sụt giảm số lượng người bán hàng rong có giấy phép Các chủ sở hữu giấy phép phải có mặt trực tiếp tại quầy hàng trong giờ hoạt động, tuy nhiên, họ có thể chỉ định trợ lý để hỗ trợ và cần đăng ký với cơ quan quản lý Trong trường hợp chủ sở hữu giấy phép vắng mặt vì lý do sức khỏe hoặc đi ra ngoài Hong Kong, họ có thể nộp đơn chỉ định người phó để vận hành gian hàng trong thời gian đó.
Các thành phố đều thừa nhận sự hiện diện của hàng rong như một phần không thể thiếu trong đời sống đô thị Vấn đề then chốt là đảm bảo các hoạt động này tuân thủ đúng luật pháp và quy định của nhà nước TP.HCM có thể áp dụng một số giải pháp hiệu quả để quản lý hàng rong, từ đó tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh và bảo vệ quyền lợi của cả người bán lẫn người tiêu dùng.
- Cấp giấy phép cho người bán hàng rong
- Quy hoạch các khu vực bán hàng rong
- Xây dựng các chợ/trung tâm bán hàng rong
- Quy định thời gian hoạt động của hàng rong trên đường phố hoặc trong các khu vực chỉ định.
- Xác định chỉ tiêu diện tích cho quầy hàng rong
- Kiểm soát, tập huấn về vệ sinh môi trường, an toàn vệ sinh thực phẩm, phòng cháy chữa cháy
29 “ Regulatory department of street food vending in Hong Kong ” , http://sh- streetfood.org/regulatory-department-of-street-food-vending-in-hong-kong/
Từ việc nghiên cứu các vấn đề lý luận về quản lý kinh doanh hàng rong, tác giảcó một số kết luận sau đây.
Theo Nghị định số 39/2007/NĐ-CP, tác giả đưa ra định nghĩa mới về kinh doanh hàng rong, từ đó làm cơ sở cho việc nghiên cứu các vấn đề liên quan Định nghĩa này nhấn mạnh những đặc trưng cơ bản của kinh doanh hàng rong, đồng thời so sánh với các hình thức kinh doanh khác, giúp hiểu rõ hơn về lĩnh vực này.
Kinh doanh hàng rong có những tác động đáng kể đến kinh tế xã hội, bao gồm cả tích cực và tiêu cực Những tác động tích cực như tạo ra việc làm, hỗ trợ sinh kế cho nhiều người và thúc đẩy sự phát triển của khu vực kinh doanh phi chính thức Do đó, việc tìm kiếm các phương pháp để phát triển khu vực này là rất cần thiết, nhằm tối ưu hóa lợi ích kinh tế và cải thiện đời sống cho người lao động trong lĩnh vực này.
Bài viết này phân tích các khía cạnh pháp lý liên quan đến quản lý nhà nước đối với kinh doanh hàng rong Điều này tạo cơ sở để đánh giá các quy định pháp luật và thực trạng quản lý kinh doanh hàng rong tại thành phố Hồ Chí Minh trong chương 2.
THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN KINH DOANH HÀNG RONG TẠI THÀNH PHỐ H Ồ CHÍ MINH
Khái quát về l ị ch s ử phát triể n ho ạt độ ng kinh doanh hàng rong tại thành phố
2.1.1 Khái quát về lịch sử phát triển kinh tế hàng rong tại thành phố Hồ Chí Minh
Dân tộc Việt Nam không chỉ tự hào về nghề nông mà còn về lịch sử giao thương lâu đời, với các di chỉ khảo cổ tại Óc Eo, Hội An, Vân Đồn cho thấy sự hiện diện của đồng tiền cổ và vật dụng bằng đồng từ Châu Âu Điều này chứng tỏ việc giao lưu buôn bán với nhiều quốc gia đã diễn ra từ rất sớm Các trung tâm thương mại cổ như Phố Hiến, Vân Đồn, Hội An, Thăng Long cũng khẳng định điều đó Tuy nhiên, do xã hội trọng nông ức thương và chính sách bế quan tỏa cảng, nền thương mại không phát triển rực rỡ, dẫn đến một nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp và tự cung tự cấp.
Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, tài chính, chính trị, văn hóa và xã hội quan trọng của cả nước, đặc biệt trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, bao gồm các tỉnh như Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa Vũng Tàu và Bình Phước.
Hồ Chí Minh thu hút một lượng lớn lao động nhập cư, trong đó nhiều người tham gia vào khu vực kinh tế phi chính thức, đặc biệt là kinh doanh hàng rong Những đặc điểm tự nhiên và xã hội của thành phố đã góp phần gia tăng số lượng lao động nhập cư, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh hàng rong tại đây.
Từ những năm của thế kỉ 17, TP Hồ Chí Minh vẫn còn là khu rừng rậm hoang
Kinh doanh hàng rong ở thành phố Hồ Chí Minh đã hình thành và phát triển từ những ngày đầu lịch sử của thành phố, bắt nguồn từ các hoạt động thương mại sôi nổi tại khu vực này Năm 1623, Chúa Nguyễn đã yêu cầu Chey Chettha II cho lập đồn thu thuế, dẫn đến việc hình thành các trung tâm thương mại tấp nập Trong giai đoạn đầu, kinh doanh vỉa hè chủ yếu thuộc về người dân bản địa và người Hoa, với quy mô nhỏ như gánh hàng lặt vặt Tuy nhiên, ít có ghi chép về tình hình kinh doanh của họ cũng như chính sách của chính quyền địa phương đối với hoạt động này.
Kể từ khi đổi mới vào năm 1986, nhà nước Việt Nam đã thực hiện chính sách mở cửa và đổi mới, thúc đẩy nền kinh tế phát triển theo quy luật thị trường Điều này đã dẫn đến việc gia tăng nguồn vốn đầu tư vào trong nước, cùng với sự đa dạng hóa các hình thức và loại hình kinh doanh, mang lại nhiều cơ hội việc làm cho người dân Tuy nhiên, sự thay đổi này cũng đặt ra nhiều thách thức cho chính quyền trong công tác quản lý.
Trong nền kinh tế thị trường, sự tồn tại của quy luật cạnh tranh là điều cần thiết để đảm bảo sự phát triển mạnh mẽ và bền vững của các hoạt động kinh doanh Quy luật này không chỉ ảnh hưởng đến các doanh nghiệp lớn mà còn tác động đến những người kinh doanh hàng rong và vỉa hè, khẳng định rằng mọi lĩnh vực đều phải tuân theo nguyên tắc cạnh tranh để tồn tại và phát triển.
31 “Lịch sử hình thành vùng đất hoang sơ”, http://tphcm.chinhphu.vn/lich-su-hinh-thanh-vung-dat- hoang-so-201502010227241250
Nghiên cứu của Nguyễn Ngọc Chân (2015) chỉ ra rằng, trong bối cảnh nhiều người có học vấn thấp gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm, tình trạng thất nghiệp gia tăng tại thành phố Hồ Chí Minh Sự phát triển kinh tế và gia tăng dân số đô thị đã dẫn đến sự gia tăng lực lượng lao động nhập cư, trong khi số lượng việc làm không theo kịp Những yếu tố này đã thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động kinh doanh hàng rong trên vỉa hè, đặc biệt tại Quận 10.
Thành phố Hồ Chí Minh có diện tích 2.095,239 km2, tiếp giáp với các tỉnh Đồng Nai, Bình Dương và Bình Phước Nằm ở trung tâm Nam Bộ, thành phố sở hữu vị trí địa lý thuận lợi với mạng lưới giao thông đường thủy và đường bộ phát triển, kết nối dễ dàng với các tỉnh và quốc gia trong khu vực Địa hình đa dạng và khí hậu ôn hòa, với hai mùa rõ rệt, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế - xã hội Mặc dù thành phố gặp phải tình trạng ngập úng do triều cường, nỗ lực cải thiện cơ sở hạ tầng trong những năm gần đây đã giúp giảm thiểu vấn đề này, không ảnh hưởng lớn đến đời sống kinh tế - xã hội.
Hệ thống hạ tầng giao thông của thành phố Hồ Chí Minh ngày càng phát triển đồng bộ với các loại hình như đường sắt, đường bộ, đường thủy, đường hàng không và đường ống Mỗi năm, thành phố vận chuyển hàng trăm triệu tấn hàng hóa và hành khách qua mạng lưới giao thông này Bên cạnh đó, thành phố còn sở hữu hệ thống thông tin liên lạc hiện đại hàng đầu cả nước.
33 “Thành phố Hồ Chí Minh nằm ở đâu?”, http://www.hochiminhcity.gov.vn/thongtinthanhpho/gioithieu/Lists/Posts/Post.aspx?CategoryId=9
Nghiên cứu của Nguyễn Ngọc Chân (2015) về hiệu quả kinh doanh của hoạt động hàng rong cố định trên vỉa hè tại Quận 10, TP Hồ Chí Minh, đã chỉ ra những đặc điểm nổi bật và thách thức mà các doanh nghiệp này phải đối mặt Bài khóa luận cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách thức hoạt động và sự đóng góp của hàng rong vào nền kinh tế địa phương, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý và quy hoạch không gian công cộng để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh này.
Trong những năm gần đây, TP Hồ Chí Minh đã ghi nhận tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, với GDP năm 2014 tăng 9,5% so với năm trước, trong khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) chỉ đạt 1,65%, giảm 3,55% so với năm 2013 Sự phát triển kinh tế của thành phố đang dần ổn định, với cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực, tăng tỷ trọng thương mại, dịch vụ và công nghiệp, trong khi tỷ trọng công nghiệp giảm Khu vực dịch vụ năm 2014 đã đóng góp 59,5% GDP, trong khi công nghiệp và xây dựng chiếm 39,4%, và nông lâm thủy sản chỉ chiếm 1% GDP TP Hồ Chí Minh cũng đóng góp 23% GDP và 27% thu ngân sách của cả nước, với chỉ tiêu tăng trưởng đạt 8,3%/năm.
Năng suất lao động tại TP Hồ Chí Minh cao gấp 2,7 lần so với cả nước, với 11/13 chỉ tiêu đạt và vượt kế hoạch Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố lần thứ X, nhiệm kỳ 2015-2020 Thành phố đã thu hút được lượng vốn đầu tư nước ngoài lớn nhất cả nước, với tổng vốn FDI cấp mới và tăng vốn đạt 2,85 tỷ USD, chiếm 20,8% tổng vốn đầu tư trong 10 tháng năm 2014 Đến năm 2018, ước tính các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài đã giải ngân được 19,1 tỷ USD, tăng 9,1% so với cùng kỳ năm 2017.
35 “TP.HCM: GDP năm 2014 ước tăng 9,5%”, https://ndh.vn/vi-mo/tp-hcm-gdp-nam-2014-uoc- tang-9-5-1107161.html
Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục khẳng định vai trò là đầu tàu kinh tế của cả nước, với những chính sách phát triển mạnh mẽ và sự thu hút đầu tư đáng kể Sự phát triển này không chỉ góp phần vào tăng trưởng kinh tế mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân Các dự án hạ tầng và công nghệ mới đang được triển khai, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và thúc đẩy sự đổi mới sáng tạo trong khu vực.
37 “Tình hình Đầu tư nước ngoài 10 tháng năm 2014”, https://dautunuocngoai.gov.vn/tinbai/1839/Tinh-hinh-Dau-tu-nuoc-ngoai-10-thang-nam-2014
38 “Tình hình Đầu tư nước ngoài năm 2018”, https://dautunuocngoai.gov.vn/tinbai/6110/Tinh-hinh- thu-hut-Dau-tu-nuoc-ngoai-nam-2018
Thành phố Hồ Chí Minh, với những đặc điểm nổi bật, đã trở thành điểm đến hấp dẫn cho lực lượng lao động từ khắp nơi trong nước và quốc tế Sự thu hút này đã góp phần làm cho dân số thành phố lên tới khoảng 13 triệu người, bao gồm cả cư dân có hộ khẩu và người lao động nhập cư, khiến đây trở thành thành phố đông dân nhất Việt Nam.
Năm 2019, mức độ gia tăng dân số tại thành phố Hồ Chí Minh đạt khoảng 2,5% mỗi năm, với phần lớn dân số tập trung ở các quận nội thành Sự gia tăng này đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của kinh doanh hàng rong trong khu vực.
Th ự c tr ạ ng pháp luậ t v ề kinh doanh hàng rong và các quy định liên quan củ a thành phố H ồ Chí Minh
Kinh doanh hàng rong không chỉ gây mất mỹ quan cho thành phố mà còn ảnh hưởng đến an toàn giao thông Nhiều người bán hàng rong tập trung tại các khu vực trung tâm, tạo ra cảnh nhếch nhác và ùn tắc giao thông do xe bán hàng và gánh hàng Những người bán hàng rong cố định lấn chiếm vỉa hè và lòng đường, khiến người đi bộ phải di chuyển dưới lòng đường, gây nguy hiểm cho cả họ và các phương tiện giao thông Các khu vực như công viên 30/4, công viên 23/9 và công viên Lê Thị Riêng thường là nơi tụ tập của nhiều người bán hàng rong, đặc biệt vào giờ cao điểm, dẫn đến tình trạng ăn uống và xả rác bừa bãi.
2.2 Thực trạng pháp luật về quản lý kinh doanh hàng rong và các quy định liên quan của thành phố HồChí Minh
2.2.1 Nội dung pháp luật về kinh doanh hàng rong và các quy định liên quan của Thành phố Hồ Chí Minh
Hoạt động kinh doanh vỉa hè có ảnh hưởng sâu rộng đến sự phát triển kinh tế - xã hội, mang lại cả tác động tích cực và tiêu cực Tại các thành phố, việc này không chỉ tạo ra cơ hội việc làm mà còn góp phần vào sự đa dạng hóa dịch vụ Tuy nhiên, nó cũng gây ra những vấn đề như mất trật tự an toàn giao thông và ô nhiễm môi trường, đòi hỏi cần có sự quản lý hợp lý để phát huy lợi ích và hạn chế tác động tiêu cực.
Hồ Chí Minh đã chứng kiến sự phát triển của nhiều văn bản pháp luật liên quan đến quản lý hoạt động kinh doanh vỉa hè, được xây dựng và ban hành bởi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền Các văn bản này có thể được phân loại thành hai nhóm dựa trên thời gian.
Thứ nhất, giai đoạn trước năm 2001.
Trước năm 2001, Nhà nước đã chú trọng giải quyết vấn đề kinh doanh hàng rong và vỉa hè thông qua việc ban hành các văn bản pháp luật nhằm tăng cường quản lý Nghị định số 36/CP, ban hành ngày 29 tháng 5 năm 1995, yêu cầu giải tỏa lòng đường và vỉa hè bị chiếm dụng, đồng thời quy định việc sử dụng một phần vỉa hè cho kinh doanh trên một số tuyến đường đặc biệt, với điều kiện không ảnh hưởng đến trật tự an toàn giao thông.
Chính phủ đã ban hành Điều lệ trật tự an toàn giao thông đường bộ và đô thị theo Nghị định số 36/CP ngày 29 tháng 5 năm 1995, quy định rằng vỉa hè chỉ được sử dụng cho mục đích giao thông UBND cấp tỉnh có quyền quy định cụ thể về việc sử dụng một phần vỉa hè trên một số tuyến đường đặc biệt để bày bán hàng hóa Các hành vi tụ tập gây ách tắc giao thông trên đường phố và vỉa hè đều bị cấm, đồng thời nghiêm cấm lấn chiếm lòng, lề đường, hè phố để họp chợ, trưng bày, bán hàng hóa và treo biển quảng cáo, cũng như để vật liệu.
Nghị định được ban hành nhằm quản lý hoạt động kinh doanh trên vỉa hè trên toàn quốc, tuy nhiên, nhiều địa phương chưa thực hiện nghiêm túc, dẫn đến tình trạng lấn chiếm lòng lề đường vẫn tiếp diễn Kể từ sau năm 2000, Chính phủ và các cơ quan chức năng đã triển khai nhiều chính sách để giải quyết vấn đề kinh tế hàng rong.
Chỉ thị số 02/2001/CT-UB của UBND TP Hồ Chí Minh ban hành ngày
Ngày 16 tháng 3 năm 2001, thành phố đã triển khai 12 chương trình và công trình trọng điểm giai đoạn 2001 – 2005, cùng với kế hoạch thực hiện “Năm trật tự đô thị” trong năm 2001 Kế hoạch này yêu cầu lập lại trật tự, cấm buôn bán dưới mọi hình thức trên lòng đường và khu vực cầu, bao gồm cả họp chợ, bán hàng rong và xe bán hàng Tiếp theo, vào ngày 20 tháng 6 năm 2001, UBND TP Hồ Chí Minh ban hành Chỉ thị số 13/2001/CT-UB nhằm chấn chỉnh các chợ tự phát và tình trạng lấn chiếm lòng lề đường quanh khu vực chợ.
Bộ Y tế đã ban hành một số quy định quan trọng về vệ sinh an toàn thực phẩm ảnh hưởng đến kinh doanh vỉa hè và hàng rong, bao gồm Quyết định số 41/2005/QĐ-BYT ngày 08/12/2005 và Quyết định số 11/2006/QĐ-BYT Những quy định này yêu cầu các cơ sở sản xuất và kinh doanh thực phẩm có nguy cơ cao phải có Giấy chứng nhận đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm Điều này đặc biệt áp dụng cho mười nhóm thực phẩm có nguy cơ cao, nhằm đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng.
Từ năm 2001, Việt Nam đã tích cực hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu, dẫn đến sự thay đổi mạnh mẽ trong việc xây dựng và ban hành các chính sách, pháp luật liên quan đến kinh doanh, đặc biệt là kinh doanh hàng rong và vỉa hè Quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh vỉa hè đã được quy định cụ thể trong các văn bản pháp luật và các văn bản dưới luật do nhiều cơ quan nhà nước ở trung ương ban hành Đối tượng quản lý bao gồm các hoạt động kinh doanh diễn ra trên vỉa hè, trong khi các cơ quan thuộc bộ máy quản lý nhà nước về đô thị đóng vai trò chủ thể quản lý chính Các căn cứ pháp lý chủ yếu cho hoạt động quản lý kinh doanh vỉa hè được xác định rõ ràng.
Luật Doanh nghiệp năm 2014, Luật Thương mại năm 2005 và các nghị định như Nghị định số 78/2015/NĐ-CP và Nghị định số 39/2007/NĐ-CP quy định chi tiết về hình thức tổ chức kinh doanh và hoạt động thương mại của các chủ thể kinh doanh Những văn bản pháp luật này cũng đề ra các quy định cấm kinh doanh, bao gồm việc doanh nghiệp không được hoạt động nếu không đăng ký theo quy định (Điều 17 Luật Doanh nghiệp năm 2014) Đồng thời, các quy định này xác định rõ những trường hợp kinh doanh vỉa hè và hàng rong không cần phải đăng ký, nhằm đảm bảo tính hợp pháp cho hoạt động kinh doanh.
Luật Giao thông đường bộ năm 2001 quy định rằng lòng đường và hè phố chỉ được sử dụng cho mục đích giao thông, ngoại trừ trường hợp đặc biệt được Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh cho phép, miễn là không ảnh hưởng đến trật tự và an toàn giao thông (khoản 1 Điều 34) Nghị định số 14/2003/NĐ-CP ngày 19/02/2003 đã cho phép Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quy định cụ thể việc sử dụng tạm thời hè phố mà không giới hạn “trường hợp đặc biệt”, đồng thời cấm cho thuê hè phố và lòng đường để kinh doanh dưới mọi hình thức (khoản 3 Điều 29) Trong giai đoạn đầu thực hiện Luật Giao thông đường bộ năm 2001, mức xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này được quy định bởi Nghị định số 15/2003/NĐ-CP.
Chi phí sinh hoạt tại Thành phố Hồ Chí Minh khá thấp, dẫn đến việc các biện pháp xử phạt vi phạm không có hiệu quả răn đe Do đó, Hội đồng nhân dân Thành phố đã tổ chức kỳ họp bất thường và thông qua Nghị quyết số 40/2003/NQ-HĐ ngày 28/3/2003, làm cơ sở cho Uỷ ban nhân dân ban hành Quyết định số 106/2003/QĐ-UB ngày 27/6/2003 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an toàn giao thông Luật giao thông đường bộ năm 2008 tiếp tục kế thừa quy định từ khoản 1 Điều 34 của Luật Giao thông đường bộ năm 2001 Việc sử dụng tạm thời một phần lòng đường và hè phố vào mục đích khác được điều chỉnh bởi Thông tư số 04/2008/TT-BXD của Bộ Xây dựng ban hành ngày 20/02/2008.
Bộ Xây dựng đã hướng dẫn quản lý đường đô thị, và đến năm 2013, Nghị định số 100/2013/NĐ-CP của Chính phủ đã quy định chi tiết về các trường hợp được phép sử dụng tạm thời một phần lòng đường và hè phố Bên cạnh đó, Nghị định số 34/2010/NĐ-CP cũng có liên quan đến vấn đề này.
Vào ngày 02/4/2010, Chính phủ ban hành CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ, sau đó được sửa đổi, bổ sung theo Nghị định số 71/2012/NĐ-CP Đồng thời, Nghị quyết số 32/2007/NĐ-CP ngày 29/06/2007 cũng được thông qua nhằm đưa ra các giải pháp cấp bách để kiềm chế tai nạn giao thông và ùn tắc giao thông.
Theo Khoản 3, Điều 8 của Luật Giao thông đường bộ, hành vi sử dụng lòng đường, lề đường, hè phố trái phép bị nghiêm cấm, trong đó bán hàng rong được xem là hành vi vi phạm Điều này nhằm đảm bảo trật tự và an toàn giao thông, và sẽ bị xử phạt hành chính theo Nghị định 100/2019/NĐ-CP Các văn bản pháp lý này thiết lập khung quy định về trật tự an toàn giao thông, xác định rõ khu vực vỉa hè, lòng lề đường và khu vực công cộng cho hoạt động kinh doanh Đặc biệt, chế tài xử phạt đối với hành vi vi phạm các quy định này rất nghiêm ngặt, ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh trong các khu vực chịu sự điều chỉnh của Luật.
Th ự c tr ạ ng qu ản lý kinh doanh hàng rongtrên địa bàn T hành phố H ồ Chí Minh
Chính quyền thành phố Hồ Chí Minh và các quận, huyện đã thực hiện nghiêm túc các quy định pháp luật, góp phần hạn chế tình trạng bán hàng rong trên nhiều tuyến đường và khu phố Bên cạnh đó, việc tăng cường kiểm tra an toàn vệ sinh thực phẩm đã nâng cao chất lượng hàng hóa, thực phẩm và đồ uống, đặc biệt là đối với những người bán hàng có địa điểm cố định được cấp giấy chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm.
Việc triển khai thí điểm tập kết các khu vực bán hàng rong tại Quận 1 đã tạo ra môi trường kinh doanh an toàn và trật tự hơn, giảm thiểu tình trạng chèo kéo và quấy rối khách hàng, đồng thời hạn chế tai nạn giao thông Đề án "Quy hoạch nơi bán hàng rong tại Quận 1" được thực hiện lần đầu vào năm 2006 thể hiện nỗ lực tích cực trong việc quản lý kinh doanh hàng rong và công nhận vai trò của khu vực kinh tế phi chính thức Đến cuối tháng 8/2017, UBND Quận đã khai trương phố ẩm thực đầu tiên trên đường Nguyễn Văn, đánh dấu bước tiến mới trong việc phát triển hình thức kinh doanh này.
Chiêm thuộc phường Bến Nghé và phố ẩm thực tại Công viên Bách Tùng Diệp đã được khai trương, tạo ra hai khu ẩm thực tại Quận 1 nhằm hạn chế tình trạng lấn chiếm vỉa hè Chính quyền địa phương cũng đã kẻ vạch sơn trên một số tuyến đường, như tại đường Tôn Thất Đạm với vỉa hè rộng hơn 6m, để dành khoảng 3m cho việc đậu xe của người dân Các hộ gia đình đã chấp hành để xe đúng quy định, giúp vỉa hè thông thoáng và tạo điều kiện thuận lợi cho người đi bộ.
UBND TP Hồ Chí Minh đã phê duyệt kế hoạch triển khai các Đề án thí điểm tổ chức Chợ phiên cuối tuần và Khu ẩm thực tại Quận 1 Đặc biệt, mô hình Chợ phiên cuối tuần sẽ được tổ chức tại Công viên cảng Bạch Đằng, với yêu cầu hoạt động kinh doanh phải đảm bảo các tiêu chí nhất định.
Quy hoạch vỉa hè cho kinh doanh và bán hàng rong cần đảm bảo tính văn minh, hấp dẫn và an toàn vệ sinh thực phẩm, đồng thời không ảnh hưởng đến giao thông và cuộc sống của người dân cũng như du khách Chợ phiên sẽ ưu tiên sản phẩm do doanh nghiệp Việt Nam sản xuất, góp phần vào Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” Mô hình khu ẩm thực thí điểm sẽ hoạt động từ 6 giờ đến 9 giờ và từ 11 giờ đến 14 giờ trong năm 2017.
Từ 13 giờ hàng ngày, tuyến đường Nguyễn Văn Hiêm tại khu công viên Bách Tùng Diệp, Quận 1 sẽ triển khai hoạt động bán buôn theo quy hoạch của UBND TP Hồ Chí Minh Sở Du lịch sẽ chủ trì phối hợp cùng các cơ quan như UBND Quận 1, Sở Văn hóa và Thể thao, và Sở Giao thông Vận tải để xây dựng Đề án Phố đi bộ Đề Thám Đề án này nhằm đảm bảo an toàn trật tự và vệ sinh môi trường, đồng thời hướng tới việc phát triển Phố đi bộ Đề Thám thành một không gian nghệ thuật độc đáo, phục vụ khách du lịch trong và ngoài nước, cũng như tạo điều kiện cho người dân phát triển kinh doanh hợp pháp và bền vững.
Cùng với thí điểm mô hình kinh doanh mới, các quận, huyện trên địa bàn TP
Hồ Chí Minh đang phát triển nhiều tuyến đường để hình thành khu phố hàng rong, ẩm thực và thời trang Tại Quận 8, gần 1.000 quầy sạp tại các chợ truyền thống vẫn còn trống, tạo cơ hội cho người buôn bán hàng rong và chợ tạm tự phát Kế hoạch này sẽ được thực hiện dựa trên ý kiến và nguyện vọng của người dân Đồng thời, UBND Quận 2 đang xem xét khu đất khoảng 10.000 m2 tại phường An Phú để xây dựng chợ, nhằm bố trí cho người buôn bán hàng rong và chợ tạm, đồng thời giải quyết tình trạng lấn chiếm lòng đường và vỉa hè.
Nghiên cứu của Nguyễn Mai Anh (2017) về quản lý và sử dụng vỉa hè tại thành phố Hồ Chí Minh đã chỉ ra thực trạng và đề xuất giải pháp hiệu quả để cải thiện tình hình Báo cáo từ Viện nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý không gian công cộng này nhằm nâng cao chất lượng sống cho cư dân.
2.3.2 Những hạn chế còn tồn tại
Thứ nhất, việc thực hiện quản lý đối với kinh doanh hàng rong còn chưa đảm bảo tính thống nhất
Chính quyền các quận, huyện tại thành phố Hồ Chí Minh đang áp dụng những biện pháp quản lý khác nhau đối với hoạt động kinh doanh hàng rong và vỉa hè.
Quận 1 tiến hành thí điểm khoanh vùng khu vực bán hàng rong tập trung, trong khi đó nhiều quận huyện khác thì không có cơ chế này Điều này ít nhiều tác động đến số lượng người tham gia bán hàng rong ngày tập trung về Quận 1, khu vực buôn bán tại đây ngày càng được mở rộng và tăng lên nhanh chóng Còn ở nhiều địa điểm khác thì phát sinh nhiều điểm nóng tự phát về bán hàng rong, trừ những nơi nào có lực lượng chức năng đô thị đi kiểm tra, còn lại nhiều khu vực khác thì việc kinh doanh hàng rong, vỉa hè diễn ra công khai, nhếch nhác.
Các quận, huyện đã thực hiện việc cấm kinh doanh hàng rong trên vỉa hè và lòng lề đường, nhưng chưa có chính sách hỗ trợ cho người bán hàng rong để tạo ra khu vực kinh doanh tập trung Điều này dẫn đến việc tăng cường xử phạt mà không nâng cao ý thức tự giác chấp hành của họ Khi chính quyền tìm cách hạn chế hoạt động của người bán hàng rong, ý thức chống đối càng gia tăng vì ảnh hưởng đến thu nhập của họ Hầu hết người bán hàng rong đều tìm cách né tránh lực lượng chức năng, di chuyển từ chỗ này sang chỗ khác, luôn trong tình trạng cảnh giác để tiếp tục kinh doanh.
Thứ hai, thiếu một cơ quan chuyên trách trong việc thực hiện các nội dung về quản lý hàng rong ở mỗi địa phương
Hiện nay, các cơ quan quản lý đầu tư và kinh doanh của thành phố và các quận/huyện chưa có đơn vị chuyên trách để xây dựng và thực hiện chính sách đối với kinh doanh hàng rong Điều này dẫn đến tình trạng quản lý chung, thiếu sự điều tra và tìm hiểu cụ thể về kinh doanh hàng rong, từ đó không tìm ra giải pháp phù hợp với đặc thù từng địa phương Hơn nữa, việc áp dụng quy phạm pháp luật và các mức xử phạt không đồng nhất khiến việc phân biệt giữa các đối tượng cụ thể trở nên khó khăn, cho thấy sự hạn chế trong việc xác định đối tượng quản lý và năng lực quản lý chưa được cải thiện.
Việc quản lý kinh doanh hàng rong tại TP HCM hiện nay gặp khó khăn do chưa có cơ quan chuyên biệt phụ trách, dẫn đến việc kiểm tra và xử lý vi phạm phụ thuộc vào các cơ quan khác, chủ yếu là các Đội quản lý trật tự đô thị quận, huyện Các hình thức quản lý bao gồm kiểm tra, xử phạt và tuyên truyền Mặc dù tỷ lệ cửa hàng tuân thủ quy định về vạch kẻ tương đối cao, nhưng tình trạng lấn chiếm vỉa hè vẫn diễn ra sau mỗi đợt kiểm tra Theo Quyết định số 74/2008/QĐ-UBND, các tuyến đường có vỉa hè rộng ≥ 3m được kẻ vạch phân chia không gian, nhưng một số quận vẫn cho phép kẻ vạch trên các tuyến đường chỉ có vỉa hè rộng 2,5m Theo Quyết định số 669/QĐ-UBND, chỉ có 13 tuyến đường thuộc Quận 5 và Quận 6 được phép kinh doanh dịch vụ, nhưng một số quận vẫn cho phép hoạt động này diễn ra trên các tuyến đường có vỉa hè rộng, trong phạm vi giới hạn bởi vạch kẻ.
Chủ trương sắp xếp lại kinh doanh trên các tuyến đường có vỉa hè rộng nhằm tạo điều kiện cho người dân mưu sinh và giải quyết việc làm, đồng thời đảm bảo lối đi cho người đi bộ Khảo sát cho thấy chỉ có một tỷ lệ nhỏ người dùng biết trước về các đợt kiểm tra, với 1,2% cửa hàng và 2% hàng rong cố định nắm thông tin này Ngoài ra, 1,9% cửa hàng và 3% hàng rong cố định đã trả tiền cho Đội quản lý trật tự đô thị Một số người bán hàng rong phải trả phí sử dụng vỉa hè cao hơn do họ thuê vỉa hè từ chủ nhà mặt tiền.
Các Đội quản lý trật tự đô thị đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm thiếu hụt nhân sự và chế độ lương không đủ sống cho cộng tác viên Điều này dẫn đến nguy cơ tiêu cực trong công tác quản lý Việc xử phạt các hành vi lấn chiếm vỉa hè, đặc biệt là đối với hàng rong, gặp khó khăn do tình trạng mưu sinh của người dân Khi bị xử lý, nhiều người thường phản kháng và tấn công lực lượng thực thi Quy trình xử lý vi phạm còn phức tạp và nhiều quận huyện thiếu cơ sở vật chất, kho chứa phương tiện vi phạm Hiện tại, việc kiểm tra và giám sát phụ thuộc vào lực lượng công an, giúp giảm thiểu sự chống đối từ người vi phạm Tình hình này yêu cầu thành phố cần có các chính sách mới nhằm hỗ trợ các Đội quản lý trật tự đô thị, nâng cao hiệu quả công tác quản lý trong tương lai.