TIỂU LUẬN CHỦ NGHĨA xã hội KHOA học đề tài vấn đề gia đình và việc phòng, chống bạo lực gia đình ở việt nam hiện nay

Ở nước ta hiện nay, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã rất chú trọng đến công tác phòng, chống bạo lực gia đình và đã ban hành nhiều đạo luật trực tiếp và gián tiếp như Hiến phá

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

□&□ TIỂU LUẬN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

bạo lực gia đình ở Việt Nam hiện nay

Tp.HCM, ngày 5/1/2022

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, em xin được phép gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến Trường Đại học Công Nghệ Thông Tin đã cho chúng em được tiếp cận bộ môn “Chủ nghĩa xã hội khoa học” qua đó mà chúng em được học hỏi rất nhiều kiến thức bổ ích

Tiếp theo đó, em mong muốn được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến cô Đặng Kiều Diễm, thời gian qua cô đã rất nhiệt tình chỉ dạy và luôn cố gắng truyền đạt những tinh hoa cô mang theo trong suốt hành trình dạy học của mình để truyền lại trọn vẹn những kiến thức, kỹ năng cho chúng em Những kiến thức cô chia sẻ chính là cơ sở, là nền tảng quan trọng để

em có thể tiến hành nghiên cứu và thực hiện bài tiểu luận Những lời giảng dạy đầy cảm hứng và đầy nhiệt huyết của cô đã tiếp theo động lực, hứng khởi, đam mê cho nhóm theo học về bộ môn này Em chân thành cảm ơn cô rất nhiều

Với vốn kiến thức còn nhiều hạn chế, chưa thật sự sâu rộng, bài tiểu luận này của em có thể không thể tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong nhận được những lời góp ý quý báu từ cô để có thể hoàn thiện hơn bài tiểu luận của mình, góp phần tích lũy và nâng cao vốn kiến thức

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

PHẦN NỘI DUNG 2

1 Đặc điểm gia đình ở Việt Nam hiện nay 2

1.1 Khái niệm gia đình 2

1.2 Đặc điểm của gia đình Việt Nam hiện nay 3

2 Vai trò của việc phòng, chống bạo lực gia đình ở Việt Nam hiện nay 4

2.1 Bạo lực là gì 4

2.2 Bạo lực gia đình 4

2.3 Vai trò của việc phòng, chống bạo lực gia đình ở Việt Nam hiện nay 6

3 Đề xuất giải pháp nâng cao vai trò của việc phòng, chống bạo lực gia đình ở Việt Nam hiện nay 11

KẾT LUẬN 13

TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong các tác phẩm văn học, đạo đức, triết học và đạo đức của các tôn giáo khác nhau, gia đình được xem là nền tảng của xã hội Đối với mỗi cá nhân, gia đình

là môi trường xã hội đầu tiên mà con người tiếp xúc, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục và trưởng thành Có thể nói gia đình là chuyện của mọi dân tộc, mọi thời đại Đặc biệt trong những năm gần đây, vấn đề gia đình trở thành tâm điểm chú ý của mọi người Và xoay quanh chủ đề này là vấn đề bạo lực gia đình

Bạo lực gia đình đang là vấn đề nhức nhối của xã hội, gây nhức nhối cho nhân loại, để lại nhiều hậu quả nặng nề cho con người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em Ở nước ta hiện nay, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã rất chú trọng đến công tác phòng, chống bạo lực gia đình và đã ban hành nhiều đạo luật trực tiếp và gián tiếp như Hiến pháp, Luật hôn nhân và luật hôn nhân Cá nhân và gia đình, luật bảo vệ, chăm sóc

và giáo dục trẻ em, Bộ luật dân sự, và đặc biệt là luật phòng, chống bạo lực gia đình

2007 Những văn bản này đã tạo ra nhiều chuyển biến tích cực trong đời sống xã hội trong lĩnh vực gia đình phòng, chống bạo lực Nhưng đánh giá một cách khách quan, các chuẩn mực pháp luật này vẫn chưa thực sự đi vào cuộc sống, sự quan tâm và hiểu biết về lĩnh vực này chưa được sâu sắc, tình trạng bạo lực gia đình chưa có nhiều chuyển biến và chưa có chuyển biến tích cực Hơn nữa, hiện nay, bạo lực xã hội ngày càng trở thành chủ

đề, hiện tượng đáng quan tâm, ảnh hưởng đến xã hội vô cùng nghiêm trọng và để lại nhiều hậu quả đau thương cho những ai là nạn nhân của vấn nạn nêu trên

Xây dựng gia đình hạnh phúc thực sự cần thiết đối với mỗi người, hạnh phúc gia đình sẽ tạo điều kiện cho con người phát triển hài hòa về tâm lý và thể chất, phát huy tiềm năng đóng góp cho xã hội Vì vậy, em đã chọn đề tài “Vấn đề gia đình và phòng, chống bạo lực gia đình ở Việt Nam hiện nay” để làm rõ vấn đề gia đình và phòng, chống bạo lực gia đình ở Việt Nam hiện nay

PHẦN NỘI DUNG

1 Đặc điểm gia đình ở Việt Nam hiện nay

1.1 Khái niệm gia đình

Gia đinh la môṭcông ̣ đồng ngươi đặc biêt,̣ có vai trò quyết định đến sư tồn tại và phát triên cua xã hôị C.Mác va Ph.Ăngghen, khi đê câp ̣ đến gia đinh đa cho rằng:

“Quan hê ̣thư ba tham dư ngay từ đầu vào quá trình phát triên lịch sư: hàng ngày tái tạo ra đơi sông cua bản thân minh, con ngươi băt đầu tạo ra những ngươi khác, sinh sôi, nảy nở - đo la quan hê ̣giữa chồng và vợ, cha mẹ va con cái”1, đo la gia đinh Cơ

sở hinh thanh gia đinh la hai môi quan hê ̣cơ bản, quan hê ̣hôn nhân (vợ và chồng) và quan hê ̣ huyết thông (cha mẹ va con cái…) Những môi quan hê ̣này tồn tại trong sư găn bó, liên kết, ràng buôc ̣ và phu thuôc ̣ lân nhau, bởi nghia vu, quyên lợi và trách nhiêṃ cua mỗi ngươi, được quy định bằng pháp lý hoặc đạo lý

Quan hê ̣hôn nhân la cơ sở, nên tảng hình thành nên các môi quan hê ̣khác trong gia đinh, la cơ sở pháp lý cho sư tồn tại cua mỗi gia đinh Quan hê ̣huyết thông là quan hê ̣giữa những ngươi cùng môṭdòng máu, nảy sinh từ quan hê ̣hôn nhân Đây la môi quan hê ̣tư nhiên, là yếu tô mạnh mẽ nhất găn kết các thanh viên trong gia đinh vơi nhau

Trong gia đinh, ngoai hai môi quan hê ̣cơ bản là quan hê ̣giữa vợ và chồng, quan hê

̣giữa cha mẹ vơi con cái, còn có các môi quan hê ̣khác, quan hê ̣giữa ông bà vơi cháu chăt, giữa anh chị em vơi nhau, giữa cô, dì, chú bác vơi cháu v.v… Ngày nay, ở Viêṭ Nam cũng như trên thế giơi còn thừa nhâṇ quan hê ̣cha mẹ nuôi (ngươi đơ đầu) vơi con nuôi (được công nhâṇ bằng thu tuc pháp lý) trong quan hê ̣gia đinh Du hinh thành từ hình thưc nao, trong gia đinh tất yếu nảy sinh quan hê ̣nuôi dương, đo la sư quan tâm chăm soc nuôi dương giữa các thanh viên trong gia đinh cả vê vâṭchất và tinh thần Các

1 C Mác và Ph Ăngghen (1995), Toàn tập, t.3, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr 41

quan hê ̣này có môi liên hê ̣chặt chẽ vơi nhau và biến đôi, phát triên phu thuôc ̣ vao trinh đô ̣phát triên kinh tế và thê chế chính trị-xã hôị

Vậy gia đình là một hình thức cộng đồ̀ng xã hội đặc biệt, được hình thành, duy trì và củng cố chủ yếu dựa trên cơ sở hôn nhân và huyết thống, cùng với nhưng quy định về quyền và nghĩa vu của các thành viên trong gia đinh

1.2 Đặc điểm của gia đình Việt Nam hiện nay

Qua nhiều thế hệ, gia đình Việt Nam đã hình thành và phát triển với những chuẩn mực đạo đức tốt đẹp Những truyền thống quý báu như lòng yêu nước, yêu quê hương đất nước, kính yêu người cao tuổi, yêu trẻ, biết ơn, trung thành, cần cù, sáng tạo trong công việc, kiên cường bất khuất vượt qua mọi khó khăn thử thách đã được gia đình ghi nhận Việt Nam ta đã gìn giữ, vun đắp và phát huy trong suốt lịch

sử dựng nước và giữ nước Qua nhiều năm, cấu trúc và các mối quan hệ trong gia đình đã thay đổi, nhưng các chức năng cơ bản của gia đình vẫn được giữ nguyên

Chủ tịch Hồ̀ Chí Minh khẳng định: “Nhiều gia đình cộng lại mới tạo thành xã hội, gia đình tốt làm nên xã hội tốt, xã hội tốt làm nên gia đình tốt hơn Cốt lõi của

xã hội là gia đình ” Tư tưởng Hồ̀ Chí Minh đã được Đảng và Nhà nước ta thể hiện đầy đủ trong các nghị quyết đại hội Đảng và trong các luật có liên quan, có nội dung củng cố vị trí, vai trò và chức năng của gia đình

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực nêu trên, gia đình ở nước ta hiện nay cũng bộc lộ một số hạn chế cần khắc phục như: Mặt trái của cơ chế thị trường đã tác động xấu đến đạo đức Tệ nạn “tấn công” gia đình, ảnh hưởng lớn đến lối sống, sự hình thành nhân cách và các mối quan hệ trong gia đình; quan hệ vợ chồ̀ng, anh em, cha mẹ, làng xóm bị phai nhạt, coi nhẹ các giá trị tinh thần; những thay đổi trong xã hội kéo theo những thay đổi trong gia đình, làm cho các mối quan hệ trong gia đình trở nên lỏng lẻo; Nhiều gia đình có điều kiện, bố mẹ mải làm ăn, lao động, không có thời gian chăm

lo giáo dục con cái dẫn đến con cái hư hỏng, sa vào các tệ nạn xã hội Và trên hết, vấn đề em muốn gợi lên ở đây là thực trạng bạo lực gia đình

Nguyên nhân ly hôn do mâu thuẫn gia đình, bị đánh đập ngược đãi chiếm tỷ lệ lớn cho thấy bạo lực giới là vấn đề rất nghiêm trọng trong đời sống gia đình hiện nay

Nó là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự tan vỡ của gia đình và nó cũng lý giải vì sao phụ

nữ là người chủ yếu đứng đơn xin tòa án cho ly hôn Nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam năm 1999 đưa ra con số từ 40-80% số phụ nữ được phỏng vấn là nạn nhân của bạo lực gia đình dưới nhiều hình thức khác nhau Theo báo cáo của Bộ Công

an, từ năm 1995 đến 2000 đã có 106 vụ án bạo lực gia đình dẫn đến chết người Riêng năm 2001, trong số 1.1000 vụ giết người trên phạm vi toàn quốc thì có tới 16% số vụ do người thân trong gia đình giết hại lẫn nhau (Nguyễn Xuân Yên, 2002)

Một nghiên cứu của Trung tâm Tư vấn Tình yêu, Hôn nhân và Gia đình thành phố Hồ̀ Chí Minh cho thấy, trong 1.665 ca bạo hành trong gia đình có 43,6% phụ nữ

bị bạo hành về thể xác; 55,3% bị bạo hành về tinh thần và 1,6% bị bạo hành về tình dục (Báo Phụ nữ Thành phố Hồ̀ Chí Minh, số 5 ngày 15.1.2003) Nghiên cứu tại một

xã nông thôn Đồ̀ng bằ̀ng Bắc bộ cho thấy 87% số người được hỏi nói rằ̀ng ở xóm, thôn nơi họ sinh sống có hiện tượng bạo lực gia đình Về bạo lực tinh thần, có 94.4% chồ̀ng chửi mắng vợ, 15,6% bỏ mặc vợ Ngược lại, cứ 3 người vợ thì 1 người chửi mắng chồ̀ng (chiếm 33,3%) Về bạo lực thể chất, 54,5% số người được hỏi cho rằ̀ng

có hiện tượng “chồ̀ng đánh vợ” và 8,9% số người được hỏi cho biết có hiện tượng

“vợ đánh chồ̀ng” (Hoàng Bá Thịnh, 2002: 191-193)

2 Vai trò của việc phòng, chống bạo lực gia đình ở Việt Nam hiện nay

2.1 Bạo lực là gì

Bạo lực được hiểu là “dùng sức mạnh để cưỡng bức, trấn áp hoặc lật đổ” Khái niệm này dễ liên tưởng đến các hoạt động chính trị, nhưng trên thực tế, bạo lực được xem như một khuôn mẫu ứng xử trong các mối quan hệ xã hội nói chung Các quan hệ

xã hội rất đa dạng và phức tạp nên các hành vi bạo lực cũng rất phong phú, bị suy giảm dưới nhiều hình thức khác nhau tùy theo góc độ nhìn: bạo lực hữu hình và bạo lực vô hình; bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em

2.2 Bạo lực gia đình

Bạo lực gia đình là một dạng bạo lực xã hội, là "hành vi cố ý gây tổn hại hoặc

đe dọa làm tổn hại đến các thành viên khác trong gia đình" (Điều 1, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2007) Nói một cách đơn giản hơn, đó là “các thành viên trong gia đình sử dụng quyền lực của mình để giải quyết các vấn đề của gia đình” Gia đình là tế bào của xã hội, là một dạng xã hội thu nhỏ, vì vậy bạo lực gia đình có thể được xem là một dạng bạo lực xã hội thu nhỏ với nhiều hình thức khác nhau Xét

về hình thức, có thể phân chia bạo lực gia đình thành các hình thức chủ yếu sau:

❖ Bạo lực về thể chất:

Là hành vi ngược đãi, đánh đập thành viên gia đình, làm tổn thương tới sức khỏe, tính mạng của họ

❖ Bạo lực về tinh thần:

Là những lời nói, thái độ, hành vi làm tổn thương tới danh dự, nhân phẩm, tâm lý của thành viên gia đình

❖ Bạo lực về kinh tế:

Là hành vi xâm phạm tới các quyền lợi về kinh tế của thành viên gia đình (quyền sở hữu tài sản, quyền tự do lao động…)

❖ Bạo lực về tình dục:

Là bất kỳ hành vi nào mang tính chất cưỡng ép trong các quan hệ tình dục giữa các thành viên gia đình, kể cả việc cưỡng ép sinh con

Mỗi hình thức bạo lực có thể được biểu hiện dưới nhiều hành vi khác nhau Luật Phòng, chống bạo lực gia đình đã quy định các hành vi bạo lực bao gồ̀m:

● Hành hạ, ngược đãi, đánh đập hoặc hành vi cố ý khác xâm hại đến sức khỏe, tính mạng;

● Cô lập, xua đuổi hoặc gây áp lực thường xuyên về tâm lý gây hậu quả nghiêm trọng;

● Ngăn cản việc thực hiện quyền, nghĩa vụ trong quan hệ gia đình giữa ông, bà

và cháu; giữa cha, mẹ và con; giữa vợ và chồ̀ng; giữa anh, chị, em với nhau;

● Cưỡng ép tảo hôn; cưỡng ép kết hôn, ly hôn hoặc cản trở hôn nhân tự nguyện, tiến bộ;

sản riêng của thành viên khác trong gia đình hoặc tài sản chung của các thành viên gia đình;

● Cưỡng ép thành viên gia đình lao động quá sức, đóng góp tài chính quá khả năng của họ; kiểm soát thu nhập của thành viên gia đình nhằ̀m tạo ra tình trạng phụ thuộc

về tài chính;

● Có hành vi trái pháp luật buộc thành viên gia đình ra khỏi chỗ ở

2.3 Vai trò của việc phòng, chống bạo lực gia đình ở Việt Nam hiện nay

Bạo lực gia đình đã để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng không chỉ đối với tính mạng của nạn nhân mà còn ảnh hưởng đến gia đình và toàn xã hội Chính xác hơn là:

Bạo lực gia đình gây thiệt hại cho nạn nhân về thể chất và tinh thần Những hành

vi đánh đập, sử dụng vũ lực hoặc bạo lực tình dục tất yếu sẽ hủy hoại sức khỏe, những vết thương đau đớn; có thể dẫn đến thương tật vĩnh viễn và thậm chí tử vong Ngoài ra, bạo lực gia đình gây sang chấn tinh thần; luôn chán nản, buồ̀n bã, lo lắng, sợ hãi, mất tự tin, thẫn thờ, suy sụp; cảm thấy cuộc sống nặng nề, căng thẳng và vô vọng

Bạo lực gia đình không chỉ khiến nạn nhân phải gánh chịu hậu quả nặng nề mà ngay cả kẻ bạo hành cũng phải trả giá đắt Hành vi của chính mình; Người có hành vi bạo lực phá hoại quan hệ vợ chồ̀ng, cha mẹ - con cái, ông bà, anh chị em trong gia đình Với hành vi bạo lực gia đình; người này phải nộp phạt hành chính do có hành vi

đáng trách trong việc kích động bạo lực gia đình đối với các thành viên trong gia đình Và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu để xảy ra hậu quả nghiêm trọng cho người bị hại

Bạo lực đối với trẻ em trong phạm vi gia đình ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ em; Các vụ xâm hại trẻ em ngày một gia tăng Khi bạn chứng kiến cảnh bạo lực gia đình; Trẻ sẽ rơi vào trạng thái căng thẳng, lo sợ, tâm lý tiêu cực, kém tập trung và không thể chủ động vui chơi, sẽ trốn tránh các mối quan hệ với bạn bè đồ̀ng trang lứa, sẽ có xu hướng sống khép kín với mọi người xung quanh Tuy nhiên; nhiều trẻ có xu hướng thích gây sự; bỏ học, phạm tội, uống rượu, hút thuốc lá, nghiện ma tuý, học từ người lớn có hành vi ngược đãi người khác; thiếu niềm tin vào người lớn; rời khỏi nhà; có thể tham gia vào bạo lực tương

tự như bạo lực của người lớn; trầm cảm và suy nghĩ tự tử; thậm chí tự tử

Bạo lực gia đình là nguyên nhân dẫn đến chia ly; Ly hôn và gia đình tan vỡ Chi phí điều trị và phục hồ̀i sức khỏe thể chất; và sức khỏe tâm thần của nạn nhân và người chứng kiến bạo lực gia đình Giảm thời gian và năng suất làm việc, từ đó giảm thu nhập của gia đình Không có khả năng thực hiện nghĩa vụ đối với gia đình nội, ngoại

Khi bạo lực gia đình ảnh hưởng đến cả nạn nhân và thủ phạm, nó sẽ làm giảm

sự đóng góp của họ cho xã hội Tạo ra một lực lượng lao động tương lai có sức khỏe thể chất và tinh thần kém, thiếu sáng tạo, thiếu chủ động Nếu nó không được xử lý cẩn thận; xã hội sẽ chấp nhận và khoan dung cho bạo lực gia đình

Chính vì những hậu quả nghiêm trọng đó mà chúng ta vẫn chưa nhấn mạnh đến vai trò của công tác phòng, chống bạo lực gia đình ở Việt Nam hiện nay để không ai là nạn nhân cũng như “xóa bỏ tệ nạn”

Theo quy định tại Khoản 1 Điều 3 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, các

nguyên tắc phòng, chống bạo lực gia đình bao gồ̀m: “Kết hợp và thực hiện đồng bộ các

biện pháp phòng, chống bạo lực gia đình, lấy phòng ngừa là chính, chú trọng công tác

tuyên truyền, giáo dục về gia đình, tư vấn, hoà giải phù hợp với truyền thống văn hoá, phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc Việt Nam” Đây là kim chỉ nam cho

công tác phòng, chống bạo lực gia đình vì nhiều lý do Vì mối quan hệ trong gia đình

là khép kín nên với các thành viên trong gia đình và những người xung quanh, người

lạ khó có thể can thiệp vào công việc của gia đình Vì vậy, những vụ bạo lực gia đình thường khó phát hiện, khi bị phát hiện cũng khó xử lý do nạn nhân và những người biết chuyện sợ hãi, thậm chí nếu có xử lý thì khả năng tái diễn là rất cao rất khó tìm cách ngăn chặn Quy định của pháp luật khó có thể thực hiện được đối với mọi gia đình, do nhận thức của người dân về vấn đề này còn hạn chế, sự can thiệp thô bạo của pháp luật có thể dẫn đến thiệt hại cho quan hệ của các thành viên trong gia đình

Vì vậy, công tác tuyên truyền, giáo dục gia đình, tư vấn, hòa giải trong lĩnh vực này

là rất quan trọng, giúp định hướng hành vi cho mọi người: nạn nhân được cung cấp kiến thức để tự bảo vệ mình người có khả năng thực hiện hành vi bạo lực có thể nhận thức được bản chất và hậu quả của hành vi của họ để kiểm soát bản thân tốt hơn; những người xung quanh biết trách nhiệm của mình trong việc tham gia phòng chống bạo lực gia đình và có cách ứng xử phù hợp

Công tác tuyên truyền giáo dục nếu được kết hợp với truyền thống văn hóa, phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc thì càng phát huy tốt hơn nữa, vì người dân Việt Nam nói chung đang chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của những tư tưởng này Đặc biệt, trong quan niệm “phép vua mất phép làng” thì trình độ học vấn của người dân thông qua phong tục, tập quán mới phát huy được tác dụng lớn nhất

Hành vi bạo lực gia đình được phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời theo quy định của pháp luật Đó là một trong những nguyên tắc chung của luật Riêng trong lĩnh

vực bạo lực gia đình, việc phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời hành vi lại càng quan trọng, nếu không, nó có thể trở thành “thói quen”, được cả nạn nhân, người phạm tội và những người xung quanh chấp nhận

Ngoài ra, hành vi bạo lực càng kéo dài thì càng gây ra nhiều thiệt hại cho nạn nhân và các mối quan hệ trong gia đình Điều này sẽ được hạn chế rất nhiều nếu hành vi đó được phát

hiện và xử lý kịp thời “Nạn nhân bạo lực gia đình được bảo vệ, giúp đỡ kịp thời phù hợp