Cùng với sự thay đổi, tiến bộ và phát triển của nền văn minh xã hội, gia đình vẫn luôn được coi là yếu tố then chốt. Không chỉ được coi là tế bào sống quan trọng của xã hội, hơn hết đây còn là thiết chế cơ bản trong bộ máy cơ cấu tổ chức của xã hội. Chính vì vậy, gia đình và xã hội có mối quan hệ mật thiết với nhau, tác động qua lại và bổ trợ cho nhau. Do đó, yêu cầu cấp thiết hiện nay cần nghiên cứu “ Quan niệm Marxist về chức năng cơ bản của gia đình” . Quá trình biến đổi và phát triển ở mọi mặt về kinh tế xã hội, kỹ thuật, nông nghiệp, công nghệ, … đã có những tác động không nhỏ tới các chức năng cơ bản của gia đình nói chung và mỗi thành viên trong gia đình nói riêng. Xã hội phát triển tạo điều kiện cho gia đình phát triển và ngược lại. Do đó, sự thay đổi và phát triển của gia đình có ý nghĩa to lớn đến sự thay đổi và phát triển của xã hội. Liên Hợp quốc đã lấy năm 1994 là “Năm quốc tế gia đình”; nhiều nước phát triển và đang phát triển trên thế giới cũng nhận thức rõ rằng: củng cố sự vững chắc của gia đình là nhân tố quan trọng để ổn định, phát triển xã hội và hình thành, xây dựng các chuẩn mực, giá trị đạo đức, phong tục tập quán, lối sống văn hóa, giáo dục... Có thể thấy rằng, gia đình không chỉ là vấn đề mang tính dân tộc mà còn mang tính thời đại. Trong những năm trở lại đây, vấn đề gia đình ngày càng trở nên cấp thiết, là chủ đề nghiên cứu không chỉ được giới hàn lâm quan tâm mà còn là vấn đề các nhà chính trị gia hết sức chú trọng. Trong thực tế, việc xây dựng, củng cố và phát triển gia đình tạo điều kiện để gia đình thực hiện tốt các chức năng của mình có ý nghĩa hết sức quan trọng. Chính vì vậy, chức năng của gia đình luôn là các yếu tố được quan tâm hàng đầu khi xét đến quan niệm về gia đình và rộng hơn là sự liên hệ, tác động của nó lên xã hội. Các chức năng cơ bản này đã được nghiên cứu, phát triển từ nhiều công trình khoa học nổi tiếng và ngày càng được hoàn thiện, thay đổi nhằm phù hợp với đối tượng và nền xã hội của riêng nó. Chức năng cơ bản của gia đình đã được làm rõ trong lý luận quan niệm Marxist và ngày càng có nhiều thay đổi trong xã hội Việt Nam hiện nay. Quan điểm không chỉ là cơ sở hình thành, xây dựng, phát triển mà còn là tiền đề cho rất nhiều công trình nghiên cứu, các phát triển lý luận của các học giả sau này. Chính vì vậy, bài tiểu luận sẽ thực hiện tìm hiểu trên cơ sở thảo luận và vận dụng các lý luận quan niệm Marxist về chức năng cơ bản của Gia đình
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH
TIỂU LUẬN HỌC PHẦN: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
Đề tài:
Giảng viên hướng dẫn : Ts Lê Ngọc Thông
Họ và tên : Lê Tuấn Kiệt
Mã sinh viên : 11201992 Lớp học phần : LLNL1107(121)_38
Hà Nội, tháng 11 năm 2021
QUAN NIỆM MARXIST CHỨC NĂNG CƠ BẢN CỦA GIA ĐÌNH
VÀ VẬN DỤNG BẢN THÂN
Trang 2MỤC LỤC
Chương 2: Sự vận dụng của bản thân qua quan niệm Marxist về chức năng
cơ bản của gia đình
11
Trang 33 Đề xuất hướng giải quyết trong tương lai 15
Trang 4PHẦN 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
Cùng với sự thay đổi, tiến bộ và phát triển của nền văn minh xã hội, gia đình vẫn luôn được coi là yếu tố then chốt Không chỉ được coi là tế bào sống quan trọng của xã hội, hơn hết đây còn là thiết chế cơ bản trong bộ máy cơ cấu tổ chức của xã hội Chính vì vậy, gia đình và xã hội có mối quan hệ mật thiết với nhau, tác động qua lại và bổ trợ cho nhau
Do đó, yêu cầu cấp thiết hiện nay cần nghiên cứu “ Quan niệm Marxist về chức năng cơ bản của gia đình” Quá trình biến đổi và phát triển ở mọi mặt về kinh tế xã hội, kỹ thuật, nông nghiệp, công nghệ, … đã có những tác động không nhỏ tới các chức năng cơ bản của gia đình nói chung và mỗi thành viên trong gia đình nói riêng Xã hội phát triển tạo điều kiện cho gia đình phát triển và ngược lại Do đó, sự thay đổi và phát triển của gia đình có
ý nghĩa to lớn đến sự thay đổi và phát triển của xã hội Liên Hợp quốc đã lấy năm 1994 là
“Năm quốc tế gia đình”; nhiều nước phát triển và đang phát triển trên thế giới cũng nhận thức rõ rằng: củng cố sự vững chắc của gia đình là nhân tố quan trọng để ổn định, phát triển
xã hội và hình thành, xây dựng các chuẩn mực, giá trị đạo đức, phong tục tập quán, lối sống văn hóa, giáo dục
Có thể thấy rằng, gia đình không chỉ là vấn đề mang tính dân tộc mà còn mang tính thời đại Trong những năm trở lại đây, vấn đề gia đình ngày càng trở nên cấp thiết, là chủ
đề nghiên cứu không chỉ được giới hàn lâm quan tâm mà còn là vấn đề các nhà chính trị gia hết sức chú trọng Trong thực tế, việc xây dựng, củng cố và phát triển gia đình tạo điều kiện để gia đình thực hiện tốt các chức năng của mình có ý nghĩa hết sức quan trọng Chính
vì vậy, chức năng của gia đình luôn là các yếu tố được quan tâm hàng đầu khi xét đến quan niệm về gia đình và rộng hơn là sự liên hệ, tác động của nó lên xã hội Các chức năng cơ bản này đã được nghiên cứu, phát triển từ nhiều công trình khoa học nổi tiếng và ngày càng được hoàn thiện, thay đổi nhằm phù hợp với đối tượng và nền xã hội của riêng nó Chức năng cơ bản của gia đình đã được làm rõ trong lý luận quan niệm Marxist và ngày càng có nhiều thay đổi trong xã hội Việt Nam hiện nay Quan điểm không chỉ là cơ sở hình thành, xây dựng, phát triển mà còn là tiền đề cho rất nhiều công trình nghiên cứu, các phát triển lý luận của các học giả sau này
Chính vì vậy, bài tiểu luận sẽ thực hiện tìm hiểu trên cơ sở thảo luận và vận dụng các lý luận quan niệm Marxist về chức năng cơ bản của Gia đình
Việc nghiên cứu đó là cần thiết về cả phương diện lý luận và thực tiễn Đề tài là sự thảo luận về quan niệm Marxist về chức năng cơ bản của gia đình, cùng với đó là vận dụng của bản thân về các chức năng của gia đình Song song, phát hiện ra những điểm còn tồn tại, các mặt hạn chế cần được giải quyết và nguyên nhân sâu xa cũng như nguyên nhân trực tiếp của chúng Qua đó đưa ra các kiến nghị, giải pháp và đề xuất thích hợp
Trang 53 Đối tượng nghiên cứu
Quan niệm Marxist về chức năng cơ bản của gia đình và vận dụng bản thân
4 Phạm vi nghiên cứu
Về phạm vi nghiên cứu của đề tài được xét trên 2 phương diện về mặt không gian và thời gian:
Phạm vi không gian: gia đình tác giả
Phạm vi thời gian: kết quả được thu thập từ thông tin trước khi học và thảo luận về quan niệm Marxist về chức năng cơ bản của gia đình và quá trình áp dụng sau học tập và nghiên cứu
5 Phương pháp nghiên cứu
Tiểu luận được nghiên cứu dựa trên phương pháp phân tích và tổng hợp các thông tin có sẵn, dựa trên nguồn tài liệu, cơ sở khoa học, nghiên cứu thành công trước
đó, kết hợp với hiện trạng thực tế
Trang 6PHẦN 2: NỘI DUNG
CỦA GIA ĐÌNH
Gia đình là một cộng đồng người đặc biệt, là một tổ chức xã hội được hình thành
từ khá sớm trong lịch sử của loài người và có vai trò quyết định đến sự tồn tại và phát triển của xã hội C.Mác và Ph.Ăngghen, khi đề cập đến gia đình đã cho rằng: “Quan hệ thứ ba tham dự ngay từ đầu vào quá trình phát triển lịch sử: hàng ngày tái tạo ra đời sống của bản thân mình, con người bắt đầu tạo ra những người khác, sinh sôi, nảy nở - đó là quan hệ giữa
chồng và vợ, cha mẹ và con cái, đó là gia đình” Cơ sở hình thành gia đình được dựa trên
hai mối quan hệ cơ bản: quan hệ hôn nhân (vợ và chồng) và quan hệ huyết thống (cha mẹ
và con cái…) Những mối quan hệ này tồn tại trong sự gắn bó, liên kết, ràng buộc và phụ thuộc lẫn nhau, bởi nghĩa vụ, quyền lợi và trách nhiệm của mỗi người, được quy định bằng pháp lý hoặc đạo lý
Ngày nay, chúng ta có thể bắt gặp cơ số các định nghĩa, khái niệm khác nhau về gia đình Cùng với sự biến đổi to lớn của xã hội, gia đình cũng có nhiều chuyển biến trong chức năng và vai trò của mình Do vậy, ngày càng phát sinh nhiều quan điểm khác nhau, gây nhiều tranh cãi trong cộng đồng nghiên cứu Điều cấp thiết ở đây là cần phải có quan điểm chung nhất, giữa các ý kiến trái chiều đó
Theo Từ điển tiếng Việt: “Gia đình là tập hợp những người cùng sống chung thành một đơn vị nhỏ nhất trong xã hội, gắn bó với nhau bằng quan hệ hôn nhân và dòng máu, thường gồm có vợ chồng, cha mẹ và con cái”
Theo tác giả Levi Strauss: “ Gia đình là một nhóm xã hội học được quy định bởi
3 đặc điểm thường thấy: Hôn nhân, quan hệ hôn nhân, các ràng buộc và trách nhiệm giữa các thành viên trong gia đình.”
Theo Liên Hợp Quốc: “ Gia đình là một nhóm người có quan hệ họ hàng cùng sống chung và có ngân sách chung.”
Trong tác phẩm “Nguồn gốc của gia đình”, Ph.Ăngghen đã chỉ ra các nội dung cơ bản:
“ Thứ nhất, gia đình là một thiết chế xã hội đầu tiên, một tế bào xã hội Sự tồn tại của gia đình có quá trình lịch sử lâu dài, sự vận động, biến đổi của nó về hình thức, quy
mô, kết cấu, có quan hệ phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế xã hội mà nguyên nhân sâu xa là do sự phát triển của chế độ sở hữu
Thứ hai, gia đình ra đời, tồn tại dựa trên hai cơ sở hệ thống cơ bản: quan hệ hôn nhân và quan hệ huyết thống Hai mối quan hệ này có quan hệ mật thiết đến nhau, là cơ sở
để liên kết các thành viên trong gia đình, tạo nên các cơ sở đặc trưng, các chức năng xã hội
Trang 7đặc thù của gia đình Nhờ đó, gia đình có môi trường quan hệ hoạt động qua lại với xã hội, vận động phát triển cùng các quan hệ xã hội
Thứ ba, Cách mạng vô sản là cách mạng xã hội thủ tiêu chế độ để chủ sở hữu tư
cách mạng cũng đồng thời thủ tiêu chế độ hôn nhân, gia đình tư sản, bất bình đẳng nam nữ, bất bình đẳng giữa các thành viên trong gia đình, xác lập và xây dựng gia đình mới, dựa trên cơ sở quan niệm hôn nhân tự do, bình đẳng, tự nguyện.”
Như vậy, có thể thu được khái niệm cô đọng nhất về gia đình: “Gia đình là một hình thức cộng đồng xã hội đặc biê ̣t, được hình thành, duy trì và củng cố chủ yếu dựa trên cơ
sở hôn nhân, quan hê ̣ huyết thống và quan hê ̣ nuôi dưỡng, cùng với những quy định về quyền và nghĩa vụ của các thành viên trong gia đình.”, theo giáo trình chủ nghĩa xã hội
khoa học
Trên thực tế, lúc đầu gia đình chỉ bao gồm các thành viên có quan hệ trực huyết với nhau, chủ yếu là những người mẹ cùng các con, cháu (gia đình mẫu hệ) Về sau, số lượng này ngày càng thay đổi, có thể cả những người thân thích có cùng quan hệ họ hàng huyết thống Theo quy mô gia đình, chúng ta có thể thấy quy mô ngày càng giảm dần Từ những gia đình sống đông đúc, cùng sinh hoạt với nhau có thể lên tới cả chục cả trăm người thì ngày càng được thiểu số hóa dần chỉ còn từ 3-5 người Việc này xuất phát từ quá trình phát triển xã hội đòi hỏi quy mô gia đình dần thay đổi để phù hợp với cuộc sống Hơn hết, đây cũng là tiền đề cho những gia đình hạt nhân ra đời và nở rộ như hiện nay Đây là kết cấu gia đình hiện đại, chỉ gồm có bố mẹ và con cái Một gia đình có thể chỉ bao gồm từ 1-3 người
1.2 Các mối quan hệ cơ bản của gia đình
1.2.1 Mối quan hệ cơ bản bên trong gia đình
Thứ nhất, gia đình hình thành và tồn tại dựa trên quan hệ hôn nhân.
Căn cứ khoản 1 Điều 3 Luật Hôn nhân gia đình năm 2014, khái niệm hôn nhân được hiểu là: “ Hôn nhân là quan hệ giữa vợ và chồng sau khi kết hôn.” Đây là mối quan hệ chủ yếu mang tính giao, giữa người nam và người nữ khi đã đến tuổi trưởng thành
Thứ hai, gia đình hình thành và tồn tại dựa trên quan hệ huyết thống.
Đây là mối quan hệ nảy sinh trực tiếp từ mối quan hệ hôn nhân, chỉ những người có cùng dòng máu Cùng với mối quan hệ hôn nhân, đây là hai yếu tố cơ bản hình thành nên gia đình
Thứ ba, gia đình hình thành và tồn tại dựa trên quan hệ chung sống
Mối quan hệ này nảy sinh trong quá trình sinh hoạt giữa các thành viên, mục tiêu nhằm nương tựa, giúp đỡ lẫn nhau, bổ sung cho nhau về cả tình cảm và vật chất; được thể hiện qua mối quan hệ cơ bản vợ chồng, con cái và các mối quan hệ khác như cháu, chắt với ông, bà, cô, dì, chú, bác,
Trang 8Thứ tư, gia đình hình thành và tồn tại dựa trên quan hệ nuôi dưỡng
Việc chung sống, sinh hoạt trong một gia đình sẽ phát sinh nên sự chăm sóc và nuôi dưỡng giữa các thành viên trong gia đình Đây vừa là nghĩa vụ, cũng như là trách nhiệm của mỗi thành viên trong gia đình Ngày nay, mối quan hệ này còn được mở rộng khi luật pháp Việt Nam cũng như thế giới thừa nhận vai trò của mẹ đỡ đầu hoặc cha đỡ đầu của mỗi đứa trẻ Hình thức này được xuất phát từ nhu cầu được nuôi dưỡng và chăm sóc được công nhận trong mỗi gia đình
1.2.2 Mối quan hệ giữa gia đình và xã hội
Gia đình là tế bào của xã hội
Được coi là nhân tố quan trọng, quyết định đến sự tồn tại và phát triển của xã hội,
do vậy gia đình đóng vai trò rất quan trọng trong công cuộc xây dựng này Gia đình là tế bào sống của xã hội, là đơn vị nhỏ nhất cấu thành nên xã hội Mỗi người đều xuất phát từ đơn vị là gia đình, do vậy phải có gia đình thì mới có thể tái tạo ra con người, bước vào công cuộc phát triển và xây dựng xã hội Chính vì vậy, muốn xã hội tốt thì phải xây dựng gia đình tốt
Tuy nhiên mức độ tác động của gia đình đối với xã hội còn phụ thuộc vào bản chất của từng chế độ xã hội Trong các chế xã hội dựa trên chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, sự bất bình đẳng trong quan hệ gia đình, quan hệ xã hội đã hạn chế rất lớn đến sự tác động của gia đình đối với xã hội
Gia đình là tổ ấm mang lại các giá tri ̣ hạnh phúc
Quan hệ thiêng liêng, ấm áp mang tính ruột thịt máu mủ chỉ có xuất phát từ nền tảng
là gia đình Mối quan hệ này được sản sinh trong gia đình: mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái, mối quan hệ giữa vợ và chồng Gia đình được coi là tổ ấm hạnh phúc, vun đắp và là cơ
sở của những cảm xúc sơ khai trong mỗi người, mang lại các giá trị hạnh phúc cho bản thân
và xã hội
Gia đình là cầu nối giữa cá nhân và xã hội
Gia đình là cơ sở tiền đề tạo nên tính cách và cách hành xử của mỗi con người Mỗi
cá nhân trong xã hội đều bắt đầu từ đơn vị là gia đình Gia đình có tốt, nuôi dạy, giáo dục đúng đắn với mỗi cá nhân thì mới có thể tồn tại và phát triển được một xã hội phồn thịnh
Có thể thấy, đây chính là bước đệm, là cầu nối quan trọng của mỗi con người khi bước ra ngoài xã hội
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Gia đình tốt thì xã hội tốt, nhiều gia đình tốt cộng lại thì làm cho xã hội tốt hơn” Vì vậy muốn xây dựng xã hội thì phải chú trọng xây dựng gia đình
Như vậy, giữa cá nhân- gia đình- xã hội có mối quan hệ khăng khít, chặt chẽ với nhau, tác động qua lại lẫn nhau và cùng nhau phát triển
Trang 9Mặc dù, gia đình và xã hội có mối quan hệ biện chứng với nhau, nhưng gia đình vẫn
có tính độc lập tương đối của nó Bởi vì gia đình và quan hệ gia đình còn bị chi phối bởi các yếu tố khác như tôn giáo, truyền thống, pháp luật … Vì vậy, mặc dù xã hội có nhưng thay đổi nhưng một số gia đình vẫn lưu giữ những truyền thống của gia đình
Luôn được coi là chức năng quan trọng nhất, thiêng liêng nhất của gia đình, không chỉ vậy đây còn là chức năng chuyên biệt mà chỉ gia đình mới có, đảm bảo sự trường tồn của thể giới loài người Gia đình sẽ sản sinh ra con người- chủ thể quan trọng của xã hội,
là tiền đề cho những công dân tốt, những lao động giỏi, những nhà trí thức tài ba, … đóng góp không nhỏ cho công cuộc xây dựng và phát triển xã hội
Tuy nhiên, việc sản xuất con người không chỉ phụ thuộc và gia đình mà hơn hết cần phải đáp ứng với trình độ phát triển dân cư, xã hội và kinh tế của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc Nhằm đáp ứng các chức năng cơ bản còn lại của gia đình và tác động không nhỏ đến đời sống kinh tế- chính trị- văn hóa- giáo dục, chức năng này cần phải được kiểm soát và
có những chính sách riêng biệt, đảm bảo dân số luôn ổn định
Chức năng này bao gồm hai phương diện cơ bản đó là: hoạt động sản xuất kinh doanh và hoạt động tiêu dùng để thỏa mãn các yêu cầu của mỗi thành viên của gia đình Kinh tế gia đình đóng vai trò chủ chốt trong nền kinh tế xã hội, nhằm đóng góp cũng như phát huy tối đa các tiềm lực về vốn, sức lao động, lao động, … phát triển cho kinh tế gia đình nói riêng và xã hội nói chung
Cho đến ngày nay, kinh tế gia đình đã và đang được xem là một đơn vị kinh tế tự chủ Cùng với sự phát triển của xã hội chủ nghĩa, song song với đó là quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nền kinh tế nhiều thành phần ngày càng được áp dụng và đề cao Kinh tế gia đình sẽ tác động không nhỏ tới sự phát triển này, đòi hỏi Đảng và Nhà nước cần có những chính sách phù hợp về kinh tế, xã hội nhằm tạo mọi điều kiện cho sự phát triển của nền kinh tế gia đình
Chức năng kinh tế là tiền đề cho sự tồn tại và phát triển của gia đình Điều kiện kinh
tế gia đình có tốt thì mới đủ tiềm lực cho quá trình nuôi dạy và giáo dục Cùng với đó, chất lượng đời sống con người được cải thiện, chất lượng xã hội ngày càng được nâng cao
Về giáo dục, đây là một phạm trù rộng lớn không chỉ bao gồm các khía cạnh về tri thức, đạo đức, lối sống, mà còn bảo gồm cả về nhân cách cũng như yếu tố về thẩm mỹ,
vẻ đẹp nhân cách, Bên cạnh đó, các phương pháp giáo dục cũng được đề cập về quan tâm Trong phạm vi gia đình, các hình thức này chỉ gói gọn ở phương pháp nêu gương, các
Trang 10hình thức giảng giải, góp ý, thuyết phục, truyền thụ lối sống, gia phong, thuần phong mỹ tục mang tính kinh nghiệm và đúc rút
Giáo dục gia đình ở đây trong yếu tố nội hàm còn có cả tự giáo dục Các chủ thể của quá trình này hầu hết đều là ông bà, bố mẹ, anh chị, cô dì chú bác, … những người đi trước có nhiều kinh nghiệm trong cuộc sống và tích lũy được những bài học bổ ích truyền lại cho con cháu sau này
Giáo dục gia đình là thành tố của nền giáo dục xã hội Bên cạnh sự giáo dục đến từ nhà trường và xã hội, giáo dục gia đình cũng có những đóng góp, bổ sung không nhỏ trong quá trình nuôi dạy, phát triển kiến thức nền tảng cho mỗi cá nhân trong xã hội Dù giáo dục
xã hội đóng vai trò ngày càng quan trọng, nhưng có những nội dung và phương pháp giáo dục gia đình mang lại hiệu quả lớn không thể thay thế được
Đây là chức năng có tính văn hóa – xã hội của gia đình Chức năng này kết hợp với cách chức năng khác tạo ra khả năng thực tế cho việc xây dựng gia đình hạnh phúc
Nhiều vấn đề phức tạp liên quan đến giới tính, tuổi tác, sự căng thẳng mệt mỏi về thể xác và tâm hồn trong lao động và công tác … thì môi trường gia đình là nơi giải quyết
có hiệu quả nhất
Trong gia đình, mọi thành viên đều có quyền và nghĩa vụ thực hiện các chức năng trên, trong đó người phụ nữ có vai trò đặc biệt quan trọng, bởi họ đảm nhận thiên chức không thể thay thế đươc Vì vậy, việc giải phóng phụ nữ được coi là mục tiêu quan trọng của cách mạng chủ nghĩa xã hội, cần phải bắt đầu từ gia đình
Như vậy, gia đình, thông qua việc thực hiện các chức năng vốn có của mình, có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của xã hội Các chức năng này có quan hệ mật thiết với nhau, tác động lẫn nhau Cần tránh tư tưởng coi trọng chức năng này coi nhẹ chức năng kia Mọi quan điểm tuyệt đối hóa, đề cao quá hay phủ nhận, hạ thấp vai trò của gia đình đều là sai lầm