CHƢƠNG TRÌNH MÔN HỌC PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC MÔI TRƢỜNG

Phương pháp NCKH môi trường là môn học cơ sở ngành, bước đầu cho sinh viên làm quen với NCKH và áp dụng của chúng trong việc viết một đề cương luận văn, đề tài, báo cáo khoa học.... Mục

CHƯƠNG TRÌNH MÔN HỌC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

MÔI TRƯỜNG

TP HỒ CHÍ MINH 2014

MẪU SỐ 6S

TRƯỜNG ĐHCN TP.HỒ CHÍ MINH VIỆN KHOA HỌC CN & QLMT

I- CHƯƠNG TRÌNH MÔN HỌC

1 Thông tin chung về môn học

Môn học : PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG

Số tín chỉ : 3(3,0,6)

Tính chất Môn học: bắt buộc

Đối tượng sinh viên: sinh viên Đại học ngành quản lý môi trường, kỹ thuật môi trường

2 Thông tin về giảng viên

- Giảng viên của tổ bộ môn

1 TS Đinh Đại Gái dinhgaits@yahoo.com

2 TS Lương Văn Việt lgviet@yahoo.com

3 0 TS Lê Việt Thắng t_leviet@yahoo.com (0908552201)

- Giảng viên kiêm nhiệm

3 Văn phòng bộ môn:

- Tên Bộ môn: Tài nguyên và Môi trường

- Địa chỉ: Lầu 9- Tòa nhà X- Viện KHCN&QLMT- trường ĐH Công Nghiệp số 12 Nguyễn Văn Bảo, Phường 4, Q Gò Vấp - Tp HCM

- Điện thoại: 08 22167375

- Fax: 08 35886369

- Email: iesem@hui.edu.vn

- Website: www.iesemhui.org.vn

4 Phân tích nhu cầu

4.1 Vị trí môn học

- Khối kiến thức: Cơ sở ngành

- Các môn học trước:

+ Toán cơ bản

+ Hóa đại cương

+ Anh văn

+ Pháp luật

- Môn học tiên quyết: không

4.2 Thông tin người học

Để nhập học môn PPNCKHMT, người học cần đảm bảo những yêu cầu sau:

- Về kiến thức:

+ Có kiến thức khoa học cơ bản với các môn học như chính trị, pháp luật, ngoại ngữ

+ Được trang bị những kiến thức cơ bản về Toán, Lý, Hóa, Tâm lý học, Xác xuất thống kê

- Về kỹ năng:

+ Có kỹ năng cơ bản về lập luận, tư duy logic

+ Có kỹ năng cơ bản về đọc hiểu, viết tiếng Anh

+ Có kỹ năng cơ bản về tổ chức, giải quyết công việc trong giờ thực hành

+ Có kỹ năng tự lập, chủ động trong việc học tập

- Về phẩm chất đạo đức:

+ Có thái độ nghiêm túc trong học tập

+ Lễ phép với thầy cô giáo, hòa nhã với bạn bè

+ Có trách nhiệm với bản thân, với nhóm học tập khi làm việc theo nhóm

4.3 Nhu cầu xã hội đối với người học

Phương pháp NCKH môi trường là môn học cơ sở ngành, bước đầu cho sinh viên làm quen với NCKH và áp dụng của chúng trong việc viết một đề cương luận văn, đề tài, báo cáo

khoa học Những đơn vị, cơ quan có thể tuyển dụng và cần tri thức về môn học này:

- Các cơ quan, đơn vị

- Các trung tâm, viện nghiên cứu, trường học

5 Mục tiêu chung của môn học

Học phần PPNCKH môi trường giúp sinh viên có thể:

+ Về lý thuyết: Nắm rõ và vận dụng được các phương pháp cơ bản trong nghiên cứu khoa học

môi trường

+ Về thực hành: Nắm rõ cấu trúc của một đề cương luận văn, đề tài khoa học; biết cách trình

bày một báo cáo khoa học, luận văn tốt nghiệp (nội dung và hình thức)

6 Chuẩn đầu ra của môn học

 Về kiến thức

Lý thuyết:

Áp dụng được các phương pháp nghiên cứu khoa học trong môi trường

Đặt ra được đầu bài, đưa ra phương pháp nghiên cứu và đề xuất đề tài nghiên cứu môi trường

Thực hành:

+ Trình bày được cấu trúc của một đề cương luận văn, đề tài khoa học;

+ Viết được báo cáo khoa học, luận văn tốt nghiệp (nội dung và hình thức)

 Về kỹ năng cứng

+ Kỹ năng tổng hợp, phân tích tài liệu môn học

+ Kỹ năng vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực tiễn khi nghiên cứu khoa học môi trường

 Về kỹ năng mềm

+ Kỹ năng làm việc, thảo luận theo nhóm

+ Kỹ năng tổ chức, thực hiện công việc trong giờ thực hành

+ Kỹ năng tự chủ trong quá trình học tập

+ Kỹ năng thuyết trình, trình bày vấn đề

 Về thái độ

+ Có tinh thần trách nhiệm với tập thể lớp, với nhóm học tập

+ Có tinh thần tự giác, tự chủ trong việc đến lớp và tự học ở nhà

+ Có thái độ làm việc nghiêm túc trong các buổi thảo luận theo nhóm ở lớp, trong việc chuẩn bị bài ở nhà

+ Thái độ lễ phép với thầy cô giáo phụ trách giảng dạy môn học

+ Thái độ hòa nhã, khiêm tốn với bạn bè cùng lớp

7 Nội dung chi tiết

số

Lý thuyết

Thực hành

1 Chương 1: Khái niệm

Khoa học, Các PP

NCKH (Phương pháp

Nghiên cứu khoa học)

Môi trường

1.1 Khái niêm

- Giới thiệu

- Khái niệm KH và NCKH

- Phân loại NCKH

1.2 Các PP NCKH Môi

trường

- Phương pháp luận

3 3 Sau khi học xong chương 1,

sinh viên cần phải:

1 Nắm được các khái niệm về khoa học, NCKH

2 Nắm được các hình thức phân loại NCKH

3 Hiểu và nắm được các

phương pháp NCKH trong

ngành môi trường

NCKH

- Phương pháp thực hiện

- PP chứng minh

- PP khoa học thực nghiệm

- PP sinh học

- PP tâm lý học

- PP nghiên cứu sự kiện

trong quá khứ

- PP NCKH trong môi

trường

2 Chương 2: Giới thiệu

các bước NCKH; Thu

thập và đọc tài liệu

2.1 Giới thiệu các bước

NCKH

- Giới thiệu các bước

NCKH cho các ngành

Quản lý MT, xã hội, kinh

tế

- Các bước NCKH thực

nghiệm

2.2 Thu thập và đọc tài

liệu

- Lý do (mục đích) thu

thập và đọc tài liệu

- Các bước đọc tài liệu

- Tìm đọc các bài đã viết

- Xem lại các bài đã chọn

- Hình thành khung lý

thuyết

- Hình thành khung khái

niệm

- Viết ra các bài đã đọc

3 3 Sau khi học xong chương 2,

sinh viên cần phải:

1 Hiểu và nắm được các bước NCKH đối với các ngành Quản lý MT, xã hội, kinh tế

2 Hiểu và nắm được các bước NCKH thực nghiệm

3 Nắm được các phương pháp thu thập tài liệu, đọc tài liệu trong quá trình NCKH

Chương 3: Hình thành

đề tài nghiên cứu; Lựa

chơn PP thu thập thông

tin

3.1 Hình thành đề tài

nghiên cứu

- Đề tài nghiên cứu

- Điều quan trọng trong

hình thành đề tài nghiên

cứu

- Các nguồn đề tài

- Những vấn đề quan tâm

khi lựa chọn đề tài

- Các bước hình thành đề

tài

- Hình thành các mục tiêu

3.2 Lựa chơn PP thu

thập thông tin

- Giới thiệu

3 3 Sau khi học xong chương 3,

sinh viên cần phải:

1 Nắm được phương pháp để hình thành một đề tài NCKH

2 Nắm được cách tìm kiếm các

đề tài nghiên cứu

3 Hiểu và xây dựng các bước hình thành đề tài NC

- Thu thập TT từ các

nguồn sơ cấp

- Quan sát

- Ghi chép quan sát

- Phỏng vấn

- Bảng câu hỏi

- Các điều kiện quyết

định cho việc thu thập dữ

liệu

- Thu thập TT bằng

nguồn thứ cấp

- Các khó khăn khi dùng

số liệu thứ cấp

Chương 4: Các phương

pháp lấy mẫu; Cách

viết một đề xuất NC

4.1 Các phương pháp

lấy mẫu

- PP lấy mẫu ngẫu nhiên

- PP lấy mẫu hệ thống

- PP lấy mẫu ngẫu nhiên

phân tầng

- PP lấy mẫu hệ thống

phân tầng

- PP lấy mẫu cụm

4.2 Cách viết một đề

xuất NC;

3 3 Sau khi học xong chương 4,

sinh viên cần phải:

- Nắm được 5 phương pháp lấy mẫu cơ bản

- Hiểu và viết được một đề xuất nghiên cứu

Chương 5: Xử lý số

liệu; Cách biểu diễn dữ

liệu kết quả NC

5.1 Xử lý số liệu

- Biên tập số liệu

- Mã hóa số liệu

- Phát triển sổ mã hiệu

- Kiểm tra trước sổ mã

hóa

- Mã hóa số liệu

- Phát triển một cơ cấu

phân tích

- Phân tích số liệu

5.2 Cách biểu diễn dữ

liệu kết quả NC

- Giới thiệu

- Biểu diễn bằng bảng

biểu

- BD bằng đồ thị

- BD bằng biểu đồ

phải:

- Biên tập được số liệu, tiến hành các bước để phân tích số liệu

- Hiểu và trình bày được số liệu bằng bảng biểu, đồ thị, biểu đồ

Chương 6: Viết báo cáo

tổng kết đề tài; Cách

viết BC tóm tắt

6.1 Viết báo cáo tổng

kết đề tài

phải:

-Hiểu và nắm được nội dung, kết cấu của một báo cáo tổng kết

- Mở đầu

- Tổng quan NC

- PP NC

- Kết quả NC (Có thể

chia thành nhiều chương)

- kết luận – Kiến nghị

6.2 Cách viết BC tóm

tắt

- Viết BC tóm tắt

- Cách viết BC tóm tắt

của một BC

- Cách trình bày BC khoa

học (Powerpoint)

đề tài (Báo cáo khoa học) -Hiểu và viết được báo cáo tóm tắt của một báo cáo khoa học -Nắm được một số kỹ năng trình bày báo cáo khoa học

Chương 7: Cách viết

bài báo khoa học;

(Đăng báo)

7.1 Cách viết một bài

báo KH

7.2 Giới thiệu một số PP

điều tra môi trường

- PPNC điều tra đa dạng

sinh học

- PP ứng dụng chỉ thị

sinh học NC môi trường

- PPNC MT bằng viễn

thám (Remote sensing)

- Ứng dụng GIS phân

vùng sinh thái nuôi trồng

thủy sản

- Những khái niệm,

nguyên tắc và tiến trình

cơ bản đánh giá đất đai

của FAO

phải:

- Nắm được cấu trúc, cách viết một bài báo khoa học để đăng báo

- Nắm được cấu trúc, cách viết một đề cương luận văn tốt nghiệp

- Nắm được nguyên tắc, các bước tiến hành, phương pháp điều tra: Đa dạng sinh học, viễn thám, GIS, đánh giá đất đai

Chương 8: Một số mô

hình toán trong NC môi

trường; ứng dụng một

số phần mềm trong NC

MT đất

8.1 Một số mô hình toán

trong NC môi trường

- Khái niệm ứng dụng mô

hình trong NCKH

- Mô hình toán trong

NCMT

- Giới thiệu mô hình

LANDTRU mô phỏng

quá trình lan truyền độc

chất trong nước kên

Đồng Tháp Mười

- PP mô hình sử dụng

phần mềm Excel

- Công nghệ cơ sở dữ

phải:

- Hiểu được khái niệm mô hình,

mô hình toán

- Nắm được PP mô hình sử dụng phần mềm Excel

- Hiểu và nắm được nội dung các phần mềm tính toán kết quả lan truyền ĐỘC CHẤT trong MTĐ (VLEACH, LEVEL II, USLE)

- Nắm rõ qui trình xây dựng bản đồ xói mòn đất

liệu và mô hình hóa quản

lý TNMT nước (MHH

giám sát nước mặt, Đánh

giá sự phú dưỡng hóa…)

8.2 Ứng dụng một số

phần mềm trong NC

MT đất

- Áp dụng các phần mềm

tính toán kết quả lan

truyền thuốc trừ sâu

trong MTĐ (VLEACH,

LEVEL II, USLE)

- Xây dựng bản đồ xói

mòn đất

Chương 9: Cấu trúc,

hình thức của luận văn

tốt nghiệp (ĐH, CH)

phải:

- Trình bày được cấu trúc, hình thức của luận văn tốt nghiệp Chương 10: Một số PP

bố trí thí nghiệm cơ bản

10.1 Ngẫu nhiên hoàn

toàn (Completed

Randomise Design-CRD)

10.2 Khối ngẫu nhiên

(Completed Randomise

Block Design-CRBD),

10.3 Ô vuông Latin

(Latin Square

Design-LSD…)

3 3 - Hiểu và áp dụng một số PP bố

trí thí nghiệm cơ bản

Chuyên đề 1: Trình bày

cấu trúc LV Đại học 3 3 Trình bày được cấu trúc, hình thức của luận văn tốt nghiệp

Chuyên đề 2: Viết đề

cương nghiên cứu 3 3 Viết được đề cương nghiên cứu

Chuyên đề 3: Các PP

điều tra chọn mẫu 3 3 Nắm được các PP chọn mẫu, cỡ mẫu

Chuyên đề 4: Các PP bố

trí thí nghiệm 3 3 Thiết kế được các kiểu bố trí thí nghiệm cơ bản

1 Chương 1: Khái niệm Khoa học, Các PP NCKH Môi trường

1.1 Khái niêm

- Giới thiệu

- Khái niệm KH và NCKH

- Phân loại NCKH

1.2 Các PP NCKH Môi trường

- Phương pháp luận NCKH

- Phương pháp thực hiện

- PP chứng minh

- PP khoa học thực nghiệm

- PP sinh học

- PP tâm lý học

- PP nghiên cứu sự kiện trong quá khứ

- PP NCKH trong môi trường

2 Chương 2: Giới thiệu các bước NCKH; Thu thập và đọc tài liệu

2.1 Giới thiệu các bước NCKH

- Giới thiệu các bước NCKH cho các ngành Quản lý MT, xã hội, kinh tế

- Các bước NCKH thực nghiệm

2.2 Thu thập và đọc tài liệu

- Lý do (mục đích) thu thập và đọc tài liệu

- Các bước đọc tài liệu

- Tìm đọc các bài đã viết

- Xem lại các bài đã chọn

- Hình thành khung lý thuyết

- Hình thành khung khái niệm

- Viết ra các bài đã đọc

Chương 3: Hình thành đề tài nghiên cứu; Lựa chơn PP thu thập thông tin 3.1 Hình thành đề tài nghiên cứu

- Đề tài nghiên cứu

- Điều quan trọng trong hình thành đề tài nghiên cứu

- Các nguồn đề tài

- Những vấn đề quan tâm khi lựa chọn đề tài

- Các bước hình thành đề tài

- Hình thành các mục tiêu

3.2 Lựa chơn PP thu thập thông tin

- Giới thiệu

- Thu thập TT từ các nguồn sơ cấp

- Quan sát

- Ghi chép quan sát

- Phỏng vấn

- Bảng câu hỏi

- Các điều kiện quyết định cho việc thu thập dữ liệu

- Thu thập TT bằng nguồn thứ cấp

- Các khó khăn khi dùng số liệu thứ cấp

Chương 4: Các phương pháp lấy mẫu; Cách viết một đề xuất NC

4.1 Các phương pháp lấy mẫu

- PP lấy mẫu ngẫu nhiên

- PP lấy mẫu hệ thống

- PP lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng

- PP lấy mẫu hệ thống phân tầng

- PP lấy mẫu cụm

4.2 Cách viết một đề xuất NC;

Chương 5: Xử lý số liệu; Cách biểu diễn dữ liệu kết quả NC

5.1 Xử lý số liệu

- Biên tập số liệu

- Mã hóa số liệu

- Phát triển sổ mã hiệu

- Kiểm tra trước sổ mã hóa

- Mã hóa số liệu

- Phát triển một cơ cấu phân tích

- Phân tích số liệu

5.2 Cách biểu diễn dữ liệu kết quả NC

- Giới thiệu

- Biểu diễn bằng bảng biểu

- BD bằng đồ thị

- BD bằng biểu đồ

Chương 6: Viết báo cáo tổng kết đề tài; Cách viết BC tóm tắt

6.1 Viết báo cáo tổng kết đề tài

- Mở đầu

- Tổng quan NC

- PP NC

- Kết quả NC (Có thể chia thành nhiều chương)

- kết luận – Kiến nghị

6.2 Cách viết BC tóm tắt

- Viết BC tóm tắt

- Cách viết BC tóm tắt của một BC

- Cách trình bày BC khoa học (Powerpoint)

Chương 7: Cách viết bài báo khoa học; (Đăng báo)

7.1 Cách viết một bài báo KH

7.2 Giới thiệu một số PP điều tra môi trường

- PPNC điều tra đa dạng sinh học

- PP ứng dụng chỉ thị sinh học NC môi trường

- PPNC MT bằng viễn thám (Remote sensing)

- Ứng dụng GIS phân vùng sinh thái nuôi trồng thủy sản

- Những khái niệm, nguyên tắc và tiến trình cơ bản đánh giá đất đai của FAO

Chương 8: Một số mô hình toán trong NC môi trường; ứng dụng một số phần mềm trong NC MT đất

8.1 Một số mô hình toán trong NC môi trường

- Khái niệm ứng dụng mô hình trong NCKH

- Mô hình toán trong NCMT

- Giới thiệu mô hình LANDTRU mô phỏng quá trình lan truyền độc chất trong nước kên Đồng Tháp Mười

- PP mô hình sử dụng phần mềm Excel

- Công nghệ cơ sở dữ liệu và mô hình hóa quản lý TNMT nước (MHH giám sát nước mặt, Đánh giá sự phú dưỡng hóa…)

8.2 Ứng dụng một số phần mềm trong NC MT đất

- Áp dụng các phần mềm tính toán kết quả lan truyền thuốc trừ sâu trong MTĐ (VLEACH, LEVEL II, USLE)

- Xây dựng bản đồ xói mòn đất

Chương 9: Cấu trúc, hình thức của luận văn tốt nghiệp (ĐH, CH) , Đề cương LV, Đồ

Án

Chương 10: Một số PP bố trí thí nghiệm cơ bản (Completed Randomise Design-CRD,

Completed Randomise Block Design-CRBD, Latin Square Design-LSD…)

Chuyên đề 1: Trình bày cấu trúc LV Đại học

Chuyên đề 2: Viết đề cương nghiên cứu

Chuyên đề 3: Các PP điều tra chọn mẫu

Chuyên đề 4: Các PP bố trí thí nghiệm

III HỌC LIỆU

A Phần lý thuyết

Bắt buộc

1) Bài giảng Phương pháp NCKH môi trường – Giáo viên giảng dạy

2) Giáo trình Phương pháp luận NCKH, Lê Huy Bá (2007), nxb Giáo dục

Sách tham khảo

[1] Vũ Cao Đàm, PPL NCKH- NXB KHKT, 1995, 2009

[2] Phan Dũng, PPL sáng tạo KHKT- UBKHKT, 1992

[3] Phạm Viết Lượng, PPL NCKH- NXB ĐHQG Hà Nội, 2004

[4] Nguyễn Duy Bảo, PPL nghiên cứu KH và thực hiện đề tài NCKH, Hà Nội 2007

IV HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC

5 Hình thức tổ chức dạy học

Lịch trình chung

Tổng số giờ tín chỉ: 45 tiết

- Số giờ lý thuyết: 30 tiết

- Số giờ chuyên đề: 15 tiết

- Số giờ thảo luận và hướng dẫn bài tập: 8 tiết

- Số giờ kiểm tra giữa kỳ: 1 tiết

- Ôn tập cuối kỳ: 1 tiết

- Nội dung môn học được thực hiện theo các hình thức :

+ Giảng lý thuyết trên giảng đường:

+ Giảng dạy bằng cách trình chiếu powerpoint nội dung bài giảng;

+ Diễn đạt và giải thích nội dung bài giảng;

+ Đặt câu hỏi, tình huống và giải đáp thắc mắc cho sinh viên;

+ Thảo luận, làm việc nhóm;

+ Tự học: cho bài tập tình huống về nhà, yêu cầu sinh viên nghiên cứu văn bản luật ở nhà và có kiểm tra lại những yêu cầu đó

A Phần lý thuyết: Triển khai trong vòng 15 tuần

Nội dung môn học được thực hiện theo các hình thức sau: