văn hóa truyền thông trên mạng xã hội ở việt nam hiện nay – từ góc nhìn quản lý hoạt động truyền thông

MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Truyền thông là một trong những kĩ năng vô cùng quan trọng của con người để có thể tồn tại và hoạt động trong bất kì một xã hội nào, đặc biệt là trong xã hội hiện đại với 7 tỷ người sinh sống như hiện nay. Từ sau nửa thế kỉ XX, những phát minh mới của khoa học, công nghệ, trong đó có công nghệ thông tin đã tạo nên sự ra đời của nhiều phương tiện truyền thông khác nhau như giấy in, radio, tivi, điện thoại, internet, telax, fax,…Công chúng ngày nay có khả năng trao đổi và tiếp nhận một luồng thông tin khổng lồ mỗi ngày. Quá trình trao đổi và tiếp nhận có tác động rất lớn tới tri thức , tình cảm và tư tưởng của họ. Trong số những phương tiện truyền thông mới, không thể không kể tới sự xuất hiện ở truyền thông xã hội ( social media ). Trong một thời gian ngắn, loại hình truyền thông này đã phát triển mạnh mẽ và trở thành xu hướng chủ đạo trong truyền thông toàn cầu. Dưới nền tảng của web 2.0, hàng loạt trang mạng xã hội ( social network ) như Facebook, Twitter, Instagram, …đã ra đời với vô vàn tiện ích : thông tin nhanh, khối lượng thông tin phong phú, có nhiều hỗ trợ về giải trí, sự kết nối giữa những cá nhân , các nhóm, các quốc gia,…Sự xuất hiện của chúng đã nhanh chóng trở thành một hiện tượng xã hội, định hướng thói quen, tư duy, phong cách sống của con người trong thời đại mới. Tại Việt Nam, sự phát triển siêu tốc của mạng xã hội trong một thời gian ngắn đã khiến văn hóa truyền thông nước ta có những thay đổi đáng kể. Thống kê cũng chỉ ra rằng, người sử dụng Internet bằng Mobile tại Việt Nam dành nhiều thời gian cho việc vào mạng xã hội ( 94%), nhắn tin ( 91%), tìm kiếm thông tin ( 87%), truyền thông và giải trí ( 73%), âm nhạc ( 72%), game ( 67%), đọc tin tức và thời tiết ( 65%). Trong khi đó, các hoạt động chiếm thời lượng thấp là mua sắm và thương mại điện tử ( 43%) , du lịch ( 42%) và đọc sách, truyện ( 39%). Trong khi bản sắc văn hóa Việt Nam đề cao tính cộng đồng thì mạng xã hội lại tuyệt đối hóa sự phát triển của “cái tôi” cá nhân. Công chúng truyền thông Việt Nam thường e dè với việc phát ngôn, nêu ý kiến cá nhân nay lại thể hiện mình một cách mạnh mẽ thông qua phương tiện truyền thông kỹ thuật số. Mạng xã hội đang tác động mạnh mẽ vào văn hóa truyền thông đại chúng tại Việt Nam với những tác động tích cực và tiêu cực. Nhờ sự đống góp tích cực của các thành viên mạng xã hội, đời sống văn hóa của con người ngày càng trở nên phong phú, đa dạng hơn với việc liên tiếp cập nhập, lan truyền các thông tin mới thông qua hình thức đăng tải thông tin phong phú, đa dạng. Bên cạnh đó, các phong trào mang ý nghĩa nhân văn, hoạt động nhân đạo cũng được phổ biến rộng rãi. Mạng xã hội còn là nơi tạo ra dự luận xã hội mạnh mẽ, góp phần lên án cái xấu, cái sai trong nhiều lĩnh vực. Là một trong số những phương tiện truyền thông đại chúng quan trọng trong thời đại mới, mạng xã hội không chỉ là nơi truyền đạt thông tin, mà còn có vai trò quan trọng trong công cuộc xây dựng , duy trì và phát triển nền văn hóa của mỗi quốc gia, dân tộc. Mạng xã hội vừa là công cụ tích cực , kiểm nghiệm những giá trị văn hóa cũ, sáng tạo và phổ biến những giá trị văn hóa mới. Tuy vậy, mạng xã hội cũng làm nảy sinh nhiều vấn đề lớn trong hoạt động văn hóa truyền thông. Sự trong sáng của Tiếng Việt đang dần bị mai một với việc hàng loạt từ ngữ mới mang tính chất dung tục. Tiếng Việt không dấu, tiếng Việt chệch chuẩn, thay đổi kí tự được sử dụng ồ ạt. Nhiều nội dung, hình ảnh bạo lực, khiêu dâm xuất hiện các giá trị đạo đức và nhân văn xuống cấp, tư tưởng của giới trẻ bị ảnh hưởng tiêu cực. Không ít thông tin trên mạng xã hội không có tính trung thực mà phục vụ nhu cầu khẳng định bản thân hoặc mục đích chính trị, kinh tế của các cá nhân , tổ chức trên thế giới ảo. Thông tin trên mạng xã hội đang được coi như một nguồn tin “béo bở” cho nhiều phương tiện truyền thông đại chúng khác. Sự tiếp nhận và phản hồi nhanh chóng và liên tục của công chúng đã tạo ra một lượng thông tin khổng lồ mỗi ngày, mỗi giờ. Việc tận dụng thông tin trên mạng xã hội để phát triển thành đề tài là tất yếu đói với báo chí hiện nay. Nhưng cũng khiến đạo đức nhà báo suy giảm nghiêm trọng , khi xuất hiện đông đảo những phóng viên , biên tập viên “bàn giấy”. Ở các đô thị, hiện tượng lệch chuẩn về văn hóa, thẩm mỹ đang diễn ra. Những lệch chuẩn đó cần phê phán và loại bỏ. Muốn vậy, truyền thông Việt phải biết truyền thông một cách đích đáng, trên cơ sở nhận diện được bị kịch của sự phát triển. Đây là câu chuyện của cả thế giới. Song, không ít quốc gia, dân tộc đã tìm được cách chế ngự nó. Đó cũng có thể là những bài học cho các nhà quản lý văn hóa, truyền thông ở Việt Nam. Quản lý văn hóa là nội dung quan trọng, song hành với nhiều nội dung khác trong quản lý báo chí – truyền thông như : quản lý nội dung, quản lý kinh tế, quản lý về công nghệ và quản lý nguồn nhân lực,… Tất cả những vấn đề trên đặt ra yêu cầu cần có công trình nghiên cứu một cách bài bản và có hệ thống về văn hóa truyền thông trên mạng xã hội ở nước ta hiện nay, đánh giá trên những điều kiện thực tiễn tại Việt Nam để chỉ ra những điểm tích cực và tiêu cực, tìm ra nguyên nhân và định hướng phương hướng phát triển phù hợp, rút ra những bài học kinh nghiệm từ các nước bạn, đề ra giải pháp trong quản lý truyền thông trên mạng xã hội, để làm sao truyền thông phải có văn hóa và văn hóa truyền thông phải góp phần bảo vệ quyền lợi thiêng liêng của dân tộc và bản sắc văn hóa dân tộc; đề cao những giá trị nhân văn của truyền thống văn hóa Việt Nam trong quá khứ và hiện tại. Xuất phát từ những lý do trên, tác giả quyết định chọn đề tài nghiên cứu “văn hóa truyền thông trên mạng xã hội ở việt nam hiện nay – từ góc nhìn quản lý hoạt động truyền thông” làm tiểu luận …..

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Truyền thông là một trong những kĩ năng vô cùng quan trọng của con người

để có thể tồn tại và hoạt động trong bất kì một xã hội nào, đặc biệt là trong xã hộihiện đại với 7 tỷ người sinh sống như hiện nay Từ sau nửa thế kỉ XX, những phátminh mới của khoa học, công nghệ, trong đó có công nghệ thông tin đã tạo nên sự

ra đời của nhiều phương tiện truyền thông khác nhau như giấy in, radio, tivi, điệnthoại, internet, telax, fax,…Công chúng ngày nay có khả năng trao đổi và tiếp nhậnmột luồng thông tin khổng lồ mỗi ngày Quá trình trao đổi và tiếp nhận có tác độngrất lớn tới tri thức , tình cảm và tư tưởng của họ

Trong số những phương tiện truyền thông mới, không thể không kể tới sựxuất hiện ở truyền thông xã hội ( social media ) Trong một thời gian ngắn, loạihình truyền thông này đã phát triển mạnh mẽ và trở thành xu hướng chủ đạo trongtruyền thông toàn cầu Dưới nền tảng của web 2.0, hàng loạt trang mạng xã hội( social network ) như Facebook, Twitter, Instagram, …đã ra đời với vô vàn tiệních : thông tin nhanh, khối lượng thông tin phong phú, có nhiều hỗ trợ về giải trí,

sự kết nối giữa những cá nhân , các nhóm, các quốc gia,…Sự xuất hiện của chúng

đã nhanh chóng trở thành một hiện tượng xã hội, định hướng thói quen, tư duy,phong cách sống của con người trong thời đại mới

Tại Việt Nam, sự phát triển siêu tốc của mạng xã hội trong một thời gianngắn đã khiến văn hóa truyền thông nước ta có những thay đổi đáng kể Thống kêcũng chỉ ra rằng, người sử dụng Internet bằng Mobile tại Việt Nam dành nhiều thờigian cho việc vào mạng xã hội ( 94%), nhắn tin ( 91%), tìm kiếm thông tin ( 87%),truyền thông và giải trí ( 73%), âm nhạc ( 72%), game ( 67%), đọc tin tức và thờitiết ( 65%) Trong khi đó, các hoạt động chiếm thời lượng thấp là mua sắm vàthương mại điện tử ( 43%) , du lịch ( 42%) và đọc sách, truyện ( 39%)

Trong khi bản sắc văn hóa Việt Nam đề cao tính cộng đồng thì mạng xã hộilại tuyệt đối hóa sự phát triển của “cái tôi” cá nhân Công chúng truyền thông ViệtNam thường e dè với việc phát ngôn, nêu ý kiến cá nhân nay lại thể hiện mình mộtcách mạnh mẽ thông qua phương tiện truyền thông kỹ thuật số

Mạng xã hội đang tác động mạnh mẽ vào văn hóa truyền thông đại chúng tạiViệt Nam với những tác động tích cực và tiêu cực Nhờ sự đống góp tích cực củacác thành viên mạng xã hội, đời sống văn hóa của con người ngày càng trở nênphong phú, đa dạng hơn với việc liên tiếp cập nhập, lan truyền các thông tin mớithông qua hình thức đăng tải thông tin phong phú, đa dạng Bên cạnh đó, cácphong trào mang ý nghĩa nhân văn, hoạt động nhân đạo cũng được phổ biến rộngrãi Mạng xã hội còn là nơi tạo ra dự luận xã hội mạnh mẽ, góp phần lên án cáixấu, cái sai trong nhiều lĩnh vực Là một trong số những phương tiện truyền thôngđại chúng quan trọng trong thời đại mới, mạng xã hội không chỉ là nơi truyền đạtthông tin, mà còn có vai trò quan trọng trong công cuộc xây dựng , duy trì và pháttriển nền văn hóa của mỗi quốc gia, dân tộc Mạng xã hội vừa là công cụ tích cực ,kiểm nghiệm những giá trị văn hóa cũ, sáng tạo và phổ biến những giá trị văn hóamới

Tuy vậy, mạng xã hội cũng làm nảy sinh nhiều vấn đề lớn trong hoạt độngvăn hóa truyền thông Sự trong sáng của Tiếng Việt đang dần bị mai một với việchàng loạt từ ngữ mới mang tính chất dung tục Tiếng Việt không dấu, tiếng Việtchệch chuẩn, thay đổi kí tự được sử dụng ồ ạt Nhiều nội dung, hình ảnh bạo lực,khiêu dâm xuất hiện các giá trị đạo đức và nhân văn xuống cấp, tư tưởng của giớitrẻ bị ảnh hưởng tiêu cực Không ít thông tin trên mạng xã hội không có tính trungthực mà phục vụ nhu cầu khẳng định bản thân hoặc mục đích chính trị, kinh tế củacác cá nhân , tổ chức trên thế giới ảo

Thông tin trên mạng xã hội đang được coi như một nguồn tin “béo bở” chonhiều phương tiện truyền thông đại chúng khác Sự tiếp nhận và phản hồi nhanh

chóng và liên tục của công chúng đã tạo ra một lượng thông tin khổng lồ mỗi ngày,mỗi giờ Việc tận dụng thông tin trên mạng xã hội để phát triển thành đề tài là tấtyếu đói với báo chí hiện nay Nhưng cũng khiến đạo đức nhà báo suy giảm nghiêmtrọng , khi xuất hiện đông đảo những phóng viên , biên tập viên “bàn giấy”.

Ở các đô thị, hiện tượng lệch chuẩn về văn hóa, thẩm mỹ đang diễn ra.Những lệch chuẩn đó cần phê phán và loại bỏ Muốn vậy, truyền thông Việt phảibiết truyền thông một cách đích đáng, trên cơ sở nhận diện được bị kịch của sựphát triển Đây là câu chuyện của cả thế giới Song, không ít quốc gia, dân tộc đãtìm được cách chế ngự nó Đó cũng có thể là những bài học cho các nhà quản lývăn hóa, truyền thông ở Việt Nam

Quản lý văn hóa là nội dung quan trọng, song hành với nhiều nội dung kháctrong quản lý báo chí – truyền thông như : quản lý nội dung, quản lý kinh tế, quản

lý về công nghệ và quản lý nguồn nhân lực,…

Tất cả những vấn đề trên đặt ra yêu cầu cần có công trình nghiên cứu mộtcách bài bản và có hệ thống về văn hóa truyền thông trên mạng xã hội ở nước tahiện nay, đánh giá trên những điều kiện thực tiễn tại Việt Nam để chỉ ra nhữngđiểm tích cực và tiêu cực, tìm ra nguyên nhân và định hướng phương hướng pháttriển phù hợp, rút ra những bài học kinh nghiệm từ các nước bạn, đề ra giải pháptrong quản lý truyền thông trên mạng xã hội, để làm sao truyền thông phải có vănhóa và văn hóa truyền thông phải góp phần bảo vệ quyền lợi thiêng liêng của dântộc và bản sắc văn hóa dân tộc; đề cao những giá trị nhân văn của truyền thống vănhóa Việt Nam trong quá khứ và hiện tại Xuất phát từ những lý do trên, tác giảquyết định chọn đề tài nghiên cứu “văn hóa truyền thông trên mạng xã hội ở việtnam hiện nay – từ góc nhìn quản lý hoạt động truyền thông” làm tiểu luận …

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong thời đại bùng nổ thông tin như hiện nay, mạng xã hội và văn hóatruyền thông là một đề tài hấp dẫn với nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới cũng như

trong nước Rất nhiều tác gia đã đi sâu nghiên cứu và công bố những tài liệu giá trị

về lĩnh vực này

2.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Có thể nói, sự gắn kết, tác động lẫn nhau giữa văn hóa truyền thông vàtruyền thông đại chúng, trong đó có mạng xã hội đã thu hút sự quan tâm của nhiềunhà nghiên cứu nước ngoài Những khái niệm, đánh giá khái quát của các tác giảthông qua sách, công trình nghiên cứu , luận án , bào báo là nguồn dữ liệu quý giá

để tác giả nghiên cứu về lĩnh vực này

Một cách tiếp cận tương đối đầy đủ và hệ thống về lĩnh vực văn hóa truyềnthông trước hết được thể hiện trong nhiều công trình nghiên cứu của các học giảnước ngoài, nhất là trong những giai đoạn cuối của thập kỉ 20 Trong số những tácgiả đáng chú ý, trước hết là tác giả muốn nhắc đến Raymond Williams ( 1921 –

1988 ), là một nhà văn, nhà nghiên cứu phê bình, về chính trị văn hóa và truyềnthông đại chúng xứ Wales Các công trình của ông đặt nền móng cho nhiều lĩnhvực nghiên cứu liên quan đến các vấn đề văn hóa và chính trị Công trình nghiêncứu mang tên Văn hóa và xã hội, xuất bản lần đầu tiên năm 1958 và sau đó đượcdịch và xuất bản tại các nước Italia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ và CHLBĐức Năm 1974, Raymond Williams tiếp tục cho xuất bản cuốn sách Truyền hình:Công nghệ và hình thức văn hóa, nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực truyền hình,trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò và ý nghĩa của sự phát triển công nghệcũng như ảnh hưởng của truyền hình đối với nền tảng văn hóa của đời sống xã hộihiện đại

Trong số những học gỉa có ảnh hưởng quan trong đến giới nghiên cứu vănhóa truyền thông là Clifford James Geertz ( 1926 – 2006 ) Một trong những côngtrình tiêu biểu của ông là cuốn The Interpretation of Cultures: Selected Essays( tạm dịch là “Gải thích (học) về văn hóa – tuyển tập tiểu luận” được xuất bản năm

1973 Với công trình này, ông được coi là người đã đóng góp lớn trong việcchuyển đổi tư duy trong các ngành xã hội và nhân văn, từ lối suy nghĩ tìm quy luậtnhân quả sang tư duy trong các ngành xã hội và nhân văn, từ lối suy nghĩ tìm quyluật nhân quả sang tư duy xã hội học diễn giải ( interpretative ), đặt sự vật và hiệntượng trong hệ quy chiếu bản địa của ý thức địa phương Và còn rất nhiều nhữngnhà nghiên cứu nổi tiếng khác

Trong mấy chục năm trở lại đây, sự quan tâm của các nhà nghiên cứu vềnhững vấn đề liên quan đến văn hóa truyền thông ngày càng tăng lên Có thể bắtgặp rất nhiều những công trình nghiên cứu tập trung vào chủ đề văn hóa truyềnthông trên nhiều khía cạnh và những cấp độ khác nhau

Chúng ta có thể kể đến một số tác giải, tác phẩm tiêu biểu như : R.Collins,Truyền thông, văn hóa và xã hội, London, Sage Publication, 1986; David Morley,Truyền hình , khán giả và nghiên cứu văn hóa , ( “Television, audineces andcultural studies “), London and New York: Routledge, 1992” ; M.Skovmand andK.C Schroder, Văn hóa truyền thông : đánh giá về truyền thông đa quốc gia,London and New York: Routlege,1992; McGuigan, Jim, Văn hóa và không giancông cộng ( “Culture and The Public Sphere” ), London and New York: routledge,1996; Josttenim Gripsrud, Nghề làm báo và văn hóa đại chúng London, SagePublications, 1992,…

Các tác giả khẳng định, các phương tiện truyền thông đại chúng không chỉ làkênh truyền thông, mà còn là chất xúc tác và sự chuyển đổi của nền văn hóa

Trong mối quan hệ giữa văn hóa và truyền thông, văn hóa là một hệ thốngnhằm sáng tạo, chuyển giao , lưu trữ và chế biến thông tin, và sợi chỉ xuyên suốttất cả nền văn hóa và truyền thông là giao tiếp Ngoài những kiến thức bao hàm vàtoàn diện về các yếu tố của các phương tiện truyền thông như lịch sử, đạo đức,điều kiện triết học và pháp lý, hoạt động công nghiệp và xu hướng kinh doanh, cáctác giả còn đưa ra những ví dụ nhằm giải thích, khẳng định tầm quan trọng và ảnh

hưởng của các phương tiện truyền thông đại chúng trong cuộc sống con ngườiđương đại

Với sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội ,nhiều bài báo , tham luận cũng

đã ra đời, trong đó đề cập tới những khía cạnh khác nhau về sự tác động củaphương tiện truyền thông mới này tới văn hóa truyền thông Năm 2009, Burgess, J

và Green, J viết : “Youtube : video trực tuyến và văn hóa tham gia” Năm 2013,Joshua Fruhlinger viết Trong thế giới hiện đại: Mạng xã hội khiến chúng ta cảmthấy cô đơn; Gwenn Schurgin O’Keeffe, Kathleen Clarke – Pearson ( 2011 ) viết “Ảnh hưởng của truyền thông xã hội đối với trẻ em, thanh thiếu niên và gia đình”.Những bài viết này đề đi sâu phân tích sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội trênkhắp thế giới , đồng thời đánh giá sự thay đổi về văn hóa trong cộng đồng người sửdụng mạng xã hội

2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

Vấn đề nghiên cứu văn hóa truyền thông ở nước ta trong những năm qua đãđược nhiều học giả quan tâm ở những mức độ khác nhau Cùng với sự phát triểnnhanh chóng của internet và văn hóa truyền thông, thời gian vừa qua , đã có nhiềucuốn sách, tham luận, luận văn đề cập tới vấn đề này Nhiều tác phẩm đã đề cậpđến sự tác động của các phương tiện truyền thông mới, trong đó có mạng xã hộiđối với văn hóa truyền thông trong thực tế vẫn chưa có sự thống nhất và thực sựvẫn còn đang là một đề tài mới mẻ với nhiều người Hiện nay, trong thực tế cónhững người hiểu một cách đơn giản rằng, văn hóa truyền thông là những cách ứng

xử “ có văn hóa” của những người làm truyền thông đối với các đối tượng xã hội

và ngược lại

Cuốn sách “Báo chí - những vấn đề lý luận và thực tiễn “ do Khoa Báo chí

và Truyền thông, Đại học Quốc gia ấn hành năm 2014 đã đưa ra nhiều bài viết giátrị về văn hóa truyền thông đại chúng Trong đó, đề cập tới quan điểm tiếp cận liênngành, xuyên ngành , đa ngành khi nghiên cứu văn hóa truyền thông; Văn hóa

tham gia trên mạng xã hội với hoạt động truyền thông và văn hóa đại chúng; Ngônngữ mạng xã hội: chính thống hay không chính thống,…Có thể nói, đây là côngtrình chỉ ra nhiều vấn đề lý luận , thực tiễn về văn hóa truyền thông, mạng xã hội

Cuốn sách “Người chơi Facebook không ngoan biết rằng…” do NXB Trẻ ấnhành năm 2014 khẳng định sự ảnh hưởng mạnh mẽ của Facebook đối với cuộcsống hiện đại Tập sách đưa ra cảnh báo về trào lưu “mạng xã hội”, nơi mà conngười đang dần bị phu thuộc, đắm chìm, tạo nên những diễn biến tâm lý phức tạptrong đời sống thực

Cuốn sách “Văn hóa truyền thông đại chúng ở Việt Nam trong điều kiệnkinh tế thị trường và toàn cầu hoá” của tác giả Đặng Thị Thu Hương, Nhà xuất bảnĐại hoc Quốc gia Hà Nội, xuất bản vào tháng 12 năm 2016 Cuốn sách nhắc đếnvăn hóa như nền tảng tinh thần của xã hội , là sức mạnh nội sinh của sự phát triển,được biểu hiện trong cuộc sống bằng nhiều hình thái và qua nhiều hoạt động Tácgiả nhấn mạnh “trong bối cảnh kinh tế thị trường và toàn cầu hóa hiện nay, việcnhận diện rõ ràng, sâu sắc bản chất của văn hóa truyền thông đại chúng, nghiêncứu cơ chế hình thành, cũng như vai trò tác động của văn hóa truyền thông đạichúng đối với xã hội và công chúng Việt Nam để từ đó, đưa những tiêu chí nhằmtiếp cận các vấn đề của truyền thông đại chúng dưới góc đội truyền thông đạichúng., xã hội học, văn hóa học, là một việc làm có ý nghĩa lí luận và thưc tiễn

Trên báo chí, cũng có nhiều tác giả bước đầu đề cập tới vấn đề này Có thể

kể đến Bài báo “ Khi mạng xã hội trở thành “nguồn tin” của báo chí!” của tác giảChi Anh đăng trên báo Nhân Dân chỉ ra các hậu quả tiêu cực từ viêc khai thácthông tin bừa bãi, thiếu kiểm soát từ mạng xã hội Facebook, nguyên nhân của thựctrạng trên Hay như bài báo “Ứng xử thiếu văn hóa của giới trẻ trên mạng xã hội “trên báo Dân trí online cũng chỉ ra những tác hại của mạng xã hội , đặc biệt lafFacebook đối với giới trẻ

Có thể nói, cho đến nay ở Việt Nam, chưa có công trình nghiên cứu nào đisâu tìm hiểu về văn hóa truyền thông một cách toàn diện , tức là nghiên cứu truyềnthông như một hiện tượng văn hóa và tìm ra trong đó những tiêu cí đặc thù để tiếpcận những vấn đề của truyền thông từ góc độ văn hóa một cách phù hợp và thíchđáng nhất

Mặc dù đã chỉ ra những vấn đề của mạng xã hội, song những tác phẩm nàyđều có phần mang tính chủ quan, dưới góc nhìn của nhà báo, ít hoặc không có các

số liệu để minh chứng hoặc tiếp cận góc nhìn công chúng

Do đó, tiểu luận này sẽ nghiên cứu tác động của mạng xã hội đối với vănhóa truyền thông tại Viêt Nam dưới cả hai khía cạnh: tích cực, tiêu cực với các sốliệu, phân tích cụ thể Kết quả của tiểu luận sẽ làm sáng rõ hơn các vấn đề được đềcập ở trên cũng như đưa ra những đóng góp nhất định về mặt lý luận và thực tiễn ,

bổ sung những hạn chế của tình hình nghiên cứu đề tài nay tại Việt Nam

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở hệ thống hóa lý thuyết về vấn đề văn hóa truyền thông trên mạng

xã hội ở Việt Nam hiện nay, luận văn xác định các vấn đề đặt ra, phân tích nguyênnhân, đề xuất các giải pháp quản lý báo chí – truyền thông , rút ra những bài họckinh nghiệm, định hướng phương hướng phát triển , tăng cường phát huy các yếu

tố tích cực trong văn hóa truyền thông trên mạng xã hội, hạn chế các yếu tố tiêucực trong văn hóa truyền thông trên mạng xã hội ở nước ta hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Một là, hệ thống hóa cơ sở lý thuyết và truyền thông, văn hóa, văn hóa

truyền thông và mạng xã hội

Hai là, mô tả, đánh giá thực trạng, xác định những vấn đề đặt ra trong văn

hóa truyền thông trên mạng xã hội ở Việt Nam hiện nay, những nguyên nhân , hạn

chế, những biểu hiện lệch chuẩn, những kẽ hở trong công tác quản lý truyền thôngtrên mạng xã hội ở nước ta hiện nay

Ba là, bước đầu đề xuất các nguyên tắc về kiến thức và kỹ năng của nhà

quản lý báo chí – truyền thông trong quản lý văn hóa truyền thông trên mạng xãhội

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Vấn đề văn hóa truyền thông trên mạng xã hội từ gó nhìn quản lý báo chí –truyền thông ở Việt Nam hiện nay

4.2 Đối tượng khảo sát

Các bài viết, bài đăng, chia sẻ, hoạt động của các cá nhân, tổ chức, cácfanpage trên mạng xã hội Facebook, Youtube, Zalo

4.3 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Khảo sát văn hóa truyền thông trên mạng xã hội , trong đóđiển hình là Facebook, Youtube, Zalo Mô tả thực trạng, những vấn đề đặt ra, từ đó

đề xuất giải pháp quản lý phù hợp

- Về thời gian khảo sát: từ năm 2016 đến nay

5 Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý thuyết

Tiểu luận đưa ra những nguyên tắc và phương pháp luận của Chủ nghĩa duyvật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, các chủ trương, đường lối, các quanđiểm của Đảng và Nhà nước về lĩnh vực quản lý báo chí – truyền thông và quản lývăn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc

Tiểu luận còn sử dụng các lý thuyết về truyền thông, lý thuyết về báo chí, lýthuyết về báo chí, lý thuyết về báo chí truyền thông, lý thuyết về văn hóa, lý thuyết

về truyền thông văn hóa, lý thuyết về xã hội học và tâm lý học báo chí, lý thuyết vềtâm lý học truyền thông,…lam cơ sở lý thuyết

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: phương pháp này được sử dụng nhằm

thu thập, nghiên cứu, kế thừa những tài liệu đã được tác giả công bố nhằm xâydựng cơ sở lý luận cho đề tài này Trên cơ sở đó, sử dụng để so sánh, minh họa chokết quả khảo sát của mình, khẳng định những đóng góp mới của tiểu luận Bài tiểuluận tham khảo các công trình khoa học, bài viết, bài báo, các trang thông tin điện

tử về các nội dung như : văn hóa truyền thông, mạng xã hội, tác động của mạng xãhội tới văn hóa truyền thông,

- Phương pháp phân tích nội dung: Thống kê tài liệu, con số, dữ liệu, có

được trong quá trình khảo sát, bao gồm các fanpage của các cá nhân, tổ chức , cơquan báo chí, các account cá nhân.Từ đó đề xuất những giải pháp cần thiết, nhằmphát huy ưu điểm, hạn chế , nhược điểm, góp phần mô tả thực trạng , đề ra giảipháp quản lý văn hóa truyền thông

6 Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

6.1 Ý nghĩa lý luận

Đề tài hệ thống hóa lý thuyết, dựa trên các cở thực tiễn, mô tả thực trạng vănhóa truyền thông trên mạng xã hội ở nước ta hiện nay, từ đó đề xuất những giảipháp trong quản lý văn hóa truyền thông trên mạng xã hội

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đây là đề tài nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực , thực tiễn cao Nếu thànhcông, sẽ là nguồn tư liệu có giá trị tham khảo về mặt thực tiễn cho các nhà quản lývăn hóa truyền thông, các nhà báo và cơ quan báo chí

7 Kết cấu của tiểu luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nộidung luận văn gồm 3 chương

Chương 1

Cơ sở lý luận và thực tiễn về vấn đề văn hóa truyền thông trên mạng xã hội

ở việt nam hiện nay

Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo

ra bằng lao động và hoạt động thực tiễn trong quá trình lịch sử của mình, biểu hiệntrình độ phát triển xã hội trong từng thời kỳ lịch sử nhất định

Khi nghiên cứu quy luật vận động và phát triển của xã hội loài người, C.Mác

và Ph.Ăngghen đã khái quát các hoạt động của xã hội thành hai loại hình hoạt động

cơ bản là “sản xuất vật chất” và “sản xuất tinh thần” Do đó, văn hóa bao gồm cảvăn hóa vật chất và văn hóa tinh thần

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: “ Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng với nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn” Với các hiểu này, văn hóa sẽ bao

gồm toàn bộ những gì do con người sáng tạo và phát minh ra

Theo “Đại từ điển Tiếng Việt” của Trung tâm Ngôn ngữ và Văn hóa ViệtNam – Bộ Giáo dục và đào tạo, do Nguyễn Như Ý chủ biên, Nhà Xuất Bản Vănhóa – Thông tin , xuất bản năm 1998, thì “Văn hóa là những giá trị vật chất, tinhthần do con người sáng tạo ra trong lịch sử”

Trong cuốn “Tìm hiểu bản sắc văn hóa Việt Nam”, PGS.TSKH Trần NgọcThêm cho rằng “ Văn hóa là một hệ thống hữu cơ giá trị vật chất và tinh thần docon người sáng tạo và tích lũy hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa conngười với môi trường tự nhiên và xã hội của mình”

Với nhiều cách hiểu theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp, văn hóa đã trở thành đốitượng của văn hóa học – khoa học nghiên cứu về văn văn

Muốn nghiên cứu về văn hóa truyền thông , trước tiên phải có một khát niệmchính xác và nhất quán về văn hóa như cấu trúc của nó Trong khuôn khổ này, tácgiả xin được sử dụng khái luận về văn hóa của PGS.TSKH Trần Ngọc Thêm

1.1.2 Văn hóa truyền thông

Từ những vấn đề của thực tiễn và lý luận , có thể đưa ra một định nghiiax có

tính chất tổng quát về văn hóa truyền thông như sau: Toàn bộ quá trình xuất hiện

và biến đổi của hiện tượng truyền thông trong đời sống nhân loại cùng sự xác lập những mối tương tác của nó đối với các hiện tượng xã hội được gọi là Văn hóa truyền thông

Con người hiện đại là con người của môi trường truyền thông đa dạng vàphong phú Những kiến thức và nhận thức về văn hóa truyền thông sẽ giúp cho conngười chủ động và trở nên tích cực trong môi trường sống Đối với lĩnh vưc hoạtđộng bá chí, văn hóa truyền thông là một trong những kiến thức nền tảng để cácnhà báo mở rộng và nâng cao tri thức xã hội , đồng thời biết phát huy tốt sức mạnhcủa vũ khí truyền thông trong hoạt động thực tiễn

1.1.3 Quản lý , quản lý văn hóa , quản lý văn hóa truyền thông

Quản lý được hiểu theo nghĩa thông thường là sự chỉ huy , điều hành củamột tổ chức hoặc cơ quan Nhà nước nhằm tiến hành điều chỉnh các hành vi, cácquá trình xã hội

Khái niệm “Quản lý văn hóa” trong xã hội hiện đại được hiểu là công việccủa Nhà nước, được thực hiện thông qua việc ban hành quy chế, chính sách, tổchức, triển khai, kiểm tra và giám sát việc thực hiện các văn bản quy phạm phápluật trong lĩnh vực văn hóa , đồng thời nhằm góp phần phát triển kinh tế - xã hộicủa từng địa phương và cả nước

Nhìn vào thực tiễn, không khó để nhận thấy, quản lý văn hóa còn được hiểu

là sự tác động chủ quan bằng nhiều hinh thức, phương pháp của chủ thể quản lý( các cơ quan Đảng, Nhà nước, đoàn thể, các cơ cấu dân sự , các cá nhân được trao

quyền và trách nhiệm quản lý ), đối với khách thể ( mọi thành phần / thành tố thamgia và làm nên đời sống văn hóa ) nhằm đạt được mục tiêu mong muốn ( bảo đảmvăn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, nâng cao vị thế quốc gia, cải thiện chấtlượng đời sống của người dân…)

Quản lý văn hóa truyền thông cũng như bất kỳ dạng quản lý công vụ của bộmáy hành pháp, mang tính quyền lực, tính tổ chức cao, được điều chỉnh bằng phápluật, vừa mang tính phổ biến, vừa mang tính đặc thù quản lý ngành

1.1.4 Phương pháp tiếp cận và đặc điểm của văn hóa truyền thông

- Hàm lượng văn hóa trong truyền thông trên mạng xã hội

Mạng xã hội là một “gã khổng lồ” với số lượng lớn các thành viên tham gia Hằng ngày, hàng giờ, từng phút, thậm chí là từng giây một lượng lớn thông tinđược chia sẻ và cập nhập của các tài khoản mạng xã hội

Theo nghiên cứu của We Are Social Media (1/2017), nước ta có hơn 46 triệungười thường xuyên sử dụng MXH, đứng thứ 22 toàn cầu về số lượng người sửdụng MXH Trong đó, Facebook mới xuất hiện tại Việt Nam năm 2009, nhanhchóng trở thành MXH phổ biến nhất hiện nay http://baoquocte.vn/van-hoa-mang-xa-hoi-thoi-hoi-nhap-64187.html

Theo Báo điện tử Vnexpress: Người Việt dành trung bình 2,5 tiếng mỗi

ngày trên Facebook Cụ thể, mỗi tháng Facebook thu hút 30 triệu người dùng,trong số đó có 27 triệu người truy cập mạng xã hội lớn nhất thế giới qua thiết bị vàkết nối di động Nếu tính theo ngày, con số này là tương ứng là 20 triệu và 17triệu, tăng 43% so với cùng kỳ năm ngoái Có nghĩa, mức sử dụng Facebook ở

Việt Nam đang cao hơn 13% so với mức trung bình trên thế giới Khoảng 75%

người dùng Việt nằm trong độ tuổi 18-34 và họ truy cập Facebook chủ yếu để tròchuyện, theo dõi tin tức của bạn bè hoặc vào các trang Facebook của những thươnghiệu mà họ quan tâm, nhất là về thời trang, mỹ phẩm và đồ điện tử

https://sohoa.vnexpress.net/tin-tuc/doi-song-so/nguoi-viet-danh-trung-binh-2-5-Mạng xã hội cũng đã góp phần tạo ra môi trường trao đổi, giao lưu giữangười dùng thông qua các nhóm, diễn đàn Việc hình thành nhóm và diễn đàn trênmạng xã hội mang lại những lợi ích nhất định: nơi giao lưu, kết nối mọi người lạivới nhau thông qua việc trao đổi, chia sẻ thông tin; nơi các thành viên bình luận,đánh giá , nhận xét về khía cạnh nào đó của xã hội, những điều đang xảy ra xungquanh họ

Sự tương tác trên mạng xã hội

Tuy nhiên, điều này cũng có thể gây ra những yếu tố nhiễu trong hoạt độngthông tin trên môi trường mạng xã hội Yếu tối nhiễu có thể là những thông tinđăng tải trên mạng xã hội không có thực hoặc cố ý đẳng tải với mục đích, ý đồ tiêucực Mạng xã hội là một thế giới ảo, mọi người trao đổi, trò chuyện, chia sẻ thôngtin một cách tự nhiên mà không biết rằng thực sự sự thật, thực tế ẩn đằng sau đó là

gì Mọ chi tiết trên mạng xã hội mang tính tương đối, thậm chí là bị yếu tô chủquan chi phối rất nhiều

Ở Facebook, bên cạnh những group hoạt động nghiêm túc, thì cũng cónhững hội lập ra mới chỉ nghe tên đã thấy đầy ảo diệu như: hội máy bay…, hội phicông…, hội quý bà…, hội ăn chơi… Ở mỗi hội này đều có những thể thức hoạtđộng được giới cộng đồng mạng đánh giá là nhảm nhí, tục tĩu dễ khiến cho nhữngngười tham gia sẽ dễ đánh mất mình và thậm chí là bị lừa

Nhiều hội, nhóm trên mạng xã hội hoạt động với nội dung không lành mạnh

Về mặt tiêu cực: Không phải ngẫu nhiên mà nhiều ý kiến cho rằng, mạng xãhội đang là “con dao hai lưỡi” Tìm kiếm các bài viết về tác động tiêu cực củamạng xã hội đến định hướng nhân cách của giới trẻ cho khoảng 133.000 kết quả( 0,45 giây ), trong đó nhiều bài viết trao đổi về tính hai mặt của mạng xã hội ; ảnhhưởng của mạng xã hội đến lối sống của giới trẻ; sự vô cảm từ những nút “like”trên Facebook; bàn về ‘rác” trên Facebook ; phê phán đời sống ảo của giới trẻ trênmạng xã hội…

Mạng xã hội cũng là nơi cung cấp những thông tin phản giá trị, có ảnhhưởng tiêu cực đến sự hình thành nhân cách của giới trẻ Sự tiêu cực thể hiện quanhững phát ngôn bừa bãi, thậm chí chửi bới cả người thân, thầy cô mà mục đíchcủa hành vi đó đội khi chỉ muốn gây ấn tượng với mọi người Cũng không hiếmhình ảnh về hành động phản cảm , trái với đạo lý, thậm chí vi phạm pháp luẩ đượctung lên mạng, lại được không ít thành viên mạng là cá nhân Nhóm giới trẻ quantâm, cổ vũ Một số chủ đề các bài viết phản ánh mặt tiêu cực đến giới trẻ:

+ Về lối sống buông thả: khoảng 339.000 kết quả ( 0,45 giây ) Sống buôngthả của giới trẻ là sống thiếu lý tưởng, sống theo sở thích ích kỷ của bản thân, đingược lại kỷ cương , phép tắc và những chuẩn mực văn hóa, đạo đức xã hội

+ Về rác sex trên Facebook: khoảng 900.000 kết quả ( 0,41 giây )

Hình ảnh đồi trụy tràn lan trên Facebook

Có thể thấy rõ ràng, mạng xã hội Facebook hiện nay đang lan tràn nhữngvideo, clip sex, ảnh đồi trụy

+ Về giới trẻ và bạo lực: khoảng 921.000 kết qủa ( 0,43 giây ) Xu hướngứng xử, hành xử bạo lực của giới trẻ trên cả mạng ảo lẫn trong đời thực đang làvấn đề gây nhức nhối và gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh cho toàn xã hội Các bàiviết đã phản ánh thực trạng từ sự vô tư chửi tục, đến sự gia tăng bạo lực của giớitrẻ trong xã hội, gia đình và học đường

- Văn hóa ứng xử của người dùng thông qua mạng xã hội

Một đặc điểm vô cùng quan trọng của các phương tiện truyền thông xã hội

là tính tham gia Không giống như những trang web được xuất bản với nội dung cósẵn, các trang mạng xã hội này được thiết kế để mỗi người đăng ký sử dụng có thểtạo ra các thông tin riêng trên trang của mình

- Chuẩn văn hóa và lệch chuẩn văn hóa trên mạng xã hội

“Lệch chuẩn” thường được hiểu là những hành vi, hành động không phù hợpvới những giá trị , chuẩn mực đang được xã hội thừa nhận Vậy “chuẩn văn hóa”

có thể hiểu đơn giản là những giá trị văn hóa đang được xã hội thừa nhận

Trong lĩnh vực đạo đức, hành vi lệch chuẩn diễn ra từ môi trường gia đìnhđến xã hội, với đủ các lứa tuổi, nhất là một bộ phận giới trẻ, sự thể hiện cái Tôimột cách cực đoan , có hại, phá hoạt các chuẩn mực xã hội Trong lối sống hành vilệch chuẩn gắn liền với những biểu hiện tiêu cực như chủ nghĩa vị kỷ, sùng báiđồng tiền, vong bản, chạy theo thị hiếu tầm thường, vô cảm, thực dụng hóa quan

hệ gia đình , xã hội , tình trạng mất phương hướng, sự phản ứng có tính chất cựcđoan đối với những biến đổi của cuộc sống

Những giá trị văn hóa truyền thống bị thách thức nghiêm trọng bởi nhiềuyếu tố, trong đó có những mặt trái của kinh tế thị trường và toàn cầu hóa, “Tha hóabản sắc” cũng là biểu hiện của lệch chuẩn, vì nó làm biến dạng các giá trị vốnmang trên mình hồn sống của một dân tộc, từng được thẩm định qua bao thăngtrầm của lịch sử

Các biểu hiện của lệch chuẩn về đạp đức, văn hóa trên mạng xã hội hiện nayđang ở mức đáng báo động có thể trở thành những hiện tượng tiếp tục lan rộng vàphát triển thành những hành vi nguy hiểm cho xã hội

1.2 Các yếu tố tác động đến văn hóa truyền thông trên mạng xã hội , mối quan hệ giữa mạng xã hội và báo chí.

1.2.1 Kiến thức và kỹ năng của người dùng mạng xã hội

Chỉ cần gõ cụm từ “giới trẻ và mạng xã hội” vào trang mạng tìm kiếmGoogle, chỉ sau 0,25 giây, đã hiển thị khoảng 3.880.000 kết qyar ; cụm từ “giới trẻ

và Facebook” cho khoảng 5.380.000 kết quả ( 0,35 giây ); cụm từ “giới trẻ vàYoutube” cho khoảng 5.860.000 kết quả ( 0,48 giây ); cụm từ giới trẻ Việt Nam vàYoutube” cho khoảng 6.410.000 kết quả ( 0,45 giây )

Giới trẻ hiện nay có thể chỉ ở nhóm người đang ở độ tuổi trưởng thành, cóthể thanh thiếu niên ( 15 – 25 tuổi ), hoặc thanh niên ( 16 – 30 tuổi ) Giới trẻ ở cácquốc gia khác nhau, tuy có sự khác biệt ở tư tưởng, lối sống nhưng có một số điểmchung để phân biệt họ với các nhóm xã hội khác đó là sự năng động, sáng tạo,thích khám phá, thậm chí là cả sự ham vui, sành điệu, chịu chơi,…

Bởi phần lớn nhóm công chúng sử dụng mạng xã họi và tham gia vào đónggóp nội dung là thanh thiếu niên, việc nghiên cứu hành vi và nội dung của sảnphẩm văn hóa – truyền thông này không thể tách rời văn hóa thanh thiếu niên ViệtNam hiện nay bởi chúng tồn tại song song và tác động qua lại lẫn nhau

1.2.2 Chính sách và pháp luật

Hiện, tại Việt Nam , việc quản lý thông tin truyền thông trên mạng xã hộiđược thực hiện bằng pháp luật, tuy chưa có một bộ luật cụ thể dành riêng cho hoạtđộng này nhưng có thể đề cập đến một số văn bản sau như : Luật an toàn thông rinmạng số 86/2015/QH13, Nghị định 72/2013/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý,cung cấp , sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng, Nghị định số 174/2013/NĐ-CP của Chính phủ về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưuchính, viễn thông, công nghệ thông tin và tần số vô tuyến điện, Thông tư 09/2014/TT-BTTTT về việc cung cấp thông tin qua biên giới do Bộ Thông tin và truyềnthông ban hành Thông tư số 38/2016/TT-BTTTT ngay 26/12/2016 của Bộ Thôngtin và truyền thông quy định về việc cung cấp thông tin công cộng qua biên giới

Ngoài các văn bản pháp luật nêu trên còn một số quy định trong các văn bảnpháp luật khác tạo căn cứ pháp lý cho hoạt động thông tin truyền thông trên mạng

xã hội Cụ thể: Điều 32 ( Quyền của cá nhân đối với hình ảnh ), Điều 34 ( Quyềnđược bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín ) thuộc Bộ luật dân sự 2015, hay Điều 155( Tội làm nhục người khác ) , Điều 156 ( Tội vu khống ) thuộc Bộ luật hình sự2015.

Công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động mạng xã hội được Bộ Thông tin vàtruyền thông triển khai thường xuyên , quyêt liệt Hiện nay, Chính phủ Việt Nam

đã thiết lập được cơ chế phối hợp với Google và Facebook – hai dịch vụ của nướcngoài có khá động người Việt Nam sử dụng

1.2.3 Chuẩn mực văn hóa

Tác động tiêu cực của mạng xã hội đến sự hình thành nhân cách, lệch chuẩnvăn hóa của giới trẻ hiện nay có nguyên nhân từ các yếu tố về kinh tế - xã hội; môitrường giáo dục, quản lý từ gia đình, nhà trường, xã hội và từ chính hoạt động ,nhận thức cá nhân của giới trẻ

Trước hết, phải nói tới sự chuyển đổi về cơ chế kinh tế - xã hội trong giaiđoạn hội nhập quốc tế toàn diện hiện nay là nguyên nhân của sự chuyển đổi vềđịnh hướng giá trị nhân cách con người Việt Nam nói chung và giới trẻ nói riêng.Khi môi trường văn hóa bị xâm hại, lai căng, thiếu lành mạnh, trái với thuần phong

mỹ tục, các tệ nạn xã hội , tội phạm và sự xâm nhập của các sản phẩm và dịch vụvăn hóa độc hại làm suy đồi đạo đức, nhất là trong thanh thiếu niên Đây là mộttrong những nguyên nhân tác động sân sắc đến sự hình thành nhân cách, làm lệchchuẩn văn hóa của giới trẻ

Thứ hai, nguyên nhân từ sự lệch lạch trong định hướng khuôn mẫu hìnhtượng cho giới trẻ truyền thông Mội nghiên cứu khảo sát trên 2 tờ báo Tiền phong

và Tuổi trẻ Thành phố Hồ Chí Minh 6 tháng đầu năm 2017 cho thấy: Khi phân tíchnội dung 278 tác phẩm báo chí viết về các nhân vật nổi tiếng, trong đó có 84,9% sốnhân vật là đạo diễn, ca sĩ, diễn viên, người mẫu, hoa hậu, nhạc sĩ,…Những nhânvật nổi tiếng là người đem lại lợi ích cho công đồng chỉ chiếm 5%; chỉ có 5/278

nhân vật là nhà khoa học; 9/278 nhân vật là nhà văn…cũng theo kết quả này, cóđến 21,9% số bài viết về tai tiếng nhân vật Thực tế cho thấy dù ý thức hay không,thì hai tờ báo này vô tìn đã tạo khuôn mẫu hình tượng cho giới trẻ thuộc giới ca sĩ,diễn viên, điện ảnh, người mẫu Những quảng cáo truyền thông về các sản phẩm

đồ ăn, thức uống, đồ dùng , tràn ngập hình ảnh thiếu lành mạnh…đang góp phầnđịnh hướng một cách lệch lạc, méo mó giá trị sống và nhân cách của giới trẻ

Thứ ba, nguyên nhân từ sự nhân thức và chia sẻ của gia đình, môi trườnggiáo dục của nhà trường và xã hội Thiếu sự quan tâm hoặc ngược lại, việc nuôngchiều con cái quá mức của gia đình đều ảnh hưởng đến sự hình thành và định hìnhnhân cách của giới trẻ Trong số các trẻ vị thành niên phạm pháp ở Việt Nam thì cóđến hơn 70% trẻ không được quan tâm chăm sóc đầy đủ từ gia đình Theo con sốthống kế của trường Đại học an ninh nhân dân, hoàn cảnh gia đình có ảnh hưởngtrực tiếp đến việc trẻ phạm tội như sau: 30% trẻ phạm tội có bố, mẹ nghiện ma túy,ham mê cơ bạc; 21% có gia đình làm ăn phi pháp, 8% có anh chị có tiền án, tiềnsự; 10,2% trẻ mồ côi cả cha lẫn mẹ; 32% trẻ có bố mẹ ly hôn; 49% trẻ thườngxuyên bị cha mẹ đánh đập , mắng mỏ; 21% được nuông chiều quá mức, 28% bố

mẹ không đáp ứng nhu cầu và 75% trẻ không được gia đình quan tâm quản lý

Thứ tư, nguyên nhân từ sự thiếu ý chí, tinh thần tự học hỏi, rẻn luyện củabản thân nhiều người trẻ Nghiên cứu của Học viện Cảnh sát Nhân dân cho bết với15.736 trường hợp án hình sự của vị thành niên , thì có đến 85% trường hợp viphạm là do bản thân thiếu tu dưỡng , ham chơi, thích hưởng thụ

1.2.4 Nền tảng văn hóa của tổ chức

Trong thời gian qua, các hành vi tiêu cực như : tung tin giả mạo, phát tán tinxấu độc, xuyên tạc, bịa đặt, phát ngôn gây thù ghét,…tồtooftaij trên các mạng xãhội trở nên phổ biến do nhân thức của người sử dụng cho rằng, mạng xã hội là môitrường ảo nên có thể tự do phát ngôn, tự do thông tin mà không phải chịu tráchnhiệm

Để quản lý hoạt đông của mạng xã hội, trong những nhăm qua, Việt Nam đãtừng bước xây dựng , hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách, văn bản quy phạmpháp luật điều chỉnh hoạt động Internet nói chung và mạng xã hội nói riêng , đảmbảo môi trường pháp lý bình đẳng , minh bạch , phù hợp với yêu cầu thực thựctiễn

Các cơ quan quản lý nhà nước của Việt Nam cũng đã ban hành một số vănbản mang tính chất chỉ đạo, điều hành Trong đó, tập trung yêu cầu các tổ chức,doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội chủ đạo rà soát toàn bộ hoạt độngcung cấp dịch vụ của mình, nâng cao trách nhiệm quản lý thông tin trên mạng xãhội do mình cung cấp Ngoài ra, Bộ Thông tin và Truyền thông thường xuyên chủtrì tổ chức các cuộc họp định kỳ, đột xuất với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụmạng xã hội nhằm tìm hiểu, nắm bắt xu hướng phát triển các loại hình này, cũngnhư trao đổi, tìm kiếm các giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ cho các doanhnghiệp Việt Nam có điều kiện phát huy khả năng cạnh tranh với mạng xã hội nướcngoài

1.2.6 Mối quan hệ giữa mạng xã hội và báo chí

Tại Việt Nam, số người dùng mạng xã hội tăng lên nhanh chóng Nghị định97/2018/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý, cung cấp sử dụng dịch vụ internet và

thông tin điện tử trên Internet đã thống nhất về mặt khái niệm: “Mạng xã hội trực tuyến là dịch vụ cung cấp cho cộng đồng rộng rãi người sử dụng khả năng tương tác, chia sẻ, lưu trữ và trao đổi thông tin với nhau trên môi trường Internet, bao gồm dịch vụ tạo blog, diễn đàn (forum), trò truyện trực tuyến (chát) và các hình thức tương tự khác” Các hình thức tương tác khác có thể thấy như gửi thư điện tử

(e-mail), điện thoại, xem phim, ảnh (voice chat), chia sẻ tập tin (files), nhật ký điện

tử (blog), trò chơi (games)… trên Internet

Và cũng tới nay, người ta đang dùng rộng rãi khái niệm truyền thông xã hội,

đó là một thuật ngữ dùng để mô tả mô hình truyền thông, trong đó thể hiện sự tương tác đa chiều trực tuyến giữa các đối tượng tham gia Sự tương tác trong truyền thông xã hội thể hiện ở khả năng “chia sẻ bài viết, âm thanh, hình ảnh qua mạng Internet” và thuộc nhiều lĩnh vực đa dạng như văn hóa, xã hội hoặc tài chính.

Với những tính năng này, mạng xã hội đã mang đến một sự liên kết mới mẻ

và đa dạng, rộng lớn cho hàng trăm triệu thành viên trên khắp thế giới, tác độngkhông nhỏ đối với các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có báo chí

Mối tương tác và những vấn đề đặt ra đối với báo chí trong quan hệ với mạng xã hội thể hiện ở cả mặt tích cực và tiêu cực

Đối với xã hội, thông qua mạng xã hội, công chúng không chỉ là người đónnhận mà còn là người phát tán thông tin và tham gia vào quá trình phát triển củanội dung thông tin Mạng xã hội với mô hình truyền thông xã hội chính là nền tảngđáp ứng nhu cầu đó của công chúng

Đối với báo chí, bên cạnh những kênh truyền thống, thực tế mạng xã hội đang có vai trò quan trọng:

Một là, mạng xã hội đang là nơi cung cấp thông tin, đề tài một cách rộng rãi

giúp các nhà báo chuyên nghiệp cũng như không chuyên nghiệp nhận diện, pháthiện được những vấn đề đang nổi lên, đang diễn ra, sau khi đã thẩm định độ chínhxác của nó rồi sử dụng cho những bài báo của mình phục vụ công chúng Ta đãthấy, thời gian qua, rất nhiều sự việc tung lên mạng xã hội, cư dân mạng bàn tánxôn xao về những vấn đề này, các cơ quan báo chí kịp thời xác minh và có nhiềubài viết phê phán những hành động tiêu cực, động viên khích lệ, biểu dương nhữnghành vi tích cực góp phần làm thay đổi hành vi ứng xử giữa con người với conngười, con người với tự nhiên, con người với xã hội

Hai là, thông qua mạng xã hội, thông tin từ báo chí được quảng bá rộng rãi theo cấp số nhân Tất nhiên, thông qua sự quảng bá của mạng xã hội, nếu những

thông tin có chất lượng, lập luận khoa học, sắc bén được người đọc thừa nhận…thìthương hiệu của tờ báo, uy tín của nhà báo được nâng lên Nếu mạng xã hội tiếpnhận, truyền bá và thảo luận về một bài báo nào đó thì đây sẽ là kênh có hiệu ứnglan truyền nhanh, mạnh nhất, tới được số lượng độc giả gấp nhiều lần so với việc

nó chỉ được đăng tải trên trang báo chính thức của nó

Ba là, mạng xã hội là kênh tương tác giữa báo chí với độc giả, làm thay đổi

quy trình làm báo truyền thống Thực tế hiện nay cho thấy, mạng xã hội là môitrường cung cấp, truyền bá và tương tác thông tin Phóng viên báo chí là cư dânmạng xã hội sẽ có điều kiện nắm bắt, cập nhật thông tin; tòa soạn tương tác để nắmbắt dư luận

Một dẫn chứng, trang Facebook của tờ báo Aftenposten - tờ báo lớn nhất của

Na Uy hiện nay, hiện có 67.000 người theo dõi Aftenposten đã dùng Facebookkhông chỉ là nơi lan truyền thông tin mà còn trao đổi với độc giả để nắm bắt được

sự quan tâm của họ về những vấn đề gì Điều này rất có ích cho các nhà báo, chotòa soạn, nhất là đối với loạt bài phóng sự nhiều kỳ

Như vậy, với sự có mặt của mạng xã hội góp phần làm cho nhà báo, tờ báogần gũi hơn với độc giả, đối thoại trực tiếp với người đọc Đây là nét mới so vớicung cách làm báo truyền thống

Rõ ràng, với sự phát triển ngày càng rộng rãi của mạng xã hội đã tạo điềukiện cũng như đòi hỏi sự thay đổi quy trình tác nghiệp truyền thống của nhà báo,giúp họ có được tin tức nhanh hơn, tiết kiệm được thời gian hơn Đồng thời, mạng

xã hội nói chung, blog nói riêng sẽ là nơi tập luyện cho những ai muốn trở thànhnhững cây viết Với những trang mạng, blog, nếu những cư dân mạng, nhữngblogger cung cấp thông tin chân thực, có giá trị được nhiều độc giả tin cậy, rất cóthể họ sẽ trở thành đối tác cung cấp tin của một cơ quan báo chí chính thống

Tuy nhiên, cũng xét theo góc độ khác có thể thấy sự bắt tay giữa mạng xãhội và báo chí tiềm ẩn rất nhiều rủi ro nếu không có tỉnh táo, không có sự thẩmđịnh thông tin một cách kỹ lưỡng

Một thực tế là hiện nay xuất hiện một đội ngũ “nhà báo” không cần đi thực

tế Những người này chỉ ngồi văn phòng mát rượi, chăm chú lướt mạng để khaithác thông tin từ mạng xã hội, từ các trang báo các, rồi cắt xén, chế biến thành bàiviết của mình mà thiếu sự thẩm định thông tin

Bốn là, mạng xã hội tạo điều kiện cho loại hình “báo chí công dân” phát

triển Nhờ những công cụ hấp dẫn và tiện ích mà mạng xã hội cung cấp cho người

sử dụng, ví dụ như chức năng livestream của Facebook cùng với những tiện íchkhác trong việc post hình ảnh, lời thoại, bất kỳ người dùng mạng xã hội nào cũng

có thể tạo ra một “cơ quan truyền thông” của cá nhân mình, sản xuất tin, bài nhưmột “tòa soạn thu nhỏ” với đầy đủ các loại hình tích hợp “báo in”, “báo nói”, và

“báo hình”

Mặc dù đa số người tham gia mạng xã hội thiếu kỹ năng hoặc không đượcđào tạo về nghề báo, song chính internet lại giúp họ được hoạt động với cơ chế nhưmột phóng viên, biên tập viên Điểm khác biệt là việc biên tập được thực hiện từnhiều phía và thường là sau khi sự việc đã diễn ra chứ không phải là trước đó.Trong hệ thống thông tin này, người dân dựa vào nhau để đưa tin, truyền tải vàhiệu chỉnh một câu chuyện khi nó tiếp diễn Từ đó, hình thành nên một bộ phận

“nhà báo công dân” có sức ảnh hưởng nhất định đến đời sống xã hội, trực tiếp cạnh

tranh với cơ quan báo chí, truyền thông truyền thống và cả những nhà báo làm việccho cơ quan này Điều nay đặt ra nhiều khó khăn và thác thức cho nước ta trongcông tác quản lý báo chí hiện nay.

Đối với mạng xã hội, báo chí có vai trò hết sức quan trọng: Trước hết là

báo chí tiếp nhận, lựa chọn, kiểm chứng và “chính thống hóa” thông tin trên mạng

xã hội

Hai là, báo chí góp phần “định hướng” thông tin trên mạng xã hội Nếu các

nhà báo, các cơ quan báo chí nhanh nhạy nắm bắt và cung cấp thông tin về những

vụ việc, vấn đề đang được xã hội quan tâm, giúp người đọc thấy được bản chất vấn

đề, sự thật vụ việc thì chắc chắn nó sẽ được các thành viên mạng xã hội tiếp nhận,truyền bá và thảo luận, từ đó sẽ tạo ra được làn sóng thông tin mà báo chí là nguồn,lan tỏa nhanh chóng trong xã hội

Ba là, trách nhiệm của cơ quan báo chí khi sử dụng thông tin trên mạng xã

hội Thực tế mạng xã hội hoàn toàn mang tính cá nhân, nội dung thông tin dàn trải,vụn vặt về nhiều vấn đề, từ đời tư một nhân vật nào đó, một sự việc cụ thể ngoài xãhội, tới cả những lời kêu gọi, cuộc vận động của một cá nhân, nhóm người thuộcmạng xã hội trước một vấn đề, một sự việc nào đó của xã hội… Thông tin trênmạng xã hội có nhiều dạng: loại có bài, có tin mô tả trung thực, loại phản ánh mộtchiều, hoặc thiếu đầy đủ, loại không có mục đích rõ ràng, thậm chí có loại mangmục tiêu xuyên tạc, bôi nhọ, lừa đảo Đó là tình trạng chung của mạng xã hội trêntoàn thế giới

Tuy vậy, tới nay, thông tin trên mạng xã hội đều thiếu được kiểm chứng vàngười đưa tin cũng chưa chịu sự chế tài của một đạo luật, một quy định nào mangtính pháp lý Và thực tế việc xử lý những thông tin không đúng sự thật, thậm chínhững thông tin bôi nhọ, nói xấu, hạ bệ có động cơ, mục đích xấu, lừa đảo… trênmạng xã hội trong những năm vừa qua chưa được xử lý nghiêm minh, kịp thời

Mạng xã hội ngày một phát triển, không ai cản được Tác động của nó ngàycàng to lớn đối với xã hội, trong đó có báo chí Nhưng, mạng xã hội không phải làphương tiện thông tin đại chúng, không phải là nguồn thông tin chính thống, nó cótính hai mặt, chưa có gì bảo đảm cho tính chính xác của nó.

Do vậy, khi tiếp nhận, lựa chọn và sử dụng thông tin trên mạng xã hội báochí phải kiểm chứng, khi thấy đúng sự thật mới chính thống hóa thông tin, đưa ranhững bình luận sắc sảo góp phần nâng cao năng lực tư duy và nhận thức của độcgiả Chỉ có như vậy báo chí mới được xã hội tìm đọc, uy tín của tờ báo mới ngàymột được nâng cao, mới góp phần đắc lực phục vụ xã hội, tờ báo mới ngày càngphát triển Điều kiện để làm được việc đó đòi hỏi trách nhiệm, đạo đức, năng lựccủa nhà báo; tính nguyên tắc, kỷ cương, sự đứng đắn của cơ quan báo chí; tínhnghiêm minh của quy chế, pháp luật của nhà nước Ngược lại, nếu nhà báo, cơquan báo chí lựa chọn thông tin, chủ đề thiếu chọn lọc, thiếu kiểm chứng dẫn tớithông tin thiếu chính xác, sai lệch thì tờ báo sẽ bị xã hội đánh gía thấp, người đọc ítquan tâm, đó là dạng báo mà bạn đọc gọi chung là “lá cải” và vô tình hoặc hữu ýnhà báo, cơ quan báo chí đã tiếp tay cho sự lừa đảo, cho mục đích xấu

 Thách thức của mạng xã hội đối với báo chí thể hiện ở các mặtchủ yếu sau:

- Nhiều thông tin sai lệch, không phù hợp thuần phong mỹ tục

- Làm giảm doanh thu quảng cáo của báo chí truyền thống

- Cạnh tranh về kênh tiếp cận tác giảNhững tin tức xuất hiện từ thuật toán có xu hưởng ưu tiên các tinnóng, các video thời sự, live stream, và những hình ảnh có nội dung TỪnăm 2015, Facebook mở chức năng để các tờ báo có thể đăng “bài báo tứcthời”/ Khi tin tức đến độc giả ngày càng nhiều trên mạng xã hội , họ không

cần thiết phải truy cập trực tiếp vào trang web của báo hay mua báo hoặcxem truyền hình

1.3 Vai trò và yêu cầu đặt ra đối với cơ quan quản lý truyền thông trong giáo dục văn hóa truyền thông trên mạng xã hội ở nước ta hiện nay

Trong điều kiện hiện nay, tương tác giữa mạng xã hội và báo chí là điều tấtyếu xảy ra Vấn đề là phải làm như thế nào để tận dụng được ưu thế về tính tươngtác ấy cũng như hạn chế những mặt tiêu cực của mạng xã hôi, để góp phần đưamạng xã hội phát triển theo đúng hướng và báo chí cũng tân dụng được điểm mạnh

để nâng cao hiệu quả tuyên truyền

Tiểu kết chương 1

Internet ngày nay đã trở thành môi trường cung cấp, chia sẻ, trao đổi, khaithác, sử dụng thông tin cho mọi người dân Internet còn là kho tàng tri thức vô giácủa nhân loại được tích lũy cùng với sự phát triển, được lưu trữ và cung cấp chocộng đồng Ngày nay, hầu như các thông tin về mọi mặt đời sống xã hội được cậpnhật hằng ngày, thậm chí hàng giờ trên mạng internet để đáp ứng nhu cầu thông tinthường xuyên, thiết yếu của người dân

Internet đang thâm nhập vào cuộc sống hằng ngày của từng con người, từnggia đình, hay rộng hơn là của xã hội và toàn thế giới Nó đang trở thành nhu cầukhông thể thiếu đối với đời sống, nó tác động một cách trực tiếp làm thay đổi nhậnthức, hành vi của mỗi cá thể, qua đó tác động đến sự phát triển của toàn xã hội

Bên mặt tích cực, mạng xã hội cũng tồn tại không ít những yếu tố tiêu cực,ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường xã hội, lợi ích cộng đồng, thận chí cả an ninhquôc gia, đang là những khó khăn, thách thức đặt ra đối với cơ quan quản lý