TIỂU LUẬN KTrình bày quá trình tìm tòi, khảo nghiệm đường lối đổi mới kinh tế của đảng cộng sản việt nam qua 3 bước đột phá tư duy về kinh tế (1976 1986) và ý nghĩa của quá trình này

Trong nhiều thập kỷ trước đổi mới, cũng giống như các nước xã hội chủ nghĩa khác, Việt Nam thực hiện công cuộc xây dựng đất nước theo mô hình xã hội chủ nghĩa.. Tháng 8/1979, Ban Chấp hà

ĐẠI HỌC UEH TRƯỜNG KINH DOANH KHOA KINH DOANH QUỐC TẾ - MARKETING

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

MÔN LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

Sinh viên thực hiện: Phạm Ngọc Đạt

TP Hồ Chí Minh, ngày 10 tháng 12 năm 2021.

CÂU 1: Trình bày quá trình tìm tòi, khảo nghiệm đường lối đổi mới kinh tế của Đảng Cộng sản

Việt Nam qua 3 bước đột phá tư duy về kinh tế (1976-1986) và ý nghĩa của quá trình này

Trong nhiều thập kỷ trước đổi mới, cũng giống như các nước xã hội chủ nghĩa khác, Việt Nam thực hiện công cuộc xây dựng đất nước theo mô hình xã hội chủ nghĩa Mô hình chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc vốn có những khiếm khuyết lại được áp dụng để đưa cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội với những bước đi nhanh vội hơn Mặt hạn chế của mô hình đó chưa được bộc lộ đầy đủ trong hoàn cảnh chiến tranh thì nay bộc lộ rõ ràng hơn và gây tác động tiêu cực lớn hơn trong điều kiện hòa bình Cơ chế kế hoạch hóa tập trung và sự thừa nhận chỉ có hai thành phần kinh tế (quốc doanh và tập thể) đã kìm hãm sức sản xuất, làm cho nhiều năng lực của xã hội không được phát huy, các vấn

đề mấu chốt của đời sống nhân dân không được giải quyết Vì thế đất nước không tạo ra được sự thay đổi, không tạo được sự bứt phá Nhân dân kém nhiệt tình lao động và mất đi những động lực sáng tạo Cùng với đó, những thiếu hụt, mất cân đối và nguy cơ bất ổn định cứ tích góp, dồn nén trong xã hội làm tăng thêm tình trạng căng thẳng và mất lòng tin của nhân dân Hậu quả là cuối thập niên 70 đầu thập niên 80 của thế kỷ XX, trên thực tế, đất nước ta lâm vào tình trạng khủng hoảng kinh tế- xã hội Niềm tin vào chủ nghĩa xã hội bị thách thức

Đứng trước tình hình đó, Đảng và Nhà nước đã trải qua một quá trình tìm tòi, khảo nghiệm đường lối đổi mới đúng đắn cho đất nước ta, được thể hiện cụ thể qua 3 bước đột phá tư duy về kinh

tế (1976 – 1986):

1 Nghị quyết Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Khóa IV (8/1979):

Tháng 8/1979, Ban Chấp hành Trung ương họp Hôịnghị toàn quôc lần thư 6, nhìn nhận

những sai lầm, thiếu sót và “xóa bỏ ngay những chính sách, chế độ bất hợp lý, gây trở ngại cho sản xuất, khuyến khích việc phát triển sản xuất hàng tiêu dùng và phát triển công nghiệp ở địa phương, mở rộng quyền chủ động hợp lý của các ngành, các địa phương và các cơ sở (kể cả quốc doanh, tập thể, cá thể) trong sản xuất, kinh doanh nhằm làm cho sản xuất “bung ra” để có nhiều hàng hóa cho xã hội Kết hợp đúng đắn ba loại lợi ích: lợi ích toàn xã hội, lợi ích tập thể

và lợi ích của người sản xuất” Đây được coi là bước đột phá đầu tiên đổi mới kinh tế của Đảng

với chủ trương khắc phục những khuyết điểm, sai lầm trong quản lí kinh tế, trong cải tạo xã hội chủ nghĩa, phá bỏ những rào cản để cho “sản xuất bung ra”; tạo điều kiện cho lực lượng sản xuất phát triển;… Theo đó, Hội đồng Chính phủ ra quyết định (10-1979) về việc tận dụng đất đai nông nghiệp để khai hoang, phục hóa được miễn thuế, trả thù lao và được sử dụng toàn bộ sản phẩm; quyết định xóa bỏ những trạm kiểm soát để người sản xuất có quyền tự do đưa sản phẩm

ra trao đổi ngoài thị trường Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6 đã nhanh chóng được nhân dân

cả nước đón nhận và biến thành hành động cụ thể trong thực tiễn kinh tế Chỉ một thời gian ngắn, trong cả nước đã xuất hiện rất nhiều điển hình về cách làm ăn mới

Trong lĩnh vực nông nghiệp, trước hiện tượng “khoán chui” trong hợp tác xã nông

nghiệp ở một số địa phương, sau khi tổ chức thí điểm, Ban Bí thư đã ban hành chỉ thị số 100-CT/

TW (1-1981) về khoán sản phẩm đến nhóm và người lao động trong các hợp tác xã nông nghiệp Theo Chỉ thị, mỗi xã viên nhận mức khoán theo diện tích và tự mình làm các khâu, cấy, chăm sóc và thu hoạch, còn những khâu khác do hợp tác xã đảm nhiệm Thu hoạch vượt mức khoán sẽ

được hưởng và tự do mua bán Chủ trương đó được nông dân cả nước ủng hộ, nhanh chóng hình thành phong trào quần chúng sâu rộng Sản lượng bình quân từ 13,4 triệu tấn/năm thời kì

1976-1980 tăng lên 17 triệu tấn/năm thời kì 1981-1985; những hiện tượng tiêu cực, lãng phí trong sản xuấ nông nghiệp giảm đi đáng kể Những mô hình làm ăn theo hình thưc “khoán” ở Vĩnh Phúc, Hải Phòng, Nông trường Sông Hậu hay chinh sách “Tam nông” ở An Giang… là những điển hình đôṭphá

Trong lĩnh vực công nghiệp, trước các hiện tượng “xé rào” bù giá vào lương ở Thành

phố Hồ Chí Minh và Long An, Chính phủ ban hành Quyết định số 25-CP (1-1981) về quyền chủ động sản xuất kinh doanh và quyền tự chủ về tài chính của các xí nghiệp quốc doanh và Quyết

định số 26-CP về việc mở rộng hình thức trả lương khoán, lương sản phẩm và vận dụng hình thức tiền thưởng trong các đơn vị sản xuất kinh doanh của Nhà nước Những chủ trương trên đã tạo nên động lực mới, góp phần thúc đẩy sản xuất công nghiệp đạt kế hoạch, riêng công nghiệp địa phương vượt kế hoạch 7.5%

Trong cơ chế mua bán – giá cả, những cách làm “vượt đèn đỏ” ở công ty Lương thưc

TP Hồ Chí Minh, thu mua giá lúa vượt khung ở An Giang, chuyện bỏ tem phiếu áp dung cơ chế môṭgiá ở Long An hay mô hình Kho bạc Nhà nước ở An Giang… thưc sư là những trường hợp

“bung ra” Trước tình hình đó, ngày 23/6/1980, Bô ̣Chính trị ban hành Nghị quyết sô 26-NQ/TƯ

về cải tiến công tác giá lưu thông, điều chỉnh giá để khuyến khích sản xuất, cải tiến hệ thông thu mua, cho phép các liên hợp xí nghiệp, công ty mua theo giá thỏa thuận môṭsô nguyên liệu, vật tư

mà Nhà nước không thể cung ưng…

Trong hoạt đông ̣ ngoại thương, trường hợp “lén cởi trói” tại công ty Ngoại thương TP.

Hồ Chí Minh (IMEX SAIGON) cùng với sư ra đời của môṭloạt các công ty xuất nhập khẩu như DIREXIMCO, CHOLIMEX, PHICONIMEX, PHARIMEX…, hay những ý tưởng đôṭphá trong lĩnh vưc thị trường tài chinh đôi ngoại của VIETCOMBANK là những điểm sáng trong nỗ lưc tìm tòi, cởi trói trước cơ chế Trước thực trạng đó, vào tháng 2/1980, Chính phủ ra Nghị quyết 40-CP, cho phép thực hiện xuất nhập khẩu địa phương

Trong năm 1981, theo tinh thần của Chỉ thị sô 109-CT của Bô ̣Chính trị về chủ trương tiếp tuc đẩy mạnh thưc hiện Nghị quyết sô 26 về cải tiến công tác phân phôi lưu thông, Chinh phủ liên tiếp ban hành nhiều chính sách mới điều chỉnh giá, lương

2 Nghị quyết Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Khóa V (6/1985):

Trên cơ sở những hiệu ưng tích cưc của cuôc ̣ cải cách giá lần thư nhất, ngày 17/6/1985, Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa V họp lần thư 8 đa ra Nghị quyết về “giá - lương - tiền” chủ trương áp dung trong cả nước, xếp lại lương mới cho tất cả các đôi tượng hưởng lương,

khẳng định “phải dứt khoát xóa bỏ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, thực hiện đúng chế độ tập trung dân chủ, hạch toán kinh tế và kinh doanh xã hội chủ nghĩa”.

Nội dung xóa bỏ cơ chế quan liêu, bao cấp trong giá và lương là tính đủ chi phí hợp lí trong giá thành sản phẩm; giá cả bảo đảm bù đắp chi phí thực tế hợp lí, người sản xuất có lợi nhuận thỏa đáng và Nhà nước từng bước có tích lũy; xóa bỏ tình trạng Nhà nước mua thấp, bán thấp và bù lỗ; thực hiện cơ chế một giá trong toàn bộ hệ thống, khắc phục tình trạng thả nổi trong việc định giá và quản lí giá Thực hiện cơ chế một giá, xóa bỏ chế độ bao cấp bằng hiện vật theo giá thấp, chuyển mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh sang hoạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa Giá, lương, tiền coi là khâu đột phá để chuyển đổi cơ chế Thực hiện trả lương bằng tiền có hàng hóa bảo đảm, xóa bỏ chế độ cung cấp hiện vật theo giá thấp, thoát li giá trị hàng hóa Xóa bỏ các khoản chi của ngân sách trung ương, địa phương mang tính chất bao cấp tràn

lan Nhanh chóng chuyển hẳn công tác ngân hàng sang hoạch toán kinh tế và kinh doanh xã hội chủ nghĩa

Thực chất, các chủ trương của Hội nghị Trung ương 8 đã thừa nhận sản xuất hàng hóa và những quy luật sản xuất hàng hóa trong nền kinh tế quốc dân Tuy nhiên, trong quá trình tổ chức thực hiện lại mắc những sai lầm như vội vàng đổi tiền và tổng điều chỉnh giá, lương trong tình hình chưa chuẩn bị đủ mọi mặt Do đó, thưc tế thưc hiện cuôc ̣ cải cách giá lần thư hai đa không thu được kết quả như mong đợi, thậm chí gây những bất ổn cho nền kinh tế do tình trạng lạm phát tăng nhanh Tuy nhiên, nhìn môṭcách biện chưng, chính những khó khăn, thất bại khi triển khai Nghị quyết về “giá - lương - tiền” cho thấy phải đổi mới toàn diện, triệt để cơ chế kinh tế, không thể tiếp tuc duy trì cơ chế quan liêu bao cấp

3 Hội nghị Bộ Chính trị khóa V (8 -1986):

Hội nghị Bộ Chính trị khoá V (8-1986) đưa ra “Kết luận đối với một số vấn đề thuộc về

quan điểm kinh tế” Đây là bước đột phá thứ ba về đổi mới kinh tế, đồng thời cũng là bước

quyết định cho sự ra đời của đường lối đổi mới của Đảng Nội dung đổi mới có tính đột phá là:

(1) Trong bố trí cơ cấu kinh tế, cơ cấu đầu tư, phải lấy nông nghiệp làm mặt trận hàng đầu; ra

sự phát triển công nghiệp nhẹ; phát triển có chọn lọc công nghiệp nặng (2) Trong cải tạo xã hội chủ nghĩa, phải xác định cơ cấu kinh tế nhiều thành phần là một đặc trưng của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta (3) Trong cơ chế quản lý kinh tế, lấy kế hoạch làm trung tâm,

đồng thời phải sử dụng đúng quan hệ hàng hóa tiền tệ, dứt khoát xóa bỏ cơ chế tập trung, bao cấp, chính sách giá phải vận dụng quy luật giá trị, tiến tới thực hiện cơ chế một giá

Những kết luận trên đây lả kết quả tổng hợp của cả quá trình tìm tòi, thử nghiệm, đấu tranh giữa quan điểm mới và quan điểm cũ, đặc biệt trên lĩnh vực kinh tế Những quan điểm mới được trình bày trong bản kết luận đã định hướng cho việc soạn thảo Báo cáo chính trị đế trình ra Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng, thay cho bản Dự thảo Báo cáo chính trị được chuẩn bị trước đó vẫn còn giữ lại nhiều quan điểm cũ không phù hợp với yêu cầu trước mắt là khắc phục cho được khủng hoảng kinh tế - xã hội

4 Ý nghĩa của quá trình khảo nghiệm đường lối đổi mới kinh tế:

Trong quá trình tìm tòi, khảo nghiệm đường lối đổi mới kinh tế của Đảng Cộng sản Việt Nam qua 3 bước đột phá tư duy về kinh tế (1976-1986), chúng ta lại phạm một số sai lầm mới nên khủng hoảng kinh tế - xã hội diễn ra ngày càng gay gắt, tỉ lệ lạm pháp lên đến 774,7% vào năm 1986 Tuy nhiên, quá trình trên đã có tác đông ̣ mạnh mẽ đến những thay đổi trong tư duy nhận thưc của những nhà lanh đạo đất nước, là cơ sở thưc tiên của những điều chỉnh, thay đổi về

cơ chế, chính sách của Đảng và Nhà nước trong các giai đoạn sau đó, đầu tiên và đặc biệt phải

kể đến là Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (12/1986)

Đại hôịĐảng toàn quôc lần thư VI (12/1986) đa thể hiện ro tư duy đổi mới với tinh thần

“chỉ có đổi mới thì mới thấy đúng và thấy hết sư thật, thấy những nhân tô mới để phát huy, những sai lầm để sửa chữa”, do đó phải “nhìn thẳng vào sư thật, tôn trọng sư thật, nói đúng sư thật” Có thể nói, Đại hôịĐảng lần thư VI năm 1986 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong định hướng xây dưng phát triển đất nước trên tinh thần đổi mới môṭcách toàn diện và sâu sắc, trước hết là đổi mới trong tư duy kinh tế; đả phá những quan điểm cu kỹ, bảo thủ, mở đường cho

những tư duy tiến bô,̣mới mẻ Và do đó, những hiện tượng “phá rào” trong những năm trước

đó không những đặt ra yêu cầu cấp thiết cho công cuôc ̣ đổi mới mà còn là cơ sở thưc tiễn để kiểm chưng, là những hạt giông đầu tiên cho quá trình phai phá những y tưởng, cách làm mới trong chặng đường đổi mới sắp tới.

Từ đây, “sau hơn một thập kỷ, ý tưởng phát triển bằng cách huy động toàn diện Đảng và Nhà nước đã nhường chỗ cho ý tưởng cho rằng chức năng chinh của Nhà nước là tạo ra cơ sở

hạ tầng vật chất xã hội và môi trường chính sách ổn định cần thiết cho sự phát triển công bằng, dựa trên cơ sở thị trường” Như vậy, sau môṭquá trình dài tìm kiếm, thử nghiệm, đến Đại hôịVI

Đảng ta đa nắm bắt được chinh xác cái “chìa khóa” quyết định nhất đề đổi mới nền kinh tế nước

ta chinh là đổi mới cơ chế kinh tế, chấm dưt cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, chuyển sang cơ chế kinh tế thị trường Đây cũng chính là ý nghĩa quan trọng nhất của quá trình tìm tòi, khảo nghiệm đường lối đổi mới kinh tế của Đảng Cộng sản Việt Nam trong giai đoạn 1976 – 1986

CÂU 2: Tại sao đến năm 1986 đổi mới đất nước là nhiệm vụ bức thiết, sống còn của Việt Nam?

Bạn có thể vận dụng được gì cho bản thân từ những bài học kinh nghiệm của Đại hội VI của Đảng (1986)

1 Tính tất yếu của quá trình đổi mới từ năm 1986:

Tổng kết 10 năm 1975-1986, Đảng đã khẳng định 3 thành tựu nổi bật: Thực hiện thắng lợi chủ trương thống nhất nước nhà về mặt Nhà nước; đạt được những thành tựu quan trọng trong xây dựng chủ nghĩa xã hội; giành thắng lợi to lớn trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc và làm nghĩa vụ quốc tế Những thành tựu trên đã tạo cho cách mạng nước ta những nhân tố mới để tiếp tục tiến lên Sai lầm, khuyết điểm nổi bật là không hoàn thành các mục tiêu kinh tế - xã hội do Đại hội IV và Đại hội V của Đảng đề ra Đất nước lâm vào khủng hoảng kinh tế - xã hội kéo dài;

sản xuất tăng chậm và không ốn định; nền kinh tế luôn trong tình trạng thiếu hụt, không có tích luỹ; lạm phát tăng cao và kéo dài Đất nước bị bao vây, cô lập, đời sống nhân dân hết sức khó khăn, lòng tin đối với Đảng, Nhà nước, chế độ giảm sút nghiêm trọng

Nguyên nhân khách quan dẫn đến khủng hoảng kinh tế-xã hội do xây dựng đất nước từ

nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu, sản xuất nhỏ là phố biến, bị bao vây, cấm vận nhiều năm, nguồn viện trợ từ nước ngoài giảm mạnh; hậu quả nặng nề của 30 năm chiến tranh chưa kịp hàn gắn thì chiến tranh ở biên giới ở hai đầu đất nước làm nảy sinh những khó khăn mới

Nguyên nhân chủ quan là do những sai lầm của Đảng trong đánh giá tình hình, xác

định mục tiêu, bước đi, sai lầm trong bố trí cơ cấu kinh tế; sai lầm trong cải tạo xã hội chủ nghĩa, trong lĩnh vực phân phối, lưu thông; duy trì quá lâu cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp; buông lỏng chuyên chính vô sản trong quản lý kinh tế, quản lý xã hội và trong đấu tranh chống âm mưu, thủ đoạn phá hoại nhiều mặt của địch

Đại hội VI đã nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật, đánh giá thành tựu, nghiêm túc kiểm điểm, chỉ rõ những sai lầm, khuyết điểm của Đảng trong thời kỳ 1975-1986 Đó là những sai lầm nghiêm trọng và kéo dài về chủ trương, chính sách lớn, sai lầm

về chỉ đạo chiến lược và tổ chức thực hiện Khuynh hướng tư tưởng chủ yếu của những sai lầm, khuyết điểm đó, đặc biệt là trên lĩnh vực kinh tế là bệnh chủ quan duy ý chí, lối suy nghĩ và hành động giản dơn, nóng vội, chạy theo nguyện vọng chủ quan Đó là tư tưởng tiếu tư sản, vừa “tả” khuynh vừa hữu khuynh Nguyên nhân của mọi nguyên nhân bắt nguồn từ những khuyết điểm trong hoạt động tư tưởng, tổ chức và công tác cán bộ của Đảng

Trước bối cảnh ấy, Đại hội VI của Đảng khẳng định “Đổi mới là con đường vươn lên đáp ứng đòi hỏi của thời đại”; “Đối với nước ta, đổi mới đang là yêu cầu bức thiết của sự nghiệp cách mạng, là vấn đề có ý nghĩa sống còn” “Để tăng cường sức chiến đấu và năng lực

tổ chức thực tiễn của mình, Đảng phải đổi mới về nhiều mặt: Đổi mới tư duy, trước hết là tư duy kinh tế; đổi mới tổ chức; đổi mới đội ngũ cán bộ; đổi mới phong cách lãnh đạo và công tác”

2 Vận dụng bài học kinh nghiệm cho bản thân:

Đại hội VI của Đảng rút ra bốn bài học quý báu: Một là, trong toàn bộ hoạt động của mình, Đảng phải quán triệt tư tưởng “lấy dân làm gốc” Hai là, Đảng phải luôn luôn xuất phát từ thực tế, tôn trọng và hành động theo quy luật khách quan Ba là, phải biết kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại trong điều kiện mới Bốn là, chăm lo xây dựng Đảng ngang tầm với

một đảng cầm quyền lãnh đạo nhân dân tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa

- Vận dụng bài học kinh nghiệm thứ nhất: Nhận thức được vai trò của bản thân

trong quá trình hình thành và phát triển đường lối đổi mới của Đảng trong các thời kì tiếp theo, tôi phải phấn đấu trở thành một công dân có ích, phát huy được vai trò chủ động, sáng tạo trong mọi hoạt động trên nhiều lĩnh vực xã hội khác nhau Đồng thời tích cực nêu lên, đóng góp những ý kiến, nguyện vọng, sáng kiến, năng lực của bản thân để đóng góp vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay Bên cạnh đó, bản thân tôi phải luôn lấy giá trị cộng đồng làm ưu tiên hàng đầu trong mọi hoạt động học tập và làm việc để vừa có thể phát triển bản thân, vừa có thể cống hiến,