Báo cáo tong quan thị trường ví điện tử 2021

Theo thống kê của Appota (Công ty Công nghệ giải trí Việt Nam) năm 2018, Việt Nam có 72% dân số sở hữu điện thoại thông minh, 68% sử dụng smartphone để truy cập Internet (nhiều hơn máy tính), 25% sử dụng Internet trên di động hàng ngày; nhiều người Việt sở hữu trên 2 thiết bị di động kết nối mạng, với bình quân là 1,7 thiết bịngười. Mặt khác, khảo sát tiêu dùng toàn cầu năm 2019 của PwC (một trong bốn công ty kiểm toán, tài chính ngân hàng hàng đầu thế giới) đối với 27 nướcvùng lãnh thổ cho thấy, dự kiến Việt Nam sẽ là thị trường tăng trưởng nhanh nhất về thanh toán di động trong năm 2019. Tỷ lệ người tiêu dùng thanh toán bằng di động ở Việt Nam tăng từ mức 37% vào năm 2018 lên mức 61% năm 2019 và đây cũng là mức tăng cao nhất trong số 6 quốc gia Đông Nam Á tham gia khảo sát. Trong khi đó, tỷ lệ này tại Thái Lan tăng từ 19% lên 67%, Malaysia từ 17% lên 40% và Philippines từ 14% lên 45%, Singapore từ 12% lên 46%, còn Indonesia tăng từ 9% lên mức 47%. Năm 2018, thanh toán qua Internet của Việt Nam có tốc độ tăng trưởng 33,6% về số món và 19,5% về số tiền so với năm 2017. Thanh toán qua điện thoại di động còn đạt mức tăng trưởng ấn tượng hơn, với 41,4% về số món và 169,5% về số tiền so với năm 2017. Từ đó có thể thấy, Việt Nam là một trong những thị trường ứng dụng thanh toán di động tiềm năng, phát triển nhanh trên thế giới và có sức tác động mạnh mẽ, thúc đẩy sự tăng trưởng của các hình thức thanh toán hiện đại nói chung và ví điện tử nói riêng.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP HỒ CHÍ MINH

KHOA NGÂN HÀNG

Môn: Hoạt động kinh doanh ngân hàng

BÁO CÁO TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG VÍ

ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM

Tp.Hồ Chí Minh, tháng 10 năm 2021

Mục lục

Danh mục bảng và hình 4

Lời mở đầu 5

1 Tổng quan về thanh toán điện tử (Payment) tại Việt Nam 6

1.1 Thanh toán điện tử 6

1.2 Tổng quan về báo cáo thị trường thanh toán điện tử 2020 6

1.3 Các hình thức thanh toán điện tử phổ biến nhất hiện nay ở Việt Nam 6

1.3.1 Thanh toán điện tử bằng thẻ ngân hàng 7

1.3.2 Thanh toán điện tử bằng cổng thanh toán 7

1.3.3 Thanh toán bằng ví điện tử 8

1.3.4 Thanh toán bằng Smartphone 9

1.4 Sự phát triển của thị trường thanh toán điện tử 10

1.5 Sự hạn chế của hình thức thanh toán điện tử 11

2 Tổng quan về thị trường Ví điện tử ở Việt Nam 12

2.1 Ví điện tử 12

2.2 Sự phát triển của ví điện tử tại Việt Nam trong những năm gần đây 12

2.2.1 Tổng quan về ví điện tử 12

2.2.2 Thực trạng phát triển ví điện tử tại Việt Nam trong những năm gần đây 14

2.3 Cơ hội và thách thức đối với thị trường ví điện tử tại Việt Nam 16

2.3.1 Cơ hội 16

2.3.2 Thách thức 17

2.3.2.1 Thói quen dùng tiền mặt của người Việt 17

2.3.2.2 Rủi ro gian lận trong thanh toán ví điện tử 18

2.3.2.3 Một bộ phận người tiêu dùng Việt vẫn chưa bắt kịp những tiến bộ công nghệ đang diễn ra trên toàn cầu 18

2.4 Một số ví điện tử phổ biến ở Việt Nam 18

2.4.1 Ví điện tử Momo 19

2.4.2 Ví điện tử Zalo Pay 19

2.4.3 Ví điện tử Moca 20

2.4.4 Ví điện tử Shopee Pay 21

2.4.5 Ví điện tử Viettel Pay 22

3 Kết luận 22

Danh mục bảng và hình

Hình 1: Thanh toán điện tử bằng thẻ 7

Hình 2: Smartlink là một trong những cổng thanh toán trực tuyến lâu đời nhất tại Việt Nam 8

Hình 3: Thanh toán qua ví điện tử 9

Hình 4: Thanh toán qua điện thoại di động đang ngày càng phát triển 10

Hình 5: Các loại ví điện tử được yêu thích tại Việt Nam năm 2019 15

Hình 6: Lượng người truy cập web thương mại điện tử qúy 2 năm 2021 (Nguồn: iPrice) 17

Hình 7: Các loại giao dịch phổ biến nhất năm 2019 21

Lời mở đầu

Theo thống kê của Appota (Công ty Công nghệ giải trí Việt Nam) năm 2018, Việt Nam có 72% dân

số sở hữu điện thoại thông minh, 68% sử dụng smartphone để truy cập Internet (nhiều hơn máy tính), 25% sử dụng Internet trên di động hàng ngày; nhiều người Việt sở hữu trên 2 thiết bị di động kết nối mạng, với bình quân là 1,7 thiết bị/người Mặt khác, khảo sát tiêu dùng toàn cầu năm 2019 của PwC (một trong bốn công ty kiểm toán, tài chính ngân hàng hàng đầu thế giới) đối với 27 nước/vùng lãnh thổ cho thấy, dự kiến Việt Nam sẽ là thị trường tăng trưởng nhanh nhất về thanh toán di động trong năm 2019

Tỷ lệ người tiêu dùng thanh toán bằng di động ở Việt Nam tăng từ mức 37% vào năm 2018 lên mức 61% năm 2019 và đây cũng là mức tăng cao nhất trong số 6 quốc gia Đông Nam Á tham gia khảo sát Trong khi đó, tỷ lệ này tại Thái Lan tăng từ 19% lên 67%, Malaysia từ 17% lên 40% và Philippines từ 14% lên 45%, Singapore từ 12% lên 46%, còn Indonesia tăng từ 9% lên mức 47%

Năm 2018, thanh toán qua Internet của Việt Nam có tốc độ tăng trưởng 33,6% về số món và 19,5%

về số tiền so với năm 2017 Thanh toán qua điện thoại di động còn đạt mức tăng trưởng ấn tượng hơn, với 41,4% về số món và 169,5% về số tiền so với năm 2017 Từ đó có thể thấy, Việt Nam là một trong những thị trường ứng dụng thanh toán di động tiềm năng, phát triển nhanh trên thế giới và có sức tác động mạnh mẽ, thúc đẩy sự tăng trưởng của các hình thức thanh toán hiện đại nói chung và ví điện tử nói riêng

Bên cạnh đó, kết quả khảo sát của Ngân hàng Thế giới cho thấy, thanh toán không dùng tiền mặt đã trở thành phương tiện thanh toán phổ biến tại nhiều quốc gia phát triển trên thế giới với giá trị chi tiêu của người dân chiếm tới hơn 90% tổng số giao dịch hàng ngày Điển hình như, ở Mỹ, tỷ lệ tiền mặt trong tổng lượng tiền của nền kinh tế chỉ chiếm khoảng 7,7% và 10% ở khu vực sử dụng đồng Euro vào năm

2016 Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đang hướng tới một nền kinh tế 90% không dùng tiền mặt vào năm

2020 bằng cách giảm các giao dịch tiền mặt và tăng thanh toán điện tử Theo đó, ít nhất 50% tổng số hộ gia đình ở thành phố sử dụng dịch vụ thanh toán điện tử cho giao dịch hàng ngày vào năm 2020 Là một phương tiện thanh toán trung gian, ví điện tử sẽ góp phần quan trọng để Việt Nam thực hiện được mục tiêu đề ra

1 Tổng quan về thanh toán điện tử (Payment) tại Việt Nam

1.1 Thanh toán điện tử

Thanh toán điện tử được hiểu là hình thức thanh toán trực tuyến, tiến hành ngay trên mạng Internet chỉ với một vài thao tác cực đơn giản Theo đó, khi tiến hành thanh toán điện tử, người dùng có thể dễ dàng lựa chọn thao tác chuyển, nạp hay rút tiền tùy ý; thay vì sử dụng tiền mặt, dòng tiền giờ đây có thể lưu chuyển cực nhanh chóng thông qua các tài khoản trực tuyến

Trong báo cáo chi tiết của Bộ Công Thương trong những năm trở lại đây, những người tiêu dùng có thói quen mua sắm trong các siêu thị, trung tâm thương mại có xu hướng chuyển đổi từ việc thanh toán truyền thống thành thanh toán điện tử Ngành thương mại điện tử phát triển, đồng nghĩa với việc kéo theo sự phát triển của thanh toán điện tử vì hàng hóa, sản phẩm được mua trên các sàn điện tử 90% được thanh toán online thông qua thẻ ngân hàng

Trong 90 triệu người Việt Nam, số người sử dụng internet chiếm 49%, số người sử dụng internet thông qua thiết bị điện thoại chiếm 34%, chính vì thế Việt Nam được xem như là 1 thị trường béo bở để phát triển thương mại điện tử cũng như thanh toán điện tử

1.2 Tổng quan về báo cáo thị trường thanh toán điện tử 2020

Trong hơn 6 tháng đầu năm 2020, mặc dù Việt Nam cũng là một trong những nước bị ảnh hưởng bởi đại dịch thế kỷ – Covid19 thế nhưng dường như những ngành nghề liên quan đến công nghệ lại không chịu quá nhiều ảnh hưởng tiêu cực nhiều như những ngành khác Điển hình như thị trường thanh toán điện tử vẫn luôn “tấp nập” bất chấp dịch bệnh

Theo báo cáo thị trường thanh toán điện tử Landscape 2020, trong riêng năm 2020, các giao dịch qua Internet, điện thoại di động tăng trưởng đến 238% (số liệu được trích từ báo cáo của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số – Bộ Công Thương)

Trong bài báo cáo còn cho thấy mức độ phát triển mạnh mẽ của những ứng dụng thanh toán điện tử mới và lâu đời với hơn 78 tổ chức, công ty cung ứng dịch vụ thanh toán qua Internet và 45 tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán qua điện thoại di động (mobile payment)

1.3 Các hình thức thanh toán điện tử phổ biến nhất hiện nay ở Việt Nam

Bắt đầu từ thời điểm các ngân hàng triển khai kế hoạch phát hành thẻ ngân hàng, thì cho đến nay, người dùng thẻ ngân hàng thanh toán cũng đã đạt đến con số tăng trưởng khá kinh ngạc Có thể nói, xu hướng thanh toán điện tử đã làm thay đổi thói quen tiêu dùng của người Việt Nam

Hiện nay, ở Việt Nam có 04 hình thức thanh toán điện tử được sử dụng phổ biến nhất, bao gồm: Thanh toán bằng thẻ, thanh toán qua cổng thanh toán, thanh toán bằng ví điện tử và thanh toán bằng thiết

bị điện thoại thông minh

Thực tế, mỗi hình thức đều có những ưu điểm vượt trội riêng và tùy vào nhu cầu, mong muốn mà người dùng có thể lựa chọn cho mình 1 hay nhiều hình thức phù hợp để sử dụng

1.3.1 Thanh toán điện tử bằng thẻ ngân hàng

Đây là hình thức thanh toán điện tử đầu tiên và đặc trưng nhất trong thị trường thanh toán điện tử Tỷ

lệ thanh toán bằng hình thức này lên đến 90% trong tổng tỷ lệ thanh toán điện tử Với phương thức thanh toán bằng thẻ này, người dùng có thể dễ dàng thanh toán bằng cách cà thẻ tại chỗ hoặc thanh toán online thông qua thẻ khi mua hàng trên các sàn thương mại điện tử

Hình 1: Thanh toán điện tử bằng thẻ

Hình thức thanh toán trực tuyến qua thẻ hiện có 02 loại:

− Thẻ tín dụng hoặc ghi nợ quốc tế

− Thẻ ghi nợ nội địa (loại này ít phổ biến ở Việt Nam nhưng lại rất phổ biến trên thế giới)

1.3.2 Thanh toán điện tử bằng cổng thanh toán

Hình thức thanh toán này phần lớn thường xuất hiện ở các trang thương mại điện tử, hình thức hoạt động của thanh toán này rất đơn giản, nó giúp chuyển tiền từ tài khoản người mua thành 1 đơn vị tiền ảo trên Internet nhưng không thay đổi thuộc tính và giá trị tiền Vì thế người mua hàng vẫn có thể sử dụng tiền đó để mua sắm bình thường

Hình 2: Smartlink là một trong những cổng thanh toán trực tuyến lâu đời nhất tại Việt Nam

Cổng thanh toán điện tử mang bản chất là dịch vụ mà khách hàng có thể thanh toán tại các website thương mại điện tử Theo đó, nó cho phép kết nối an toàn giữa tài khoản khách hàng sử dụng (thẻ, ví điện tử, ) với tài khoản website bán hàng, giúp người sử dụng dịch vụ có thể chuyển - nhận tiền một cách an toàn và nhanh chóng

Với nhu cầu sử dụng ngày càng tăng cao thì các cổng thanh toán điện tử tại Việt Nam được mở ra ngày càng nhiều Với mỗi nhu cầu khác nhau thì bạn đều có thể lựa chọn sử dụng các cổng thanh toán điện tử cung cấp các dịch vụ có những tính năng tương ứng để thỏa mãn mong muốn của mình

1.3.3 Thanh toán bằng ví điện tử

Đây là hình thức thanh toán khá tiện dụng và rất phổ biến trong giới trẻ ngày ngay Ví điện tử không chỉ được sử dụng trong các trung tâm thương mại lớn, sàn giao dịch điện tử mà còn sử dụng được đối với bất gì nhà hàng, quán ăn/ nước uống, shop đồ bất kỳ nào có ký hợp đồng liên kết với ví điện tử Điều kiện kiên quyết khi muốn sử dụng ví điện tử là bạn phải có thẻ ngân hàng có liên kết với ví điện tử

Hình 3: Thanh toán qua ví điện tử

Theo số liệu thống kê của Ngân hàng Nhà nước, tính đến tháng 7/2021, thị trường Ví điện tử đã chứng kiến sự cạnh tranh khốc liệt với sự tham gia của 43 ví điện tử và tổ chức trung gian thanh toán không phải Ngân hàng được chính thức cấp phép hoạt động – con số này đã tăng gấp 7 lần so với năm

2015 Như vậy, bên cạnh các thương hiệu “quen mặt” với người tiêu dùng nhiều năm nay như: MoMo, VNPAY, ShopeePay (trước đây là Airpay), VietPay, Zalo Pay, Moca (GrabPay), thị trường Ví điện tử đang ngày một sôi động hơn với sự góp mặt của hàng loạt Fintech Việt tài năng và cả các tập đoàn lớn

có hệ sinh thái đa dạng như: VinID (thuộc VinGroup), VNPT Pay (thuộc VNPT), SenPay (thuộc FPT), MobiFone Pay (thuộc MobiFone), eM (đã được Alibaba mua lại 1 phần cổ phần và đang tích hợp vào Lazada), SmartPay, Payoo, G-Pay…

1.3.4 Thanh toán bằng Smartphone

Với hình thức này, chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh là bạn đã có thể dễ dàng thanh toán các giao dịch của mình Để thanh toán bằng điện thoại thông minh, người dùng có thể lựa chọn thanh toán qua Mobile Banking (xây dựng trên mô hình liên kết giữa ngân hàng, các nhà cung cấp viễn thông với người dùng) hoặc thanh toán qua QR Code (tích hợp sẵn trên ứng dụng di động)

Hình 4: Thanh toán qua điện thoại di động đang ngày càng phát triển

1.4 Sự phát triển của thị trường thanh toán điện tử

Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, sáu tháng đầu năm 2019, số lượng giao dịch không dùng tiền mặt tăng lên 30%, giá trị giao dịch không dùng tiền mặt tăng 18% Trong năm 2019, Việt Nam là nước có tốc độ tăng trưởng TTĐT số 1 thế giới

Theo thống kê, Việt Nam hiện có hơn 150 công ty hoạt động trong lĩnh vực công nghệ – tài chính (fintech), chủ yếu là mảng TTĐT và có hơn 20 công ty trong lĩnh vực tiền mã hóa và các khoản nợ thanh toán Vì là thị trường mới, độ phủ sóng Internet rộng, tỷ lệ người dân sử dụng smartphone có kết nối Internet cao nên việc phát triển thương mại điện tử nói chung và TTĐT nói riêng ở Việt Nam còn rất nhiều dư địa phát triển

Hầu hết các siêu thị, trung tâm mua sắm và cơ sở phân phối hiện đại trong cả nước cho phép người tiêu dùng thanh toán không dùng tiền mặt khi mua hàng Hạ tầng kỹ thuật phục vụ cho thanh toán thẻ đã được cải thiện, số lượng ATM và POS có tốc độ tăng trưởng nhanh Tại Việt Nam, kể từ khi dịch bùng phát đến nay, các trang thương mại điện tử tăng trưởng ít nhất 20% so với những tháng cuối năm 2019,

cá biệt một số trang mua sắm có mức tăng trưởng lên đến 150% so với ngày thường

Với việc tất cả các chỉ số về thanh toán thẻ như tổng giá trị giao dịch qua các máy ATM, các tài khoản thanh toán cá nhân hay qua POS đều tăng Có thể, nói xu hướng sử dụng thẻ trong thanh toán của người Việt đang ngày càng phổ biến

Kể từ khi thị trường Việt Nam phát hành thẻ ngân hàng lần đầu tiên (vào năm 1996), đến tháng 6/2016, số lượng thẻ phát hành đã đạt mức trên 106 triệu thẻ (tăng gấp 3,4 lần so với cuối năm 2010) với

48 ngân hàng phát hành Trong đó, thẻ ghi nợ chiếm 90,66%, thẻ tín dụng chiếm 3,53%, thẻ trả trước là 5,81%.Về mạng lưới, cơ sở hạ tầng phục vụ cho thanh toán thẻ ngân hàng được cải thiện, số lượng các máy POS có tốc độ tăng trưởng nhanh Đến cuối tháng 6/2016, trên toàn quốc có trên 17.300 ATM và hơn 239.000 POS được lắp đặt

Cùng với sự gia tăng về số lượng thẻ và đầu tư cơ sở hạ tầng thanh toán, hiện nay, các ngân hàng đã cung cấp khá tốt các tiện ích cơ bản trên ngân hàng điện tử như: Chuyển khoản, thanh toán hoá đơn dịch

vụ điện, nước, internet, điện thoại, truyền hình cáp, mua vé máy bay, mua hàng trực tuyến, đóng phí bảo hiểm…

Tuy có sự tăng trưởng trong sử dụng các hình thức thanh toán điện tử ở Việt Nam nhưng vẫn còn khá hạn chế Tại Tọa đàm “Thúc đẩy thanh toán điện tử (TTĐT) trên toàn quốc” được tổ chức mới đây, ông Đặng Hoàng Hải – Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương cho biết, giao dịch không dùng tiền mặt không đồng đều giữa các mảng thanh toán, trong thương mại điện tử thì thanh toán COD (giao hàng nhận tiền) vẫn phổ biến hơn cả

1.5 Sự hạn chế của hình thức thanh toán điện tử

Dường như thời kỳ hoàng kim của thanh toán điện tử đã lên ngôi cũng kéo theo thị trường thẻ tín dụng Việt Nam phát triển Tuy số liệu trong báo cáo thị trường thanh toán điện tử Landscape 2020 tăng trưởng là thế nhưng hiện nay tiền mặt vẫn là loại hình được người Việt Nam ưa chuộng nhất

Chiếm đến 80% tỷ lệ giao dịch, điều này đồng nghĩa đến việc dù đã có sự tăng trưởng vượt bậc nhưng thị trường thanh toán điện tử cũng chỉ chiếm có 20% tỷ lệ giao dịch trên toàn Việt Nam

Ngân hàng Nhà nước vừa đưa ra thông tin trong năm 2020 đó là hiện nay số người sử dụng thẻ ngân hàng chỉ chiếm có 30% dân số Việt Nam, 70% dân số còn lại sử dụng tiền mặt làm công cụ lưu thông mua hàng chính Đa số 70% lượng người không sử dụng thẻ ngân hàng tập trung ở các vùng xa thành thị như thôn quê, vùng sâu hẻo lánh chưa được cập nhật kiến thức về sử dụng các sản phẩm hiện đại Ngoài ra, còn một vấn đề nữa cũng làm ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình phát triển thanh toán điện tử, đó là trong 30% người sử dụng thẻ còn lại chưa hẳn đã thanh toán điện tử Họ có xu hướng sử dụng thẻ ngân hàng chỉ để đặt hàng online sau đó lại chọn phương thức thanh toán bằng tiền mặt

Như vậy, để giải quyết được bài toán tăng trưởng thị trường thanh toán điện tử, các ngân hàng, công

ty, doanh nghiệp kinh doanh ví điện tử nên cập nhật thêm nhiều ứng dụng tiện lợi hơn và đơn giản hóa cách sử dụng để có thể kích thích người tiêu dùng chuyển sang sử dụng

2 Tổng quan về thị trường Ví điện tử ở Việt Nam

2.1 Ví điện tử

Ví điện tử là một ví ảo lưu trữ thông tin thẻ thanh toán trên máy tính hoặc thiết bị di động, để tạo điều kiện thuận lợi không chỉ cho mua hàng trực tuyến, mà cả thanh toán tại các điểm bán lẻ (Tolety, 2018)

Pachende và Kamble (2018), ví điện tử là một loại thẻ hoạt động bằng điện tử và cũng được sử dụng cho các giao dịch được thực hiện trực tuyến thông qua máy tính hoặc điện thoại thông minh Tiện ích của nó giống như thẻ tín dụng hoặc thẻ ghi nợ Ví điện tử đã phát triển thành một ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ USD, mang đến cho người dùng nhiều sự tiện lợi thông qua việc sử dụng ví trên điện thoại

di động

Ví điện tử là một loại tài khoản online, giúp cho người dùng có thể thanh toán trực tuyến các loại chi phí qua mạng Internet Một số dịch vụ như tiền điện nước, cước viễn thông, nạp thẻ… cũng được thực hiện qua online Khách hàng cũng có thể gửi tiền và nhận tiền một cách nhanh chóng, hơn nữa ví điện tử cho phép khách hàng lưu trữ tiền trong đó

Ví điện tử sẽ giúp các giao dịch được thực hiện và thanh toán mọi lúc, mọi nơi, đơn giản và nhanh gọn Hoạt động mua bán hàng trực tuyến được đẩy mạnh hơn, giúp người dùng tạo thói quen thanh toán điện tử Đồng thời, người dùng sẽ hạn chế sử dụng tiền mặt hơn, từ đó giúp giảm lưu thông tiền mặt và giảm thiểu rủi ro về lạm phát

Tuy nhiên, ví điện tử vẫn còn tồn đọng một số hạn chế nhất định: mức độ bảo mật thông tin người dùng chưa cao, có thể bị mất tài khoản Bởi máy tính và điện thoại của bạn thường xuyên truy cập vào những website không đáng tin cậy

2.2 Sự phát triển của ví điện tử tại Việt Nam trong những năm gần đây

2.2.1 Tổng quan về ví điện tử

Ra đời năm 2008 trong bối cảnh thị trường thương mại điện tử đang cần những công cụ thanh toán phù hợp, ví điện tử được kỳ vọng giúp người mua và người bán kết nối nhanh chóng với nhau Đây là một loại tài khoản điện tử dùng để thanh toán các giao dịch trực tuyến, giúp người dùng thanh toán các