SKKN Xây dựng Thư viện điện tử trong trường phổ thông ở Bến Tre

Thư viện trường học được Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định là một bộ phận cơ sở vật chất thiết yếu, trung tâm sinh hoạt văn hóa và khoa học của nhà trường; Góp phần nâng cao chất lượng dạy

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Quản lý giáo dục

3 Mô tả bản chất của sáng kiến:

3.1 Tình trạng giải pháp đã biết

3.1.1 Hiện trạng trước khi áp dụng giải pháp

Thư viện trường học được Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định là một bộ phận

cơ sở vật chất thiết yếu, trung tâm sinh hoạt văn hóa và khoa học của nhà trường; Góp phần nâng cao chất lượng dạy – học và xây dựng thói quen tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, tạo cơ sở từng bước thay đổi phương pháp dạy và học, hình thành văn hóa đọc, văn hóa cộng đồng trong trường phổ thông

Từ trước đến nay, ngành Giáo dục rất chú trọng đến hoạt động thư viện trường học và xây dựng thói quen đọc sách, văn hóa đọc trong trường phổ thông; coi đây là giải pháp quan trọng để học sinh tự học, nghiên cứu, hình thành kiến thức kỹ năng, thay đổi phương pháp dạy – học, góp phần hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh phổ thông đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới giáo dục

Nghị quyết số 29 của Ban chấp hành Trung ương Đảng Khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đã nêu rõ mục tiêu cụ thể đối với giáo dục phổ thông là:

"Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, ” Đáp ứng yêu cầu đổi mới đó, thư viện trường học ngày càng phải thu hút được nhiều giáo viên và học sinh tới đọc sách Dần dần tạo cho bạn đọc thói quen đọc sách, hình thành văn hóa đọc, thói quen tự học, tự chiếm lĩnh tri thức của mỗi học sinh

Thế nhưng hiện nay trước sự bùng nổ của “Cách mạng công nghiệp 4.0” đã

có ảnh hưởng rất lớn đến thư viện trường học Cách mạng công nghiệp 4.0 đã làm thay đổi thói quen tìm kiếm thông tin của bạn đọc Trước đây khi cần tìm kiếm kiến thức hay thông tin gì thì ta sẽ thường đến thư viện để tìm sách tra cứu Nhưng ngày nay, việc ứng dụng các công nghệ hiện đại đã giúp việc tìm kiếm thông tin trở nên

dễ dàng hơn thông qua các phương tiện điện tử như: máy tính để bàn, điện thoại di

động, ipad, laptop, Giáo viên và học sinh có thể truy cập mạng tìm kiếm thông tin qua trang Google bất cứ thời điểm nào và bất cứ nơi đâu bằng nhiều thiết bị Hiện nay, nhu cầu tìm kiếm thông tin của bạn đọc ngày càng đa dạng hơn trước Ví dụ: khi dạy và học về một sự kiện lịch sử, bạn đọc sẽ cần thêm những tư liệu khác như hình ảnh, âm thanh, video chứ không chỉ tìm kiếm thông tin trong sách như trước Chính vì vậy, những thư viện trường học truyền thống không đáp ứng được nhu cầu tìm kiếm thông tin ngày càng cao và đa dạng của bạn đọc nên sẽ không thu hút được bạn đọc tới sử dụng

Vì vậy, thách thức lớn nhất của thư viện trường học hiện nay là làm sao thu hút bạn đọc trong thời đại Cách mạng công nghiệp 4.0 Thấy được điều này, trong nhiều năm qua đã có rất nhiều văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Bộ giáo dục

và đào tạo…yêu cầu thư viện trường học phải đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động theo hướng ứng dụng công nghệ thông tin Trong đó, đáng chú ý nhất là:

- Ngày 21 tháng 11 năm 2019 Luật Thư viện được Quốc hội thông qua thể

hiện sự quan tâm rất lớn của Đảng, Nhà nước đối với lĩnh vực thư viện Luật thư

viện được thông qua có rất nhiều điểm mới trong đó Điều 31 Phát triển thư viện

số và Điều 32 Hiện đại hoá thư viện đã yêu cầu các thư viện phải từng bước xây

dựng thư viện số, thư viện điện tử trong thời đại bùng nổ công nghệ thông tin

- Ngày 15 tháng 9 năm 2020 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã Ban hành điều lệ

trường trung học cơ sở và trường phổ thông có nhiều cấp học Trong đó Điều 42

Thư viện có viết: “Phát triển thư viện điện tử ở những nơi có điều kiện”

- Ngày 22/04/2021 Ủy ban nhân dân tỉnh Bến Tre có ban hành kế hoạch số

2140/KH-UBND Kế hoạch có tên là thực hiện thí điểm chuyển đổi số cấp huyện,

cấp xã trên địa bàn tỉnh năm 2021 Trong đó phần 2.3 Xã hội số: Giáo dục số:

100% học sinh các cấp trên địa bàn xã được tiếp cận Internet và kho học liệu trực

tuyến: thư viện số, giáo trình, bài giảng, học liệu, giáo dục sáng tạo

xử lý, tổ chức, tra cứu, sử dụng dưới dạng điện tử”

3.1.2 Ưu điểm, nhược điểm của giải pháp cũ

3.1.2.1 Ưu điểm:

Đầu tiên chúng ta cùng nhìn lại mô hình thư viện truyền thống

Thư viện trường học truyền thống là kiểu thư viện hiện đang áp dụng đa số tại Bến Tre Trong thư viện truyền thống lưu trữ những loại tài liệu in như: sách, báo, tạp chí, bản đồ, tranh ảnh giáo dục, Bạn đọc muốn mượn tài liệu phải tìm thông qua tủ phích mục lục của thư viện Trong những năm gần đây phong trào xây dựng thư viện tiên tiến, thư viện xuất sắc ở Bến Tre ngày càng phát triển Điều này

đã mang lại rất nhiều khởi sắc cho các thư viện trường học Thư viện trường học được quan tâm, chú trọng nhiều hơn, được đầu tư mua sắm trang bị sách, báo, tạp chí, cơ sở vật chất,… Thư viện đạt chuẩn 01/2003/BGD&ĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo phải được trang bị 3 máy tính kết nối internet để phục vụ bạn đọc Thư viện tiên tiến, thư viện xuất sắc phải được trang bị từ 5 máy tính trở lên, có phần mềm quản lý thư viện, có máy quét mã vạch,…

Với việc được trang bị phần mềm quản lý thư viện, máy quét mã vạch thì thủ thư có thể dễ dàng quản lý được thư viện như: in được các loại sổ quản lý thư viện từ phần mềm; quản lý mượn trả tự động bằng mã vạch không cần ghi tay như trước; quan trọng nhất là có thể giúp bạn đọc tìm kiếm quyển sách mình cần một cách nhanh chóng và có thể xem quyển sách này có bị người khác mượn hay chưa

- Hiện tại rất nhiều thư viện trường học tại Bến Tre có diện tích 50m2, trong

đó kho sách chỉ chiếm một khoảng diện tích nhỏ (chiếm 1/4 diện tích tổng thể của thư viện) Vì thế, nếu hàng năm thư viện cứ bổ sung nhiều sách thì sẽ dẫn tới một lúc nào đó sách sẽ không còn chỗ để trên kệ sách Chưa kể tới việc nếu thư viện có quá nhiều kệ chứa sách thì sẽ không bố trí được nhiều nơi đọc sách

- Rất nhiều thư viện trường học ở Bến Tre hiện nay đã được trang bị phần mềm quản lý thư viện Phần mềm này chỉ giúp bạn đọc tìm được vị trí quyển sách mình cần trong kho sách của thư viện Nếu muốn mượn sách thì bạn đọc phải nhờ Thủ thư vào kho sách lấy, chứ không thể xem trực tiếp quyển sách mình cần trên máy tính

- Trong thư viện truyền thống chỉ chứa sách, báo, tài liệu dạng in Điều này làm bạn đọc chưa thỏa mãn nhu cầu tìm kiếm thông tin của bạn đọc Ví dụ: bạn đọc

muốn tìm hiểu chủ đề lịch sử về Bản Tuyên ngôn độc lập ngày 2/9/1945, thì thư

viện truyền thống chỉ có thể cho mượn tài liệu in – chỉ nhìn thấy nội dung của Bản Tuyên ngôn độc lập Nếu bạn đọc có thể xem được nhiều hình ảnh, âm thanh về ngày Bác Hồ đang đọc Bản Tuyên ngôn độc lập thì sẽ thích thú hơn

- Thư viện truyền thống khi muốn bổ sung sách phải theo qui trình mua sắm tốn nhiều thời gian (đầu tiên phải lập bảng đề nghị trình tổ mua sắm của nhà trường, sau khi Tổ trưởng mua sắm đồng ý mới đưa lên cho Ban giám hiệu xem, sau khi được Ban giám hiệu đồng ý mới được đặt sách, sau đó đợi bộ phận kế toán quyết toán thì công ty sách mới giao hàng) Vì qui trình mua sắm này tốn khá nhiều thời gian nên có những quyển sách hay mới xuất bản trên thị trường thư viện không thể bổ sung ngay được, đến khi thư viện bổ sung thì sách đã mất đi tính mới

Nhiều năm công tác trong nghề thư viện, có một sự việc nan giải đã khiến tôi

vô cùng trăn trở với nghề Tình huống như sau: bạn đọc cần mượn một quyển sách độc bản (sách chỉ có một bản duy nhất ở thư viện) Tuy nhiên khi dò tìm trên phần mềm thư viện thì quyển sách đó đã bị người khác mượn rồi Thư viện phải hẹn bạn này vài ngày sau tới hạn trả của người kia rồi quay lại mượn Tuy nhiên, vài ngày sau bạn đọc đang mượn sách báo là đã làm lạc mất sách Bạn đọc dù có đền tiền cũng không thể mua lại quyển sách đó được vì không còn xuất bản trên thị trường Điều này gây ra rất nhiều thiệt hại cho thư viện và bạn đọc: thư viện thì bị mất đi một quyển sách quý, sách hay còn bạn đọc thì mất đi hứng thú đến thư viện tìm sách Nếu sự việc cứ tiếp diễn nhiều lần với bạn đọc như thế thì thư viện sẽ ngày càng mất đi nhiều bạn đọc

Hiện nay, tỉ lệ đọc sách của người Việt Nam đang rất thấp (Người Việt chỉ đọc 0.8 quyển sách mỗi năm – theo số liệu thống kê của bộ Văn hóa – Thể thao và

Du lịch năm 2019) Có thể nói văn hóa đọc của người Việt hiện tại không cao Có nhiều lý do được nêu ra, nhưng quan trọng nhất vẫn là do thời gian ngồi học ở trường phổ thông học sinh không có thói quen đọc sách từ đó dẫn tới khi lớn lên họ không có văn hóa đọc Vậy, làm thế nào để thư viện trường học có thể thu hút được bạn đọc trong thời đại bùng nổ của “Cách mạng công nghiệp 4.0”, tạo thói quen tự học, tự nghiên cứu và nâng cao văn hóa đọc Đó là trăn trở của những người làm công tác thư viện như tôi

Sau một thời gian học hỏi, nghiên cứu tôi đã tìm ra “Giải pháp Xây dựng thư viện điện tử trong trường phổ thông ở Bến Tre”

3.2 Nội dung giải pháp:

3.2.1 Mục đích của giải pháp:

Mục đích của sáng kiến này là tìm ra giải pháp xây dựng Thư viện điện tử tiết kiệm kinh phí, phù hợp với “điều kiện” (điều kiện về con người, cơ sở vật chất, kinh phí) của thư viện trường học tại Bến Tre Bằng cách sử dụng phần mềm thư viện số tiêu chuẩn quốc tế miễn phí và biện pháp tạo ra sách điện tử miễn phí sẽ giúp cho tất cả trường học phổ thông đều có thể thực hiện được

Mục đích cuối cùng của giải pháp này là nhằm giúp thư viện nâng cao hiệu quả phục vụ bạn đọc, giúp đáp ứng nhu cầu tìm kiếm thông tin ngày càng phong phú và đa dạng của giáo viên và học sinh, nhằm thu hút ngày càng nhiều bạn đọc đến với thư viện, tạo thói quen tự học, tự nghiên cứu trong toàn thể cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh trong nhà trường - nhằm đáp ứng được yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng dạy học, phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học Giúp thư viện trở thành nơi cung cấp tài liệu đầy đủ nhất, chính xác nhất, nhanh chóng nhất, kịp thời nhất, có thể đáp ứng và thoả mãn cơ bản nhu cầu của người sử dụng Để thư viện thực sự trở thành "trường học thứ hai" và là "người thầy thứ hai" của cán bộ, giáo viên và học sinh

3.2.2 Nội dung của giải pháp:

3.2.2.1 Tính mới, sự khác biệt của giải pháp mới so với giải pháp cũ

Thư viện điện tử được quản lý bằng phần mềm thư viện số, giúp bạn đọc có thể xem trực tiếp tài liệu mình cần trên hệ thống máy tính ở thư viện mà không còn phải lo là quyển sách đó đã bị người khác mượn hay đã mất

Thư viện điện tử giúp làm giảm thiểu đáng kể diện tích và không gian lưu giữ Trong thư viện điện tử tài liệu lưu trữ rất lớn (chúng ta có thể chứa hàng triệu tài liệu điện tử trong phần mềm thư viện số), trong Thư viện này ngoài việc lưu trữ các tài liệu dạng Word, Pdf thì còn có các file dạng hình ảnh và âm thanh giúp đáp ứng tốt nhu cầu thông tin của bạn đọc

Tài liệu điện tử có thể bổ sung bằng nhiều nguồn khác nhau như: tải trên mạng internet; tải trên trang website của các thư viện tỉnh, thư viện quốc gia; mua

từ các nhà sách trực tuyến…Vì thế, thư viện có thể tiết kiệm rất nhiều tiền bổ sung tài liệu điện tử, đồng thời rút ngắn thời gian bổ sung sách, giúp bạn đọc có thể tiếp cận những tài liệu mới xuất bản trên thị trường một cách nhanh nhất

Tất cả tài liệu điện tử được lưu trữ bằng phần mềm thư viện số, giúp thủ thư quản lý thư viện khoa học, bạn đọc có thể tìm kiếm tài liệu – thông tin được thuận lợi và đặc biệt là không bị mất dữ liệu khi máy tính gặp sự cố

3.2.2.2 Cách thức thực hiện

Để thực hiện giải pháp này, ta phải thực hiện đồng bộ nhiều biện pháp như:

a Nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên và học sinh;

b Thành lập Tổ cộng tác viên thư viện (có nhiệm vụ tư vấn, sưu tầm, số hoá tài liệu điện tử);

c Số hóa tài liệu trong thư viện;

d Tạo lập Thư viện điện tử bằng phần mềm thư viện số;

e Hướng dẫn bạn đọc sử dụng Thư viện điện tử

3.2.2.3 Các bước thực hiện giải pháp:

3.2.2.3.1 Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên và học sinh:

- Thư viện điện tử chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi mỗi cán bộ, giáo viên,

và học sinh hiểu hết công dụng, ý nghĩa và tầm quan trọng của nó Vì thế, việc nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên và học sinh là một việc làm rất quan trọng

- Thư viện cần đẩy mạnh tuyên truyền thông qua nhiều hình thức như: triển khai văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo,… về sự cần thiết của việc xây dựng Thư viện điện tử; thông qua các buổi họp Hội đồng, sinh hoạt chuyên môn ở tổ, các buổi hội thảo chuyên đề hoặc các buổi sinh hoạt dưới

cờ

- Đặc biệt để triển khai thành công thì Ban giám hiệu nhà trường là người đóng vai trò vô cùng quan trọng Ban giám hiệu sẽ tuyên truyền cho cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh thấy được ý nghĩa của Thư viện điện tử đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục của đơn vị Từ đó chỉ đạo toàn thể cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh cùng nhau xây dựng Thư viện điện tử

- Ban giám hiệu sẽ là người chỉ đạo, kiểm tra, giám sát suốt quá trình tạo lập

và quản lý Thư viện điện tử để kịp thời đôn đốc, nhắc nhở, chỉ đạo những bộ phận liên quan có những điều chỉnh, khắc phục nhằm giúp Thư viện điện tử duy trì hoạt động hiệu quả

3.2.2.3.2 Biện pháp 2: Thành lập Tổ cộng tác viên thư viện (có thêm nhiệm vụ tư vấn, sưu tầm, số hoá tài liệu điện tử):

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có quy định rõ về thành phần, chức năng, nhiệm

vụ của Tổ cộng tác viên thư viện thông qua Điều 8 và Điều 9 của Quyết định số 61/1998/QĐ-BGD&ĐT về việc ban hành quy chế về tổ chức và hoạt động thư viện trường phồ thông Theo đó:

Điều 8 Mỗi trường vào đầu năm học thành lập một Tổ công tác thư viện do

Hiệu trưởng hoặc Phó hiệu trưởng trực tiếp làm tổ trưởng (số lượng do mỗi trường quy định) gồm có:

- Giáo viên phụ trách công tác thư viện

- Các tổ trưởng hoặc khối trưởng chuyên môn, một số giáo viên chủ nhiệm lớp

- Đại diện Công đoàn, Đoàn Thanh niên, Đội thiếu niên

- Đại diện Hội cha mẹ học sinh theo các khối lớp

Một số học sinh có khả năng hoạt động thư viện có giáo viên chủ nhiệm lớp giới thiệu

Điều 9 Tổ công tác thư viện có nhiệm vụ tổ chức phân công cho mỗi tổ viên

chủ động thực hiện những nhiệm vụ của thư viện như sau:

- Các thành viên trong tổ là mạng lưới phát hiện sưu tầm những sách, báo,

tư liệu mới, tổ chức giới thiệu, hướng dẫn phục vụ các nhu cầu dạy học theo mục tiêu đào tạo, nâng cao dân trí theo kế hoạch của tổ

- Vận động các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước ủng hộ xây dựng thư viện

- Cùng bàn bạc công khai sử dụng hợp lý các nguồn ngoài ngân sách Nhà nước do thư viện tự khai thác, tiền đền bù sách, báo bị hư mất, tiền thanh lý, vừa

để trả thù lao hoạt động ngoài giờ, vừa bổ sung nguồn lực phát triển thư viện sau khi được phép của Giám đốc Sở Giáo dục - Đào tạo

- Các tổ trưởng (khối trưởng) chuyên môn chỉ đạo tổ tham gia công tác thư viện, có kế hoạch về sách, giới thiệu sách, tổ chức sưu tầm các bài báo xây dựng kho tư liệu, hướng dẫn học sinh đọc sách

- Các giáo viên chủ nhiệm lớp chỉ đạo lớp về các mặt phân phối, thu hồi, bảo quản và sử dụng sách

- Hiệu trưởng trường phổ thông có trách nhiệm phối hợp với Đoàn thanh niên, Đội thiếu niên, Công đoàn cơ sở, Hội cha mẹ học sinh của nhà trường và các

tổ chức, đoàn thể địa phương để tham gia việc xây dựng vững mạnh thư viện trường học của mình

Việc số hoá tài liệu (chuyển tài liệu từ dạng truyền thống sang dạng hiện đại) tốn khá nhiều thời gian Vì vậy, Tổ cộng tác viên của Thư viện điện tử ngoài việc thực hiện những chức năng, nhiệm vụ được quy định tại Quyết định 61 của Bộ Giáo dục và Đào tạo thì sẽ có thêm nhiệm vụ:

- Sưu tầm những tài liệu điện tử phù hợp cho thư viện: có thể sưu tầm bằng nhiều cách như tải trên mạng, mua từ các nhà sách trực tuyến…

- Tổ cộng tác viên tư vấn cho thư viện những tên sách nào hay hoặc sách độc bản hiện có trong thư viện được sử nhiều người sử dụng để ưu tiên số hoá trước

- Đồng thời, thư viện cũng đào tạo cho các thành viên trong Tổ cách số hoá tài liệu, giúp thư viện tiết kiệm thời gian số hoá tài liệu

3.2.2.3.3 Biện pháp 3: Số hóa tài liệu trong thư viện

- Định nghĩa về số hóa tài liệu trong thư viện:

Ta có thể định nghĩa đơn giản Số hóa tài liệu trong thư viện là hình thức chuyển đổi các dạng tài liệu của thư viện từ truyền thống (sách, báo, tạp chí, truyện

tranh,…) và các loại tài liệu khác như (tranh, ảnh, bản đồ, hình vẽ, ) sang chuẩn

dữ liệu trên các thiết bị số và các dữ liệu có thể sử dụng phục vụ cho người đọc và

dễ quản lý cho cán bộ thư viện

- Các bước số hóa tài liệu trong thư viện:

Hình: Các bước số hóa tài liệu

Một Quy trình số hóa tài liệu cơ bản sẽ được tiến hành qua 7 bước làm việc: + Bước 1: Lựa chọn, phân loại tài liệu để tiến hành số hóa: trong thư viện có rất nhiều tài liệu Thư viện cần tiến hành điều tra, nghiên cứu xem những tài liệu nào có tầng suất phục vụ cao nhất, sách hay, sách quý hiếm, sách độc bản để ưu tiên số hóa trước

+ Bước 2: Tiến hành scan tài liệu bằng máy chuyên dụng: các loại máy scan sách chuyên dụng trên thị trường có giá từ 10 triệu trở lên

+ Bước 3: Xử lý tập tin, hình ảnh bằng phần mềm chuyên dụng

+ Bước 4: Chuyển dạng PDF và nhập file PDF đơn lẻ thành 1 file PDF sách điện tử

+ Bước 5: Tiến hành lưu file trên đĩa cứng, ghi đĩa, chép đĩa, xem thử sản phẩm

+ Bước 6: Sắp xếp tài liệu trên phần mềm quản trị của thư viện xử lý nghiệp

vụ liên quan

+ Bước 7: Tiến hành hoạt động check, kiểm tra sản phẩm, phục vụ,… hoàn thành một sản phẩm số hóa

- Biện pháp số hóa tài liệu trong thư viện trường học tại Bến Tre:

Sáng kiến này được viết nhằm tiết kiệm kinh phí đến mức thấp nhất để có thể thực hiện được rộng rãi, nhân viên thư viện nào cũng có thể làm được, thư viện nào cũng có thể áp dụng được Vì thế nhà trường không cần bỏ tiền để mua máy scan sách thông minh (các máy scan sách thông minh hiện có giá trung bình từ 200 triệu trở lên, đặc biệt máy scan thông minh Zeta Comfort Zeutschel hiện được nhiều thư viện công cộng sử dụng để scan sách có giá 415.000.000đ ) Chúng ta sẽ scan sách bằng điện thoại thông minh thông qua ứng dụng scan sách miễn phí FineScanner (của hãng ABBYY)

FineScanner là ứng dụng hỗ trợ scan tài liệu trên điện thoại thông minh Đây

là một ứng dụng vô cùng mạnh mẽ, giúp thư viện có thể tiết kiệm được rất nhiều thời gian và tiền bạc Ứng dụng này vô cùng tiện dụng, và ta có thể sử dụng ở bất

cứ đâu, trong bất cứ thời điểm nào Một ưu điểm lớn của phần mềm này là tự động nhập file PDF đơn lẻ thành một file PDF sách điện tử Nhân viên thư viện không cần mất thời gian để nối từng file pdf lại với nhau

Hình: Biểu tượng ứng dụng FineScanner

- Hướng dẫn sử dụng FineScanner để scan sách:

Bước 1: Đầu tiên, ta sẽ tải ứng dụng FineScanner thông qua kho ứng dụng

App Store trên Iphone hoặc CH Play trên điện thoại Android Hiện ứng dụng này đang được cung cấp hoàn toàn miễn phí

Bước 2: Sau khi hoàn tất tải về, ta hãy mở ứng dụng để có thể thực hiện scan tài liệu của mình Nếu như ai đã từng sử dụng những ứng dụng scan khác trên thiết

bị di động, thì sẽ thấy rằng những ứng dụng đó yêu cầu bạn phải lấy nét trước khi chụp Tuy nhiên, với FineScanner thì mọi thao tác đều trở nên đơn giản hơn rất nhiều Ta chỉ cần hướng camera trên điện thoại vào tài liệu, sau đó ứng dụng sẽ tự động lấy nét và ta chỉ cần nhấn nút chụp là xong

Hình: Chụp hình cho chất lượng rõ nét bằng phần mềm FineScanner

Bước 3: Điểm đặc biệt là ứng dụng này cho phép ta xem lại những tài liệu đã chụp ngay tại màn hình chính của ứng dụng Sau khi tạo được một số hình ảnh tài liệu, bạn chỉ cần vuốt màn hình từ phải sang trái Khi đó, những hình ảnh đã chụp

sẽ xuất hiện lần lượt mà không cần phải truy cập lại vào kho hình ảnh trên điện thoại Với cách này, ta cũng sẽ có thể lựa chọn được hình ảnh chất lượng cao nhất

Bước 4: Không chỉ cung cấp khả năng chụp ảnh thông thường, FineScanner còn hỗ trợ thêm cho người dùng khả năng chỉnh sửa hình ảnh Vì vậy, bạn có thể lựa chọn thêm một vài thao tác để có thể tạo ra được tài liệu sắc nét và rõ ràng hơn Một số công cụ chỉnh sửa cơ bản như: phóng to hình ảnh, thu nhỏ hoặc cắt bỏ những chi tiết thừa giúp hình ảnh tập trung vào trọng tâm chính Ta cũng có thể lựa chọn công cụ xoay hình ảnh, thay đổi màu sắc bằng cách lựa chọn màu trắng đen hoặc chế độ màu giống như ảnh gốc Sau khi hoàn thành và cảm thấy ưng ý về tài liệu của mình, bạn chỉ cần nhấn Apply to All để xác nhận là xong

Hình: Cắt bỏ những chi tiết thừa trên ứng dụng FineScanner

Bước 5: Với những thao tác, chụp và chỉnh sửa bên trên Sau khi bạn đã cảm thấy mình scan được tài liệu ưng ý và rõ nét, bạn hãy save tài liệu của mình vào mục Document Properties Bạn có thể chọn kích cỡ của tập tin sao cho đạt chất lượng cao nhất

Hình: Sách điện tử sau khi scan xong cho chất lượng rõ nét

Bên cạnh đó, một điểm nổi bật nữa của ứng dụng này là còn cho phép ta lưu tài liệu dưới nhiều định dạng khác nhau Theo đó, ta có thể lưu tài liệu của mình dưới dạng hình ảnh hoặc lưu dưới định dạng file PDF Cuối cùng, ta sẽ lựa chọn chia sẻ đối với tài liệu của mình như gửi email, chia sẻ qua mạng xã hội, động bộ lên kho lưu trữ tài liệu của ứng dụng,…

Trên đây tôi vừa trình bày các bước cơ bản để scan tài liệu bằng điện thoại thông minh thông qua ứng dụng FineScanner

Hiện nay, điện thoại thông minh giá thành ngày càng hợp túi tiền Chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh có giá khoảng 600.000đ (sáu trăm ngàn đồng) là ta

có thể cài ứng dụng FineScanner để tiến hành số hóa tài liệu Với cách số hóa tài liệu đơn giản này, Tổ cộng tác viên thư viện có thể cùng nhân viên thư viện số hóa sách Giúp thư viện số hóa được nhiều sách trong một thời gian ngắn Sách điện tử hiện tại cũng được bán rất nhiều trên các trang mạng Nếu có nguồn kinh phí thì ta

sẽ mua những đầu sách phù hợp để bổ sung cho thư viện mình

Hình: Tổ cộng tác viên thư viện số hóa sách bằng điện thoại thông minh

- Thư viện điện tử với vấn đề bản quyền:

Muốn xây dựng thư viện điện tử thì phải số hoá tài liệu Vậy việc sao chép tài liệu này có vi phạm pháp luật Việt Nam hay không?

Tại khoản đ, điều 25 của Luật sở hữu trí tuệ được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2005 có viết rất rõ:

Điều 25 Các trường hợp sử dụng tác phẩm đã công bố không phải xin phép đ) Sao chép tác phẩm để lưu trữ trong thư viện với mục đích nghiên cứu;

Vì vậy, việc thư viện trường học số hóa tài liệu nhằm mục đích phục vụ việc giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh trong nhà trường là không vi phạm Luật sở hữu trí tuệ Tuy nhiên, ta phải nâng cao nhận thức của bạn đọc, đảm bảo họ không được sử dụng những tài liệu số hóa này nhằm mục đích thương mại, và chỉ được sử dụng trong thư viện nhà trường

3.2.2.3.4 Biện pháp 4: Tạo lập Thư viện điện tử bằng phần mềm thư viện số:

Trong biện pháp này gồm hai phần sau:

- Lựa chọn phần mềm thư viện số phù hợp với điều kiện kinh phí của trường học;

- Các bước tạo lập Thư viện điện tử bằng phần mềm thư viện số

a Lựa chọn phần mềm thư viện phù hợp

Thư viện điện tử quản lý và lưu trữ những tài liệu điện tử Để quản lý và sử dụng những loại tài liệu này chúng ta cần một phần mềm có khả năng quản lý tài liệu số Người ta gọi phần mềm này là “phần mềm thư viện số”

Hiện nay, ở Việt Nam có những phần mềm thư viện số tiêu biểu được các thư viện lớn (thư viện Quốc gia, thư viện tỉnh, thư viện các trường đại học,…) sử dụng như:

- Phần mềm iLip của công ty CMC

- Phần mềm Vebrary của công ty Lạc Việt

- Phần mềm Libol của công ty Tinh Vân

Các phần mềm nêu trên đều do những công ty trong nước sản xuất, có ưu điểm là giao diện sử dụng bằng Tiếng Việt nên dễ sử dụng Công ty bán phần mềm

sẽ chịu trách nhiệm bảo trì, bảo hành và đào tạo người sử dụng Tuy nhiên giá của trọn bộ phần mềm này là rất đắt Tôi đã khảo sát thử giá bán phần mềm thư viện Libol cho 54 trường ở Phòng Giáo dục và Đào tạo Ba Tri Phía công ty trả lời chỉ cung cấp theo mô hình tập trung cho 54 trường (không bán lẻ từng trường), thì trung bình mỗi trường từ 25 đến 30 triệu đồng, tương đương 1,5 đến 1,6 tỷ cho cả

hệ thống

Với tình hình ngân sách hạn chế của các trường phổ thông như hiện nay, thì nhà trường không thể trang bị những phần mềm có giá kể trên Vì thế, tôi đã lựa chọn phần mềm thư viện số Greenstone Đây là phần mềm thư viện số tiêu chuẩn quốc tế được tổ chức UNESCO (tổ chức Liên Hợp Quốc về giáo dục, khoa học và

văn hóa) cung cấp miễn phí trên website http://www.greenstone.org Ta có thể thấy

những đặc trưng nổi bật và ưu thế của Greenstone:

- Hoạt động trên tất cả các hệ điều hành thông dụng: Windows, Linnux, Unex, MacOS

- Hỗ trợ nhiều dạng tài liệu: word, pdf, html, audio, video,…

- Khả năng quản lí dữ liệu không giới hạn dung lượng

- Cấu trúc duyệt tài liệu được xây dựng hoàn toàn tự động

- Thêm mới một bộ sưu tập đơn giản, có hiệu quả tức thì

- Có khả năng chuyển mã sang giao diện Tiếng Việt

- Có khả năng sao lưu, phục hồi dữ liệu dễ dàng

Tuy Greenstone là một phần mềm miễn phí nhưng chưa có nhiều thư viện trường học trên địa bàn tỉnh Bến Tre sử dụng Bởi vì, chưa có một tài liệu nào hướng dẫn cụ thể cách cài đặt và sử dụng Một số nơi còn bán phần mềm này với giá cao, cụ thể trường đại học Khoa học tự nhiên bán trọn bộ (bao gồm chi phí cài đặt và hướng dẫn sử dụng) phần mềm này với giá 10.000.000đ (mười triệu đồng) Bản thân tôi có thể tự cài đặt và sử dụng Greenstone, nên đã giúp nhà trường tiết kiệm được 10.000.000đ

Hình: Giá bán phần mềm Greenstone

được in trong sách Cẩm nang thư viện trường học, tác giả Nguyễn Ngọc Oánh,

nhà xuất bản ĐHSP Hà Nội (trang 214 – 215)

b Các bước tạo lập Thư viện đề bằng phần mềm Greenstone

Bước 1: Cài đặt phần mềm Greenstone

Để cài đặt phần mềm Greenstone chúng ta truy cập địa chỉ website:

http://www.greenstone.org Sau đó bấm vào thanh Download và chọn vào phần mềm phù hợp với hệ điều hành máy tính (ở đây tôi chọn hệ điều hành Windows)

Sau đó ta sẽ mở file vừa tải về và tiến hành cài đặt

Bước 2: Chuyển ngôn ngữ giao diện phần mềm sang Tiếng Việt

- Bước này có ý nghĩa rất quan trọng Bởi vì, giao diện bằng tiếng Anh thì bạn đọc rất khó sử dụng Nếu chúng ta không thể chuyển giao diện của phần mềm này sang tiếng Việt được, thì giải pháp này khó có khả năng triển khai rộng rãi

- Cách chuyển giao diện từ tiếng Anh sang tiếng Việt như sau:

+ Đầu tiên ta mở tệp tin main.cfg trong thư mục c:\program files\greenstone\etc bằng chương trình Notepad hoặc Wordpad

Click vào đây tải

về

+ Sau đó sửa lại dòng lệnh trong chương trình này như sau:

“cgiarg shortname = l argdefault = en”

Thành dòng:

“cgiarg shortname = l argdefault = vi”

+ Sau khi sửa lại cấu hình ngôn ngữ của phần mềm ta save lại chương trình Notepad hoặc Wordpad này Sau đó tắt chương trình này đi và khởi động lại máy tính

- Sau đó ta vào giao diện phần mềm bằng cách vào Start/Programs/Greenstone, Library interface (GLI) Sau đó sẽ xuất hiện giao diện sau:

Lúc này giao diện phần mềm vẫn chưa chuyển sang tiếng Việt