Biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy môn ngữ văn 9 bằng việc đa dạng các hình thức khởi động

Nó vốn không ưa lặp lại nhàm chán, mà cần đến sự sáng tạo và linh hoạt.Để góp phần Văn đánh thức ở học sinh niềm đam mê văn chương, khơi dậy ở các em tính sáng tạo và khả năng làm chủ

PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ

Ngữ văn là một môn học quan trọng, có vị trí lớn trong trường học phổ thông,

nó giáo dục quan điểm, tư tưởng, tình cảm, hình thành những phẩm chất, năng lực, .cho học sinh, giúp các em tự hoàn thiện mình hơn trong các mối quan hệ xã hội

Là môn học thuộc nhóm công cụ, môn Ngữ văn còn thể hiện rõ mối quan hệ với các môn học khác Học tốt môn Văn sẽ tác động, hỗ trợ tích cực đến các môn học còn lại Một môn học đặc biệt như thế , đòi hỏi người dạy, người học phải say mê, suy ngẫm, phải hào hứng khi tiếp cận Nhưng dạy văn, học văn là một nghệ thuật

Nó vốn không ưa lặp lại nhàm chán, mà cần đến sự sáng tạo và linh hoạt.Để góp phần Văn đánh thức ở học sinh niềm đam mê văn chương, khơi dậy ở các em tính sáng tạo và khả năng làm chủ kiến thức, trong mỗi giờ dạy học, giáo viên cần tạo được một tâm lí thoải mái, một sự tự tin, một cảm hứng, một tâm hồn văn chương thì mới có thể đi vào tìm hiểu, khám phá được cái hay, cái đẹp của tác phẩm ngôn từ

Có thể nói hoạt động khởi động đóng vai trò quan trọng , là hoạt động khởi đầu nên có tác động đến cảm xúc, trí tuệ của người học trong toàn tiết học Nếu tổ chức tốt hoạt động này sẽ tạo ra một tâm lý hưng phấn, tự nhiên để cuốn học sinh vào giờ học Hơn nữa, nếu càng đa dạng thì sẽ luôn tạo nên những bất ngờ thú vị cho các em Vì thế người học sẽ không còn cảm giác mệt mỏi, nhàm chán, nặng nề, lo lắng như khi giáo viên kiểm tra bài cũ Các em sẽ được thoải mái tham gia vào hoạt động học tập và giờ học cũng bớt sự căng thẳng khô khan

Hoạt động khởi động bài học thường chỉ chiếm một vài phút đầu giờ nhưng có ý nghĩa rất quan trọng trong việc kích hoạt sự tích cực của người học Một tiết học Ngữ văn sẽ tạo được sự yêu thích với học sinh nếu ngay từ những giây phút đầu tiên giáo viên biết khơi gợi ở các em hứng thú đối với bài học và hơn thế nữa còn khơi dậy niềm đam mê, gây dựng, bồi đắp tình yêu bền vững đối với môn học.Từ những lý do trên, tôi xin mạnh dạn đề xuất một số biện pháp góp phần nâng cao

chất lượng công tác giảng dạy môn Ngữ văn 9 bằng việc đa dạng hóa hoạt động khởi động.

PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Thực trạng công tác dạy và học môn Ngữ văn lớp 9

a) Ưu điểm:

- Bản thân tôi là giáo viên trẻ nênnhiệt tình trong công tác giảng dạy

-Trang thiết bị phục vụ cho việc dạy và học của nhà trường được đáp ứng tương đối đầy đủ đặc biệt là máy chiếu, bảng tương tác điện tử

- Đa số học sinh chăm ngoan có ý thức trong học tập bộ môn

b) Hạn chế và nguyên nhân hạn chế:

* Về phía học sinh

- Thực tế đứng lớp cho mỗi chúng ta thấy trong một lớp học khả năng tiếp thu của mỗi em học sinh là khác nhau cho nên hứng thú của mỗi em cũng sẽ khác Có những học sinh hào hứng đón nhận giờ Văn Các em tìm thấy ở đây những cảm xúc thẩm mỹ, những bài học cuộc sống giúp các em trưởng thành, hoặc các em cảm thấy nhẹ nhõm, thoải mái hơn so với những tiết học tự nhiên khác Song bên cạnh đó có rất nhiều học sinh có thói quen thụ động trong học tập Các em không thích học, không đọc tác phẩm, không quan tâm nhiều đến hành trình tự khám phá

mà cơ bản là ghi chép và dựa vào các tài liệu có sẵn để làm bài kiểm tra Nhiều học sinh còn có biểu hiện uể oải, mệt mỏi trong giờ học Thói quen lười vận động, lười tư duy, học tập hời hợt, không hứng thú đã ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả học tập.Các em đó đã đón nhận tiết học văn với tâm lý không hứng thú thậm chí cảm thấy nhàm chán, bắt buộc tệ hại hơn nữa là “sợ” những giờ học

* Về phía giáo viên:

- Có thể nói phương pháp dạy học truyền thống đã trở thành nếp của GV, chúng ta không phủ nhận những lời vào bài mượt mà, trơn tru với câu từ bay bổng, trau

chuốt của giáo viên cũng có khả năng thu hút học sinh Tuy nhiên, lời vào bài có hay đến đâu cũng chỉ là hoạt động khởi động cho giáo viên là chủ yếu Bởi học sinh vẫn đóng vai trò thụ động lắng nghe, được “ru vỗ” bằng những “lời có cánh” Còn cảm xúc, hứng thú chỉ là sự “lây lan” từ giáo viên sang học sinh chứ không phải được khơi dậy, hình thành từ sự hoạt động của học sinh

- Hiện nay, có một thực tế là nhiều giáo viên trong quá trình dạy học thường tổ chức hoạt động khởi động qua loa hoặc không tổ chức hoạt động này vì nhiều lí do: lo lắng vì thời gian không đủ cho kiến thức bài dạy; không biết tổ chức như thế nào; sợ hoạt động gây ồn ảnh hưởng lớp học khác, Nếu giáo viên chỉ đơn thuần lặp lại phương pháp này ở tất cả các bài học thì sự nhàm chán là tất yếu và việc chán giờ văn, chất lượng học tập bộ môn thấp là lẽ hiển nhiên

- Bằng kinh nghiệm đứng lớp tôi ngộ ra rằng khi học sinh không có hứng thú cũng chỉ như “đập búa trên sắt nguội” Và người thầy trước hết phải là người “thắp lửa đam mê” Bởi chỉ có vậy mớidẫn dắt các em khám phá đến tận cùng vẻ đẹp của những tác phẩm văn chương

2 Biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy môn Ngữ văn 9 bằng việc đa dạng các hình thức khởi động

Từ thực tế trên, qua sự học hỏi và những kinh nghiệm của bản thân, tôi xin mạnh dạn đề xuất một số biện pháp đa dạng các hình thức khởi động trong giờ dạy Ngữ văn ( chủ yếu áp dụng với phân môn văn bản và tiếng Việt) như sau:

a) Biện pháp 1:Khởi động bằng tổ chức trò chơi

b) Biện pháp 2:Sử dụng tranh ảnh, video có liên quan đến bài học

c) Biện pháp 3:Khởi động bằng các bài tập hay câu hỏi tình huống

d) Biện pháp 4: Khởi động bằng hình thức kể chuyện, hay sắm vai, đóng kịch đ) Biện pháp 5: Khởi động bằng việc sử dụng thơ, ca dao, tục ngữ, thành ngữ, danh ngôn,…

3 Thực nghiệm sư phạm

a) Mô tả cách thức thực hiện:

a 1.Khởi động bằng tổ chức trò chơi:

Trò chơi là hoạt động được các học sinh thích thú tham gia Vì vậy nó có khả năng cuốn hút sự chú ý và khơi dậy được hứng thú học tập Rất nhiều trò chơi ngoài mục đích đó còn có thể ôn tập kiến thức cũ hoặc dẫn dắt các em vào hoạt động tìm kiếm tri thức mới một cách tự nhiên, nhẹ nhàng Hoặc có những trò chơi giúp các em vận động tay chân khiến cho cơ thể tỉnh táo, giảm bớt những áp lực tâm lý do tiết học trước gây ra

Chẳng hạn Trò chơi “ Đuổi hình bắt chữ”,“Đuổi hình bắt tên tác giả, tác phẩm”,

“Tìm ô chữ”,…

Đây là trò chơi mang tính chất nhận diện Nó phù hợp cho những tiết dạy học ôn tập hoặc những tiết dạy chủ đề Trò chơi này có những ưu thế nhất định như:

- Có khả năng thu hút số đông học sinh tham gia

- Phát huy trí tưởng tượng của học sinh

- Rèn luyện khả năng phản ứng nhanh

- Trong thời gian ngắn có thể giúp học sinh nhớ lại những đơn vị kiến thức hoặc tác phẩm đã học

Cách tổ chức:Giáo viên chiếucác hình ảnh (tranh, ảnh) , mỗi hình chiếu có những điểm gợi ý Học sinh nhìn vào hình để đoán đơn vị kiến thức hoặc tên tác giả, tác phẩm Ai đoán nhanh và đoán đúng sẽ có thưởng

Ví dụ 1: với tiết 148: Ôn tập về thơ: Cho những hình ảnh sau (lần lượt trình

chiếu từng hình ảnh) và nêu câu hỏi: Ông ai, là tác giả của tác phẩm nào?

Ví dụ 2: với tiết 143: Ôn tậptiếng Việt 9: Giáo viên chiếu chiếu những hình ảnh

mang thông điệp tên các kiến thức Tiếng Việt mà các em đã được học ở học kì II – Ngữ văn 9 Nếu bạn nào phát hiện ra thông điệp thì giơ tay để giành quyền trả lời Nếu trả lời đúng sẽ được 1 điểm tích lũy Nếu trả lời sai sẽ mất quyền trả lời

a 2:Sử dụng tranh ảnh, video có liên quan đến bài học

Để tiết học Ngữ văn thêm hứng thú, giáo viên cũng có thể sử dụng những tranh ảnh, video liên quan đến nội dung bài học để học sinh được trải nghiệm, được phát huy những tri thức vốn có của mình về vấn đề của tiết học Lưu ý cần chọn đoạn video có dung lượng thời gian hợp lý, không nên quá dài mà ảnh hưởng đến thời lượng còn lại của tiết học

Ví dụ: Khi dạy văn bản “Tiếng nói của văn nghệ” có thể trình chiếu cho học sinh xem một trích đoạn phim “Chị Dậu” cảnh “Chị Dậu bán con cho vợ chồng Nghị Quế” Sau đó đặt câu hỏi: Kết hợp với những hiểu biết về tiểu thuyết “ Tắt đèn” của Ngô Tất Tố, đoạn phim cho em những cảm nhận gì về hiện thực xã hội thực dân nửa phong kiến, số phận của người nông dân và tư tưởng, tấm lòng của nhà văn? Từ câu trả lời của học sinh, giáo viên dẫn vào bài học

Để dạy học bài “Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê, giáo viên có thể trình chiếu một số hình ảnh con đường Trường Sơnvới những chiếc xe không kính, những thanh niên xung phong làm nhiệm vụ san lấp hố bom, mở đường và từ đó dẫn dắt học sinh :trên tuyến lửa huyết mạch Trường Sơn trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, dưới làn mưa bom bão đạn trút xuống ngày đêm của kẻ thù, không chỉ có những người chiến sĩ trực tiếp chiến đấu như “những Thạch Sanh của thế kỉ XX” , những người lính của binh đoàn vận tải dũng cảm vững vàng tay lái “Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước…” , mà còn có hàng vạn thanh niên xung phong quả cảm đêm ngày bám đường, san lấp hố bom, phá bom nổ chậm để

“ Đường Trường Sơn xe anh qua” ,…Họ- những cô gái thanh niên xung phong của một thời bi hùng ấy đã trở thành nhân vật trên từng trang văn của tác giả Lê Minh Khuê…

Khi dạy học sinh bài “Viếng lăng Bác” của tác giả Viễn Phương hay “ Mùa xuân nho nhỏ” của nhà thơ Thanh Hải giáo viên có thể cho học sinh nghe giai điệu kết hợp quan sát hình ảnh bài hát: “Viếng lăng Bác” củanhạc sĩ Hoàng Hiệp, “ Một mùa xuân nho nhỏ” sáng tác Trần Hoàn Hay khi dạy bài thơ “ Đồng chí” của Chính Hữu thì cho học sinh nghe giai điệu của bài hát “Tình đồng chí” của nhạc sĩ

- nhà báo Minh Quốc.

Ví dụ khác: khi dạy tiết hai đoạn trích “ Chiếc lược ngà” của tác giả Nguyễn Quang Sáng, giáo viên chiếu các hình ảnh minh họa các sự việc chính, yêu cầu học sinh tóm tắt tác phẩm, từ đó dẫn vào tiết học

a 3 Khởi động bằng các bài tập hay câu hỏi tình huống

Các câu hỏi trong phần khởi động có thể chỉ là một tình huống để cho học sinh phát hiện hay huy động vốn hiểu biết của mình để giải quyết tình huống ấy Các vấn đề hay câu hỏi được đưa ra sẽ giúp học sinh phát triển tư duy, xâu chuỗi vấn đề một cách mạch lạc đồng thời tạo hứng thú cho học sinh vào tiết học mới để khám phá vấn đề còn đang bỏ ngỏ

Ví dụ khi dạy tác phẩm “ Lặng lẽ Sa Pa”, giáo viên đặt câu hỏi : Trong chương trình Ngữ văn lớp 9 em đã học một tác tác phẩm viết về đề tài lao động sản xuất đó

là bài thơ nào? Bài thơ ấy cho em cảm nhận được những vẻ đẹp nào của con người lao động? Trên cơ sở câu trả lời liên quan đến tác phẩm “ Đoàn thuyền đánh cá” của học trò, chúng ta đặt vấn đề: Không chỉ ngoài biển khơi xa mà trên những vùng núi cao, trong công cuộc lao động, kiến thiết bảo vệ Tổ quốc Việt Nam thân yêu cũng có những con người lao động ngày đêm lặng thầm đóng góp tuổi xuân

cho đất nước Cụ thể họ là ai, họ đã gieo vào lòng người đọc niềm cảm mến bởi những nét đẹp gì, chúng ta cùng đến và khám phá trên những trang truyện “ Lặng

lẽ Sa Pa” của tác giả Nguyễn Thành Long

Có thể khởi động cho bài “ Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm tiến

Duật, giáo viên sẽ cho câu hỏi “Bài thơ Đồng chí của Chính Hữu cho em cảm nhận

được những vẻ đẹp nào của người lính trong cuộc kháng chiến chống Pháp?” Đây

là câu hỏi học sinh sẽ vận dụng kiến thức ở tiết học trước để trả lời, giáo viên sẽ lấy đó làm tiền đề để dẫn đến những vẻ đẹp tâm hồn của người lính trong cuộc kháng chiến chống Mỹ từ đó vào bài

Hay ví dụ khi dạy bài “ Các phương châm hội thoại”( tiết 2) Gv chiếu tình huống hội thoại sau lên bảng:

A : - Nằm lùi vào!

B : - Làm gì có hào nào

A : - Đồ điếc!

B : - Tôi có tiếc đâu

Gv yêu cầu hai học sinh hóa thân vào nhân vật A và B, thể hiện lời thoại và đặt câu hỏi: Em cảm thấy đó là một cuộc hội thoại như thế nào? Từ nội dung học sinh nêu những cảm nhận và suy nghĩ của bản thân, giáo viên sẽ dựa vào đó dẫn dắt vào nội dung bài học với nội dung đầu tiên: I/ Phương châm quan hệ

a 4: Khởi động bằng hình thức kể chuyện( nhất là truyện cười)

Việc đưa truyện đặc biệt là truyện cười vào sẽ tạo tâm lí nhẹ nhàng, thoải mái cho học sinh khi bắt đầu bài mới Điều ấy sẽ giúp học sinh hứng khởi khi đón nhận bài học mới Từ đó, các em có tâm thế đón nhận những vấn đề diễn ra tiếp theo của nội dung bài học Việc đưa truyện cười vào phần khởi động giống như khúc dạo đầu của một bản nhạc, nó tạo nên tâm thế chờ đợi những điều hấp dẫn, thú vị diễn

ra tiếp theo Nếu khúc dạo đầu tốt đẹp thì nó sẽ mang lại dư âm, ấn tượng đặc biệt

trong lòng người đón nhận.

Câu chuyện phải có nội dung liên quan đến bài mới Những câu chuyện cần ngắn gọn, tránh mất thời gian Đó có thể là truyện dân gian hay từthực tế cuộc sống Đây là hình thức vừa tạo sự thu hút vừa mang tính giáo dục cao

Chẳng hạn cũng để khởi động cho bài “ Các phương châm hội thoại” tiết 2, giáo viên thực hiện : (Chiếu)

Đọc mẩu chuyện sau và trả lời câu hỏi bên dưới:

LỜI CHA DẶN

Ở làng nọ có một người con xưa nay vốn vâng lời cha mẹ Nhưng mọi người lấy làm lạ là sau khi người cha mất, người con ấy lại sinh ra nghiện ngập, uống rượu, đánh bạc, thậm chí còn ăn trộm nữa Hỏi tại sao lại sinh ra đổ đốn như vậy, anh ta buồn rầu trả lời:

- Trước khi mất, cha tôi có dặn: “Đừng uống chè Uống rượu con nhé! Đừng

ăn cắp Ăn trộm con nhé! Đừng đánh cờ Đánh bạc con nhé!”

Thì ra lúc gần tắt hơi, lời trăng trối của người cha bị đứt quãng, làm cho người con hiểu ý theo sự tắt hơi ấy Vốn lời dặn là: “Đừng uống chè, uống rượu con nhé! Đừng ăn cắp, ăn trộm con nhé! Đừng đánh cờ, đánh bạc con nhé!”

Giáo viên hỏi:

- Trong câu chuyện trên, vì sao người con hiểu sai ý của cha?

HS: Lời nói ngập ngừng của cha trước khi mất vô tình làm con mơ hồ, khó hiểu và thực hiện sai lời cha dặn

Giáo viên:Vậy, cách nói của người cha liên quan đến phương châm hội thoại nào?

Cô cùng các em sẽ tìm hiểu ở tiết học hôm nay

a 5: Khởi động bằng việc sử dụng thơ, ca dao, tục ngữ, thành ngữ, danh ngôn

Đó là những lời hay ý đẹp có tính chất ca ngợi, lời răn daỵ , những câu triết lý hàm nghĩa sâu sắc được mọi người sử dụng trong cuộc sống và là tâm huyết của danh nhân Trích dẫn những câu ấy vào hoạt động khởi động khi dạy trên lớp sẽ tạo sự mới mẻ, kích thích và nâng cao hứng thú học tập của học sinh Với hình

thức này, giáo viên yêu cầu học sinh tìm các câu thơ,… danh ngôn có chủ đề liên quan đến bài học Từ đó giáo viên đặt vấn đề và đi vào bài học

Ví dụ: Khi dạy bài “ Chuyện người con gái Nam Xương” giáo viên yêu cầu học sinh đọc những câu thơ, ca dao phản ánh vẻ đẹp và thân phận người phụ nữ trong

xã hội phong kiến có thể là những câu thơ “ Bánh trôi nước” của Bà chúa thơ Nôm , những câu ca dao“Thân em như hạt gạo trắng ngần/ Đã vo nước đục lại vần than rơm”, “Thân em như giếng giữa đàng/ Người khôn rửa mặt, kẻ phàm rửa chân”…Có thể yêu cầu học sinh nhận xét về thân phận người phụ nữ trong những câu thơ, ca dao đó Rồi khẳng định điều ấy sẽ được thể hiện chân thực và sinh động trong bài học hôm nay…

b) Kết quả đạt được:

Qua gần một năm học áp dụng các biện pháp trên(năm học 2019-2020), tôi nhận thấy học sinh đã có sự tiến bộ rõ rệt Gần như tất cả các em trong lớp hào hứng với tiết học văn Do đó trong giờ học các em tập trung, không trao đổi làm việc riêng, tích cực Khả năng cảm thụ văn bản, kĩ năng thực hành ngôn ngữ của các em chuyển biến tốt Những cảm nhận của các em về tác phẩm thể hiện khá sâu sắc Có tình cảm, có hứng thú đã giúp các em viết được những văn bản hoàn chỉnh

và có cảm xúc hơn Và thước đo sự tiến bộ của các em là chất lượng các bài kiểm tra cuối kì, cuối năm học Cụ thể như sau: với lớp 9A- 42 học sinh; 9C 40 học sinh

1 Điểm khảo sát giữa kì 1

TSHS

lớp 9 0->2,5 3->4,5 5->6,5 7->8,5 9->10 5->10

L

%

4

15 35,7

1

23 54,7

6

1 2,3 8

39 92,8

6

2 Điểm khảo sát cuối kì 1

TSHS

lớp 9 0->2,5 3->4,5 5->6,5 7->8,5 9->10 5->10