Tài liệu Bồi dưỡng thường xuyên giáo viên môn Địa lí cấp THPT Sử dụng di sản trong dạy học môn Địa lí cấp THPT

DI TÍCH, DANH THẮNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐỒNG HỚI Di tích đƣợc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ra quyết định công nhận 1 Quảng Bình Quan Phường Hải Đình Di tích lịch sử 2 Thành Đồng H

Trang 1

1

SỬ DỤNG DI SẢN TRONG DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ THPT

A DI SẢN VỚI GIÁO DỤC VÀ DẠY HỌC PHỔ THÔNG

I NHẬN DẠNG DI SẢN

1 Khái niệm về di sản

Di sản văn hóa bao gồm di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể (di sản văn hóa và di sản thiên nhiên) là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch

sử, văn hóa, khoa học được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác

2 Phân loại di sản: gồm 2 loại, di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể

- Di sản văn hóa vật thể: là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa , khoa học, bao gồm di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật Quốc gia

- Di sản văn hóa phi vật thể: là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng hoặc

cá nhân, vật thể và không gian văn hóa liên quan có giá trị lịch sử, văn hóa,khoa học thể hiện bản sắc của cộng động, không ngừng được tái tạo, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và bằng các hình thức khác

II Ý NGHĨA CỦA DI SẢN ĐỐI VỚI DẠY HỌC

- Góp phần đẩy mạnh, hướng dẫn hoạt động nhận thức cho HS

- Giúp HS phát triển kĩ năng học tập, tự chiếm lĩnh tri thức

- Kích thích hứng thú nhận thức của HS

- Phát triển trí tuệ của HS

- Giáo dục nhân cách của HS

- Góp phần phát triển một số kĩ năng sống ở HS (Kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe tích cực, suy nghĩ ý tưởng, tư duy phê phán, chịu trách nhiệm, đặt mục tiêu, quản lí thời gian, xử lí thông tin…)

III NHỮNG DI SẢN THƯỜNG ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG

1 Di sản trên phạm vi cả nước

Trang 2

2

Tính đến năm 2012, Việt Nam được UNESCO công nhận:

- 7 di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới: Quần thể di tích Cố đô Huế, Phố cổ Hội An, Khu di tích Mỹ Sơn – Quảng Nam, Hoàng thành Thăng Long, Thành Nhà Hồ, Vịnh Hạ Long, Vườn Quốc gia Phong Nha Kẽ Bàng

- 7 di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại: Nhã nhạc cung đình Huế, không gian Văn hóa Cồng Chiêng Tây Nguyên,

- Dân ca Quan họ Bắc Ninh, Hát ca trù của của người Việt,

- Hội Gióng tại đền Sóc và đền Phù Đổng, Hát Xoan, Tín ngưỡng Thờ cúng Hùng Vương – Phú Thọ

- 3 di sản thông tin tư liệu thế giới: Mộc bản triều Nguyễn, 82 bia đá ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Mộc bản kinh phật ở chùa Vĩnh Nghiêm – Bắc Giang

- Có 8 khu dự trữ sinh quyển thế giới: Rừng ngập mặn Cần Giờ, Đảo Cát Bà, Ven biển và biển đào Kiên Giang, đb châu thổ sông Hồng, Miền tây Nghệ An, Mũi Cà Mau, Cù Lao Chàm, Đồng Nai

- Cao nguyên đá Đồng Văn- Hà Giang là di sản thiên nhiên thuộc mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu

- Ngoài ra còn có trên 3000 di tích và danh lam thắng cảnh cấp quốc gia, hàng triệu mẫu vật, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia khác nhau được lưu giữ trong hơn

120 bảo tàng và các sưu tầm tư nhân

2 Di sản tại địa phương (Quảng Bình)

DANH SÁCH DI TÍCH, DANH THẮNG VĂN HÓA QUẢNG BÌNH

Trang 3

3

1 DI TÍCH, DANH THẮNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐỒNG HỚI

Di tích đƣợc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ra quyết định công nhận

1 Quảng Bình Quan Phường Hải Đình Di tích lịch sử

2 Thành Đồng Hới Phường Hải Đình Lịch sử và kiến trúc

3 Cửa Nhật Lệ Phường Hải Thành và xã Bảo Ninh Di tích - Danh thắng

4 Bến đò và tượng đài Mẹ

Suốt Xã Bảo Ninh và phường Hải Đình Di tích lịch sử

5 Khảo cổ Bàu Tró Phường Hải Thành Di tích khảo cổ

6 Địa điểm lưu niệm Bác Hồ

về thăm Quảng Bình (6

7 Trận địa pháo lão

dân quân Đức Ninh Xã Đức Ninh Di tích lịch sử

8 Khu Giao tế Quảng Bình Xã Đức Ninh Di tích lịch sử

9 Luỹ Đào Duy Từ Thành phố Đồng Hới và huyện Quảng Ninh Di tích lịch sử

2 Sở chỉ huy Bộ chỉ huy

Quân sự tỉnh Quảng Bình Bắc Nghĩa Di tích lịch sử

3 Nhà lao Đồng Hới Phường Hải Đình Di tích lịch sử

4 Trận địa pháo binh Quang

Trang 4

4

8 Trận công đồn Bình Phúc Phường Đức Ninh Đông Di tích lịch sử

2 DI TÍCH, DANH THẮNG TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ BA ĐỒN

1 Đình Hoà Ninh Xã Quảng Hoà Di tích lịch sử

2 Đình Phù Trịch Xã Quảng Lộc Di tích lịch sử

3 Đình Lũ Phong Phường Quảng Phong Di tích lịch sử

4 Đình Minh Lệ Xã Quảng Minh Di tích lịch sử

5 Điện Thành Hoàng Vĩnh

6 Di tích Mai Lượng Xã Quảng Sơn Di tích lịch sử

7 Bến phà Gianh Phường Quảng Thuận và phường Quảng

8 Đình Tượng Sơn Phường Quảng Long Di tích lịch sử

Di tích đƣợc UBND tỉnh ra quyết định xếp hạng

1 Đình làng La Hà Xã Quảng Văn Di tích Văn hoá Lịch sử -

2 Đình Thuận Bài Phường Quảng Thuận Di tích lịch sử

3 Truy Viễn Đường Xã Quảng Lộc Di tích lịch sử

4 Di tích lịch sử cách mạng

Trung Thôn Xã Quảng Trung Di tích lịch sử

5 Vụ thảm sát B52 Xã Quảng Sơn Di tích lịch sử

6 Đình làng Thọ Linh Xã Quảng Sơn Di tích lịch sử

3 DI TÍCH, DANH THẮNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN BỐ TRẠCH

1 Lăng mộ Hồ Hồng (Hồ

2 Làng chiến đấu Cự Nẫm Xã Cự Nẫm Di tích lịch sử

3 Khu danh thắng Lý Hoà Xã Hải Trạch và xã Thanh Trạch Di tích - Danh thắng

Trang 5

1 Chùa Quan Âm Tự Xã Đức Trạch Di tích Kiến trúc - Nghệ thuật -

Tôn giáo

2 Lăng mộ danh tướng Cần

Vương Lê Mô Khải Xã Hạ Trạch Di tích Lịch sử - Văn hoá

3 Thành Lồi Cao Lao Hạ Xã Hạ Trạch Di tích Lịch sử

4 DI TÍCH, DANH THẮNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN QUẢNG TRẠCH

1 Làng chiến đấu Cảnh

2 Đình Đông Dương Xã Quảng Phương Di tích lịch sử

3 Chiến khu Trung Thuần Xã Quảng Lưu và xã Quảng Thạch Di tích lịch sử

1 Đền Liễu Hạnh Công chúa Xã Quảng Đông Di tích Kiến trúc - Nghệ thuật -

Tôn giáo

2 Hoành Sơn Quan Xã Quảng Đông Di tích lịch sử

3 Đình làng Lộc Điền Xã Quảng Thanh Di tích Lịch sử - Văn hoá

4 Lăng mộ Danh nhân văn Xã Quảng Lưu Di tích Lịch sử -

Trang 6

6

hoá - Nhà thơ Nguyễn

5 Chùa Ngọa Cương Xã Cảnh Hóa Di tích lịch sử

6 Miếu Nam Lãnh Xã Quảng Phú Di tích lịch sử

7 Chùa Phật Bà, Miếu

Thành Hoàng Làng và

Miếu Cao Các Mạc Sơn Xã Quảng Tùng Di tích lịch sử

5 DI TÍCH, DANH THẮNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TUYÊN HÓA

1 Mộ và nhà thờ Đề đốc Lê

1 Di tích Bãi Đức Xã Hương Hoá Di tích lịch sử

2 Hang lèn Đại Hoà Xã Đồng Hoá Di tích lịch sử

3 Nhà cụ Lê An và hang

Cây Lội Xã Tiến Hoá Di tích Lịch sử - Văn hoá

5 Hang Lèn Hà Xã Thanh Hóa Di tích lịch sử

7 Xưởng chế tạo vũ khí Trần

6 DI TÍCH, DANH THẮNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN MINH HÓA

1

Hang động: - Xã Hoá

Thanh (hang Thanh Lạng

tổng kho X47) - Xã Hoá

Tiến (hang Xăng dầu,

hang Chỉ huy, hang Hậu

cần của Bộ chỉ huy 559)

Xã Hoá Thanh + Hoá Tiến

Di tích lịch sử đường Trường Sơn (đường HCM)

2

Các trọng điểm trên đường

12A: - Bãi Dinh - Đồi

37, Cha Lo, Cổng Trời…

-La Trọng - Ngầm Khe Ve

- Ngầm Rinh

Trang 7

7

1 Đình Kim Bảng và hang

7 DI TÍCH, DANH THẮNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN QUẢNG NINH

1 Nhà nhóm thôn Trung Xã Võ Ninh Di tích lịch sử

2 Luỹ Đào Duy Từ (Luỹ

3 Bến phà Long Đại Xã Xuân Ninh + Hiền Ninh

4 Bến phà Quán Hàu Xã Võ Ninh + Thị trấn Quán Hàu Di tích lịch sử

1 Núi Thần Đinh Xã Trường Xuân Di tích lịch sử

2 Làng chiến đấu Hiển Lộc Xã Duy Ninh Di tích lịch sử

3 Tiếng bom cây đa Lộc

4 Nhà thờ Lễ Thành Hầu

Nguyễn Hữu Cảnh Xã Vạn Ninh Di tích Lịch sử - Văn hoá

5 Địa đạo Văn La Xã Lương Ninh Di tích lịch sử

6 Làng chiến đấu Quảng Xá Xã Tân Ninh Di tích lịch sử

Trang 8

8

B D Ạ

Y H Ọ

C TÍCH CỰC THÔNG QUA DI SẢN

I Những yêu cầu về sử dụng di sản trong dạy học

- Đảm bảo mục tiêu của CT GDPT và mục tiêu GD di sản: GV cần xác định mục tiêu bài học/chuyên đề và lựa chọn di sản phải hướng vào thực hiện mục tiêu

đã được xác định và hỗ trợ Bên cạnh đó GV cần xây dựng thêm một số yêu cầu

về di sản đới với học sinh GV có thể tăng tính trải nghiệm cho hoạt động học của

8 DI TÍCH, DANH THẮNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN LỆ THỦY

2 Chiến thắng Xuân Bồ Xã Xuân Thuỷ Di tích lịch sử

3 Miếu Thành Hoàng Mỹ

Thổ - Trung Lực Xã Tân Thuỷ Di tích lịch sử

4 Lăng Mộ Nguyễn Hữu

5 Lăng mộ và miếu thờ

Hoàng Hối Khanh Xã Trường Thuỷ + Phong Thủy Di tích lịch sử

6 Vụ thảm sát Mỹ Trạch Xã Mỹ Thuỷ Chứng tích tội ác chiến tranh

7 Trạm thông tin A72 Xã Ngân Thuỷ

8 Trận địa Đại đội nữ Pháo

binh Ngư Thủy Xã Ngư Thuỷ Trung

Di tích đƣợc UBND tỉnh ra quyết định công nhận

1 Xã Chiến đấu Hưng Đạo Xã Sen Thuỷ Di tích lịch sử

2 Lăng mộ TBĐCĐHS Võ

3 Nơi thành lập LLVT tỉnh

4 Đền thờ Dương Văn An Xã Lộc Thuỷ

Trang 9

GV cần chuẩn bị kĩ nội dung và điều kiện thực hiện Về nội dung liên quan đến di sản, Gv cần cân nhắc yêu cầu đã được xác định (Ví dụ: Yêu cầu HS tìm hiểu nguồn gốc của di sản, nguyên nhân tạo thành cấu trúc của di sản, giải pháp tôn tạo, bảo vệ di sản…) GV có thể hướng dẫn học sinh tìm hiểu trước những thông tin liên quan đến di sản

Hoạt động làm việc với di sản cần tiến hành theo những bước đi cụ thể, GV cần lập kế hoạch chi tiết các công việc cụ thể, từ chuẩn bị tiến trình dạy học, tiến trình dạy học với di sản và đánh giá, tổng kết hoạt động dạy học với di sản

- Đảm bảo bảo không tăng tải, tính hấp dẫn, thực tiễn, tính khả thi…

- Phát huy tính tích cực, chủ động của HS, tạo điều kiện cho HS trải nghiệm

GV phải luôn tạo điều kiện để cho HS được tham gia các hoạt động với di sản GV giao nhiệm vu rõ ràng, hướng dẫn cụ thể chi tiết để học sinh biết cách làm việc với

di sản, được tự chủ trong công việc, tự hoàn thành báo cáo tìm hiểu di sản, có sản phẩm do cá nhân và nhóm tạo ra

- Kết hợp đa dạng các hình thức tổ chức thực hiện

Khi sử dụng di sản như phương tiện dạy học, có thể tổ chức nhiều hình thức tiếp cận: Cho HS trực tiếp tiếp quan sát di sản, ghi âm hoặc dùng máy quay, chụp ảnh hay cho HS tiếp xúc qua phim ảnh…

Bên cạnh việc dạy các môn học với các di sản, cần tổ chức sinh hoạt chuyên đề để tìm hiểu di sản, tổ chức câu lạc bộ…tham quan các địa điểm di sản ngay trong địa phương…

II Nguyên tắc dạy học gắn với di sản

- Phải đảm bảo mục tiêu bài học

Trang 10

10

- Không phá vỡ nội dung môn học, không biến bài Địa lí thành bài giáo dục

di sản

- Không lồng ghép/liên hệ những nội dung xa lạ đối với bài học

- Việc lồng ghép/liên hệ những nội dung giáo dục di sản vào bài học phải tự nhiên, không gò ép

- Chú ý liên hệ với thực tiễn địa phương

III Các hình thức dạy học, tổ chức hoạt động giáo dục với di sản

1 Khai thác, sử dụng tài liệu về di sản để tiến hành bài học ở trường

PT

Để tiến hành khai thác các tài liệu về di sản phục vụ bài học nội khóa thì GV cần đáp ứng các yêu cầu sau:

- Chọn lọc và xác minh tính chân thực của các tài liệu về di sản

GV phải biết chọn lọc những tài liệu điển hình nhất, sắp xếp các tài liệu đó thành

hệ thống phù hợp với tiến trình bài học, sử dụng các tài liệu phù hợp với trình độ

và khả năng nhận thức của HS

- Có thể khai thác tài liệu bằng nhiều cách:

+ Nhà trường tạo mọi điều kiện tốt nhất, đặc biệt về vật chất và tinh thần choGV bộ môn đến nơi có di sản để sưu tầm tài liệu phục vụ cho mục đích dạy học

+ Nhà trường phát động HS tham gia sưu tầm tài liệu, tranh ảnh hoặc hiện vật phục vụ cho quá trình dạy học

2 Tiến hành dạy học tại nơi có di sản

a Công tác chuẩn bị:

* Trường THPT xây dựng kế hoạch

Vào đầu năm học, các trường xây dựng kế hoạch sử dụng di sản trong dạy học di

sản, trình cấp quản lí có thẩm quyền phê duyệt để thực hiện

Các căn cứ xây dựng kế hoạch

- Nội dung của kế hoạch liên ngành số 73

Trang 11

11

- Nội dung chương trình, sách giáo khoa của các môn học, cấp học thực hiện sử dụng di sản trong dạy học

- Điều kiện của nhà trường

- Điều kiện thực tế di sản của địa phương, di sản có thể khai thác qua các phương tiện thông tin đại chúng

* Giáo viên xây dựng kế hoạch

- Kế hoạch chung của giáo viên: GV lên kế hoạch theo mẫu sau:

Chương/bài Nội dung

bà i học

Di sản cần sử dụng

Hình thức dạy học (trên lớp/ tại di sản)

1

2

GV dự trù kinh phí cho hoạt động sử dụng di sản trong dạy học như sưu tầm

sử lý tư liệu; phô tô, in ấn tài liệu; nước uống…

- Kế hoạch lồng ghép vào nội dung một bài học trên lớp

+ Rà soát CT, SGK tìm các địa chỉ lồng ghép phù hợp

+ Xác định mức độ tích hợp

+ Xây dựng nội dung lồng ghép

+ Vận dụng PPDH tích cực

+ Nghiên cứu để đưa nội dung GD di sản vào kiểm tra, đánh giá

- Kế hoạch lồng ghép dạy học theo chủ đề và nội dung địa lí địa phương

+ Rà soát CT, SGK để tích hợp các nội dung dạy học thành chủ đề dạy học + Xây dựng nội dung lồng ghép

+ Nghiên cứu nội dung địa phương, sử dụng các di sản ở địa phương để

DH

+ Vận dụng PPDH tích cực

Trang 12

12

+ Nghiên cứu để đưa nội dung GD di sản vào kiểm tra, đánh giá

- Kế hoạch dạy học ngoài thực địa

+ Lựa chọn nội dung

+ Rà soát chương trình và sách giáo khoa, xây dựng thành chủ đề dạy học + Lựa chọn địa chỉ phù hợp với nội dung chủ đề để dạy học cho HS (ưu tiên các địa chỉ tại địa phương)

Ví dụ sau khi dạy kết thúc chủ đề sinh vật Việt Nam có thể củng cố kiến thức và kiểm nghiệm lại các nội dung lí thuyết đã được học trên lớp, GV có thể tổ chức cho HS dã ngoại tại một địa điểm ngoài thực địa, chẳng hạn là VQG hoặc khu bảo tồn thiên nhiên… hoặc chủ đề tìm hiểu địa lí địa phương, giáo viên có thể

tổ chức cho HS tìm hiểu thực tế địa phương thông qua dạy học theo dự án…

* Xây dựng kế hoạch dạy học ngoài thực địa

Tổ, nhóm chuyên môn xây dựng kế hoạch dạy học ngoài thực địa, cho các môn học (nếu có), trao đổi với phụ huynh HS, trình lãnh đạo trường phê duyệt

Kế hoạch cần lưu ý:

- Xác định rõ mục tiêu, nội dung, địa điểm, thời gian tổ chức dạy học

- Thể hiện rõ mối quan hệ và phân vai trách nhiệm giữa nhà trường, phụ huynh và các cán bộ địa phương tại di sản (cán bộ phụ trách văn hóa)

- Cơ sở vật chất và nguồn lực tài chính…

b Các bước tiến hành bài học tại di sản:

- GV giới thiệu những nét cơ bản về nội dung kiến thức có liên quan đến di sản

- Một cán bộ địa phương (phụ trách văn hóa) trình bày cụ thể về nội dung kiến thức bài học liên quan đến di sản

- GV chốt lại những vấn đề chủ yếu, nhất là những vấn đề được quy định trong chương trình học

- HS học tập, nghiên cứu tại thực địa

c Sau dạy học thực địa

- HS hoàn thành báo cáo sau đợt thực địa theo mẫu GV đưa ra

Trang 13

13

- HS báo cáo kết quả buổi thực địa với toàn trường thông qua hình thực triển lãm theo các vấn đề

3 Sử dụng di sản để tổ chức các hoạt động ngoại khóa khác

a Kh ai thác và sử dụng tư liệu về di sản để tổ chức triển lãm, ra báo học tập

Hoạt động này có thể thực hiện vào các dịp như: Các ngày lễ truyền thống của đất nước, ngày Môi trường thế giới,…

Nhà trường và GV cần xây dựng kế hoạch cụ thể, có mục đích rõ ràng GV nên phân công nhiệm vụ cụ thể cho HS thực hiện

b Tổ chức tìm hiểu về di sản địa phương

Các yêu cầu:

- Xác định mục đích, yêu cầu, nội dung cuộc thi

- Phổ biến mục đích, yêu cầu, nội dung cuộc thi cho HS

- Dự kiến thời gian thực hiện, địa điểm thu bài

- Phân công Ban giám khảo, lựa chọn giải thưởng, công bố kết quả

c Tổ chức cho HS chăm sóc, bảo vệ các di sản văn hóa tại địa phương

Đây là hoạt động nhằm giáo dục cho HS y thức trách nhiệm trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa cha ông để lại

GV lập kế hoạch cụ thể, phân công theo nhóm, cấp học hoặc nhóm theo khu vực dân cư Hàng tuần HS phải có báo cáo két quả công việc

IV VẬN DỤNG CÁC PP DẠY HỌC TÍCH CỰC THÔNG QUA DẠY HỌC DI SẢN

- Dạy học nêu và giải quyết vấn đề

Trang 14

14

- Nếu sử dụng CNTT cần lưu ý:

+ Sử dụng CNTT vào dạy học phải đảm bảo mục tiêu giáo dục, mục tiêu môn học được thể hiện qua mục tiêu bài học

+ Phải góp phần đảm bảo tính trực quan trong dạy học

+ Không nên “lạm dụng” việc sử dụng CNTT vào dạy học, biến giờ học thành giờ “trình diễn hình ảnh”

VI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ TRONG SỬ DỤNG DI SẢN TRONG DẠY HỌC

- Dạy học với di sản, tổ chức cho HS tìm hiểu di sản, GV nên vận dụng đánh giá quá trình, sử dụng phương pháp đánh giá bằng quan sát trực tiếp của mình đối với các họat động của các em trong suốt quá trình HS học tập với di sản

- Để quan sát và đánh giá được mức độ đạt kết quả làm việc với di sản của

Họ và tên (HS được đánh giá)…………

STT Nội dung kiến thức / kĩ năng cần

Trang 15

VII VÍ DỤ MINH HỌA

Ví dụ 1 Minh họa về kế hoạch lồng ghép vào nội dung bài học

Bài 35: VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ -XÃ HỘI Ở BẮC TRUNG BỘ

I MỤC TIÊU: Sau bài học, học sinh hiểu được:

1 Kiến thức:

- Trình bày được vị trí địa lí và hình dạng lãnh thổ đặc biệt của vùng, cũng như những thế mạnh nổi bật của vùng (tài nguyên thiên nhiên, truyền thống dân cư), cả những khó khăn trong quá trình phát triển

- Hiểu và trình bày được thực trạng và triển vọng phát triển cơ cấu nông- lâm- ngư nghiệp, sự phát triển của công nghiệp và cơ sở hạ tầng của vùng hiện tại cũng như trong thời gian sắp tới

- Các bảng số liệu liên quan đến nội dung bài học

- At lat Địa lí Việt Nam

- Các hình ảnh minh họa về các thế mạnh kinh tế của vùng Bắc Trung Bộ

Trang 16

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung chính

* Hoạt động 1: Tìm hiểu đặc điểm lãnh

thổ và vị trí của vùng

Hình thức: Cá nhân

GV yêu cầu HS quan sát vị trí địa lí của

vùng Bắc Trung Bộ cả nước và trả lời các

câu hỏi theo dàn ý:

+ Xác định vị trí của vùng Bắc Trung Bộ

+ Kể tên các tỉnh trong vùng

+ Đánh giá ý nghĩa của vị trí địa lí của

vùng Bắc Trung Bộ đối với sự phát triển

kinh tế xã hội của vùng

* Hoạt động 2: Hình thành cơ cấu nông -

lâm - ngư nghiệp

Hình thức: Nhóm

Bước 1: GV chia lớp thành 6 nhóm thảo

luận và giao nhiệm vụ

Quan sát hình ảnh và các thông tin trong

SGK hãy hoàn thiện các nội dung để làm

nổi bật về việc hình thành cơ cấu kinh tế

nông - lâm - n gư nghiệp của vùng

 Thuận lợi cho giao lưu phát triển kinh tế - văn hóa xã hội của vùng với các vùng và các quốc gia khác cả bằng đường bộ và đường biển

2) Hình thành cơ cấu nông - lâm - ngư nghiệp:

( Phụ lục 2)

Trang 17

17

Bước 2: Hướng dẫn HS tìm hiểu các

thông tin và gợi mở vấn đề tiềm năng,

điều kiện phát triển cơ cấu kinh tế liên

hoàn, ý nghĩa của việc hoàn thành cơ cấu

nông - lâm - ngư nghiệp của vùng

(Bắc Trung Bộ là vùng có đầy đủ các

dạng địa hình, phân hóa đa dạng từ miền

núi đến miền biển trên vùng lãnh thổ kéo

dài hẹp ngang tạo điều kiện hình thành cơ

cấu nông- lâm - ngư nghiệp Việc hình

thành cơ cấu này sẽ góp phần tạo điều

kiện để vùng phát triển đa dạng và

chuyển dịch phát triển bền vững kinh tế )

Bước 3 GV đặt câu hỏi:

* Em hãy cho biết Quảng Bình có thể xây

dựng được cơ cấu nông – lâm – ngư kết

hợp không? Tại sao?

Gợi y:

-QB có thể hình thành cơ cấu nông – lâm

– ngư vì có nhiều thế mạnh về rừng, vùng

đồi trước núi với đất đỏ ba gian, vùng

đồng bằng có đất cát pha, vùng biển giàu

tiềm năng thủy sản

Bước 4 Học sinh trình bày nội dung thảo

luận, Gv nhận xét, đánh giá, chốt kiến

thức

*GV đặt câu hỏi : Quảng Bình có giải

pháp gì để bảo vệ tài nguyên rừng, đất và

đặc biệt là nguồn lợi biển nhằm phát

triển nền nông –lâm – ngư bền vững?

Nêu y nghĩa của bảo vệ tài nguyên rừng ở

tỉnh ta?

* Hoạt động 4: Tìm hiểu sự hình thành

cơ cấu công nghiệp và phát triển cơ sở hạ

tầng giao thông vận tải:

Hình thức: Cá nhân

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu ngành công nghiệp

(Cơ cấu và sự phân bố)

Bước 1: HS quan sát hình 35.2 SGK và

nội dung SGK, hãy cho biết:

+ Bắc Trung Bộ có những điều kiện nào

để phát triển công nghiệp?

+ Nhận xét sự phân bố các ngành công

3 Hình thành cơ cấu công nghiệp và phát triển cơ sở hạ tầng giao thông vận tải:

a Phát triển các ngành công nghiệp trọng điểm và các trung tâm công nghiệp chuyên môn hóa:

Trang 18

18

nghiệp trọng điểm, các trung tâm công

nghiệp và cơ cấu ngành của các trung

tâm

Bước 2: Quan sát lược đồ hoặc Atlat Địa

lí Việt Nam Nghiên cứu sự phân bố các

loại tài nguyên phục vụ cho sự phát triển

công nghiệp, sự phân bố các ngành công

nghiệp trọng điểm, các trung tâm công

nghiệp lớn của vùng

Bước 3: Gv đặt câu hỏi:

* Cho biết Quảng Bình có những lợi thế

gì để phát triển công nghiệp Các ngành

công nghiệp nào của tỉnh ta đang phát

dung SGK, hay cho biết:

+ Tại sao việc phát triển kinh tế của vùng

phải gắn liền với xây dựng cơ sở hạ tầng?

+ Xác định trên lược đồ các hệ thống

giao thông của vùng (đường bộ, cảng

biển, )

? Tại sao nói việc phát triển cơ sở hạ tầng

giao thông vận tải sẽ tạo bước ngoặt

quan trọng trong hình thành cơ cấu kinh

tế của vùng?

(Bắc Trung Bộ là vùng giàu tài nguyên,

có nhiều điều kiện thuận lợi cho việc phát

triển kinh tế- xã hội (khoáng sản, dân cư,

nguyên liệu nông lâm ngư nghiệp) Tuy

nhiên, do những hạn chế về điều kiện kĩ

thuật lạc hậu, thiếu nhiên liệu và năng

lượng điện; giao thông vận tải và thông

- Là vùng có nhiều nguyên liệu cho sự phát triển công nghiệp: Khoáng sản, nguyên liệu nông - lâm - ngư nghiệp

- Trong vùng đã hình thành một số ngành công nghiệp trọng điểm: sản xuất vật liệu xây dựng (Xi măng), cơ khí, luyện kim,chế biến nông - lâm - thủy sản và có thể lọc hóa dầu

- Các trung tâm công nghiệp phân bố

chủ yếu ở dải ven biển, phía Đông bao gồm: Thanh Hóa (Cơ khí, chế biến lương thực - thực phẩm, chế biến lâm sản, vật liệu xây dựng), Vinh (Cơ khí, vật liệu xây dựng, chế biến lương thực, thực phẩm), Huế (Chế biến lương thực- thực phẩm, công nghiệp hàng tiêu dùng)

b) Xây dựng cơ sở hạ tầng trước hết là giao thông vận tải:

- Xây dựng cơ sở hạ tầng có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển kinh

tế - xã hội của vùng

Các tuyến giao thông quan trọng của vùng: quốc lộ 7, 8, 9, quốc lộ 1A, đường Hồ Chí Minh

Phát triển cơ sở hạ tầng giao thông vận tải góp phần nâng cao vị trí " cầu nối" của vùng, giữa khu vực phía Bắc

và phía Nam theo hệ thống quốc lộ 1A

và đường sắt Thống nhất

Phát triển các tuyến giao thông ngang (7,8,9) và đường Hồ Chí Minh giúp khai thác tiềm năng và thúc đẩy sự phát triển kinh tế khu vực phía Tây,

Trang 19

19

IV ĐÁNH GIÁ:

Câu 1: Từ Bắc vào Nam của Bắc Trung Bộ lần lượt có các tỉnh:

A Thừa Thiên - Huế, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Nghệ An, Thanh Hóa, Quảng Trị

B Quảng Trị, Hà Tĩnh, Thừa Thiên - Huế, Nghệ An, Thanh Hóa, Quảng Bình

C Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế

D Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Quảng Bình, Nghệ An, Thừa Thiên - Huế Câu 2: Tài nguyên khoáng sản có giá trị của Bắc Trung Bộ là:

A Than đá, sắt, thiếc, chì, kẽm

B Than nâu, đá vôi, titan, đồng, chì

C Crômit, thiếc, sắt, đá vôi, sét làm xi măng, đá quí

D Crômit, đồng, vàng, đá quí, sét làm xi măng

Câu 3: Vấn đề hình thành cơ cấu nôgn lâm- ngư nghiệp có ý nghĩa lớn đối với sự hình thành cơ cấu kinh tế chung của Bắc Trung Bộ vì:

A Bắc Trung Bộ không có điều kiện phát triển các ngành kinh tế khác

B Người dân có nhiều kinh nghiệm trong sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp

tin lien lạc còn nhiều hạn chế nên kinh tế

còn chậm phát triển

Bước 2: HS quan sát lược đồ, tìm các

tuyến đường quốc lộ 7, 8, 9, 1A, đường

Hồ Chí Minh và hệ thống sân bay, cảng

biển của vùng; gợi mở cho HS tìm hiểu

vai trò của các tuyến giao thông với vùng

* Em hãy cho biết các tuyến giao thông

quan trong đi qua tỉnh Quảng Bình? Ý

nghĩa, vai trò của nó trong phát triển

kinh tế xã hội của tỉnh ta?

Gợi y trả lời:

- Quốc lộ 1A, Đường sắt B-N, Đường

Hồ Chí Minh

- Thúc đẩy giao thương với các tỉnh

khác, phát triển kinh tế đặc biệt là

các huyện phía tây…

*Em hãy nêu vai trò của sân bay Đồng

Hới và cảng biển Hòn La?

- Thu hút khách du lich, phát triển giao

thương, thu hút đầu tư

* Từ vai trò của hệ thống cơ sở hạ tầng

giao thông vận tải của tỉnh ta, hãy rút ra

nghĩa của phát triển cơ sở hạ tầng ở Bắc

Do đó, phát triển cơ sở hạ tầng giao thông vận tải sẽ góp phần tăng cường mối giao lưu, quan hệ kinh tế, mở rộng hợp tác phát triển kinh tế- xã hội.)

Trang 20

20

C Nông, lâm, ngư nghiệp là những ngành dễ phát triển

D Nó góp phần tạo ra cơ cấu ngành và tạo thế liên hoàn trong phát triển cơ cấu kinh tế theo không gian

Câu 4: Tỉnh trọng điểm nghề cá của Bắc Trung Bộ là:

A Thanh Hóa B Quảng Bình C Hà Tĩnh D Nghệ An Câu 5: Sắp xếp các ý ở cột A với cột B sao cho phù hợp:

A Vùng chuyên canh cây công nghiệp lâu

Đáp án: 1- B,C, 2 - A, 3 - B

V HOẠT ĐỘNG NỐI TIẾP:

- Trả lời các câu hỏi ở cuối bài

- Chuẩn bị nội dung bài 36 - SGK

Thông tin phản hồi phiếu học tập số 1:

Thế mạnh

- Diện tích rừng 2,46 triệu ha (20% cả nước) độ che phủ rừng là 47,8% (năm 2006) chỉ đứng sau Tây Nguyên

- Có nhiều loại gỗ quí:

đinh, lim, sến, kiền kiền, săng lẻ, lát hoa, nhiều lâm sản, chim, thú quý có giá trị

Phát triển công nghiệp khai thác gỗ,

chế biến lâm sản Phát

- Đất đai đa dạng phù

sa (ven biển), đất feralit (đồi núi)

- Khí hậu nhiệt đới có

sự phân hóa đa dạng

 Phát triển trên cơ

sở khai thác tổng hợp các thế mạnh của vùng:

+ Trung du: có nhiều đồng cỏ chăn nuôi đại gia súc (trâu, bò) phát triển cây công nghiệp lâu năm (cà phê, cao

- Nhiều bãi cá tôm, nhiều loại hải sản quí,giá trị cao, chú trọng đánh bắt

xa bờ

- Bờ biển dài nhiều vũng vịnh phát triển nuôi trồng, chế biến hải sản và xây dựng cảng cá,

Có nhiều sông lớn (Cả, Mã, )

 Phát triển đánh

Trang 21

21

triển trồng rừng, rừng phũng hộ, rừng đặc dụng, rừng ven biển

để bảo vệ mụi trường sinh thỏi, chắn giú bóo, cỏt bay

su, hồ tiờu, chố, )

+ Đồng bằng phỏt triển cỏc vựng thõm canh lỳa, cõy cụng nghiệp hàng năm (lạc, mớa, thuốc lỏ, )

+ Ven biển: phỏt triển rừng ngập mặn, trồng cúi

bắt, nuụi trồng trờn cả 3 mụi trường, nước mặn, ngọt, lợ

Tỡnh hỡnh

phỏt triển

- Hiện nay, rừng giàu chỉ cũn tập trung chủ yếu ở vựng sõu giỏp biờn giới Việt – Lào ( Nghệ An, Qbinh, Thanh Húa)

- Rừng sản xuất chiếm khoảng 34%

diện tớch, cũn khoảng 50% diện tớch là rừng phũng hộ và 16% là rừng đặc dụng

- Hàng loạt lõm trường hoạt động chăm lo việc khai thỏc

đi đụi với tu bổ và bảo

vệ rừng

- Đàn trâu trong

vùng có 750 nghìn con, chiếm 1/4 đàn trâu của cả n- ớc Đàn

bò có khoảng 1,1 triệu con, chiếm 1/5

đàn bò cả n- ớc

- Đó hỡnh thành một số vựng chuyờn canh cõy cụng nghiệp lâu năm (Cà phê ở tây Nghệ An, Quảng Trị, cao su, hồ tiêu ở Quảng Bình, Quảng Trị, chè ở Tây Nghệ An)

- Trong vùng cũng đã hỡnh thành một số vựng chuyờn canh cõy cụng nghiệp hàng năm và cỏc vựng lỳa thõm canh Vì thế bình quân l- ơng thực

+ Tuy nhiờn, tàu thuyền cú cụng suất nhỏ, đỏnh bắt ven bờ là chớnh nờn nguồn lợi thủy sản nhiều nơi cú nguy cơ suy giảm

rừ rệt

+ Hiện nay, việc nuụi thủy sản nước lợ, nước mặn được phỏt triển khỏ mạnh đang làm thay đổi rừ nột

cơ cấu kinh tế cỏc vựng nụng thụn ven biển

+ Công nghiệp chế biến thủy sản

đang đẩy mạnh ở các địa ph- ơng với các sản phẩm phổ biến là cá, tôm

đông lạnh, n- ớc

Trang 22

- Phát triển công nghiệp chế biến gỗ và lâm sản

- Giải quyết vấn đề lương thực

- Mở rộng thị trường

và công nghiệp chế biến

- Đầu tư trang thiết bị, đẩy mạnh đánh bắt xa bờ

VII Rút kinh nghiệm:

Ví dụ 2 Minh họa về kế hoạch lồng ghép dạy học theo chủ đề và nội dung địa lí địa phương

Bài 44 (lớp 12) TÌM HIỂU ĐỊA LÍ TỈNH, THÀNH PHỐ

Chủ đề dạy học tích hợp liên môn

" KHAI THÁC ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, LỊCH SỬ, VĂN HÓA

Lớp 12: Tiết 45 – Bài 42: Hệ sinh thái

Lớp 10: Tiết 6 – Bài 6: Thực hành: Đa dạng thế giới sinh vật

Trang 23

23

2.1 Kiến thức:

- Hiểu và nắm vị trí địa lý, phạm vi lãnh thổ của tỉnh Quảng Bình

- Biết được đặc điểm tự nhiên, truyền thống văn hóa, lịch sử cách mạng của tỉnh

- Biết được hiện trạng phát triển ngành du lịch tỉnh Quảng Bình

- Bước đầu phân tích được ý nghĩa của đặc điểm tự nhiên, lịch sử, văn hóa đến phát triển du lịch của địa phương

- Đề xuất được những hành động, các giải pháp để phát triển ngành du lịch tỉnh nhà, để giữ gìn và phát huy các di tích lịch sử cách mạng, di sản văn hóa và truyền thống tốt đẹp của địa phương

2.2 Kỹ năng:

- Biết cách thu thập, xử lý các thông tin, tư liệu

- Biết viết và trình bày báo cáo về vấn đề địa lý, lịch sử địa phương

- Bước đầu biết tổ chức một hội nghị khoa học

- Phát triển kỹ năng phân tích bản đồ, biểu đồ, số liệu thống kê; kỹ năng sử dụng công nghệ nhằm hỗ trợ học tập

- Nâng cao năng lực tự học, tự nghiên cứu, cũng như năng lực giải quyết các vấn đề phát sinh trong học tập và đời sống

- Rèn luyện kỹ năng sống

+ Tư duy: Tìm kiếm và xử lý thông tin

+ Nghiên cứu khoa học

+ Kỹ năng giao tiếp, làm việc tập thể, ngoại giao để tìm kiếm thông tin, phỏng vấn; kỹ năng trình bày, diễn thuyết trước tập thể từ đó rèn luyện tính tự tin, bản lĩnh hoạt động học tập cho học sinh

Trang 24

4 Ý nghĩa của bài học:

Tìm hiểu về địa lý và lịch sử địa phương là việc làm rất nhiều ý nghĩa và đang được ngành Giáo dục và nhiều ban ngành quan tâm Trong chương trình môn học địa lí và lịch sử địa phương của hệ THPT đều có bài hướng dẫn học sinh tìm hiểu về lĩnh vực này Hơn nữa, vấn đề đưa di sản vào bài học cũng là một chủ trương lớn trong ngành giáo dục nhằm giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các di sản của địa phương

Quảng Bình là tỉnh nằm ở trung độ của cả nước , bàn trải dọc theo chiều dài Bắc – Nam, là khu vực chuyển tiếp các điều kiện tự nhiên , hội đủ đặc trưng của các loại hình: đồng bằng, rừng núi, sông biển, hải đảo Các hình thế cấu trúc địa hình như hình thế karst , núi đất, hê ̣ thống gò đồi bát úp , thung lũng và đồng bằng đã xen theo khu vực của các con sông chảy quanh đi ̣a hình đã ta ̣o nên hình thái sanh cảnh hết sức đa da ̣ng và kỳ thú Quá trình hình thành cộng đồng dân cư cùng với sự xếp lớp các giá tri ̣ văn hóa qua các thời kỳ như văn hóa khảo cô ̣ng ho ̣c thời

kỳ tiền sử và sơ sử, các giai đoạn phát triển của văn hóa thời kỳ trung đa ̣i, trong đó nổi bâ ̣t là sự đan xen và dung hợp giữa văn hóa Viê ̣t (Kinh) với văn hóa các cô ̣ng đồng dân tô ̣c thuô ̣c ngôn ngữ Viê ̣t - Mường và Môn - Khơme đã để la ̣i nhiều di tích lịch sử đa sắc thái , chứa đựng trong các công trình kiến trúc dân gian , các hệ thống lũy thành, các công trình kiến trúc cộng đồng và kiến trúc văn hóa tâm linh như đình, đền, chùa, miếu Sự hình thành các giá tri ̣ văn hóa câ ̣n , hiê ̣n đa ̣i và đương đa ̣i, trong đó nổi bật là hệ thống các di tích lịch sử văn hóa gắn liền với vị thế quan tro ̣ng của Quảng Bình trong sự nghiê ̣p đấu tranh giành đô ̣c lâ ̣p dân tô ̣c đã

để lại trên mảnh đất này những di tích lịch sử văn hóa có ý nghĩa quốc gia v à có mức lan tỏa ra quốc tế Tất thảy các giá tri ̣ về tự nhiên và nhân văn hô ̣i tụ ta ̣o cho Quảng Bình nền tảng cơ sở quan trọng để phát triển du lịch

Trang 25

5 Thiết bị dạy học, tƣ liệu, học liệu:

Thiết bị, tƣ liệu, học liệu

Chuẩn

bị của thầy

Chuẩn

bị của trò

- Ban quản lý Di tích và Danh thắng Quảng

Bình Quảng Bình - Di tích và danh thắng

Trang 26

26

Hoang sơ và huyền diệu NXB Văn hóa

Thông tin, Tp Hồ Chí Minh, 2009

- Hô ̣i Di sản văn hóa Viê ̣t Nam tỉnh Quảng

Bình Quảng Bình - Ẩn tích thời g ian

Tr1-2, Đồng Hới, 2008-2009

- Nguyễn Ngọc Chính, Nguyễn Quốc Dựng

Báo cáo chuyên đề điều kiện tự nhiên Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, tỉnh Quảng Bình Tài liệu Viện Điều tra Quy

hoạch Rừng Hà Nội,1998

- Phạm Trung Lương và nnk “Tài nguyên

và môi trường du lịch Việt Nam” H 2000

- Sở Khoa ho ̣c , Công Nghê ̣ và Môi trường

Quảng Bình Phong Nha - Kẻ Bàng từ tư liê ̣u tổng quan Đồng Hới, 2002

- Tạ Đình Nam Làng xã văn hóa Quảng Bình Đồng Hới, 2002

- Tổng cu ̣c Du li ̣ch Sơ đồ phát triển và phân bố ngành du lịch Việt Nam; 1986

- Trung tâm Tin ho ̣c và Thông tin Khoa ho ̣c

Công nghê ̣ Sổ tay du li ̣ch NXB Thống kê

- Tranh ảnh, bản đồ, phim tư liệu

- Các sản phẩm mẫu của học sinh

- Khung tranh triển lãm

x

x Nguồn

internet

- www.wipikedia Bách khoa toàn thư Việt Nam

X

Trang 27

6.1 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

* Chuẩn bị của giáo viên

- Bộ câu hỏi định hướng (Câu hỏi khái quát, câu hỏi bài học, câu hỏi nội dung)

- Các phiếu đánh giá, phiếu hỏi:

 Trước khi bắt đầu dự án:

- Phiếu điều tra người học

* Chuẩn bị của học sinh

- Các loại bản đồ, hình ảnh thu thập được qua internet hoặc có trong thư viện, phòng đồ dùng dạy học của trường

Định dạng
Số trang	54
Dung lượng	491,01 KB