3.1. Bối cảnh tăng trưởng kinh tế Việt Nam hiện nay
Văn hoá và kinh tế tác động qua lại và hỗ trợ lẫn nhau nhằm mục đích chung là thúc đẩy xã hội phát triển, văn hoá là nền tảng phát triển đất nước, kinh tế là phương tiện để phát triển đất nước, vì vậy để đất nước phát triển bền vững thì ta phải có nền văn hoá tiến bộ và mang đậm bản sắc dân tộc đồng thời phải có một nền kinh tế phát triển và chúng phải đi đúng hướng.
57
Nước ta đang trong giai đoạn đầu của nền kinh tế số, có sự can thiệp mạnh của cuộc cách mạng công nghệ 4.0, trong bối cảnh hiện nay thì văn hoá góp phần quan trọng để định hình nền kinh tế số mang đậm bản sắc Việt Nam. Kinh tế số đang trong giai đoạn tiếp nhận nên sẽ gặp nhiều khó khăn, cái khó lớn nhất là làm thế nào để kinh tế phát triển đúng hướng, để thực hiện được điều đó thì văn hoá rất quan trọng trong thời điểm này.
3.2. Văn hoá chịu sự tác động của kinh tế
Công nghệ phát triển đã và đang tác động đến nền kinh tế và văn hoá nước ta, với sự phát triển công nghệ 4.0 là sự ra đời của nền kinh tế số, lĩnh vực mang lại nhiều doanh thu nhất trong nền kinh tế số là thương mại điện tử, trong giai đoạn gần đây lĩnh vực này phát triển như vũ bão, ngày càng nhiều doanh nghiệp trong nước hoạt động trong lĩnh vực này, không chỉ thế các doanh nghiệp nước ngoài đã xem Việt Nam là thị trường mục tiêu để phát triển, cụ thể trong quý 1 năm 2020 tập đoàn thương mại điện tử lớn nhất thế giới là Amazon đã khai trương chi nhánh tại Việt Nam. Trong bối cảnh thực tại thì văn hóa đã chịu tác động lớn từ sự phát triển này, vậy làm sao để người tiêu dùng Việt Nam sáng suốt trong việc chọn sản phẩm dịch vụ phù hợp với mình và bằng những biện pháp nào người Việt giữ được nét văn hoá truyền thống của dân tộc. Hiện nay văn hoá của người Việt hiện nay có nhiều chuyển biến khi mà kinh tế xã hội phát triển, người Việt không còn cách suy nghĩ như trước phải ăn no mặc ấm mà phải ăn ngon mặc đẹp, với sự hoà nhập văn hoá như vậy xã hội sẽ tiến bộ, văn minh, kinh tế sẽ phát triển, còn diện mạo văn hoá thì sao, chúng ta có thực hiện được việc hoà nhập mà không hoà tan không? Đó là vấn đề mà các bộ, ngành có liên quan cần quan tâm.
Với nền kinh tế đóng như trước đây của nước ta, luôn hướng đền các giá trị văn hoá, phát triển bền vững và có tính dân tộc cao, luôn được ổn định. Với nền kinh tế thị trường như hiện nay, văn hoá chịu tác động lớn từ sự phát triển nền kinh tế số, nó là nền kinh tế mở, rất đa dạng, mang tính toàn cầu, với nền kinh tế này đi đến đâu thì sẽ lan toả văn hoá đến đó, sự du nhập văn hoá ngày càng cao của các nền văn hoá trên thế giới, vậy liệu Việt Nam có ngoại lệ không hay thay thế dần sang văn hoá toàn cầu. Phát triển, du nhập luôn đi kèm với những rủi ro nhất định, vì vậy chúng ta cần tiếp nhận có chọn lọc, gìn giữ và lưu truyền những nét văn hoá truyền thống, mang tính dân tộc.
Kinh tế phát triển làm cho đời sống vật chất của người dân thay đổi theo chiều hướng tốt đó là lợi thế, làm cho con người có đủ điều kiện để tiếp xúc với nền văn minh trên thế giới, học hỏi được nhiều mặt tiến bộ của thế giới, mặt khác kinh tế phát triển làm cho một số bộ phận tha hoá nhân cách và lối sống, vì vậy chúng ta phải chọn lọc,
58
tiếp nhận những điều hay, loại bỏ những lối sống không phù hợp với phong tục tập quán của dân tộc. Đó là vấn đề mà chúng ta phải giải quyết trong hiện tại và tương lai.
Như ta đã biết, kinh tế số hoạt động nhờ vào công nghệ là chính, các hoạt động mua bán đều diễn ra trên mạng xã hội, các trang web,... Ta dần sống trong thế giới phẳng khi mà công nghệ ngày càng phát triển vì vậy khoảng cách giữa các doanh nghiệp và khách hàng gần như là không có, dù bất kỳ nơi nào trên thế giới, chỉ cần nhấp chuột là khách hàng có thể mua được những sản phẩm mà mình thích, vấn đề đặt ra là làm sao để người tiêu dùng có được những sản phẩm phù hợp và chất lượng, vì vậy vấn đề nâng cao nhận thức khách hàng là điều rất quan trọng, làm sao để người mua có thể phân biệt được hàng hoá và dịch vụ chất lượng, phù hợp với nhu cầu và văn hoá của mình, đồng thời nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp trong việc đầu tư cho sản phẩm chất lượng, phù hợp với văn hóa như là một phần chiến lược kinh doanh và thể hiện trách nhiệm với xã hội, cộng đồng.
Nền văn hoá trong cơ chế thị trường hiện nay ở nước ta rất đa dạng, kinh tế số phát triển, nền kinh tế mở, khi mà hàng hoá từ nước ngoài được mua bán rộng rãi trên thị trường Việt Nam, sự du nhập hàng hoá từ các nước vào Việt Nam, làm cho đời sống người dân có nhiều biến đổi, làm cho nhu cầu và sở thích, thị hiếu của ta cũng thay đổi, người Việt hiện nay rất ưa chuộng hàng nước ngoài vì họ cho rằng hàng hoá ở đó sẽ tốt và chất lượng hơn, nên xu hướng tiêu dùng của người Việt hướng ngoại và nó đã tác động ít nhiều đến văn hoá của ta.
Trong thời đại hội nhập và mở cửa như hiện nay, các doanh nghiệp, khách hàng…
cần phải xem xét các hàng hoá được mua bán trên thị trường Việt Nam cần đảm bảo phù hợp với người tiêu dùng nơi đây, lấy con người làm gốc để phát triển, những giá trị văn hoá, kinh tế hướng con người đến chân, thiện, mỹ, làm cho con người ngày càng hoàn thiện hơn cả về vật chất và tinh thần
Những doanh nghiệp thương mại điện tử trong nền kinh tế số rất đa dạng, các sản phẩm và dịch vụ cũng đa dạng, vấn đề đặt ra làm sao để sản phẩm kinh doanh phải phù hợp với nhu cầu thị hiếu của người Việt, hoạt động như thế nào để phù hợp với pháp luật và bảo vệ môi trường, như ta biết Nhà nước rất khó khăn trong việc quản lý các doanh nghiệp bán hàng trên mạng nên văn hoá sẽ góp phần chi phối trong việc này.
Nghị quyết hội nghị lần thứ chín Ban chấp hành Trung ương khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước khẳng định: “Thường xuyên quan tâm xây dựng văn hóa trong kinh tế, con người thực sự là trung tâm trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Tạo lập môi trường
59
văn hóa pháp lý, thị trường sản phẩm văn hóa minh bạch, tiến bộ, hiện đại, để các doanh nghiệp tham gia, xây dựng phát triển văn hóa (Nghị quyết hội nghị lần thứ 9 Ban chấp hành Trung ương khóa XI, 2014). Điều này cho thấy sự quyết tâm của Nhà nước hướng nền kinh tế phải phù hợp với văn hoá về mọi mặt.
Kinh tế và văn hoá cùng phát triển hài hoà và tương trợ nhau, cùng đưa đất nước đi lên, trở thành một đất nước phát triển như mục tiêu Nhà nước ta đặt ra “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.
3.3. Sự tác động qua lại giữa văn hoá và kinh tế số tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
Phát triển kinh tế gắn liền với văn hoá, đó là điều tất yếu, bất kỳ một quốc gia nào cũng có nền văn hoá riêng, nó là bản sắc dân tộc là những gì gắn liền với đời sống của con người nơi đó. Trong gia đoạn thương mại hoá như hiện nay thì Nhà nước cũng đã đầu tư một phần ngân sách nhất định cho phát triển văn hoá xã hội, “Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho biết tốc độ tăng bình quân từ ngân sách Nhà nước ưu tiên bố trí cho sự nghiệp văn hóa - thông tin khoảng 10% mỗi năm, cao hơn 3% so với tốc độ tăng chi thường xuyên từ ngân sách Nhà nước. Ông khẳng định, sau khi Chiến lược và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 10 năm và 5 năm tới được thông qua, với đề xuất bổ sung đột phá trong giai đoạn 2021 - 2030 là phát huy giá trị văn hóa, con người Việt Nam là sức mạnh toàn dân tộc, khơi dậy tinh thần yêu nước, tự hào, ý chí, khát vọng dân tộc và bản tính chăm chỉ, sáng tạo của nhân dân; xây dựng xã hội dân giàu, nước mạnh, kỷ cương, dân chủ, công bằng, văn minh, trật tự an toàn” (Ban thời sự đài truyền hình Việt Nam, 2019).
Khi kinh tế phát triển bên cạnh những yếu tố tích cực thì cũng nảy sinh nhiều vấn đề tiêu cực như: Ô nhiễm môi trường, tệ nạn xã hội, cách hành xử giữa con người với con người… văn hoá đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế những tiêu cực này.
Việt Nam đang bị tác động rất lớn từ những vấn đề đó. Ta đang hướng đến nền kinh tế mà có sự can thiệp gần như một trăm phần trăm của công nghệ 4.0 đó là nền kinh tế số khi kinh tế phát triển thì văn hoá cũng sẽ phát triển theo, cùng đưa đời sống vật chất và tinh thần của con người tiến lên một tầm cao mới. Bên cạnh đó sẽ có những hạn chế nhất định như lối sống đua đòi, tệ nạn xã hội làm cho con người ngày càng tha hoá. Vấn đề chưa được giải quyết và kéo dài hàng thế kỷ đó là ô nhiễm môi trường, làm cho môi trường sống của ta không còn trong sạch, dẫn đến con người ngày càng nhiều bệnh tật hơn và chất lượng cuộc sống tự nhiên bị đe doạ, đó cũng là một trong số những gánh nặng của văn hoá.
60
Văn hoá là nền tảng để kinh tế phát triển vững chắc, kinh tế phát triển thúc đẩy văn hoá cũng phát triển theo.